Description of Some Important Families Questions in Gujarati

(B) સોલેનેસી કુળ સામાન્ય રીતે બટાટાના કુળ તરીકે ઓળખાય છે.
આ કુળમાં ફળ સામાન્ય રીતે અનષ્ટિલા (Berry) અથવા પ્રાવર (Capsule) પ્રકારના હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,અનષ્ટિલા (Berry) એ સોલેનેસીના ઘણા સભ્યોમાં જોવા મળતું લાક્ષણિક ફળ છે,જેમ કે $Solanum$ $tuberosum$ (બટાટા),$Solanum$ $melongena$ (રીંગણ) અને $Lycopersicon$ $esculentum$ (ટામેટા).

(A) $Malvaceae$ કુળ તેના પુષ્પીય લક્ષણો માટે જાણીતું છે.
$1$. આ કુળમાં પુંકેસરો એકસંઘી (monadelphous) હોય છે,એટલે કે પુંકેસરતંતુઓ જોડાઈને એક નળી જેવી રચના બનાવે છે જે સ્ત્રીકેસરદંડને ઘેરે છે.
$2$. પરાગાશય એકકોટરીય (monothecous) અને મૂત્રપિંડ આકારના હોય છે.
$3$. બીજાશય ઉર્ધ્વસ્થ હોય છે અને જરાયુવિન્યાસ અક્ષવર્તી (axile) હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,એકકોટરીય પરાગાશય એ $Malvaceae$ કુળનું મુખ્ય લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(D) જે વનસ્પતિઓમાં બીજાશય અધઃસ્થ (inferior ovary) હોય છે,તેમાં બીજાશય અન્ય પુષ્પીય ભાગો (વજ્રપત્રો,દલપત્રો અને પુંકેસરો) ની નીચે ગોઠવાયેલું હોય છે. આ સ્થિતિને 'ઉપરજાયી' (epigynous) પુષ્પ કહેવામાં આવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Compositae$ (જેને $Asteraceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળની વનસ્પતિઓમાં અધઃસ્થ બીજાશય જોવા મળે છે. જ્યારે $Malvaceae$,$Poaceae$ અને $Solanaceae$ કુળની વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે ઉચ્ચસ્થ બીજાશય (superior) બીજાશય જોવા મળે છે.

(C) લિલિએસી $(Liliaceae)$ કુળ પરિપુષ્પચક્રની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જેમાં વજ્રચક્ર અને દલચક્ર અલગ હોતા નથી અને સામૂહિક રીતે તેમને પરિપુષ્પપત્રો (tepals) કહેવામાં આવે છે.
આ પુષ્પો સામાન્ય રીતે ત્રિઅવયવી (trimerous) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે પુષ્પીય ભાગો ત્રણના ચક્રમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેની સામે,માલ્વેસી $(Malvaceae)$ પંચાવયવી છે,ક્રુસીફેરી ($Cruciferae$ અથવા $Brassicaceae$) ચતુઃઅવયવી છે,અને પેપિલિઓનેસી ($Papilionaceae$ અથવા $Fabaceae$) પંચાવયવી છે જેમાં પતંગીયાકાર દલચક્ર જોવા મળે છે.

(B) $Leguminosae$ (જેને $Fabaceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળની વનસ્પતિઓ પ્રોટીનથી ભરપૂર હોવા માટે જાણીતી છે.
આ કુળની વનસ્પતિઓ,જેમ કે કઠોળ (વાલ,વટાણા,મગ,ચણા),આહારમાં પ્રોટીનનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
આ વનસ્પતિઓ તેમના મૂળગંડિકાઓમાં નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરતા બેક્ટેરિયા $(Rhizobium)$ સાથે સહજીવન ધરાવે છે,જે તેમને પ્રોટીનયુક્ત બીજ બનાવવામાં મદદ કરે છે.

