Secondary growth Questions in Gujarati

(B) લાકડાના પ્રકાંડ અને જૂના વૃક્ષોમાં,છાલ બુચ (cork) થી ઢંકાયેલી હોય છે,જે વાયુઓ માટે અપ્રવેશ્ય હોય છે.
વાયુ વિનિમયની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે,છાલ પર વાતછિદ્રો (lenticels) નામના નાના છિદ્રો હાજર હોય છે.
આ વાતછિદ્રો આંતરિક પેશીઓ અને વાતાવરણ વચ્ચે $O_2$ અને $CO_2$ ના પ્રસરણ માટે માર્ગ પૂરો પાડે છે.
તેથી,જૂના વૃક્ષો મુખ્યત્વે વાતછિદ્રો દ્વારા $O_2$ મેળવે છે.

(D) ડેન્ડ્રોક્રોનોલોજી એ વૃક્ષના વલયો (જેને વૃદ્ધિ વલયો પણ કહેવાય છે) તે કયા વર્ષમાં બન્યા હતા તે જાણવાની વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ છે.
વૃક્ષના થડમાં રહેલા વાર્ષિક વલયોને ગણીને,કોઈ પણ વ્યક્તિ વૃક્ષની ઉંમર નક્કી કરી શકે છે.
આ પ્રક્રિયા એ હકીકત પર આધારિત છે કે સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં વૃક્ષો એધાની પ્રવૃત્તિમાં થતા મોસમી ફેરફારોને કારણે દર વર્ષે એક વૃદ્ધિ વલય ઉત્પન્ન કરે છે.

(D) ડેન્ડ્રોક્રોનોલોજી એ વૃક્ષના વલયો (જેને વૃદ્ધિ વલયો પણ કહેવાય છે) દ્વારા તે કયા વર્ષમાં બન્યા હતા તે જાણવાની વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ છે.
દર વર્ષે,વૃક્ષ તેના થડમાં લાકડાનું એક નવું પડ ઉમેરે છે,જે એક વાર્ષિક વલયો બનાવે છે.
આ વલયોની ગણતરી કરીને,વૈજ્ઞાનિકો વૃક્ષની ઉંમર નક્કી કરી શકે છે અને ભૂતકાળની આબોહવાની સ્થિતિનો અભ્યાસ કરી શકે છે.
ડેન્ડ્રોલોજી એ વૃક્ષોનો અભ્યાસ છે,જ્યારે અન્ય વિકલ્પો વૃક્ષની ઉંમર સાથે સંબંધિત નથી.

(D) કોર્ક એ ત્વક્ષેધા $(phellogen)$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતી દ્વિતીયક પેશી છે.
તે કોર્ક ઓક વૃક્ષ $(Quercus \text{ } suber)$ ની છાલના બહારના સ્તરોમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેના હળવા વજન, અભેદ્ય અને તરવાની ક્ષમતાને કારણે તેનો ઉપયોગ બોટલના બુચ, ઇન્સ્યુલેશન સામગ્રી અને ફ્લોર ટાઇલ્સ બનાવવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

(D) શીશીનું બૂચ (Bottle cork) એ $Quercus$ $suber$ નામના ઓક વૃક્ષની છાલમાંથી મેળવવામાં આવે છે. આ બૂચ એ ત્વક્ષા (કોર્ક પેશી) માંથી બને છે,જે દ્વિદળી પ્રકાંડમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન ત્વક્ષેધા (ફેલોજન) દ્વારા ઉત્પન્ન થતી દ્વિતીય રક્ષણાત્મક પેશી છે.

(A) દ્વિતીય વૃદ્ધિ એ એવી વૃદ્ધિ છે જે એધા (cambia) અથવા પાર્શ્વ વર્ધનશીલ પેશીઓમાં કોષ વિભાજનને કારણે થાય છે અને જે પ્રકાંડ અને મૂળની જાડાઈમાં વધારો કરે છે.
દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં,દ્વિતીય વૃદ્ધિ એ એક સામાન્ય ઘટના છે.
$Cucurbita$ (કુકરબીટા) એ દ્વિદળી વનસ્પતિ છે,અને તેથી,તે દ્વિતીય વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.
$Helianthus$ (સૂર્યમુખી) પણ દ્વિદળી છે,પરંતુ પ્રકાંડમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિના લાક્ષણિક પાઠ્યપુસ્તકના ઉદાહરણોના સંદર્ભમાં,$Cucurbita$ ને વારંવાર ટાંકવામાં આવે છે.
$Hordeum$ (જવ) એ એકદળી વનસ્પતિ છે અને તે સામાન્ય દ્વિતીય વૃદ્ધિ દર્શાવતું નથી.
$Dracaena$ એ એકદળી વનસ્પતિ છે જે અસામાન્ય દ્વિતીય વૃદ્ધિ દર્શાવે છે,પરંતુ દ્વિદળીઓમાં લાક્ષણિક દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે $Cucurbita$ એ સૌથી પ્રમાણભૂત જવાબ છે.

(C) દ્વિતીય વૃદ્ધિ એટલે વનસ્પતિના દેહની જાડાઈ કે પરિઘમાં થતો વધારો.
તે મુખ્યત્વે પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશીઓ,ખાસ કરીને વાહિએધા અને ત્વક્ષૈધાની સક્રિયતાને કારણે થાય છે.
દ્વિતીય વૃદ્ધિ એ દ્વિદળીઓ અને અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
એકદળીઓ વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે વાહિએધાનો અભાવ હોય છે,તેથી તેમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ જોવા મળતી નથી (ડ્રેસીના અને યુક્કા જેવી કેટલીક અપવાદરૂપ વનસ્પતિઓ સિવાય,જેમાં અસામાન્ય દ્વિતીય વૃદ્ધિ જોવા મળે છે).

