Secondary growth Questions in Gujarati

(C) વાતછિદ્રો એ કાષ્ઠીય પ્રકાંડ અને મૂળની છાલમાં જોવા મળતા મસૂર આકારના છિદ્રો છે.
તેઓ ત્વક્ષૈધા (cork cambium) ની સક્રિયતા દ્વારા બને છે,જે ત્વક્ષા કોષોને બદલે છૂટાછવાયા ગોઠવાયેલા મૃદુત્તક કોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જેને પૂરક કોષો (complementary cells) કહેવામાં આવે છે.
આ છિદ્રો પ્રકાંડના આંતરિક પેશીઓ અને બાહ્ય વાતાવરણ વચ્ચે વાયુઓના વિનિમય માટે મદદરૂપ થાય છે,જે શ્વસનની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.

(C) વાર્ષિક વલયો,જેને વૃદ્ધિ વલયો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં વાહક એધાની વિભેદિત પ્રવૃત્તિને કારણે રચાય છે.
વસંત ઋતુ દરમિયાન,એધા ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને પહોળી વાહિનીઓ સાથે મોટી સંખ્યામાં જલવાહક ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે,જે વસંતકાષ્ઠ (early wood) બનાવે છે.
શિયાળામાં,એધા ઓછી સક્રિય હોય છે અને સાંકડી વાહિનીઓ સાથે ઓછા જલવાહક ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે,જે શરદકાષ્ઠ (late wood) બનાવે છે.
આ બે પ્રકારના કાષ્ઠ પ્રકાંડના આડછેદમાં એકકેન્દ્રીય વલયો તરીકે દેખાય છે,જે સાથે મળીને એક વાર્ષિક વલય બનાવે છે.
તેથી,વાર્ષિક વલયો મુખ્યત્વે દ્વિતીયક જલવાહક અને જલવાહક કિરણોના બનેલા હોય છે.

(B) કલમ (Grafting) એ બે અલગ-અલગ વનસ્પતિના ભાગોને જોડવાની એક તકનીક છે જેથી તેઓ એક જ વનસ્પતિ તરીકે વિકાસ પામે.
સફળ કલમ માટે,સ્ટોક (Stock) અને સાયન (Scion) ના વાહિએધા (Vascular cambium) એકબીજાના સંપર્કમાં હોવા જરૂરી છે,જેથી નવી વાહક પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) બની શકે અને બંને ભાગોનું જોડાણ સુનિશ્ચિત થઈ શકે.
એકદળી વનસ્પતિઓમાં,વાહિપુલ 'અવર્ધમાન' (Closed) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં વાહિએધાનો અભાવ હોય છે.
તેમની પાસે એધા ન હોવાથી,તેઓ દ્વિતીય વૃદ્ધિ કરી શકતા નથી અથવા સ્ટોક અને સાયન વચ્ચે નવા વાહક જોડાણો બનાવી શકતા નથી,જેના કારણે કલમ કરવી અશક્ય બને છે.

(C) $Dendrochronology$ (ડેન્ડ્રોક્રોનોલોજી) એ વૃક્ષના વલયો (જેને વૃદ્ધિ વલયો પણ કહેવાય છે) તે કયા વર્ષમાં બન્યા હતા તે જાણવાની વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ છે. આ વાર્ષિક વલયોની ભાતનું વિશ્લેષણ કરીને,વૈજ્ઞાનિકો વૃક્ષની ઉંમર નક્કી કરી શકે છે અને ભૂતકાળની આબોહવાની સ્થિતિ વિશે માહિતી મેળવી શકે છે. તેથી,તે વાર્ષિક વલયોના આધારે વૃક્ષની ઉંમર નક્કી કરવાનો અભ્યાસ છે.

(B) મધ્યકાષ્ઠ (Heartwood) એ દ્વિતીયક જલવાહકનો કેન્દ્રિય અને ઘેરા રંગનો ભાગ છે,જે પાણી અને ખનિજોનું વહન કરતું નથી.
તેમાં તેલ,સુગંધિત પદાર્થો,ગુંદર,રેઝિન,ટેનિન અને ફિનોલ જેવા કાર્બનિક પદાર્થો જમા થવાને કારણે તે સૂક્ષ્મજીવો અને કીટકોના હુમલા સામે વધુ ટકાઉ અને પ્રતિરોધક બને છે.
રસકાષ્ઠ (Sapwood) એ દ્વિતીયક જલવાહકનો પરિઘવર્તી અને આછા રંગનો ભાગ છે જે પાણી અને ખનિજોના વહનમાં ભાગ લે છે.
વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ માં દર્શાવેલ ટકાઉપણા પાછળનું રાસાયણિક કારણ સમજાવે છે,તેથી વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(A) વનસ્પતિઓમાં,વાહિપૂલોને એધાની હાજરી અથવા ગેરહાજરીના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. બંધ (Closed) વાહિપૂલોમાં એધાનો અભાવ હોય છે અને તે સામાન્ય રીતે એકદળી પ્રકાંડમાં જોવા મળે છે.
$2$. વર્ધમાન (Open) વાહિપૂલોમાં જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધા આવેલી હોય છે,જે દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
$3$. પ્રશ્ન પૂછે છે કે વર્ધમાન વાહિપૂલોમાં શેનો અભાવ હોય છે; જોકે,જીવવિજ્ઞાનની પ્રમાણિત વ્યાખ્યા મુજબ 'બંધ' વાહિપૂલોમાં એધાનો અભાવ હોય છે.
$4$. આપેલા વિકલ્પોને જોતા,પ્રશ્ન કદાચ 'બંધ' વાહિપૂલોના લક્ષણ વિશે પૂછવા માંગે છે. કારણ કે વર્ધમાન વાહિપૂલોમાં એધા હોય છે,તેથી તેમાં તેનો અભાવ હોતો નથી. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,'એધા' એ વર્ધમાન અને બંધ વાહિપૂલોને અલગ પાડતું મુખ્ય પરિબળ છે.