(C) $Solanaceae$ કુળમાં અંડાશય દ્વિસ્ત્રીકેસરીય અને યુક્તસ્ત્રીકેસરી હોય છે. અંડાશય દ્વિખંડી હોય છે અને જરાયુ ફૂલેલો હોય છે,જેના પર ઘણા અંડકો ગોઠવાયેલા હોય છે. આ પ્રકારના જરાયુવિન્યાસને,જેમાં જરાયુ અક્ષસ્થ હોય અને અંડકો બહુકોટરીય બીજાશયમાં તેની સાથે જોડાયેલા હોય,તેને $Axile$ (અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસ) કહેવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) ડુંગળી $(Allium \text{ } cepa)$ એ $Liliaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે। આ કુળની વનસ્પતિઓ મુખ્યત્વે બહુવર્ષાયુ છોડ છે જે ભૂગર્ભીય કંદ, વજ્રકંદ કે ગાંઠામૂળી ધરાવે છે। આ કુળનું પુષ્પસૂત્ર સામાન્ય રીતે $3+3$ પરિપુષ્પચક્ર, $3+3$ પુંકેસરો અને ત્રિસ્ત્રીકેસરીય, યુક્તસ્ત્રીકેસરી, ઉચ્ચસ્થ બીજાશય ધરાવે છે।

(D) $Verticillaster$ પુષ્પવિન્યાસ એ $Lamiaceae$ (જેને $Labiatae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળની એક વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી પર સામસામે બે કક્ષીય પુષ્પવિન્યાસ (સામાન્ય રીતે $Cyme$ પ્રકારના) વિકસે છે,જે પ્રકાંડની આસપાસ ચક્ર જેવો દેખાવ આપે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Lamiaceae$ છે.

(D) ડુંગળીનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ $Allium \ cepa$ છે.
લસણનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ $Allium \ sativum$ છે.
તેથી,ડુંગળી અને લસણ માટેનો સાચો ક્રમ $Allium \ cepa$ અને $Allium \ sativum$ છે.

(B) $Gramineae$ (જેને $Poaceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળમાં પુષ્પો ખૂબ જ ઘટાડો પામેલા હોય છે. પરિપુષ્પચક્ર એ નાની,ભીંગડા જેવી રચનાઓ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેને $Lodicules$ (જીહવીકા) કહે છે. આ રચનાઓને રૂપાંતરિત પરિપુષ્પક (tepals) માનવામાં આવે છે. પુષ્પ ખીલવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$Lodicules$ પાણીનું શોષણ કરીને ફૂલે છે,જે લેમા $(lemma)$ અને પેલિયા $(palea)$ ને એકબીજાથી દૂર ધકેલે છે,જેથી પુંકેસર અને સ્ત્રીકેસર પરાગનયન માટે બહાર આવી શકે છે.

(B) પેપીલીઓનેસી કુળ (જે ફેબેસી કુળની એક ઉપકુળ છે) માં પુંકેસરચક્ર સામાન્ય રીતે $10$ પુંકેસરોનું બનેલું હોય છે. આ પુંકેસરો $9+1$ ની ગોઠવણીમાં હોય છે, જેમાં $9$ પુંકેસરો જોડાઈને એક સમૂહ બનાવે છે અને $1$ પુંકેસર મુક્ત રહે છે. આ વિશિષ્ટ ગોઠવણીને $\text{દ્વિગુચ્છી}$ (Diadelphous) કહેવામાં આવે છે.

(A) $Malvaceae$ (માલ્વેસી) કુળ એવી વનસ્પતિઓ માટે જાણીતું છે જે આર્થિક રીતે મહત્વના રેસા આપે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Gossypium$ (કપાસ) જે કાપડ ઉદ્યોગ માટે રેસાનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
આ કુળના અન્ય સભ્યો પણ વિવિધ ઔદ્યોગિક ઉપયોગોમાં ફાળો આપે છે,જે તેને રેસાના ઉત્પાદનની દ્રષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે.