(C) દ્વિદળી પ્રકાંડ જેવા વનસ્પતિના અંગોના પરિઘ અથવા વ્યાસમાં થતા વધારાને દ્વિતીય વૃદ્ધિ કહેવામાં આવે છે.
દ્વિતીય વૃદ્ધિ મુખ્યત્વે પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશીની ક્રિયાવિધી દ્વારા થાય છે.
પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશીમાં વાહિએધા અને ત્વક્ષૈધા (ફેલોજન) નો સમાવેશ થાય છે.
વાહિએધા દ્વિતીયક જલવાહક અને દ્વિતીયક અન્નવાહકનું નિર્માણ કરે છે,જ્યારે ત્વક્ષૈધા બાહ્યવલ્કનું નિર્માણ કરે છે,જે બંને પ્રકાંડની જાડાઈમાં વધારો કરવામાં ફાળો આપે છે.

(C) સુબેરીન એ એક જલવિરાગી (hydrophobic),મીણ જેવો પદાર્થ છે જે ત્વક્ષા (કોર્ક) ના કોષોની કોષદીવાલનો મુખ્ય ઘટક છે.
તે પાણીના વ્યય અને યાંત્રિક ઈજા સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
વનસ્પતિઓમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન બાહ્યવલ્ક (periderm) ના ભાગ રૂપે ત્વક્ષાના કોષોનું નિર્માણ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) વાર્ષિક વલયો ઋતુકીય ફેરફારોના પ્રતિભાવમાં વાહક એધા (vascular cambium) ની ભિન્ન પ્રવૃત્તિને કારણે રચાય છે.
સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં,ઋતુઓ (વસંત અને પાનખર/શિયાળો) વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત હોય છે,જે સ્પષ્ટ વસંતકાષ્ઠ (early wood) અને પાનખરકાષ્ઠ (late wood) ના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે.
વસંતકાષ્ઠ અને પાનખરકાષ્ઠના આ એકાંતરે આવતા પટ્ટાઓ એક વાર્ષિક વલય બનાવે છે.
ઉષ્ણકટિબંધીય અને વિષુવવૃત્તીય પ્રદેશોમાં,આબોહવા આખા વર્ષ દરમિયાન પ્રમાણમાં સમાન રહે છે,તેથી વાહક એધા લગભગ સતત સક્રિય રહે છે,જેના પરિણામે વાર્ષિક વલયો અસ્પષ્ટ હોય છે અથવા બનતા નથી.

(B) દ્વિતીય વૃદ્ધિની પ્રક્રિયામાં,વાહિએધા અંદરની તરફ દ્વિતીયક જલવાહક અને બહારની તરફ દ્વિતીયક અન્નવાહકનું નિર્માણ કરે છે.
દ્વિતીયક જલવાહક પ્રકાંડના કેન્દ્ર તરફ બને છે,જે અભિકેન્દ્રી (centripetal) ગોઠવણી છે.
દ્વિતીયક અન્નવાહક પ્રકાંડના પરિઘ તરફ બને છે,જે અપકેન્દ્રી (centrifugal) ગોઠવણી છે.
તેથી,દ્વિતીયક જલવાહક અને દ્વિતીયક અન્નવાહકની ગોઠવણી અનુક્રમે અભિકેન્દ્રી અને અપકેન્દ્રી હોય છે.

(D) દ્વિતીયક જલવાહકમાં, પરિઘવર્તી પ્રદેશ આછા રંગનો હોય છે જેને $\text{રસકાષ્ઠ}$ ($Sapwood$ અથવા $Alburnum$) કહેવામાં આવે છે.
તે જીવંત જલવાહક ઘટકો ધરાવે છે અને મૂળમાંથી પર્ણ સુધી પાણી અને ખનિજોના વહનમાં ભાગ લે છે.
તેની સરખામણીમાં, કેન્દ્રીય પ્રદેશ ઘેરા રંગનો, સખત અને ટકાઉ હોય છે જેને $\text{મધ્યકાષ્ઠ}$ ($Heartwood$ અથવા $Duramen$) કહેવાય છે, જે મૃત હોય છે અને યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે.

(D) એકદળી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે દ્વિતીય વૃદ્ધિનો અભાવ હોય છે. જોકે,કેટલીક વૃક્ષ જેવી એકદળી વનસ્પતિઓ જેવી કે $Dracaena$,$Yucca$ અને $Aloe$ અસામાન્ય દ્વિતીય વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. આ વૃદ્ધિ બાહ્યકમાં દ્વિતીય એધાના નિર્માણને કારણે થાય છે,જે વાહિપુલો અને મૃદુત્તક પેશીનું નિર્માણ કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Yucca$ એ સાચું ઉદાહરણ છે.

(C) દ્વિતીય વૃદ્ધિ એટલે વનસ્પતિના દેહના ઘેરાવામાં કે વ્યાસમાં થતો વધારો,જે પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશીઓ (વાહિએધા અને ત્વક્ષૈધા) ની સક્રિયતાને કારણે થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દ્વિદળી વનસ્પતિઓ અને અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
એકદળી વનસ્પતિઓ (જેમ કે ઘઉં,શેરડી અને ફર્ન) સામાન્ય રીતે દ્વિતીય વૃદ્ધિ દર્શાવતી નથી.
સાગ ($Tectona$ $grandis$) એ દ્વિદળી આવૃત બીજધારી છે અને પાઈન $(Pinus)$ એ અનાવૃત બીજધારી છે.
આ બંને વનસ્પતિઓમાં વાહિએધા જોવા મળે છે,જે તેમને નોંધપાત્ર દ્વિતીય વૃદ્ધિ કરવામાં મદદ કરે છે,તેથી આ પ્રક્રિયાના અભ્યાસ માટે તેઓ આદર્શ છે.