(A) દ્વિતીયક કાષ્ઠમાં,વાહિનીઓના સંદર્ભમાં અક્ષીય મૃદુતક પેશીની ગોઠવણી મુખ્યત્વે બે પ્રકારની હોય છે:
$1$. પેરાટ્રેકીઅલ: જ્યારે મૃદુતક કોષો વાહિનીઓ સાથે સંકળાયેલા હોય.
$2$. એપોટ્રેકીઅલ: જ્યારે મૃદુતક કોષો વાહિનીઓ સાથે સંકળાયેલા ન હોય (એટલે કે,તેઓ વાહિનીઓથી સ્વતંત્ર રીતે વિખરાયેલા અથવા પટ્ટીઓમાં હોય).
તેથી,મૃદુતક કોષો સાથે સંકળાયેલ કાષ્ઠને પેરાટ્રેકીઅલ કહેવામાં આવે છે.

(C) એકદળી પ્રકાંડમાં વાહિપુલોને $\text{અવર્ધમાન}$ (closed) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં જલવાહક અને અન્નવાહક પેશીની વચ્ચે એધા (cambium) નો અભાવ હોય છે। $\text{દ્વિતીય}$ $\text{વૃદ્ધિ}$ એ વાહિએધાની સક્રિયતાનું પરિણામ છે, જે દ્વિતીયક જલવાહક અને દ્વિતીયક અન્નવાહક પેશીનું નિર્માણ કરે છે। એકદળી વાહિપુલોમાં આ એધાનો અભાવ હોવાથી, તેઓ દ્વિતીય વૃદ્ધિ કરવામાં અસમર્થ હોય છે।

(A) સામાન્ય દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,દ્વિતીય વૃદ્ધિ વાહિએધા અને ત્વક્ષૈધા $(phellogen)$ ની સક્રિયતાને કારણે થાય છે.
જેમ જેમ વાહિએધાની સક્રિયતાને કારણે પ્રકાંડની જાડાઈ વધે છે,તેમ તેમ બહારના બાહ્યક અને અધિસ્તરના સ્તરો તૂટી જાય છે અને રક્ષણ પૂરું પાડવા માટે તેમને બદલવાની જરૂર પડે છે.
આ સ્તરોને બદલવા માટે,બાહ્યક પ્રદેશમાં ત્વક્ષૈધા અથવા $phellogen$ નામની વર્ધનશીલ પેશીનો વિકાસ થાય છે.
તેથી,$phellogen$ સામાન્ય રીતે બાહ્યકના કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(D) વનસ્પતિની ઊંચાઈમાં થતો વધારો મુખ્યત્વે પ્રરોહાગ્ર અને મૂલાગ્રમાં આવેલા વર્ધનશીલ પેશી (apical meristem) ની પ્રવૃત્તિને કારણે થાય છે.
દ્વિતીય વૃદ્ધિ,જે થડની જાડાઈ (ઘેરાવો) વધારે છે,તે વાહિએધા (vascular cambium) અને ત્વક્ષૈધા (cork cambium) ની પ્રવૃત્તિને કારણે થાય છે.
જ્યારે ખીલીને થડમાં લગાવવામાં આવે છે,ત્યારે તે દ્વિતીયક જલવાહક (લાકડા) માં ખૂંપી જાય છે.
જેમ જેમ વૃક્ષ $5$ વર્ષ દરમિયાન જાડાઈમાં વધે છે,તેમ ખીલી બહારની તરફ ધકેલાશે,પરંતુ જમીનની સાપેક્ષમાં તેની ઊંચાઈ બદલાશે નહીં કારણ કે થડ તેના પાયા કે મધ્ય ભાગથી લંબાઈમાં વધતું નથી; તે માત્ર અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી દ્વારા જ લંબાય છે.
તેથી,ખીલી $2 \ m$ ની સમાન ઊંચાઈએ જ રહેશે.

(C) વનસ્પતિઓમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ એટલે વનસ્પતિના દેહની જાડાઈ કે ઘેરાવામાં થતો વધારો.
આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશી (lateral meristem) ની પ્રવૃત્તિ દ્વારા થાય છે,જેમાં વાહિએધા (vascular cambium) અને ત્વક્ષૈધા (cork cambium અથવા phellogen) નો સમાવેશ થાય છે.
વાહિએધા દ્વિતીયક જલવાહક અને દ્વિતીયક અન્નવાહકનું નિર્માણ કરે છે,જ્યારે ત્વક્ષૈધા બાહ્યવલ્ક (ત્વક્ષા અને ઉપત્વક્ષા) નું નિર્માણ કરે છે.
તેથી,દ્વિતીય વૃદ્ધિ એ પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશીની પ્રવૃત્તિનું પરિણામ છે.

