Leaf Questions in Gujarati

(C) પર્ણ એ પ્રકાંડ પર ઉદ્ભવતી પાર્શ્વિય,સામાન્ય રીતે ચપટી રચના છે. તે ગાંઠ પર વિકાસ પામે છે અને તેના કક્ષમાં કલિકા ધરાવે છે. પર્ણ મુખ્ય ત્રણ ભાગોનું બનેલું છે: પર્ણતલ,પર્ણદંડ અને પર્ણપત્ર. પર્ણપત્ર એ પર્ણનો લીલો અને વિસ્તૃત ભાગ છે જેમાં શિરાઓ અને શિરાિકાઓ આવેલી હોય છે. તે પ્રકાશસંશ્લેષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.

(C) સૌથી વિશાળ પર્ણ $Victoria$ પ્રજાતિમાં જોવા મળે છે,ખાસ કરીને $Victoria$ $amazonica$ (અગાઉ $Victoria$ $regia$ તરીકે ઓળખાતી) જાતિમાં.
આ જલીય વનસ્પતિ,જેને સામાન્ય રીતે જાયન્ટ વોટર લિલી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે વિશાળ ગોળાકાર પર્ણો ઉત્પન્ન કરે છે જેનો વ્યાસ $3$ મીટર સુધી હોઈ શકે છે.
$Nerium$ તેના પુષ્પો માટે જાણીતું છે,$Tobacco$ તેના પર્ણો માટે જાણીતું છે (પરંતુ તે સૌથી વિશાળ નથી),અને $Rafflesia$ વિશ્વના સૌથી મોટા એકલ પુષ્પ માટે પ્રખ્યાત છે.

(A) થોર $(Opuntia)$ માં,શુષ્ક વાતાવરણમાં બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા થતા પાણીના વ્યયને ઘટાડવા માટે પર્ણોનું રૂપાંતર કંટકોમાં થાય છે. પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરવા માટે તેનું પ્રકાંડ ચપટું,માંસલ અને લીલું બને છે. તેથી,થોરમાં કંટકો એ પર્ણોનું રૂપાંતરિત સ્વરૂપ છે.

(A) પર્ણાભ વૃંત $(Phyllode)$ એ પર્ણના પર્ણદંડ અથવા મધ્યશિરાનું રૂપાંતર છે,જે ચપટું અને પહોળું બનીને પ્રકાશસંશ્લેષણનું કાર્ય કરે છે. આ અનુકૂલન ખાસ કરીને $Acacia$ $auriculiformis$ જેવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે,જેથી શુષ્ક વાતાવરણમાં પાણીનો વ્યય ઘટાડી શકાય. જ્યારે પર્ણસદ્દશ પ્રકાંડ $(Phylloclade)$ અને શાખાસદશ પ્રકાંડ $(Cladode)$ એ પ્રકાંડના રૂપાંતરો છે.

(A) સમાંતર શિરાવિન્યાસ એ એકદળી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Liliaceae$ એ એકદળી વનસ્પતિઓનું કુળ છે.
તેથી,$Liliaceae$ માં સમાંતર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે.

(B) એકદળી અને દ્વિદળી વનસ્પતિઓને મુખ્યત્વે તેમના પર્ણના શિરાવિન્યાસના આધારે અલગ પાડી શકાય છે.
દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં,પર્ણો સામાન્ય રીતે જાલાકાર શિરાવિન્યાસ દર્શાવે છે,જેમાં શિરાઓ એક જાળી જેવી રચના બનાવે છે.
એકદળી વનસ્પતિઓમાં,પર્ણો સામાન્ય રીતે સમાંતર શિરાવિન્યાસ દર્શાવે છે,જેમાં શિરાઓ એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે.
કલિકાન્તરવિન્યાસ એ પુષ્પકલિકામાં વજ્રપત્રો અથવા દલપત્રોની ગોઠવણીને સંદર્ભિત કરે છે,જે વનસ્પતિના વાનસ્પતિક સ્તરે એકદળી અને દ્વિદળી વચ્ચેનો તફાવત પારખવા માટેનું પ્રાથમિક લક્ષણ નથી.