(D) $Brassicaceae$ (અગાઉ $Cruciferae$ તરીકે ઓળખાતું) કુળ વિશિષ્ટ પુષ્પીય લક્ષણો ધરાવે છે.
ચુતુર્દીર્ઘી પુંકેસર એટલે કે કુલ $6$ પુંકેસર હોય છે,જે બે ચક્રમાં ગોઠવાયેલા હોય છે: $2$ ટૂંકા બહારના પુંકેસર અને $4$ લાંબા અંદરના પુંકેસર.
ક્રુસિફોર્મ દલચક્રમાં $4$ દલપત્રો હોય છે જે ક્રોસ (ચોકડી) ના આકારમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$Brassica campestris$ (રાઈ) એ $Brassicaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે અને આ લાક્ષણિકતાઓ દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) 'શેફર્ડ્સ પર્સ' તરીકે ઓળખાતી વનસ્પતિનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Capsella \text{ } bursa-pastoris$ છે.
તે $Brassicaceae$ કુળમાં આવે છે, જેને અગાઉ $Cruciferae$ તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું.
આ કુળની મુખ્ય લાક્ષણિકતા તેના ચતુઃઅવયવી (tetramerous) પુષ્પો અને સિલિકવા (siliqua) પ્રકારના ફળ છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) કમ્પોઝીટી $(Compositae)$ કુળ (જેને $Asteraceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ સપુષ્પી વનસ્પતિઓ $(Angiosperms)$ નું સૌથી વિશાળ કુળ માનવામાં આવે છે.
તેમાં સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાયેલી પ્રજાતિઓ અને જાતિઓની વિશાળ સંખ્યા સમાવિષ્ટ છે.
જોકે લેગ્યુમિનોસી ($Leguminosae$ અથવા $Fabaceae$) પણ એક ખૂબ મોટું કુળ છે,પરંતુ આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી વધુ જાતિઓ ધરાવતું કુળ કમ્પોઝીટી છે.

(B) જાસુદ (Hibiscus) એ $Malvaceae$ (માલ્વેસી) કુળની વનસ્પતિ છે.
આ કુળની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓમાં ઉપવજ્ર (epicalyx) ની હાજરી,એકસંઘી પુંકેસર (monadelphous stamens - જેમાં પુંકેસરના તંતુઓ જોડાઈને સ્ત્રીકેસરની આસપાસ નળી જેવી રચના બનાવે છે) અને ચીકણો રસ (mucilaginous sap) જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) $Asteraceae$ (જેને $Compositae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળમાં,બીજાશય અધઃસ્થ (inferior) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે પુષ્પાસન ઉપરની તરફ વૃદ્ધિ પામીને બીજાશયને સંપૂર્ણપણે ઘેરી લે છે અને તેની સાથે જોડાયેલું હોય છે.
આવા પુષ્પો,જેમાં પુષ્પના અન્ય ભાગો (વજ્રપત્રો,દલપત્રો અને પુંકેસરો) બીજાશયની ઉપર આવેલા હોય છે,તેને ઉપરજાયી (Epigynous) પુષ્પો કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) ક્રુસીફેરી (જેને બ્રાસિકેસી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળમાં,બીજાશય ઉચ્ચસ્થ,દ્વિસ્ત્રીકેસરી,યુક્તસ્ત્રીકેસરી અને એકકોટરીય હોય છે.
'રેપ્લમ' (replum) નામના ખોટા પડદાના વિકાસને કારણે તે દ્વિકોટરીય બને છે.
અંડકો બીજાશયની અંદરની દીવાલ પર પરિઘવર્તી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે,જે ચર્મવતી (parietal) જરાયુ વિન્યાસની લાક્ષણિકતા છે.

(C) કુટચક્રક (Verticillaster) પુષ્પવિન્યાસ એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે જેમાં પુષ્પો ગાંઠો પર ચક્રાકાર રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ $Lamiaceae$ (જેને $Labiatae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
આ ગોઠવણીમાં,સામસામે આવેલા પર્ણોના કક્ષમાં બે દ્વિશાખી પરિમિત (dichasial cymes) પુષ્પવિન્યાસ વિકસે છે,જે પાછળથી એકશાખી (scorpioid cymes) બનીને પ્રકાંડની આસપાસ વીંટળાઈ જાય છે,જેનાથી તે ચક્ર જેવો દેખાવ આપે છે.