(A) વ્યાવસાયિક કોર્ક $Quercus$ $suber$ નામના વૃક્ષની છાલમાંથી મેળવવામાં આવે છે, જેને સામાન્ય રીતે કોર્ક ઓક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
કોર્કનું નિર્માણ ફેલોજન (ત્વક્ષેધા) દ્વારા થાય છે, જે બહારની તરફ સુબેરિનયુક્ત કોષોનું જાડું પડ બનાવે છે.
આ પેશીને વૃક્ષને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના સમયાંતરે એકત્રિત કરવામાં આવે છે, જે તેને કુદરતી કોર્કનો ટકાઉ સ્ત્રોત બનાવે છે.

(D) $1$. વાતછિદ્રો એ કાષ્ઠીય પ્રકાંડની છાલમાં જોવા મળતા મસૂર આકારના છિદ્રો છે,જે વાયુવિનિમયમાં મદદ કરે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$2$. 'છાલ' એ એક બિન-તકનીકી (non-technical) શબ્દ છે જે વાહિએધાની બહારના તમામ પેશીઓ માટે વપરાય છે,જેમાં દ્વિતીયક અન્નવાહક,બાહ્યવલ્ક અને ત્વક્ષનો સમાવેશ થાય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$3$. વાહિએધા અને ત્વક્ષૈધા વનસ્પતિમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે અને તેને પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$4$. આપેલા તમામ વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સચોટ હોવાથી,સાચો વિકલ્પ 'આમાંથી એકપણ નહિં' છે.

(C) પૂરકકોષો એ પાતળી દીવાલ ધરાવતા મૃદુતકીય કોષો છે,જે વાતછિદ્રો (lenticels) ના વિસ્તારમાં ત્વક્ષૈધા (phellogen) ની ક્રિયાશીલતાથી ઉત્પન્ન થાય છે.
આ કોષો છૂટાછવાયા ગોઠવાયેલા હોય છે અને પ્રકાંડના આંતરિક પેશીઓ તથા બહારના વાતાવરણ વચ્ચે વાયુઓના વિનિમયમાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ (ત્વક્ષૈધા) છે.

(B) એધા,ખાસ કરીને વાહિએધા,એ દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશી છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય દ્વિતીય વૃદ્ધિ કરવાનું છે,જેમાં અંદરની તરફ દ્વિતીયક જલવાહક અને બહારની તરફ દ્વિતીયક અન્નવાહકનું નિર્માણ થાય છે.
દ્વિતીયક પેશીઓના આ સતત ઉમેરાને કારણે પ્રકાંડ અને મૂળના ઘેરાવામાં (વ્યાસમાં) વધારો થાય છે.
તેથી,એધાની સક્રિયતા વનસ્પતિના દેહની પહોળાઈ (ઘેરાવો) માં વધારો કરે છે.

(C) કોર્ક એ $Quercus \text{ } suber$ જેવા વૃક્ષોની છાલમાંથી મળતી ત્વક્ષા (કોર્ક) પેશીમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તે મૃત કોષોનું બનેલું હોય છે, જેની કોષદીવાલ સુબેરિનથી જડિત હોય છે।
સુબેરિન એ એક ચરબીયુક્ત પદાર્થ છે જે કોષદીવાલને પાણી અને વાયુઓ માટે અપ્રવેશ્ય બનાવે છે।
આ ગુણધર્મને કારણે, કોર્ક હવાચુસ્ત હોય છે અને તેમાંથી પ્રવાહી કે વાયુઓ પસાર થઈ શકતા નથી, જે તેને બોટલના બૂચ બનાવવા માટે આદર્શ પદાર્થ બનાવે છે।

(D) વાહિએધા એ પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશી છે જે અંદરની તરફ દ્વિતીયક જલવાહક અને બહારની તરફ દ્વિતીયક અન્નવાહકનું નિર્માણ કરે છે.
જેમ જેમ વાહિએધા વિભાજન પામે છે,તેમ તેમ તે એધાવલયની અંદરની તરફ દ્વિતીયક જલવાહકના નવા સ્તરો ઉમેરે છે.
તેથી,દ્વિતીયક જલવાહકનું સૌથી નવું (તરુણ) સ્તર હંમેશા વાહિએધાની તરત અંદરની તરફ આવેલું હોય છે,જ્યારે જૂના સ્તરો પ્રકાંડના કેન્દ્ર તરફ ધકેલાય છે.

(A) અસામાન્ય દ્વિતીય વૃદ્ધિ એ દ્વિદળી પ્રકાંડમાં જોવા મળતી સામાન્ય દ્વિતીય વૃદ્ધિની ભાતથી અલગ પ્રકારની વૃદ્ધિ છે.
એકદળી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે દ્વિતીય વૃદ્ધિનો અભાવ હોય છે.
જોકે,$Dracaena$,$Yucca$ અને $Aloe$ જેવી કેટલીક એકદળી વનસ્પતિઓમાં બાહ્યકમાં દ્વિતીય એધાના નિર્માણને કારણે અસામાન્ય દ્વિતીય વૃદ્ધિ જોવા મળે છે,જે વાહિપુલો અને મૃદુત્તક પેશીનું નિર્માણ કરે છે.
તેથી,$Dracaena$ એ સાચો જવાબ છે.