(A) દાંડીપત્ર $(Phyllode)$ એ પર્ણદંડ અથવા પર્ણધરીનું રૂપાંતર છે જે ચપટું અને પર્ણ જેવું બનીને પ્રકાશસંશ્લેષણનું કાર્ય કરે છે.
ઓસ્ટ્રેલિયન બાવળ ($Acacia$ $auriculiformis$) માં,શરૂઆતના પર્ણો નાના અને અલ્પજીવી હોય છે.
જેમ જેમ વનસ્પતિ પુખ્ત થાય છે,તેમ પર્ણદંડ વિસ્તૃત અને લીલો બને છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણનું કાર્ય સંભાળે છે,જેને દાંડીપત્ર $(Phyllode)$ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) ફાફડાથોર $(Opuntia)$ માં,શુષ્ક પરિસ્થિતિમાં બાષ્પોત્સર્જનનો દર ઘટાડવા માટે પર્ણોનું રૂપાંતર કંટક (કાંટા) માં થાય છે. આ કંટક એ પર્ણનું રૂપાંતર છે. પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરવા માટે પ્રકાંડ માંસલ અને લીલું બને છે.

(A) $Smilax$ માં,ઉપપર્ણો (પર્ણના તળિયે આવેલા પર્ણ જેવા ભાગો) આધાર મેળવવા માટે સૂત્રાંગોમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$Gloriosa$ માં,પર્ણની ટોચ સૂત્રાંગોમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$Asparagus$ માં,પર્ણો કંટક અથવા શલ્કપત્રોમાં રૂપાંતરિત થાય છે અને પ્રકાંડની શાખાઓ પર્ણ જેવી રચનાઓ બનાવે છે જેને પર્ણસદશ પ્રકાંડ (phylloclades) કહે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Smilax$ છે.

(A) $Alstonia$ (સપ્તપર્ણી) માં પર્ણવિન્યાસ ચક્રિય પ્રકારનો હોય છે,જેમાં એક જ ગાંઠ પર બે કરતાં વધુ પર્ણો ઉદ્ભવે છે. આ પર્ણો સાદાં હોય છે અને તેમાં જાલાકાર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે,જે દ્વિદળી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. આની સરખામણીમાં,આંકડામાં સન્મુખ પર્ણવિન્યાસ જોવા મળે છે,જ્યારે રાઈ અને જાસુદમાં એકાંતરિત પર્ણવિન્યાસ જોવા મળે છે.

(B) પ્રકાંડ કે શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીના પ્રકારને $Phyllotaxy$ (પર્ણવિન્યાસ) કહે છે.
$Venation$ (શિરાવિન્યાસ) એટલે પર્ણપત્રમાં શિરાઓ અને શિરાિકાઓની ગોઠવણી.
$Inflorescence$ (પુષ્પવિન્યાસ) એટલે પુષ્પધરી પર પુષ્પોની ગોઠવણી.
$Placentation$ (જરાયુવિન્યાસ) એટલે બીજાશયમાં અંડકોની ગોઠવણી.
તેથી,સાચો જવાબ $Phyllotaxy$ (પર્ણવિન્યાસ) છે.

(B) સમાંતર શિરાવિન્યાસ એ એકદળી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
સમાંતર શિરાવિન્યાસમાં,પર્ણપત્રની અંદર શિરાઓ એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ઘાસ એ એકદળી વનસ્પતિ છે અને તેમાં સમાંતર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે.
એરંડા,કોલોકેસિયા અને રાઈ એ દ્વિદળી વનસ્પતિઓ છે,જેમાં સામાન્ય રીતે જાલાકાર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે.

(B) સામાન્ય રીતે,દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં જાલાકાર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે,જ્યારે એકદળી વનસ્પતિઓમાં સમાંતર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે. જોકે,આ નિયમના કેટલાક દુર્લભ અપવાદો છે. $Calophyllum$ એ દ્વિદળી વનસ્પતિઓની એક પ્રજાતિ છે જે તેના પર્ણોમાં સમાંતર શિરાવિન્યાસ દર્શાવે છે,જે દ્વિદળી માટે એક અસામાન્ય લાક્ષણિકતા છે.