(B) માલ્વેસી (Malvaceae) કુળ એ માલ્વેલ્સ (Malvales) શ્રેણીમાં આવે છે. આ કુળમાં બીજાશય સામાન્ય રીતે ઉચ્ચસ્થ અને બહુકોટરીય હોય છે. માલ્વેસી કુળના સભ્યોમાં જોવા મળતો જરાયુવિન્યાસ $Axile$ (અક્ષવર્તી) પ્રકારનો હોય છે,જેમાં અંડકો બીજાશયના મધ્ય અક્ષ સાથે જોડાયેલા હોય છે.

(C) મગફળીનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Arachis$ $hypogaea$ છે.
તે $Fabaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
આ વનસ્પતિ તેના ખાદ્ય બીજ માટે વ્યાપકપણે ઉગાડવામાં આવે છે, જે તેલ અને પ્રોટીનથી ભરપૂર હોય છે.
તેથી, મગફળીમાંથી મેળવવામાં આવતું તેલ $Arachis$ $hypogaea$ માંથી પ્રાપ્ત થાય છે.

(D) $Asteraceae$ (જેને $Compositae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળમાં પુંકેસર દલલગ્ન ($epipetalous$ - દલપત્રો સાથે જોડાયેલા) અને પરાગાશયયુક્ત ($syngenesious$ - પરાગાશય જોડાયેલા હોય છે જ્યારે તંતુઓ મુક્ત રહે છે) હોય છે.
$Malvaceae$ કુળમાં સામાન્ય રીતે એકસંઘી $(monadelphous)$ પુંકેસર જોવા મળે છે.
$Solanaceae$ કુળમાં પુંકેસર દલલગ્ન હોય છે પરંતુ તે પરાગાશયયુક્ત હોતા નથી.
$Liliaceae$ કુળમાં પરિદલલગ્ન $(epiphyllous)$ પુંકેસર જોવા મળે છે.

(C) મૂળગંડિકાઓ એ વનસ્પતિના મૂળ પર જોવા મળતી વિશિષ્ટ રચનાઓ છે,જે મુખ્યત્વે $Fabaceae$ કુળ (ઉપકુળ $Papilionoideae$) માં જોવા મળે છે.
આ મૂળગંડિકાઓમાં $Rhizobium$ જેવા નાઈટ્રોજન સ્થાપક બેક્ટેરિયા હોય છે,જે યજમાન વનસ્પતિ સાથે સહજીવન સંબંધ બનાવે છે.
આ બેક્ટેરિયા વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું એમોનિયામાં રૂપાંતર કરે છે,જેનો ઉપયોગ વનસ્પતિ તેની વૃદ્ધિ માટે કરી શકે છે.
તેથી,મૂળગંડિકાઓની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવતું કુળ $Papilionoideae$ છે.

(B) 'હોલીહોક' (વૈજ્ઞાનિક નામ: $Alcea$ $rosea$) એ $Malvaceae$ કુળનો સભ્ય છે. આ કુળની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ ચીકણો રસ (mucilaginous sap), પંજાકાર શિરાવિન્યાસ ધરાવતા પર્ણો અને એકસંઘી પુંકેસર (monadelphous stamen) છે, જે $Malvaceae$ કુળની લાક્ષણિકતાઓ છે.

(A) $Solanaceae$ કુળ એ એક મોટું કુળ છે, જેને ઘણીવાર 'બટાટા કુળ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમાં બટાટા $(Solanum \text{ } tuberosum)$, ટામેટા $(Solanum \text{ } lycopersicum)$, મરચી $(Capsicum \text{ } frutescens)$, રીંગણ $(Solanum \text{ } melongena)$ અને અશ્વગંધા $(Withania \text{ } somnifera)$ જેવી ઘણી મહત્વપૂર્ણ વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
આ વનસ્પતિઓ દ્વિલિંગી પુષ્પો, નિયમિત પુષ્પ અને ઉચ્ચસ્થ બીજાશય દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
તેથી, મરચી અને બટાટા બંને $Solanaceae$ કુળમાં આવે છે.