(B) કાષ્ઠીય દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,વાહિએધાની સક્રિયતાને કારણે દ્વિતીય વૃદ્ધિ થાય છે.
જેમ જેમ વૃક્ષ જૂનું થાય છે,તેમ દ્વિતીયક જલવાહકના અંદરના સ્તરો નિષ્ક્રિય બની જાય છે અને તેમાં ટેનિન,રેઝિન અને તેલ ભરાઈ જાય છે,જેને મધ્યકાષ્ઠ કહેવામાં આવે છે.
દ્વિતીયક જલવાહકના બહારના સ્તરો,જે રંગમાં આછા હોય છે અને પાણી તથા ખનિજોના વહનમાં સક્રિય ભાગ લે છે,તેને રસકાષ્ઠ કહેવામાં આવે છે.
દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન,વાહિએધા અંદરની તરફ બહારની તરફની દ્વિતીયક અન્નવાહક કરતાં વધુ દ્વિતીયક જલવાહક ઉત્પન્ન કરે છે.
પરિણામે,જેમ જેમ વૃક્ષ વધે છે તેમ રસકાષ્ઠનું સ્તર સતત વધતું જાય છે અને તેની જાડાઈમાં ઝડપથી વધારો થાય છે.

(D) વ્યાપારિક ત્વક્ષા (Commercial cork) એ $Quercus \ suber$ નામના કોર્ક ઓક વૃક્ષની છાલમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
આ વૃક્ષ મૂળભૂત રીતે દક્ષિણ-પશ્ચિમ યુરોપ અને ઉત્તર-પશ્ચિમ આફ્રિકાનું વતની છે.
કોર્ક એ બાહ્યવલ્ક (periderm) ના ફેલેમ (phellem) સ્તરમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જેનું નિર્માણ ત્વક્ષેધા (phellogen) દ્વારા થાય છે.

(D) વૃક્ષોના થડમાં,પાણીનું વહન મુખ્યત્વે $Xylem$ (જલવાહક) પેશી દ્વારા થાય છે. ખાસ કરીને,પુખ્ત વૃક્ષોમાં,પાણીનું સક્રિય વહન $Sapwood$ (રસકાષ્ઠ) દ્વારા થાય છે,જે દ્વિતીયક $Xylem$ નો બહારનો કાર્યશીલ ભાગ છે. $Heartwood$ (અંતઃકાષ્ઠ) એ અંદરનો બિન-કાર્યશીલ ભાગ છે જે માત્ર યાંત્રિક આધાર આપે છે પરંતુ પાણીનું વહન કરતું નથી. $Transpiration$ (બાષ્પોત્સર્જન) એ એક પ્રક્રિયા છે જે પાણીને ઉપર તરફ ખેંચવા માટે જરૂરી 'બાષ્પોત્સર્જન ખેંચાણ' (transpiration pull) ઉત્પન્ન કરે છે,પરંતુ તે પોતે પાણીના વહનનો માર્ગ નથી. તેથી,$Xylem$ એ પાણીના વહન માટે જવાબદાર પેશી છે.

(B) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,વાહિએધા અંદરની તરફ બહારની તરફ કરતા વધુ સક્રિય હોય છે.
પરિણામે,ઉત્પન્ન થતા દ્વિતીયક જલવાહકનું પ્રમાણ દ્વિતીયક અન્નવાહક કરતા ઘણું વધારે હોય છે.
સામાન્ય રીતે,દર વર્ષે દ્વિતીયક જલવાહક એ દ્વિતીયક અન્નવાહક કરતા $8-10$ ગણું વધારે ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) છાલ એ એક બિન-તકનીકી શબ્દ છે જે વાહિએધા (vascular cambium) ની બહારના તમામ પેશીઓનો સંદર્ભ આપે છે,જેમાં દ્વિતીયક અન્નવાહક અને બાહ્યવલ્કનો સમાવેશ થાય છે.
કેટલાક વૃક્ષોમાં,બાહ્યવલ્ક પાતળા,કાગળ જેવા અથવા અનિયમિત સ્તરોમાં ખરી પડે છે,જેને શલ્ક છાલ (scaly bark) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Betula$ (બર્ચ) એ શલ્ક છાલ ધરાવતા વૃક્ષનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જેમાં બાહ્યવલ્કના બહારના સ્તરો પાતળા,કાગળ જેવા પડમાં ઉખડી જાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં,આબોહવાની પરિસ્થિતિઓ આખા વર્ષ દરમિયાન સમાન હોતી નથી. વસંતઋતુ દરમિયાન,એધા ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને મોટી સંખ્યામાં જલવાહક ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે જેમાં પહોળી પોલાણ ધરાવતી જલવાહિનીઓ હોય છે,જેને પૂર્વકાષ્ઠ કે વસંતકાષ્ઠ (Early wood) કહેવામાં આવે છે.
શિયાળા દરમિયાન,એધા ઓછી સક્રિય હોય છે અને ઓછા જલવાહક ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે જેમાં સાંકડી જલવાહિનીઓ હોય છે,જેને માજીકાષ્ઠ કે શરદકાષ્ઠ (Late wood) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,માજીકાષ્ઠ એ પૂર્વકાષ્ઠથી સાંકડી જલવાહિનીઓ અને જલવાહિનિકીની હાજરી દ્વારા અલગ પડે છે.