(C) $Fabaceae$ (શિમ્બી) કુળની વનસ્પતિઓમાં પર્ણો સામાન્ય રીતે એકાંતરિક,ઉપપર્ણીય અને પીંછાકાર સંયુક્ત હોય છે. પીંછાકાર સંયુક્ત પર્ણમાં પર્ણિકાઓ મધ્યશિરા તરીકે ઓળખાતી સામાન્ય ધરી (rachis) ની બંને બાજુએ ગોઠવાયેલી હોય છે. તેથી,શિમ્બી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ પીંછાકાર સંયુક્ત પર્ણોની હાજરી છે.

$(A)$ $1$. જાલાકાર શિરાવિન્યાસ એ દ્વિદળી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે, જેમાં શિરાઓ જાળી જેવી રચના બનાવે છે.
$2$. સૂર્યમુખી $(Helianthus \, annuus)$ એ એસ્ટરેસી $(Asteraceae)$ કુળમાં આવે છે, જે દ્વિદળી વર્ગનો સભ્ય છે.
$3$. સૂર્યમુખી દ્વિદળી હોવાથી, તેના પર્ણમાં જાલાકાર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે.
$4$. તેથી, વિધાન અને કારણ બંને સાચાં છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(C) શલ્કીપર્ણો એ નાના, સૂકા, પટલમય અથવા ભીંગડા જેવા બંધારણો છે જે સામાન્ય રીતે કથ્થઈ અથવા રંગહીન હોય છે. તે સામાન્ય રીતે આદુ, ડુંગળી અથવા અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ જેવી કે $Pinus$ (પાઈનસ) માં જોવા મળે છે. તે મૂળભૂત રીતે $\text{સૂક્ષ્મ}$ $\text{પર્ણો}$ છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરતા નથી અને અગ્રસ્થ કલિકાનું રક્ષણ કરવાનું અથવા ખોરાક સંગ્રહ કરવાનું કાર્ય કરે છે.

(C) : મરુનિવાસી (xerophytic) વનસ્પતિઓમાં, પર્ણો તીક્ષ્ણ અને અણીદાર કંટકોમાં રૂપાંતરિત થાય છે, ઉદાહરણ તરીકે: $Aloe$, $Solanum$ $surattense$, $Opuntia$ (થોર), $Asparagus$ વગેરે.
આ રૂપાંતરણ કાં તો વનસ્પતિના રક્ષણ માટે, બાષ્પોત્સર્જન ઘટાડવા માટે અથવા બંને હેતુઓ માટે હોય છે.

(A) સન્મુખ પર્ણવિન્યાસમાં,દરેક ગાંઠ પર બે પર્ણો એકબીજાની વિરુદ્ધ દિશામાં ઉદ્ભવે છે.
સન્મુખ પર્ણવિન્યાસ ધરાવતા છોડના ઉદાહરણોમાં $Ocimum$ (તુલસી),$Guava$ (જામફળ) અને $Calotropis$ નો સમાવેશ થાય છે.
ચીની ગુલાબ,સૂર્યમુખી અને રાઈમાં એકાંતરિત પર્ણવિન્યાસ જોવા મળે છે.
એલ્સ્ટોનિયા અને નેરિયમમાં ચક્રાકાર પર્ણવિન્યાસ જોવા મળે છે.
તેથી,આપેલી યાદીમાંથી,માત્ર $3$ છોડ ($Ocimum$,$Guava$ અને $Calotropis$) સન્મુખ પર્ણવિન્યાસ દર્શાવે છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
ઓસ્ટ્રેલિયાના રણમાં જોવા મળતી $Acacia$ (બાવળ) ની ઘણી પ્રજાતિઓમાં દ્વિ-પક્ષીય પર્ણદલ (bipinnate lamina) ગેરહાજર હોય છે.
તેના બદલે,પર્ણદંડ અને ધરીનો ભાગ પ્રકાશસંશ્લેષણનું કાર્ય કરવા માટે ચપટા અને દાતરડા જેવા આકારમાં ફેરવાય છે.
આવા ચપટા પર્ણદંડને,જે પર્ણદલનું કાર્ય કરે છે,તેને પર્ણદંડ (phyllode) કહેવામાં આવે છે.
પર્ણદંડનું નિર્માણ એ બાષ્પોત્સર્જન ઘટાડવા માટેની એક અનુકૂલન પદ્ધતિ છે કારણ કે $(i)$ તે ઊભી સ્થિતિમાં ગોઠવાયેલું હોય છે અને $(ii)$ તેમાં વાયુરંધ્રોની સંખ્યા ઓછી હોય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$Alstonia$ (સપ્તપર્ણી) માં,એક જ ગાંઠ પરથી પાંચ કે તેથી વધુ પર્ણો ઉદ્ભવે છે,જેને ચક્રાકાર પર્ણવિન્યાસ (whorled phyllotaxy) કહેવામાં આવે છે.
આ પર્ણો સાદા,ચામડા જેવા અને જાળાકાર શિરાવિન્યાસ ધરાવે છે.
તેની સામે,$Calotropis$ માં સન્મુખ પર્ણવિન્યાસ જોવા મળે છે,જ્યારે $Neem$ અને $China$ $rose$ માં એકાંતરિત પર્ણવિન્યાસ જોવા મળે છે.