(A) $Malvaceae$ કુળની મુખ્ય લાક્ષણિકતા તેમાં અસંખ્ય પુંકેસરની હાજરી છે.
આ પુંકેસરો એકસંઘી (monadelphous) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમના તંતુઓ જોડાઈને એક નળી બનાવે છે જે સ્ત્રીકેસરના પરાગવાહિનીને ઘેરી લે છે.
પુંકેસરની સંખ્યા ખૂબ વધારે અને નિશ્ચિત ન હોવાથી,તેને અનંત $(\infty)$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(D) દીર્ઘસ્થાયી વજ્રચક્ર એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં ફલન અને ફળના વિકાસ પછી પણ વજ્રચક્ર ફળ સાથે જોડાયેલું રહે છે.
આ સોલેનેસી $(Solanaceae)$ કુળની લાક્ષણિકતા છે.
તેના ઉદાહરણોમાં સોલેનમ મેલોન્જેના ($Solanum$ $melongena$ - રીંગણ) અને ફિઝાલિસ $(Physalis)$ નો સમાવેશ થાય છે,જેમાં વજ્રચક્ર કાયમી રહે છે અને ફળને આવરી લે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) $Arachis$ $hypogaea$ વનસ્પતિ સામાન્ય રીતે મગફળી તરીકે ઓળખાય છે। તે $Fabaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે। આ વનસ્પતિના બીજ તેલથી સમૃદ્ધ હોય છે અને તેનો ઉપયોગ મગફળીનું તેલ કાઢવા માટે થાય છે, જે એક સામાન્ય ખાદ્ય તેલ છે।
$Saccharum$ $officinarum$ અને $Saccharum$ $munja$ એ શેરડી/ઘાસની જાતિઓ છે, અને $Cicer$ $arietinum$ એ ચણાનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે।

(C) માલ્વેસી $(Malvaceae)$ કુળમાં પુંકેસરો એકસંઘી $(monadelphous)$ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે પુંકેસરના તંતુઓ જોડાઈને એક નલિકા જેવી રચના બનાવે છે જેને પુંકેસરનલિકા કહેવામાં આવે છે,જે સ્ત્રીકેસરના પરાગવાહિનીને ઘેરી લે છે. આ જાસૂદ $(Hibiscus)$ જેવી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(A) $Malvaceae$ (દા.ત.,જાસૂદ,કપાસ) કુળના સભ્યોમાં એકકોષ્ઠીય (monothecous) પરાગાશય જોવા મળે છે.
આ વનસ્પતિઓમાં પરાગાશય સામાન્ય રીતે મૂત્રપિંડ આકારનું અને પૃષ્ઠબાજુએથી જોડાયેલું (dorsifixed) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે પુંકેસરતંતુ પરાગાશયના ખંડની પાછળની બાજુએ જોડાયેલું હોય છે.
આ એક નિદાનલક્ષી લક્ષણ છે જે $Malvaceae$ કુળને $Solanaceae$,$Leguminosae$ અને $Liliaceae$ જેવા અન્ય કુળોથી અલગ પાડે છે,જેમાં સામાન્ય રીતે દ્વિ-કોષ્ઠીય (dithecous) પરાગાશય જોવા મળે છે.

(B) $Solanaceae$ (સોલેનેસી) કુળમાં,બીજાશય દ્વિસ્ત્રીકેસરીય,યુક્તસ્ત્રીકેસરી અને ઉચ્ચસ્થ હોય છે. બીજાશય મધ્ય સમતલ સાથે $45^{\circ}$ ના ખૂણે ત્રાંસું ગોઠવાયેલું હોય છે. જરાયુ ફુલેલો હોય છે અને તેમાં ઘણા અંડકો આવેલા હોય છે,તથા પટલ ત્રાંસું હોય છે.

(C) માલ્વેસી $(Malvaceae)$ કુળમાં પુંકેસરો એકગુચ્છી હોય છે,જેનો અર્થ છે કે પુંકેસરના તમામ તંતુઓ જોડાઈને સ્ત્રીકેસરદંડની આસપાસ એક જ નળી કે જૂથ બનાવે છે.
આ માલ્વેસી કુળની વનસ્પતિઓ,જેમ કે જાસૂદ (Hibiscus),ની લાક્ષણિકતા છે.
તેની સામે,સોલેનેસી $(Solanaceae)$ કુળમાં સામાન્ય રીતે દલલગ્ન પુંકેસર જોવા મળે છે,લિલિએસી $(Liliaceae)$ કુળમાં પરિદલલગ્ન પુંકેસર હોય છે,અને બ્રાસીકેસી $(Brassicaceae)$ કુળ ચતુર્દીર્ઘી પુંકેસર માટે જાણીતું છે.