(B) પુખ્ત દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,જલવાહક વાહિનીઓની ગુહા ઘણીવાર તેની આસપાસના મૃદુત્તક કોષોની ફુગ્ગા જેવી બાહ્ય વૃદ્ધિ દ્વારા અવરોધાય છે,જે ગર્ત (pits) દ્વારા વાહિનીમાં પ્રવેશે છે. આ રચનાઓને $Tyloses$ (ટાયલોસીસ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે રોગકારકોના ફેલાવાને અટકાવવામાં અને મધ્યકાષ્ઠ (મૂળકાષ્ઠ) માં પાણીના વહનને ઘટાડવામાં ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) દ્વિદળી મૂળમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિની શરૂઆત વાહિએધાના નિર્માણ દ્વારા થાય છે.
$1$. આ પ્રક્રિયા ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે અન્નવાહક સમૂહોની બરાબર નીચે આવેલા મૃદુતકીય કોષો વર્ધનશીલ બને છે.
$2$. આ કોષો વિભાજન પામીને વાહિએધાની પટ્ટીઓ બનાવે છે.
$3$. તે જ સમયે,આદિદારુ (protoxylem) ની બહારની બાજુએ આવેલા પરિચક્રના કોષો પણ વર્ધનશીલ બને છે.
$4$. આ બંને પ્રકારની વર્ધનશીલ પેશીઓ અંતે જોડાઈને વાહિએધાનું એક સળંગ અને તરંગિત વલય બનાવે છે.
તેથી,સૌ પ્રથમ ઘટના જલવાહક અને અન્નવાહક વચ્ચેના મૃદુતકીય કોષોનું વર્ધનશીલ પેશીમાં રૂપાંતર થવું તે છે.

(A) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં વાહીએધાનું નિર્માણ આંતરપૂલીય એધા (જે વાહિપૂલોની અંદર હોય છે) અને આંતરપૂલીય એધા (જે વાહિપૂલોની વચ્ચે આવેલા મજ્જાકિરણોના કોષોના વિભેદનથી બને છે) ના જોડાણથી થાય છે.
આમ,આંતરપૂલીય એધા વાહિપૂલોની વચ્ચે આવેલી હોય છે જે એધા વલયને પૂર્ણ કરે છે.

(C) વાહક પુલોમાં જ્યારે જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધા (cambium) હાજર હોય,ત્યારે તેમને ખુલ્લા (open) વાહક પુલ કહેવામાં આવે છે.
આ એધા કોષો વિભાજન પામીને દ્વિતીયક જલવાહક અને દ્વિતીયક અન્નવાહક પેશીઓનું નિર્માણ કરે છે,જે વનસ્પતિની દ્વિતીયક વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) કાષ્ઠીય દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં,દ્વિતીય વૃદ્ધિને કારણે મધ્યકાષ્ઠ (heartwood) અને રસકાષ્ઠ (sapwood) નું નિર્માણ થાય છે. મધ્યકાષ્ઠ એ લાકડાનો કેન્દ્રિય,અકાર્યક્ષમ અને ઘેરા રંગનો ભાગ છે,જ્યારે રસકાષ્ઠ એ પરિઘવર્તી,કાર્યક્ષમ અને આછા રંગનો ભાગ છે. એકદળી વનસ્પતિઓ,જેમ કે તાડ,માં વાહિએધાનો અભાવ હોવાથી દ્વિતીય વૃદ્ધિ જોવા મળતી નથી. તેથી,તેમાં દ્વિતીયક જલવાહકનું નિર્માણ થતું નથી અને પરિણામે,તેમાં મધ્યકાષ્ઠ અને રસકાષ્ઠ વચ્ચે કોઈ વિભેદન જોવા મળતું નથી.

(A) વાતછિદ્રો એ કાષ્ઠીય પ્રકાંડની છાલમાં જોવા મળતા મસૂર આકારના છિદ્રો છે.
દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન,ત્વક્ષૈધા (કોર્ક કેમ્બિયમ) બંને બાજુએ કોષોનું નિર્માણ કરે છે.
બહારની તરફ નિર્માણ પામતા કોષોને ત્વક્ષા (કોર્ક) કહેવાય છે અને અંદરની તરફ નિર્માણ પામતા કોષોને ઉપત્વક્ષા (દ્વિતીય બાહ્યક) કહેવાય છે.
વાતછિદ્રોના વિસ્તારમાં,ત્વક્ષૈધા કોર્ક કોષોને બદલે બહારની તરફ મૃદુતકીય કોષોનું નિર્માણ કરે છે,જે એકબીજાની નજીક ગોઠવાયેલા હોય છે. આ કોષોને પૂરક કોષો કહેવામાં આવે છે.
આથી,પૂરક કોષો ત્વક્ષૈધા (કોર્ક કેમ્બિયમ) માંથી વિકસે છે.

(B) ત્વક્ષૈધા (phellogen) અથવા ત્વક્ષાધા એ વર્ધનશીલ પેશી છે જે દ્વિદળી પ્રકાંડમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન બાહ્યક પ્રદેશમાં વિકસે છે.
તે બંને બાજુએ કોષો મુક્ત કરે છે:
$1$. બહારની તરફ મુક્ત થયેલા કોષો ત્વક્ષા (phellem) માં વિભેદિત થાય છે,જે સુબેરિનના જમા થવાને કારણે પાણી માટે અપ્રવેશ્ય હોય છે.
$2$. અંદરની તરફ મુક્ત થયેલા કોષો દ્વિતીયક બાહ્યક (phelloderm) માં વિભેદિત થાય છે.
સામૂહિક રીતે,ત્વક્ષૈધા,ત્વક્ષા અને દ્વિતીયક બાહ્યકને પરિચર્મ (periderm) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) સામાન્ય બોટલ બૂચ $Quercus \text{ } suber$ (કોર્ક ઓક) નામના વૃક્ષની છાલમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
કોર્કનું નિર્માણ ત્વક્ષૈધા $(phellogen)$ ની સક્રિયતા દ્વારા થાય છે.
ત્વક્ષૈધા બહારની તરફ કોષો ઉમેરે છે જે ત્વક્ષા ($phellem$ અથવા કોર્ક) બનાવે છે, જે મૃત અને સુબેરિનયુક્ત હોય છે, જેના કારણે તે પાણી અને વાયુઓ માટે અપ્રવેશ્ય બને છે.
આથી, કોર્ક એ ત્વક્ષૈધા $(phellogen)$ ની ઉપજ છે.