(A) દ્વિદળી મૂળમાં,વાહક એધા અને ત્વક્ષૈધા (phellogen) ની સક્રિયતાને કારણે દ્વિતીય વૃદ્ધિ થાય છે.
જેમ જેમ ત્વક્ષૈધા બહારની તરફ ત્વક્ષ (phellem) અને અંદરની તરફ દ્વિતીય બાહ્યક (phelloderm) ઉત્પન્ન કરવાનું શરૂ કરે છે,તેમ બહારના સ્તરો પર દબાણ વધે છે.
ત્વક્ષના સતત નિર્માણને કારણે,ત્વક્ષૈધાની બહારની બાજુએ આવેલી પેશીઓ,જેમાં અધિસ્તર અને બાહ્યકનો સમાવેશ થાય છે,તે કચડાઈ જાય છે અને અંતે મૃત્યુ પામે છે કારણ કે તેમને પાણી અને પોષક તત્વોનો પુરવઠો મળતો બંધ થઈ જાય છે.
તેથી,ત્વક્ષૈધાની બહારની બાજુએ આવેલી તમામ પેશીઓ મૃત્યુ પામે છે.

(B) વનસ્પતિમાં કાષ્ઠને બે પ્રકારમાં વહેંચવામાં આવે છે: સખત કાષ્ઠ (Heartwood) અને રસકાષ્ઠ (Sapwood).
સખત કાષ્ઠ એ કાષ્ઠનો મધ્યસ્થ,ઘેરો અને બિન-કાર્યક્ષમ ભાગ છે જે યાંત્રિક આધાર આપે છે પરંતુ પાણીનું વહન કરતું નથી.
રસકાષ્ઠ (Alburnum) એ કાષ્ઠનો પરિઘવર્તી,આછા રંગનો અને દેહધાર્મિક રીતે સક્રિય ભાગ છે.
તે મૂળમાંથી પર્ણો સુધી પાણી અને ખનિજોના વહન માટે જવાબદાર છે.
તેથી,દેહધાર્મિક રીતે કાષ્ઠનો ક્રિયાશીલ ભાગ રસકાષ્ઠ છે.

(A) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન,વાહિએધા બહારની બાજુ કરતા અંદરની બાજુએ વધુ સક્રિય હોય છે.
પરિણામે,વાહિએધા કેન્દ્ર તરફ (અંદરની બાજુએ) વધારે કોષોને છેદે છે જે દ્વિતીયક જલવાહક (secondary xylem) બનાવે છે,જ્યારે પરિઘ તરફ (બહારની બાજુએ) ઓછા કોષોને છેદે છે જે દ્વિતીયક અન્નવાહક (secondary phloem) બનાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ કેન્દ્ર તરફ છે.

(B) મધ્યકાષ્ઠ (કાષ્ઠ) એ દ્વિતીયક જલવાહકનો જૂનો અને બિન-કાર્યક્ષમ ભાગ છે. જેમ જેમ વૃક્ષ મોટું થાય છે,તેમ દ્વિતીયક જલવાહકની અંદરની વાહિનીઓ અને જલવાહિનિકીઓ,મૃદુત્તક કોષોના વાહિનીના પોલાણમાં ગર્ત દ્વારા થતા અંતઃવૃદ્ધિને કારણે બંધ થઈ જાય છે,જેને $tyloses$ (ટાયલોઝ) કહેવામાં આવે છે. આ ટાયલોઝ ઘણીવાર ટેનિન,રેઝિન,તેલ,ગુંદર,સુગંધિત પદાર્થો અને આવશ્યક તેલથી ભરાઈ જાય છે,જે લાકડાને સખત,ટકાઉ અને સૂક્ષ્મજીવોના હુમલા સામે પ્રતિરોધક બનાવે છે. પરિણામે,મધ્યકાષ્ઠમાં રસનું વહન સંપૂર્ણપણે અવરોધાય છે.

(A) $Heartwood$ (મધ્યકાષ્ઠ) એ જૂના વૃક્ષોમાં દ્વિતીયક જલવાહક પેશીનો કેન્દ્રીય અને અકાર્યક્ષમ ભાગ છે.
તેમાં ટેનિન,રેઝિન,તેલ,ગુંદર અને સુગંધિત દ્રવ્યો જેવા કાર્બનિક પદાર્થો જમા થવાને કારણે તે ઘેરા રંગનું હોય છે.
આ પદાર્થો લાકડાને સખત,ટકાઉ અને સૂક્ષ્મજીવો કે કીટકોના હુમલા સામે રક્ષણ આપે છે.
આથી,$Heartwood$ વૃક્ષને મહત્તમ યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે,જ્યારે $Sapwood$ (રસકાષ્ઠ) એ પરિઘવર્તી ભાગ છે જે પાણીના વહનમાં મદદ કરે છે.

(B) બાહ્ય મધ્યરંભ દ્વિતીય વૃદ્ધિ એટલે મધ્યરંભ (stele) ની બહારના ભાગમાં પેશીઓનું નિર્માણ થવું.
આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે ત્વક્ષૈધા (phellogen) ની સક્રિયતા દ્વારા થાય છે.
ત્વક્ષૈધા વિભાજન પામીને બહારની તરફ ત્વક્ષા (phellem) અને અંદરની તરફ દ્વિતીય બાહ્યક (phelloderm) ઉત્પન્ન કરે છે.
આ ત્રણેય સ્તરો (ત્વક્ષા,ત્વક્ષૈધા અને દ્વિતીય બાહ્યક) ને સામૂહિક રીતે ત્વક્ષાવરણ (periderm) કહેવામાં આવે છે.