(D) : પર્ણ અને પ્રકાંડનું અધિસ્તર વાયુરંધ્ર (stomata) નામના છિદ્રો દ્વારા આવરી લેવાયેલું હોય છે,જે વાયુરંધ્ર સંકુલનો ભાગ છે. આ સંકુલમાં એક છિદ્ર હોય છે જેની બંને બાજુએ હરિતકણ ધરાવતા રક્ષક કોષો અને બે થી ચાર સહાયક કોષો આવેલા હોય છે,જેમાં હરિતકણનો અભાવ હોય છે.
રક્ષક કોષો અધિસ્તરીય કોષોથી નીચેની બાબતોમાં અલગ પડે છે:
$1$. રક્ષક કોષો સપાટી પરથી જોતા વાલના આકારના (bean-shaped) હોય છે,જ્યારે અધિસ્તરીય કોષો અનિયમિત આકારના હોય છે.
$2$. રક્ષક કોષોમાં હરિતકણ હોય છે,તેથી તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ખોરાક બનાવી શકે છે (અધિસ્તરીય કોષોમાં હરિતકણ હોતા નથી).
$3$. રક્ષક કોષો એ એકમાત્ર અધિસ્તરીય કોષો છે જે શર્કરાનું સંશ્લેષણ કરી શકે છે.

(A) પર્ણવિન્યાસ એટલે પ્રકાંડ કે શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીની ભાત. સૂર્યમુખી $(Helianthus \ annuus)$ માં,પર્ણો એકાંતરિત રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે,જેનો અર્થ છે કે દરેક ગાંઠ પર એકાંતરિત રીતે એક પર્ણ ઉદ્ભવે છે. તેથી,સૂર્યમુખી એકાંતરિત પર્ણવિન્યાસ દર્શાવે છે.

(A) વનસ્પતિઓમાં, પ્રતાન એ વિશિષ્ટ રચનાઓ છે જે આરોહણ (climbing) માં મદદ કરે છે.
વટાણાના છોડ $(Pisum \text{ } sativum)$ માં, પર્ણો અથવા પર્ણિકાઓ દોરી જેવી રચનાઓમાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને પ્રતાન કહેવામાં આવે છે, જે આરોહણ માટે આધાર પૂરો પાડે છે.
ડુંગળીના પર્ણો ખોરાક સંગ્રહ માટે રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે.
શતાવરીમાં પર્ણસદશ પ્રકાંડ (phylloclade) જોવા મળે છે.
ગાજર એ ખોરાક સંગ્રહ માટે રૂપાંતરિત સોટીમૂળ છે.
તેથી, સાચો જવાબ $A$ છે.

(C) ઘણી શિંબીકુળની વનસ્પતિઓમાં, પર્ણતલ ફૂલેલું હોય છે, જેને $Pulvinus$ (પર્ણતલ ગાદી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।
આ રચના પર્ણના હલનચલનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે, જેમ કે $Mimosa \, pudica$ (લજામણી) માં જોવા મળતી સ્પર્શાનુકુંચન ગતિ।

(D) વનસ્પતિઓમાં, પર્ણો મુખ્યત્વે પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે જવાબદાર હોય છે। જોકે, કેટલીક વનસ્પતિઓમાં પર્ણો ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા માટે રૂપાંતરિત થાય છે।
$1$. ડુંગળી $(Allium \text{ cepa})$ માં, માંસલ પર્ણો ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા માટે રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે।
$2$. થોર તેના પ્રકાંડમાં પાણીનો સંગ્રહ કરે છે, પર્ણોમાં નહીં।
$3$. બીટ તેના મૂળમાં ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે।
$4$. તરબૂચ તેના ફળમાં ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે।
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે।