(D) કાષ્ઠ (wood),જે મુખ્યત્વે દ્વિતીયક જલવાહક પેશી છે,તેના અભ્યાસને $Xylology$ (જલવાહકશાસ્ત્ર) કહેવામાં આવે છે.
$Anatomy$ (અંતઃસ્થરચનાશાસ્ત્ર) સજીવોની આંતરિક રચનાનો અભ્યાસ છે.
$Morphology$ (બાહ્યકારવિદ્યા) સજીવોના બાહ્ય સ્વરૂપ અને રચનાનો અભ્યાસ છે.
$Histology$ (પેશીવિજ્ઞાન) એ પેશીઓનો અભ્યાસ છે.
તેથી,કાષ્ઠના અભ્યાસ માટે યોગ્ય શબ્દ $Xylology$ છે.

(C) વિસરીત છિદ્રીય કાષ્ઠ એ એક પ્રકારનું કાષ્ઠ છે જેમાં વાહિનીઓ સમગ્ર વૃદ્ધિ વલયમાં સમાન રીતે વિતરિત થયેલી હોય છે.
આ પ્રકારનું કાષ્ઠ સામાન્ય રીતે ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં ઉગતી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે,જ્યાં પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ આખા વર્ષ દરમિયાન પ્રમાણમાં સ્થિર રહે છે,જેના પરિણામે સ્પષ્ટ પૂર્વકાષ્ઠ (early wood) અને માજીકાષ્ઠ (late wood) બન્યા વગર સતત વૃદ્ધિ થાય છે.
તેની સામે,સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં સ્પષ્ટ મોસમી ફેરફારો જોવા મળે છે,જે રીંગ-પોરસ (ring-porous) કાષ્ઠના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે.

(D) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ મુખ્યત્વે વાહિએધાની સક્રિયતાને કારણે જોવા મળે છે.
વાહિએધા બે પ્રકારની વર્ધનશીલ પેશીઓની બનેલી હોય છે:
$1$. અંત:પુલીય એધા: જે વાહિપુલોની અંદર આવેલી હોય છે.
$2$. આંતરપુલીય એધા: જે વાહિપુલોની વચ્ચે આવેલી મજ્જા કિરણોના કોષોના વિભેદનથી બને છે.
આ બંને મળીને વાહિએધાનું એક સંપૂર્ણ વલય બનાવે છે,જે દ્વિતીયક જલવાહક અને દ્વિતીયક અન્નવાહકના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,$A$ અને $B$ બંને દ્વિતીય વૃદ્ધિમાં ફાળો આપે છે.

(A) વાર્ષિક વલયો આબોહવામાં થતા મોસમી ફેરફારોને કારણે વાહિએધા (vascular cambium) ની ભિન્ન પ્રવૃત્તિને લીધે રચાય છે.
સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં આબોહવામાં સ્પષ્ટ મોસમી ફેરફારો (વસંત અને પાનખર/શિયાળો) જોવા મળે છે.
વસંત ઋતુ દરમિયાન,એધા ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને પહોળી ગુહા ધરાવતી વાહિનીઓ સાથે મોટી સંખ્યામાં જલવાહક પેશીના ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે,જેને 'વસંતકાષ્ઠ' (spring wood) અથવા 'પૂર્વકાષ્ઠ' કહેવાય છે.
શિયાળામાં,એધા ઓછી સક્રિય હોય છે અને સાંકડી વાહિનીઓ સાથે ઓછા જલવાહક ઘટકો બનાવે છે,જેને 'શરદકાષ્ઠ' (autumn wood) અથવા 'માજીકાષ્ઠ' કહેવાય છે.
આ બે પ્રકારના કાષ્ઠ જે એકાંતરે કેન્દ્રિત વલયો તરીકે દેખાય છે તે એક વાર્ષિક વલય બનાવે છે. આમ,સ્પષ્ટ વાર્ષિક વલયો એ સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોની વનસ્પતિઓની લાક્ષણિકતા છે.

(C) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં વાહિએધા મૂળભૂત રીતે અંશતઃ પ્રાથમિક અને અંશતઃ દ્વિતીયક હોય છે.
$1$. આંતરપુલિય એધા (Intrafascicular cambium),જે વાહિપુલોમાં જલવાહક અને અન્નવાહક વચ્ચે હાજર હોય છે,તે પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશી છે કારણ કે તે પ્રોકેમ્બિયમમાંથી ઉદ્ભવે છે.
$2$. દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન,વાહિપુલો વચ્ચેની મજ્જા કિરણોના કોષો વર્ધનશીલ બનીને આંતરપુલીય એધા (Interfascicular cambium) બનાવે છે,જે દ્વિતીયક વર્ધનશીલ પેશી છે.
$3$. આ બંને સાથે મળીને વાહિએધાનું સંપૂર્ણ વલય બનાવે છે,તેથી તે પ્રાથમિક અને દ્વિતીયક બંને પ્રકારની ઉત્પત્તિ ધરાવે છે તેમ માનવામાં આવે છે.