(A) છાલ એ એક બિન-તકનીકી શબ્દ છે જે $Vascular \text{ } Cambium$ (વાહક એધા) ની બહારની તમામ પેશીઓનો ઉલ્લેખ કરે છે।
તેમાં દ્વિતીયક અન્નવાહક, પ્રાથમિક અન્નવાહક, બાહ્યક, પરિચક્ર, ત્વક્ષૈધા $(Phellogen)$, ત્વક્ષ $(Phellem)$ અને દ્વિતીયક બાહ્યક $(Phelloderm)$ નો સમાવેશ થાય છે।
તેથી, છાલને $Vascular \text{ } Cambium$ ની બહારની તમામ પેશીઓ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે।

(C) વનસ્પતિના પ્રકાંડના ઘેરાવા કે વ્યાસમાં થતા વધારાને દ્વિતીય વૃદ્ધિ કહેવામાં આવે છે. ખજૂરતાડ જેવી એકદળી વનસ્પતિઓમાં,જોકે દ્વિદળી વનસ્પતિઓની જેમ સામાન્ય દ્વિતીય વૃદ્ધિ જોવા મળતી નથી,તેમ છતાં ઘેરાવામાં થતો વધારો એ પ્રાથમિક જાડાઈ વધારતી વર્ધનશીલ પેશીની ક્રિયાવિધીને આભારી છે,જે એક પ્રકારની પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશી છે. તેથી,પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશીની સક્રિયતા પ્રકાંડના ઘેરાવામાં વધારો કરવા માટે જવાબદાર છે.

(C) દ્વિદળી મૂળમાં,દ્વિતીય વૃદ્ધિ વાહક એધા અને ત્વક્ષા એધા (ફેલોજન) ની સક્રિયતાને કારણે થાય છે.
જેમ જેમ દ્વિતીય વૃદ્ધિ આગળ વધે છે,તેમ ફેલોજન બંને બાજુએ કોષો મુક્ત કરે છે.
બહારની તરફ મુક્ત થયેલા કોષો ત્વક્ષા (ફેલેમ) માં વિભેદિત થાય છે અને અંદરની તરફ મુક્ત થયેલા કોષો દ્વિતીય બાહ્યક (ફેલોડર્મ) માં વિભેદિત થાય છે.
દ્વિતીય પેશીઓના સતત નિર્માણને કારણે,બહારના સ્તરો પર દબાણ વધે છે.
પરિણામે,પ્રાથમિક બાહ્યક અને અધિસ્તર ધીમે ધીમે દબાઈ જાય છે અને દ્વિતીય વૃદ્ધિના થોડા વર્ષો પછી અંતે નાશ પામે છે (ગુમાવાય છે).

(A) વાર્ષિક વલયો ઋતુગત ફેરફારોના પ્રતિભાવમાં વાહિએધાની ભિન્ન સક્રિયતાને કારણે રચાય છે.
સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં,આબોહવા આખા વર્ષ દરમિયાન એકસમાન હોતી નથી,જેના કારણે સ્પષ્ટ ઋતુગત ફેરફારો (વસંત અને પાનખર/શિયાળો) જોવા મળે છે.
વસંતઋતુ દરમિયાન,એધા ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને પહોળી વાહિનીઓ ધરાવતા મોટી સંખ્યામાં જલવાહક ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે,જેને 'વસંતકાષ્ઠ' (spring wood) અથવા 'પૂર્વકાષ્ઠ' કહેવાય છે.
શિયાળામાં,એધા ઓછી સક્રિય હોય છે અને સાંકડી વાહિનીઓ ધરાવતા ઓછા જલવાહક ઘટકો બનાવે છે,જેને 'શરદકાષ્ઠ' (autumn wood) અથવા 'માજીકાષ્ઠ' કહેવાય છે.
આ બે પ્રકારના કાષ્ઠ કેન્દ્રિત વલયો તરીકે દેખાય છે,જેને વાર્ષિક વલયો કહેવામાં આવે છે,જે સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોની વનસ્પતિઓમાં સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે.

(B) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ બે પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે: રંભીય પ્રદેશ અને બાહ્યક પ્રદેશ.
$1$. રંભીય પ્રદેશમાં,દ્વિતીય વૃદ્ધિ એધા (vascular cambium) ની ક્રિયાવિધીને કારણે થાય છે.
$2$. બાહ્યક પ્રદેશમાં,દ્વિતીય વૃદ્ધિ ત્વક્ષૈધા (cork cambium અથવા phellogen) ની ક્રિયાવિધીને કારણે થાય છે.
$3$. ત્વક્ષૈધા બંને બાજુ કોષોનું નિર્માણ કરે છે; બહારની તરફ નિર્માણ પામતા કોષો ત્વક્ષા (phellem) બનાવે છે અને અંદરની તરફ નિર્માણ પામતા કોષો દ્વિતીય બાહ્યક (phelloderm) બનાવે છે.
$4$. આમ,બાહ્યક પ્રદેશમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે ત્વક્ષૈધા જવાબદાર છે.