(B) કમ્પોઝીટી (જેને $Asteraceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળ નીચેના લક્ષણો ધરાવે છે:
$1$. પુષ્પવિન્યાસ: આ કુળનો લાક્ષણિક પુષ્પવિન્યાસ $capitulum$ (શિર્ષ) છે,જે અપરિમિત પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે.
$2$. બીજાશય: બીજાશય દ્વિસ્ત્રીકેસરીય (બે સ્ત્રીકેસર) અને યુક્તસ્ત્રીકેસરી (સ્ત્રીકેસરો જોડાયેલા) હોય છે.
$3$. જરાયુવિન્યાસ: તેમાં તલસ્થ જરાયુવિન્યાસ (basal) જરાયુવિન્યાસ જોવા મળે છે,જેમાં એક અંડક બીજાશયના તળિયે જોડાયેલું હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) $Liliaceae$ (લિલિએસી) કુળ (લીલી કુળ) વિવિધ પુષ્પીય લક્ષણો દ્વારા ઓળખાય છે.
$1$. પુષ્પો સામાન્ય રીતે નિયમિત પુષ્પ (ત્રિજ્યાસંમિત) અને દ્વિલિંગી હોય છે.
$2$. બીજાશય ઉચ્ચસ્થ હોય છે,તેથી પુષ્પો અધોજાયી હોય છે.
$3$. જોકે,આ કુળનું સૌથી વિશિષ્ટ અને નિદાનકારી લક્ષણ ત્રિઅવયવી સ્થિતિ છે,જેમાં પુષ્પીય ભાગો $3$ ના ગુણાંકમાં ગોઠવાયેલા હોય છે (દા.ત.,$3+3$ પરિપુષ્પપત્રો,$3+3$ પુંકેસરો).
$4$. અન્ય કુળોમાં પણ નિયમિત પુષ્પ અથવા દ્વિલિંગી પુષ્પો જોવા મળી શકે છે,પરંતુ ત્રિઅવયવી ગોઠવણી એ એકદળી કુળ $Liliaceae$ ની મુખ્ય ઓળખ છે.

(A) $Liliaceae$ કુળનાં પુષ્પોની લાક્ષણિકતાઓ મુજબ તે નિયમિત પુષ્પ,દ્વિલિંગી અને ત્રિઅવયવી ($3$ ના ગુણાંકમાં પુષ્પીય ભાગો) હોય છે.
આ કુળમાં બીજાશય ઉચ્ચસ્થ હોય છે,જે પુષ્પને અધોજાયી બનાવે છે.
તેથી,$Liliaceae$ કુળનાં પુષ્પો ત્રિઅવયવી અને અધોજાયી હોય છે.

(C) $Colchicum\, autumnale$ એ $Liliaceae$ કુળની જાણીતી વનસ્પતિ છે.
આ વનસ્પતિ કોલચીસીન (colchicine) નો સ્ત્રોત છે,જે એક આલ્કલોઇડ છે. તેનો ઉપયોગ વનસ્પતિ સંવર્ધનમાં કોષવિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓના નિર્માણને અટકાવીને બહુગુણિતતા (polyploidy) પ્રેરવા માટે થાય છે.

(A) ત્રાંસુ બીજાશય એ $Solanaceae$ કુળની લાક્ષણિકતા છે. આ કુળમાં,બીજાશય પુષ્પના મધ્ય સમતલ સાથે આશરે $45^{\circ}$ ના ખૂણે ત્રાંસી રીતે ગોઠવાયેલું હોય છે. આ સ્થિતિ જરાયુના ફૂલવાને કારણે અને પુષ્પીય અક્ષની સાપેક્ષમાં બીજાશયના ત્રાંસા વિકાસને કારણે જોવા મળે છે.