(D) રસ કાષ્ઠનું સખત કાષ્ઠમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયામાં નીચે મુજબના ફેરફારો થાય છે:
$1$. રસ કાષ્ઠમાં રહેલા જીવંત કોષો (મૃદુતક) વૃદ્ધત્વ પામે છે અને તેમના જીવદ્રવ્યનું વિઘટન થાય છે.
$2$. જલવાહક પેશીની વાહિકાઓ ટાયલોઝના નિર્માણ દ્વારા બંધ થઈ જાય છે,જે પાસપાસેના મૃદુતક કોષોમાંથી નીકળતા ફુગ્ગા જેવા પ્રવર્ધો છે.
$3$. જૂના જલવાહક ઘટકોમાં રેઝિન,તેલ,ગુંદર,ટેનિન અને સુગંધિત દ્રવ્યો જેવા કાર્બનિક પદાર્થો જમા થાય છે,જે તેને ઘેરા,સખત અને સડો સામે રક્ષણ આપે તેવા બનાવે છે.
આમ,ઉપર જણાવેલ તમામ પ્રક્રિયાઓ સખત કાષ્ઠના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં,આબોહવાની સ્થિતિ આખા વર્ષ દરમિયાન સમાન હોતી નથી. આના પરિણામે વૃક્ષોના દ્વિતીયક જલવાહક (secondary xylem) માં સ્પષ્ટ વાર્ષિક વલયો રચાય છે.
દરેક વાર્ષિક વલય બે પ્રકારના લાકડાનું બનેલું હોય છે: વસંતકાલીન લાકડું (early wood) અને શરદકાલીન લાકડું (late wood).
એક વાર્ષિક વલય એ વૃદ્ધિના એક વર્ષનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
થડના આડછેદમાં આ વાર્ષિક વલયોની સંખ્યા ગણીને,વૃક્ષની ઉંમર ચોકસાઈપૂર્વક નક્કી કરી શકાય છે.
તેથી,વેપારીએ વૃક્ષની ઉંમર $20$ વર્ષ હોવાનો અંદાજ કાઢવા માટે વાર્ષિક વલયો ગણ્યા હતા.

(B) ત્વક્ષૈધા ત્રણ ઘટકોની બનેલી છે: ત્વક્ષૈધા (Phellogen),ત્વક્ષા (Phellem) અને ઉપત્વક્ષા (Phelloderm).
$1$. ત્વક્ષૈધા એ વર્ધનશીલ સ્તર છે.
$2$. ત્વક્ષા (બૂચ) એ ત્વક્ષૈધાની બહારની તરફ નિર્માણ પામે છે.
$3$. ઉપત્વક્ષા એ ત્વક્ષૈધાની અંદરની તરફ નિર્માણ પામે છે.
તેથી,ત્વક્ષૈધાનો બહારનો ભાગ ત્વક્ષા અથવા બૂચ છે.

(B) વાર્ષિક વલયો વર્ષની વિવિધ ઋતુઓ દરમિયાન વાહક એધાની ભિન્ન પ્રવૃત્તિને કારણે રચાય છે.
સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં,એધા વસંતઋતુમાં વધુ સક્રિય હોય છે અને શિયાળામાં ઓછી સક્રિય હોય છે.
આના પરિણામે બે પ્રકારના લાકડાનું નિર્માણ થાય છે: વસંત લાકડું (પ્રારંભિક લાકડું) અને શરદ લાકડું (મોડું લાકડું).
આ બંને સ્તરો મળીને એક વાર્ષિક વલય બનાવે છે,જે મુખ્યત્વે દ્વિતીય જલવાહકનું બનેલું હોય છે.
તેથી,વાર્ષિક વલયો એક વર્ષમાં ઉત્પન્ન થયેલ દ્વિતીય જલવાહક દર્શાવે છે.

(C) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન,બાહ્યકના કોષો વિભેદન પામીને વર્ધનશીલ પેશી બનાવે છે જેને ત્વક્ષૈધા (phellogen) કહે છે.
આ ત્વક્ષૈધા બંને બાજુ કોષોનું નિર્માણ કરે છે.
બહારની તરફ નિર્માણ પામતા કોષો ત્વક્ષા (phellem) માં વિભેદિત થાય છે,જ્યારે અંદરની તરફ નિર્માણ પામતા કોષો ઉપત્વક્ષા - દ્વિતીય બાહ્યક (phelloderm) માં વિભેદિત થાય છે.
ત્વક્ષૈધા,ત્વક્ષા અને ઉપત્વક્ષાને સામૂહિક રીતે બાહ્યવલ્ક (periderm) કહેવામાં આવે છે.

(A) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન,વાહિએધા સક્રિય થાય છે અને અંદરની તરફ દ્વિતીયક જલવાહક અને બહારની તરફ દ્વિતીયક અન્નવાહક ઉત્પન્ન કરે છે. જેમ જેમ દ્વિતીયક જલવાહકનો જથ્થો વધે છે,તેમ તે પ્રાથમિક અન્નવાહક પર દબાણ લાવે છે. પરિણામે,પ્રાથમિક અન્નવાહક દબાઈ જાય છે અને પ્રકાંડની બહારની તરફ ધીમે ધીમે વિઘટન પામે છે.

(B) 'છાલ' (Bark) એ એક બિન-તકનીકી શબ્દ છે જે વાહિએધાની બહારના તમામ પેશીઓનો નિર્દેશ કરે છે.
છાલમાં દ્વિતીયક અન્નવાહક અને બાહ્યવલ્ક (ત્વક્ષા,ત્વક્ષૈધા અને ઉપત્વક્ષા) નો સમાવેશ થાય છે.
'અંતઃછાલ' ખાસ કરીને જીવંત દ્વિતીયક અન્નવાહકને દર્શાવે છે,જ્યારે 'બાહ્ય છાલ' મૃત પેશીઓ જેવી કે ત્વક્ષા (બૂચ) ની બનેલી હોય છે.
તેથી,અંતઃછાલ મુખ્યત્વે દ્વિતીયક અન્નવાહકની બનેલી હોય છે.