(B) છિદ્રિય કાષ્ઠ એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓની લાક્ષણિકતા છે.
તે દ્વિતીયક જલવાહકમાં જલવાહિનીઓની (vessels) હાજરી દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
જલવાહિનીઓના વિતરણ અને કદના આધારે,છિદ્રિય કાષ્ઠને બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. વિખેરિત-છિદ્રિય કાષ્ઠ (Diffuse-porous wood): જલવાહિનીઓ વૃદ્ધિ વલયમાં સમાન રીતે વિતરિત થયેલી હોય છે.
$2$. વલય-છિદ્રિય કાષ્ઠ (Ring-porous wood): મોટી જલવાહિનીઓ વૃદ્ધિ વલયના શરૂઆતના પૂર્વકાષ્ઠના ભાગમાં કેન્દ્રિત હોય છે.
તેથી,જલવાહિનીઓની હાજરી એ છિદ્રિય કાષ્ઠની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(D) દ્વિદળી મૂળમાં,વાહિએધાના વલયના નિર્માણને કારણે દ્વિતીય વૃદ્ધિ થાય છે.
$1$. વાહિએધા અન્નવાહક પૂલની બરાબર નીચે આવેલી મૃદુતક કોષોની પેશીમાંથી ઉદ્દભવે છે.
$2$. તે આદિદારૂની ઉપર આવેલી પરિચક્ર પેશીના ભાગમાંથી પણ ઉદ્દભવે છે.
$3$. આ બંને વિસ્તારો જોડાઈને વાહિએધાનું એક સળંગ તરંગિત વલય બનાવે છે,જે પાછળથી ગોળાકાર બને છે.

(D) બાહ્યવલ્ક (Periderm) એ વનસ્પતિઓમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન બનતું એક રક્ષણાત્મક પેશીનું સ્તર છે.
તે ત્રણ અલગ-અલગ સ્તરોનું બનેલું છે:
$1$. ત્વક્ષા (કોર્ક): મૃત કોષોનું બહારનું સ્તર.
$2$. ત્વક્ષેધા (કોર્ક એધા): વર્ધનશીલ સ્તર જે ત્વક્ષા અને ઉપત્વક્ષાનું નિર્માણ કરે છે.
$3$. ઉપત્વક્ષા (દ્વિતીય બાહ્યક): જીવંત મૃદુત્તક કોષોનું અંદરનું સ્તર.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) $Quercus$ (ઓક) નું લાકડું મુખ્યત્વે $Heartwood$ (અંતઃકાષ્ઠ) તરીકે ઓળખાય છે.
$Heartwood$ એ દ્વિતીયક જલવાહક પેશીનો કેન્દ્રીય,ઘેરો અને સખત ભાગ છે,જે ટેનિન,રેઝિન,તેલ,ગુંદર અને સુગંધિત પદાર્થો જેવા કાર્બનિક સંયોજનોના જમા થવાને કારણે બિન-કાર્યક્ષમ બની જાય છે.
આ પદાર્થો લાકડાને ટકાઉ અને સૂક્ષ્મજીવોના હુમલા સામે પ્રતિરોધક બનાવે છે.
તેની સરખામણીમાં,$Sapwood$ (રસકાષ્ઠ) એ દ્વિતીયક જલવાહક પેશીનો પરિઘવર્તી,આછા રંગનો અને કાર્યક્ષમ ભાગ છે જે પાણીના વહન સાથે સંકળાયેલ છે.

(C) વિધાન $(1)$ ખોટું છે કારણ કે વાતછિદ્રો કાષ્ઠીય લતાઓમાં પણ જોવા મળે છે.
વિધાન $(2)$ સાચું છે કારણ કે વાતછિદ્રો એ મોટા ભાગનાં કાષ્ઠીય વૃક્ષોની છાલમાં જોવા મળતા મસૂર આકારના છિદ્રો છે જે વાયુ વિનિમય માટે જવાબદાર છે.
વિધાન $(3)$ સાચું છે કારણ કે વસંતકાષ્ઠ (પૂર્વકાષ્ઠ) વસંત ઋતુ દરમિયાન બને છે જ્યારે એધા ખૂબ સક્રિય હોય છે,જે પહોળી વાહિનીઓ સાથે મોટી સંખ્યામાં જલવાહક ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે,જેથી તે રંગમાં આછું અને ઓછી ઘનતાવાળું હોય છે.
વિધાન $(4)$ ખોટું છે કારણ કે રસકાષ્ઠ એ દ્વિતીયક જલવાહકનો પરિઘવર્તી ભાગ (આલ્બર્નમ) છે,જ્યારે ડ્યુરામેન એ મધ્યમાં આવેલું ઘેરા રંગનું મધ્યકાષ્ઠ છે.
તેથી,વિધાન $(2)$ અને $(3)$ સાચાં છે.

(B) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન,વાહિએધાની સક્રિયતાને કારણે બહારના બાહ્યક અને અધિસ્તરીય સ્તરો તૂટી જાય છે. આ સ્તરોને બદલવા માટે,બાહ્યક પ્રદેશમાં ત્વક્ષૈધા (Cork cambium) નામની નવી વર્ધનશીલ પેશી વિકસે છે. ત્વક્ષૈધા બંને બાજુ કોષોનું નિર્માણ કરે છે; અંદરના કોષો દ્વિતીય બાહ્યક (Phelloderm) માં વિભેદિત થાય છે અને બહારના કોષો ત્વક્ષ (Cork/Phellem) માં વિભેદિત થાય છે. સામૂહિક રીતે,ત્વક્ષૈધા,ત્વક્ષા અને ઉપત્વક્ષાને બાહ્યવલ્ક (Periderm) કહેવામાં આવે છે. તેથી,બાહ્યવલ્ક ત્વક્ષૈધામાંથી ઉદ્દભવે છે.