(A) $Australian$ $\text{ } Acacia$ (ઓસ્ટ્રેલિયન બાવળ) માં, પર્ણો નાના અને અલ્પજીવી હોય છે. આ વનસ્પતિના પર્ણદંડ (petioles) ફૂલીને લીલા બને છે અને પર્ણની સપાટીના ઘટાડાને સરભર કરવા માટે ખોરાકનું સંશ્લેષણ કરે છે. આ ફેરફાર શુષ્ક પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવા માટેનું અનુકૂલન છે.

(B) પર્ણ મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગોનું બનેલું છે: પર્ણતલ,પર્ણદંડ અને પર્ણપત્ર (લેમિના).
પર્ણપત્ર એ પર્ણનો વિસ્તૃત,લીલો અને સપાટ ભાગ છે.
તેમાં શિરાઓ અને શિરાિકાઓ આવેલી હોય છે,જે પર્ણપત્રને મજબૂતી આપે છે અને પાણી,ખનિજો તથા ખોરાકના વહન માટે નલિકાઓ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) પર્નવિન્યાસ એટલે પ્રકાંડ કે શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીની ભાત.
$Alstonia$ (સપ્તપર્ણી) માં એક ગાંઠ પર બે કરતાં વધુ પર્ણો ઉદભવે છે અને ચક્ર બનાવે છે,જેને ચક્રાકાર પર્નવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ રાઈ: તેમાં એકાંતરિત પર્ણવિન્યાસ જોવા મળે છે,જેમાં દરેક ગાંઠ પર એકાંતરિત રીતે એક પર્ણ ઉદભવે છે. તેથી,$1-C$.
$(2)$ જામફળ: તેમાં સન્મુખ પર્ણવિન્યાસ જોવા મળે છે,જેમાં દરેક ગાંઠ પર પર્ણોની એક જોડી એકબીજાની સામે ઉદભવે છે. તેથી,$2-A$.
$(3)$ લીમડો: તેમાં પીંછાકાર સંયુક્ત પર્ણ હોય છે,જેમાં પર્ણદંડ પર ઘણી પર્ણિકાઓ ગોઠવાયેલી હોય છે. તેથી,$3-B$.
આમ,સાચી જોડ $1-C, 2-A, 3-B$ છે.

(A) હથેળી આકારના સંયુક્ત પર્ણમાં,પર્ણિકાઓ એક સામાન્ય બિંદુ પર એટલે કે પર્ણદંડની ટોચ પર જોડાયેલી હોય છે.
સીમળો $(Bombax)$ એ હથેળી આકારના સંયુક્ત પર્ણનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તેનાથી વિપરીત,પીંછાકાર સંયુક્ત પર્ણમાં (જેમ કે લીમડો),પર્ણિકાઓ એક સામાન્ય ધરી પર પાર્શ્વ બાજુએ ગોઠવાયેલી હોય છે જેને પર્ણધરી (rachis) કહેવામાં આવે છે.

(A) સંયુક્ત પર્ણમાં,પર્ણપત્ર (lamina) સંપૂર્ણપણે અલગ-અલગ ભાગોમાં વિભાજિત થયેલું હોય છે જેને પર્ણિકાઓ કહેવામાં આવે છે.
આ વિભાજન ત્યારે થાય છે જ્યારે પર્ણપત્રના કાપ (incisions) મધ્યશિરા સુધી પહોંચે છે,જેનાથી પર્ણપત્ર ઘણા બધા પર્ણિકાઓમાં વિભાજિત થઈ જાય છે.
તેથી,$X$ એ કાપ દર્શાવે છે,$Y$ એ મધ્યશિરા દર્શાવે છે,અને $Z$ એ પર્ણિકાઓ દર્શાવે છે.

(D) કેટલીક વનસ્પતિઓમાં, વનસ્પતિને ચઢવામાં મદદ કરવા માટે પર્ણો પાતળી, ગૂંચળાદાર અને સંવેદનશીલ રચનાઓમાં રૂપાંતરિત થાય છે, જેને સૂત્ર (tendrils) કહેવામાં આવે છે.
વટાણા $(Pisum \, sativum)$ માં, અગ્ર પર્ણિકાઓ સૂત્રમાં રૂપાંતરિત થાય છે જે ચઢવામાં મદદ કરે છે.
જ્યારે દ્રાક્ષ અને કાકડીમાં, સૂત્ર એ પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે, પર્ણનું નહીં.
ડુંગળીના પર્ણો ખોરાક સંગ્રહ માટે રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે.