(D) દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન,વાહિએધા બે પ્રકારના પ્રારંભિકો ધરાવે છે: ત્રાકાકાર પ્રારંભિકો (fusiform initials) અને કિરણ પ્રારંભિકો (ray initials).
ત્રાકાકાર પ્રારંભિકો અક્ષીય તંત્ર (જલવાહિનિકી,જલવાહિની,જલવાહક તંતુઓ અને અન્નવાહક ઘટકો) બનાવે છે.
કિરણ પ્રારંભિકો અરીય તંત્ર બનાવે છે,જે મૃદુત્તક કોષોની અરીય હારમાળાઓ ધરાવે છે,જેને વાહક કિરણો (જલવાહક કે અન્નવાહક કિરણો) કહેવામાં આવે છે.

(C) સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં,આખા વર્ષ દરમિયાન આબોહવાની સ્થિતિ સમાન હોતી નથી,જે એધાંની ભિન્ન પ્રવૃત્તિને કારણે સ્પષ્ટ વાર્ષિક વલયોના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે. જો કે,રણપ્રદેશ અથવા ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં,આબોહવાની સ્થિતિ આખા વર્ષ દરમિયાન પ્રમાણમાં સ્થિર રહે છે. પરિણામે,એધાં લગભગ સમાન રીતે સક્રિય રહે છે અને તે સ્પષ્ટ વાર્ષિક વલયો ઉત્પન્ન કરતા નથી. તેથી,રણપ્રદેશનાં વૃક્ષો સ્પષ્ટ વાર્ષિક વલયો દર્શાવતા નથી.

(A) વાર્ષિક વલયો સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં વાહિએધાની સક્રિયતા દ્વારા રચાય છે.
તે એક વર્ષમાં ઉત્પન્ન થયેલા દ્વિતીયક જલવાહકના બે અલગ ભાગો ધરાવે છે:
$1$. પૂર્વકાષ્ઠ (વસંતકાષ્ઠ): વસંત ઋતુ દરમિયાન રચાય છે,જેમાં વાહિનીઓ પહોળી અને કોષદીવાલ પાતળી હોય છે.
$2$. માજીકાષ્ઠ (શરદકાષ્ઠ): શરદ ઋતુ દરમિયાન રચાય છે,જેમાં વાહિનીઓ સાંકડી અને કોષદીવાલ જાડી હોય છે.
આ બંને સ્તરો મળીને એક વર્ષની વૃદ્ધિ દર્શાવે છે,જેને વાર્ષિક વલયો કહેવામાં આવે છે.

(A) પ્રકાંડની જાડાઈ અથવા ઘેરાવામાં થતા વધારાને દ્વિતીય વૃદ્ધિ કહેવામાં આવે છે.
દ્વિતીય વૃદ્ધિ મુખ્યત્વે પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશીઓની ક્રિયાવિધીને કારણે થાય છે,જેમાં ખાસ કરીને વાહિએધા અને ત્વક્ષૈધાનો સમાવેશ થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,એધા દ્વિતીયક જલવાહક અને દ્વિતીયક અન્નવાહક પેશીઓના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે,જેના પરિણામે પ્રકાંડના વ્યાસમાં વધારો થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(C) રસકાષ્ઠ (Sapwood) એ દ્વિતીયક જલવાહક પેશીનો પરિઘવર્તી અને આછા રંગનો ભાગ છે,જે મૂળમાંથી પર્ણો સુધી પાણી અને ખનિજોના વહનનું કાર્ય કરે છે.
તેની સામે,મધ્યકાષ્ઠ (Heartwood) એ દ્વિતીયક જલવાહક પેશીનો કેન્દ્રીય,ઘેરો અને સખત ભાગ છે,જે ટેનિન,રેઝિન,તેલ અને ગુંદર જેવા કાર્બનિક પદાર્થોના જમા થવાને કારણે વહન માટે અવાહક બની જાય છે.
આથી,રસકાષ્ઠ રંગમાં આછું અને વાહક હોય છે,જ્યારે મધ્યકાષ્ઠ ઘેરું અને અવાહક હોય છે.

(A) પુખ્ત વૃક્ષોમાં,દ્વિતીયક જલવાહક બે ભાગમાં વિભાજિત થાય છે: મધ્યકાષ્ઠ અને રસકાષ્ઠ $(Heartwood)$ અને $(Sapwood)$.
મધ્યકાષ્ઠ એ દ્વિતીયક જલવાહકનો કેન્દ્રીય અથવા અંદરનો ભાગ છે.
પ્રકાંડના કેન્દ્રીય અથવા સૌથી અંદરના સ્તરોમાં ટેનિન,રેઝિન,તેલ,ગુંદર,સુગંધિત પદાર્થો અને આવશ્યક તેલ જેવા કાર્બનિક સંયોજનોના જમા થવાને કારણે તે ઘેરા રંગનું હોય છે.
આ પદાર્થો તેને સખત,ટકાઉ અને સૂક્ષ્મજીવો તેમજ કીટકોના હુમલા સામે પ્રતિરોધક બનાવે છે.
તે પાણીનું વહન કરતું નથી પરંતુ પ્રકાંડને યાંત્રિક આધાર આપે છે.