(A) જેમ જેમ વૃક્ષની ઉંમર વધે છે,તેમ તેમ પ્રકાંડના કેન્દ્રિય અથવા સૌથી અંદરના ભાગમાં રહેલું દ્વિતીયક જલવાહક ટેનિન,રેઝિન,તેલ,ગુંદર,સુગંધિત પદાર્થો અને આવશ્યક તેલ જેવા કાર્બનિક સંયોજનોના જમા થવાને કારણે ઘેરા બદામી રંગનું બને છે. આ પ્રદેશને $Heartwood$ (મધ્યકાષ્ઠ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. મધ્યકાષ્ઠ પાણીનું વહન કરતું નથી પરંતુ પ્રકાંડને યાંત્રિક આધાર આપે છે. દ્વિતીયક જલવાહકનો પરિઘવર્તી પ્રદેશ,જે રંગમાં આછો હોય છે અને પાણી તથા ખનિજોના વહનમાં ભાગ લે છે,તેને $Sapwood$ (રસકાષ્ઠ) કહેવાય છે. જેમ વૃક્ષ મોટું થાય છે,તેમ મધ્યકાષ્ઠનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર રીતે વધે છે કારણ કે સમય જતાં વધુ ને વધુ રસકાષ્ઠ મધ્યકાષ્ઠમાં રૂપાંતરિત થાય છે.

(A) શરદઋતુ દરમિયાન તાપમાન ઓછું હોવાને કારણે વાહિએધાની સક્રિયતા ઓછી હોય છે. જોકે,વસંતઋતુમાં વાહિએધા ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને મોટી સંખ્યામાં જલવાહક ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે જેમાં પહોળી ગુહાવાળી જલવાહિનીઓ હોય છે. શરદઋતુમાં,વાહિએધા ઓછી સક્રિય હોય છે અને ઓછા જલવાહક ઘટકો બનાવે છે જે સાંકડી જલવાહિનીઓ ધરાવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વાહિએધા એ દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર પેશી છે અને તેની સક્રિયતા ઋતુ પ્રમાણે બદલાય છે.

(A) પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશીઓ,જેમ કે વાહિએધા (vascular cambium) અને ત્વક્ષૈધા (cork cambium),દ્વિદળી પ્રકાંડમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
એકદળી પ્રકાંડ,જેમ કે તાડ (Palm),તેમાં વાહિએધાનો અભાવ હોય છે અને તેથી તેમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ જોવા મળતી નથી.
તેની સામે,બોગનવેલીયા,બોએરહેવિઆ અને મિરાબીલીસ એ દ્વિદળી વનસ્પતિઓ છે જે અસામાન્ય દ્વિતીય વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ તાડ છે.

(B) દ્વિતીયક જલવાહકનું નિર્માણ દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન થાય છે. તે મોટી સંખ્યામાં જલવાહક ઘટકો,ખાસ કરીને વાહિનીઓ અને જલવાહક તંતુઓની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે બંધારણીય આધાર અને પાણીનું કાર્યક્ષમ વહન પૂરું પાડે છે. તેની સરખામણીમાં,પ્રાથમિક જલવાહકનું નિર્માણ પ્રાથમિક વૃદ્ધિ દરમિયાન થાય છે અને તેમાં દ્વિતીયક જલવાહકની તુલનામાં ઓછી વાહિનીઓ અને તંતુઓ હોય છે.

(A) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન ત્વક્ષૈધા અથવા $Phellogen$ નું નિર્માણ થાય છે.
$Phellogen$ એ બે-ત્રણ સ્તર જાડું હોય છે અને તે સાંકડા,પાતળી દીવાલવાળા અને લગભગ લંબચોરસ કોષોનું બનેલું હોય છે.
દ્વિતીય વૃદ્ધિની પ્રક્રિયા દરમિયાન તે અધિસ્તરની બરાબર નીચે આવેલા બાહ્યકના કોષોમાંથી વિકસે છે.
તેથી,ત્વક્ષૈધાનું ઉદભવસ્થાન બાહ્યક છે.

(D) સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં,એધા (cambium) વસંત ઋતુ દરમિયાન વધુ સક્રિય હોય છે અને શિયાળાની ઋતુમાં ઓછી સક્રિય હોય છે.
વસંતઋતુ દરમિયાન,એધા મોટી સંખ્યામાં જલવાહક ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે જેમાં પહોળી ગુહા ધરાવતી જલવાહિનીઓ હોય છે.
વસંતઋતુ દરમિયાન બનેલા આ લાકડાને વસંતકાષ્ઠ (spring wood) અથવા પૂર્વકાષ્ઠ (early wood) કહેવામાં આવે છે.
આ સમયગાળા દરમિયાન એધા અત્યંત સક્રિય હોવાથી,વનસ્પતિમાં મહત્તમ વૃદ્ધિ જોવા મળે છે.

(A) વાર્ષિક વલયો વાહિએધા (vascular cambium) ની ભિન્ન પ્રવૃત્તિને કારણે રચાય છે,જે આબોહવામાં થતા મોસમી ફેરફારોથી પ્રભાવિત થાય છે.
સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં,ઋતુઓ (વસંત અને પાનખર) વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત હોય છે,જેના કારણે પૂર્વકાષ્ઠ (early wood) અને માજીકાષ્ઠ (late wood) સ્પષ્ટ રીતે રચાય છે,જે સાથે મળીને એક વાર્ષિક વલય બનાવે છે.
શિમલા સમશીતોષ્ણ આબોહવા ધરાવતો પ્રદેશ હોવાથી,ત્યાં મોસમી ફેરફારો અનુભવાય છે,તેથી ત્યાંના વૃક્ષોમાં વાર્ષિક વલયો સુવિકસિત હોય છે.
તેની સામે,મુંબઈ,દિલ્હી કે મદ્રાસ જેવા ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં આખું વર્ષ આબોહવા લગભગ સમાન રહે છે,જેના પરિણામે વાર્ષિક વલયો ઓછા સ્પષ્ટ અથવા ગેરહાજર હોય છે.