(C) દીર્ઘસ્થાયી વજ્રચક્ર એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં ફલન અને ફળના વિકાસ પછી પણ વજ્રચક્ર ફળ સાથે જોડાયેલું રહે છે.
$Withania$ $somnifera$ (અશ્વગંધા) માં, જે $Solanaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે, તેમાં વજ્રચક્ર દીર્ઘસ્થાયી હોય છે અને તે ફળની ફરતે રક્ષણાત્મક આવરણ બનાવે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) $Fabaceae$ કુળમાં લાક્ષણિક કલિકાંતરવિન્યાસ જોવા મળે છે જેને પિચ્છફલકીય (vexillary) અથવા પતંગીયાકાર કલિકાંતરવિન્યાસ કહે છે.
આ ગોઠવણીમાં,સૌથી મોટું પાછળનું દલપત્ર ધ્વજક $(1)$ તરીકે ઓળખાય છે,
બે પાર્શ્વ દલપત્રોને પક્ષક $(2)$ કહેવામાં આવે છે,
અને સૌથી નાના બે અગ્ર દલપત્રો જોડાઈને નોતલ $(2)$ બનાવે છે.
તેથી,દલપત્રોની ગોઠવણી $1$ ધ્વજક,$2$ પક્ષક અને $2$ નોતલ છે.
આમ,સાચો ક્રમ $1, 2, 2$ છે.

(A) રાઈનું તેલ મુખ્યત્વે રાઈના છોડના બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $Brassica \text{ } campestris$ (જેને સામાન્ય રીતે સરસવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) એ જાતિ છે જેનો ઉપયોગ રાઈના તેલના ઉત્પાદન માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
$Brassica \text{ } oleracea$ માં કોબીજ અને ફુલેવર જેવી જાતોનો સમાવેશ થાય છે.
$Brassica \text{ } rapa$ પણ રાઈની એક જાતિ છે, પરંતુ વનસ્પતિશાસ્ત્રના સંદર્ભમાં રાઈના તેલના ઉત્પાદન માટે $Brassica \text{ } campestris$ એ સૌથી યોગ્ય જવાબ છે.
$Capsella \text{ } bursa-pastoris$ એ એક નીંદણ છે જેને શેફર્ડ્સ પર્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) દ્વિગુચ્છી અવસ્થા એટલે પુંકેસરોની એવી ગોઠવણી જેમાં તેઓ બે જૂથોમાં જોડાયેલા હોય છે.
$Papilionoideae$ કુળમાં (જે $Fabaceae$ કુળની એક ઉપ-કુળ છે),પુંકેસરચક્ર સામાન્ય રીતે $10$ પુંકેસરોનું બનેલું હોય છે જે $9+1$ ની ગોઠવણીમાં હોય છે,જેમાં $9$ પુંકેસરો જોડાઈને એક જૂથ બનાવે છે અને $1$ પુંકેસર મુક્ત રહે છે.
આ વિશિષ્ટ ગોઠવણી $Papilionoideae$ ઉપ-કુળનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(C) "ગુલાલ" તરીકે ઓળખાતો રંગીન પાવડર પરંપરાગત રીતે $Butea \text{ } monosperma$ (ખાખરો અથવા પલાશ) ના ફૂલોમાંથી મેળવવામાં આવે છે. આ વનસ્પતિ $Fabaceae$ કુળની છે, જે પેટા-કુળ $Papilionoideae$ (જેને $Faboideae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માં આવે છે. હોળી દરમિયાન વપરાતો આ આકર્ષક કેસરી-લાલ પાવડર બનાવવા માટે તેના ફૂલોને સૂકવીને દળવામાં આવે છે.

(A) $Cicer \text{ } arietinum$ એ ચણાનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે, જે $Fabaceae$ કુળમાં આવે છે।
તે પોષક મૂલ્ય માટે જાણીતો વ્યાપકપણે ઉગાડવામાં આવતો કઠોળનો પાક છે।
અન્ય વિકલ્પો જેવા કે મગ $(Vigna \text{ } radiata)$, અડદ $(Vigna \text{ } mungo)$ અને કળથી $(Macrotyloma \text{ } uniflorum)$ ના વૈજ્ઞાનિક નામ અલગ છે।

(D) ડુંગળી $(Allium \text{ } cepa)$ અને લસણ $(Allium \text{ } sativum)$ એ $Liliaceae$ કુળના જાણીતા સભ્યો છે.
આ કુળને સામાન્ય રીતે લીલી કુળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને તે એકદળી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક પ્રતિનિધિ કુળ છે.
આ કુળની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓમાં ભૂગર્ભીય વજ્રકંદ (bulbs), ગાંઠામૂળી (rhizomes) અથવા ઘનકંદ (corms) ની હાજરી અને પુષ્પો સામાન્ય રીતે નિયમિત પુષ્પ (actinomorphic) અને ત્રિઅવયવી (trimerous) હોય છે.