(A) પગલું $1$: વિધાન $(A)$ નું વિશ્લેષણ કરો. પર્ણો પ્રરોહ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીમાંથી વિકસે છે અને અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે (નવા પર્ણો ટોચ પર, જૂના પર્ણો આધાર પર). આ વિધાન સાચું છે.
પગલું $2$: કારણ $(R)$ નું વિશ્લેષણ કરો. પર્ણો પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે જવાબદાર મુખ્ય વાનસ્પતિક અંગો છે, જે વનસ્પતિના અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક છે. આ વિધાન સાચું છે.
પગલું $3$: નિષ્કર્ષ. બંને વિધાનો સાચા હોવાથી, જવાબ $(A)$ છે.

(D) પર્ણવિન્યાસ એટલે પ્રકાંડ કે શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીની ભાત.
$1$. એકાંતરિક: દરેક ગાંઠ પર એક પર્ણ એકાંતરિક રીતે ઉદ્ભવે છે,દા.ત.,જાસૂદ,રાઈ અને સૂર્યમુખી.
$2$. સન્મુખ: દરેક ગાંઠ પર પર્ણોની એક જોડ ઉદ્ભવે છે અને તે એકબીજાની સામે હોય છે,દા.ત.,આંકડો અને જામફળ.
$3$. ચક્રાકાર: જો એક ગાંઠ પર બેથી વધુ પર્ણો ઉદ્ભવે અને ચક્ર બનાવે,તો તેને ચક્રાકાર કહેવાય છે,દા.ત.,સપ્તપર્ણી (Alstonia).
$4$. લીમડામાં પિચ્છાકાર સંયુક્ત પર્ણો હોય છે,હસ્તકાર સંયુક્ત નહીં.
તેથી,સાચી જોડ 'ચક્રાકાર - સપ્તપર્ણી (Alstonia)' છે.

(C) પર્ણદંડ (Phyllode) એ પર્ણદંડ અથવા પર્ણધરીનું રૂપાંતર છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવા માટે ચપટું અને પર્ણ જેવું બને છે.
ઓસ્ટ્રેલિયન બાવળ (Australian Acacia) માં,પર્ણો નાના અને અલ્પજીવી હોય છે.
પાણીનો વ્યય ઘટાડવા અને પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવા માટે,પર્ણદંડ ફૂલીને લીલો બને છે,જે પર્ણદંડ (Phyllode) બનાવે છે.

(B) મોટાભાગની દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં,વાયુરંધ્રના રક્ષક કોષો મૂત્રપિંડ આકારના અથવા વટાણાના આકારના હોય છે.
જોકે,ઘાસ જેવી એકદળી વનસ્પતિઓમાં,રક્ષક કોષો ડમ્બેલ આકારના હોય છે.
આ રક્ષક કોષોની બહારની દીવાલ પાતળી હોય છે,જ્યારે અંદરની દીવાલ ખૂબ જ જાડી હોય છે,જે વાયુરંધ્રના ખુલવા અને બંધ થવામાં મદદ કરે છે.