(D) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં, વસંત ઋતુ દરમિયાન એધા વધુ સક્રિય હોય છે અને વિશાળ પોલાણ ધરાવતી વાહિનીઓ સાથે મોટી સંખ્યામાં જલવાહક ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે, જેને વસંતકાષ્ઠ (પૂર્વકાષ્ઠ) કહેવામાં આવે છે.
શરદ ઋતુ દરમિયાન, એધા ઓછી સક્રિય હોય છે અને સાંકડી વાહિનીઓ સાથે ઓછા જલવાહક ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે, જેને શરદકાષ્ઠ (માજીકાષ્ઠ) કહેવામાં આવે છે.
વસંતકાષ્ઠ રંગમાં આછું હોય છે અને તેની ઘનતા ઓછી હોય છે, જ્યારે શરદકાષ્ઠ ઘેરા રંગનું હોય છે અને તેની ઘનતા વધુ હોય છે.
વસંતકાષ્ઠ અને શરદકાષ્ઠ વચ્ચેના તફાવતમાં વાહિનીઓ અને જલવાહિનિકીનું કદ, કોષદિવાલની જાડાઈ અને ઉત્પન્ન થયેલા કાષ્ઠની કુલ માત્રાનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી, આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(A) વાહિ એધા એ પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશી છે જે વનસ્પતિઓમાં દ્વિતીયક વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
તે વિભાજન પામીને અંદરની તરફ દ્વિતીયક જલવાહક અને બહારની તરફ દ્વિતીયક અન્નવાહક બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા દ્વારા પ્રકાંડ અને મૂળની જાડાઈમાં વધારો થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) વાહિએધાની ક્રિયાશીલતા ઘણા દેહધાર્મિક અને પર્યાવરણીય પરિબળોના નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે. સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં,આબોહવાની સ્થિતિ આખા વર્ષ દરમિયાન એકસમાન હોતી નથી. વસંત ઋતુમાં,એધા ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને મોટી સંખ્યામાં જલવાહક ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે જેમાં પહોળી પોલાણવાળી વાહિનીઓ હોય છે. આ ઋતુ દરમિયાન બનતા લાકડાને વસંતકાષ્ઠ (spring wood) અથવા પૂર્વકાષ્ઠ કહેવામાં આવે છે. શિયાળામાં,એધા ઓછી સક્રિય હોય છે અને ઓછા જલવાહક ઘટકો બનાવે છે જેમાં સાંકડી વાહિનીઓ હોય છે,અને આને શરદકાષ્ઠ (autumn wood) અથવા માજીકાષ્ઠ કહેવામાં આવે છે. બે પ્રકારના લાકડા જે એકાંતરે કેન્દ્રિત વલયો તરીકે દેખાય છે તે વાર્ષિક વલય બનાવે છે. આમ,વાર્ષિક વલયો એધાની મોસમી ક્રિયાશીલતાને કારણે રચાય છે.

(A) હાર્ટવુડ,જેને $duramen$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે દ્વિતીય જલવાહકનો કેન્દ્રિય અને બિન-કાર્યક્ષમ ભાગ છે.
તેમાં જલવાહિનીઓ અને જલવાહિનિકીઓમાં રેઝિન,ટેનીન,તેલ,ગુંદર,સુગંધિત પદાર્થો અને આવશ્યક તેલ જેવા કાર્બનિક સંયોજનોનો જમાવ થાય છે.
આ પદાર્થો લાકડાને સખત,ટકાઉ અને સૂક્ષ્મજીવો તથા કીટકોના હુમલા સામે પ્રતિરોધક બનાવે છે.
આ પદાર્થોના જમાવને કારણે હાર્ટવુડ ઘેરા રંગનું દેખાય છે.
મહત્વની વાત એ છે કે,હાર્ટવુડના કોષો મૃત હોય છે અને તે પાણીનું વહન કરતા નથી; તેથી,તે જીવંત કોષોનું બનેલું છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) બાહ્યવલ્ક (periderm) ત્રણ સ્તરોનું બનેલું છે: $1.$ ત્વક્ષૈધા (Phellogen - કોર્ક કેમ્બિયમ),$2.$ ત્વક્ષા (Phellem - કોર્ક),અને $3.$ ઉપત્વક્ષા (Phelloderm - દ્વિતીય બાહ્યક).
જલવાહક (Xylem) એ વાહક પેશી છે જે પાણી અને ખનિજોના વહન માટે જવાબદાર છે અને તે બાહ્યવલ્કનો ભાગ નથી.

(B) વાર્ષિક વલયો કાષ્ઠીય વનસ્પતિઓમાં વાહિએધાની મોસમી સક્રિયતાને કારણે દ્વિતીયક જલવાહકમાં રચાય છે. વાહિએધા એ અંતઃપુલીય અને આંતરપુલીય એધા બંનેની બનેલી હોય છે. સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં,વસંતઋતુ દરમિયાન એધા વધુ સક્રિય હોય છે (વસંતકાષ્ઠ બનાવે છે) અને શિયાળામાં ઓછી સક્રિય હોય છે (શરદકાષ્ઠ બનાવે છે). આ વિભેદિત વૃદ્ધિ સ્પષ્ટ કેન્દ્રિત વલયો બનાવે છે જેને વાર્ષિક વલયો કહેવામાં આવે છે.