(B) $Althaea rosea$, જેને સામાન્ય રીતે હોલીહોક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે $Malvaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
આ કુળની વનસ્પતિઓ ચીકણા રસ (mucilaginous sap), હથેળી જેવા શિરાવિન્યાસ ધરાવતા પર્ણો અને વિશિષ્ટ પ્રકારના ઉપવજ્ર (epicalyx) ધરાવતા પુષ્પો દ્વારા ઓળખાય છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) ફલાવરનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ $Brassica \ oleracea \ var. \ botrytis$ છે.
$Brassica \ oleracea \ var. \ capitata$ એ કોબીજનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ છે.
$Brassica \ oleracea \ var. \ gemmifera$ એ બ્રસેલ્સ સ્પ્રાઉટ્સનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ છે.
$Brassica \ campestris$ એ રાઈ (સરસવ) નું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ છે.

(B) આપેલ પુષ્પસૂત્ર ${K_{(5)}, C_5, A_{(\infty)}, G_{(5 - \infty)}}$ છે.
અહીં, ${K_{(5)}}$ એ યુક્તવજ્રપત્રી ($5$ વજ્રપત્રો, જોડાયેલા) દર્શાવે છે.
${C_5}$ એ મુક્તદલપત્રી દલચક્ર ($5$ દલપત્રો, મુક્ત) દર્શાવે છે.
${A_{(\infty)}}$ એ અસંખ્ય પુંકેસરો દર્શાવે છે.
${G_{(5 - \infty)}}$ એ બહુસ્ત્રીકેસરી, યુક્તસ્ત્રીકેસરી અથવા મુક્તસ્ત્રીકેસરી ધરાવતું બીજાશય દર્શાવે છે.
આ પુષ્પસૂત્ર માલ્વેસી કુળ (દા.ત., જાસૂદ) ની લાક્ષણિકતા છે.

(B) $Malvaceae$ (માલ્વેસી) કુળ આર્થિક રીતે મહત્વપૂર્ણ વનસ્પતિ રેસાઓ પૂરા પાડવા માટે જાણીતું છે.
આ કુળની ઘણી વનસ્પતિઓ,જેમ કે $Gossypium$ (કપાસ),એવા રેસા ઉત્પન્ન કરે છે જેનો કાપડ ઉદ્યોગમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે.
તેથી,મોટા ભાગના રેસાઓ $Malvaceae$ કુળના સભ્યોમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(B) $Solanaceae$ (સોલેનેસી) કુળમાં દ્વિસ્ત્રીકેસરી,યુક્તસ્ત્રીકેસરી અને દ્વિકોટરીય અંડાશય જોવા મળે છે. તેમાં જરાયુ ફૂલેલો હોય છે અને અંડાશય પુષ્પમાં ત્રાંસી સ્થિતિમાં ($45^{\circ}$ ના ખૂણે) ગોઠવાયેલું હોય છે. અંડાશયની આ ત્રાંસી ગોઠવણી એ $Solanaceae$ કુળની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(C) $Solanaceae$ (સોલેનેસી) કુળમાં પુષ્પો દ્વિલિંગી અને નિયમિત પુષ્પ હોય છે. પુંકેસરચક્રમાં $5$ પુંકેસરો આવેલા હોય છે,જે દલલગ્ન હોય છે. પરાગાશય $dithecous$ (દ્વિકોટરીય - બે ખંડવાળા) અને $introrse$ (અંતર્મુખી - પુષ્પના કેન્દ્ર તરફ ખુલતા) હોય છે. તેથી,$Solanaceae$ માં પરાગાશય માટે સાચું વર્ણન દ્વિકોટરીય અને અંતર્મુખી છે.