(D) $Heartwood$ (મધ્યકાષ્ઠ) એ દ્વિતીયક જલવાહકનો મધ્યસ્થ,ઘેરા રંગનો ભાગ છે જે પાણીના વહનમાં ભાગ લેતો નથી. તેમાં ટેનિન,રેઝિન,તેલ,ગુંદર,સુગંધિત પદાર્થો અને આવશ્યક તેલ જેવા કાર્બનિક સંયોજનો જલવાહિની અને જલવાહિનિકીમાં જમા થાય છે. આ પદાર્થો $Heartwood$ ને સખત,ટકાઉ અને સૂક્ષ્મજીવો તથા કીટકોના હુમલા સામે પ્રતિરોધક બનાવે છે. જલવાહિનીઓ આ નિક્ષેપો દ્વારા અવરોધાયેલી હોવાથી (ઘણીવાર $Tyloses$ બનાવે છે),$Heartwood$ મૃત અને અસંવહન તત્વો ધરાવે છે,જ્યારે $Sapwood$ (રસકાષ્ઠ) એ પરિઘવર્તી,આછા રંગનો ભાગ છે જે પાણીના વહનમાં સક્રિય રહે છે.

(D) દ્વિદળી પ્રકાંડ અને અનાવૃત બીજધારીઓમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ મુખ્યત્વે વાહિએધા અને ત્વક્ષૈધા (કોર્ક કેમ્બિયમ) ની સક્રિયતાને કારણે થાય છે.
$1$. વાહિએધા વાહક પ્રદેશમાં વિકસે છે,જે દ્વિતીયક જલવાહક અને દ્વિતીયક અન્નવાહકનું નિર્માણ કરે છે.
$2$. ત્વક્ષૈધા બાહ્યક પ્રદેશમાં વિકસે છે,જે બાહ્યવલ્ક (બુચ અને દ્વિતીય બાહ્યક) નું નિર્માણ કરે છે.
આમ,વાહક અને બાહ્યક બંને પ્રદેશોમાં વર્ધનશીલ પેશીઓનો વિકાસ દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.

(B) રસકાષ્ઠ (alburnum) એ દ્વિતીયક જલવાહકનો પરિઘવર્તી ભાગ છે.
તે જીવંત કોષો અને વહન કરતા ઘટકો ધરાવે છે જે પાણી અને ખનિજોનું વહન કરે છે.
તેમાં જીવંત જીવરસ અને સ્ટાર્ચ જેવા સંગ્રહિત ખોરાક હોવાથી,તે ફૂગ અને બેક્ટેરિયાના હુમલા માટે ખૂબ જ સંવેદનશીલ હોય છે.
તેથી,જ્યારે તેને હવા અથવા ભેજમાં ખુલ્લું રાખવામાં આવે છે,ત્યારે રસકાષ્ઠ મધ્યકાષ્ઠ (duramen) કરતા વધુ ઝડપથી કોહવાય છે,કારણ કે મધ્યકાષ્ઠ મૃત,લિગ્નિફાઇડ હોય છે અને તેમાં ટેનિન,રેઝિન અને તેલ હોય છે જે તેને સડવાથી બચાવે છે.

(A) વાર્ષિક વલય સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં વાહક એધાની સક્રિયતા દ્વારા રચાય છે.
તે બે અલગ પટ્ટીઓનું બનેલું હોય છે:
$1$. વસંત કાષ્ઠ (પ્રારંભિક કાષ્ઠ): વસંત ઋતુ દરમિયાન રચાય છે,જેમાં વાહિનીઓ પહોળી અને કોષદીવાલ પાતળી હોય છે.
$2$. શરદ કાષ્ઠ (મોડું કાષ્ઠ): શરદ ઋતુ દરમિયાન રચાય છે,જેમાં વાહિનીઓ સાંકડી અને કોષદીવાલ જાડી હોય છે.
આ બંને પટ્ટીઓ મળીને એક વાર્ષિક વલય બનાવે છે,જે એક વર્ષની વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.

(D) વૃક્ષની છાલમાં બાહ્યવલ્ક અને દ્વિતીયક અન્નવાહક પેશીનો સમાવેશ થાય છે.
$1$. દ્વિતીયક અન્નવાહક પેશી પર્ણોમાંથી મૂળ અને વનસ્પતિના અન્ય ભાગો સુધી ખોરાક (પ્રકાશસંશ્લેષિત નીપજો) ના વહન માટે જવાબદાર છે.
$2$. જો બધી જ છાલ દૂર કરવામાં આવે (જેને ગર્ડલિંગ કહેવાય છે),તો મૂળ સુધી ખોરાકનું વહન સંપૂર્ણપણે અટકી જાય છે.
$3$. ખોરાકના પુરવઠા વિના,મૂળ અંતે મૃત્યુ પામે છે,જેના કારણે આખું વૃક્ષ મૃત્યુ પામે છે.
$4$. પર્ણો કે શાખાઓ ગુમાવવાથી પ્રકાશસંશ્લેષણ પર અસર થાય છે,પરંતુ વૃક્ષ ઘણીવાર સાજું થઈ શકે છે અથવા જીવિત રહી શકે છે; જોકે,બધી જ છાલ ગુમાવવી એ ઘાતક છે.

(B) કાષ્ઠમાં ગાંઠનું નિર્માણ મુખ્ય પ્રકાંડમાં દબાયેલી શાખાઓને કારણે થાય છે. જેમ જેમ મુખ્ય પ્રકાંડનો વ્યાસ વધે છે,તેમ પાર્શ્વ શાખાનો આધાર મુખ્ય પ્રકાંડના દ્વિતીયક જલવાહક (કાષ્ઠ) ની અંદર ઘેરાઈ જાય છે. આ એક રચનાત્મક અસતતતા પેદા કરે છે જેને ગાંઠ કહેવામાં આવે છે.