(A) દ્વિદળી વનસ્પતિઓના પર્ણોમાં જાલાકાર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે,જ્યારે સમાંતર શિરાવિન્યાસ મોટાભાગની એકદળી વનસ્પતિઓની લાક્ષણિકતા છે.
જાલાકાર શિરાવિન્યાસમાં,પર્ણની શિરાઓ એક જાળ જેવી રચના બનાવે છે.
આ પ્રકારનો શિરાવિન્યાસ સામાન્ય રીતે દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
સમાંતર શિરાવિન્યાસમાં,શિરાઓ પર્ણપત્રમાં એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે.
આ પ્રકારનો શિરાવિન્યાસ મોટાભાગની એકદળી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(A) જ્યારે પર્ણનું પર્ણપત્ર અખંડ હોય અથવા જ્યારે તેમાં જોવા મળતા છેદ મધ્યશિરા કે પર્ણદંડ સુધી પહોંચતા ન હોય,ત્યારે તેને સાદું પર્ણ કહેવામાં આવે છે. સાદા પર્ણોમાં પણ પર્ણપત્રમાં વિવિધ પ્રકારના છેદ હોઈ શકે છે જે અડધા,અડધાથી વધુ અથવા પાયા કે મધ્યશિરાની નજીક સુધી પહોંચી શકે છે. પિચ્છાકાર કે પંજાકાર શિરાવિન્યાસના આધારે,આ છેદને પિચ્છાકાર-ખંડિત (pinnatifid),પંજાકાર-ખંડિત (palmatifid),પિચ્છાકાર-વિભાજિત (pinnatipartite),પંજાકાર-વિભાજિત (palmatipartite),પિચ્છાકાર-છેદિત (pinnatisect) અને પંજાકાર-છેદિત (palmatisect) વગેરે તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ સમજાવે છે કે શા માટે સાદા પર્ણોમાં વિવિધ પ્રકારના છેદ જોવા મળે છે.

(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે નિમગ્ન જલોદભિદ વનસ્પતિઓમાં વાયુરંધ્રો હોતા નથી,કારણ કે જલીય પર્યાવરણમાં વાયુ વિનિમય માટે તેની જરૂર હોતી નથી.
કારણ ખોટું છે કારણ કે નિમગ્ન વનસ્પતિઓમાં શ્વસન અને વાયુ વિનિમય સામાન્ય રીતે શરીરની સપાટી દ્વારા પ્રસરણ (diffusion) દ્વારા થાય છે,ખાસ કરીને વાયુ કોટરો દ્વારા નહીં. વાયુ કોટરો (aerenchyma) મુખ્યત્વે ઉત્પ્લાવકતા અને વાયુ સંગ્રહ માટે જવાબદાર છે,શ્વસન માટેની પ્રાથમિક પદ્ધતિ નથી.

(C) પર્ણવિન્યાસ એટલે પ્રકાંડ કે શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીની ભાત。
ચક્રાકાર પર્ણવિન્યાસમાં, એક ગાંઠ પર બેથી વધુ પર્ણો ઉદ્ભવે છે અને એક ચક્ર બનાવે છે。
$Alstonia$ (આલ્સ્ટોનિયા) એ ચક્રાકાર પર્ણવિન્યાસનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે。
રાઈ અને જાસૂદમાં એકાંતરિત પર્ણવિન્યાસ જોવા મળે છે。
આકડામાં સન્મુખ પર્ણવિન્યાસ જોવા મળે છે。

(N/A)

પિન્નેટલી સંયુક્ત પર્ણ	પાલ્મેટલી સંયુક્ત પર્ણ
પર્ણિકાઓ એક સામાન્ય ધરી પર જોડાયેલી હોય છે, જેને $rachis$ (મધ્યશિરા) કહેવામાં આવે છે।	પર્ણિકાઓ પર્ણદંડના એક સામાન્ય બિંદુ પર જોડાયેલી હોય છે।
ઉદાહરણોમાં લીમડો અને $Cassia$ $fistula$ (ગોલ્ડન શાવર પ્લાન્ટ) નો સમાવેશ થાય છે।	ઉદાહરણોમાં સિલ્ક કોટન $(Bombax)$ અને $Cannabis$ (ભાંગ) નો સમાવેશ થાય છે।

(N/A) પર્ણવિન્યાસ એટલે પ્રકાંડ અથવા શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીની ભાત. તે ત્રણ પ્રકારના હોય છે: એકાંતરિત,સન્મુખ અને ચક્રાકાર પર્ણવિન્યાસ.
$1$. એકાંતરિત પર્ણવિન્યાસ: દરેક ગાંઠ પર એક જ પર્ણ એકાંતરિત રીતે ઉદ્ભવે છે. ઉદાહરણ તરીકે સૂર્યમુખી,રાઈ અને જાસૂદ.
$2$. સન્મુખ પર્ણવિન્યાસ: દરેક ગાંઠ પર પર્ણોની એક જોડી ઉદ્ભવે છે અને તે એકબીજાની સામસામે હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે જામફળ અને આંકડો (Calotropis).
$3$. ચક્રાકાર પર્ણવિન્યાસ: જો એક ગાંઠ પર બે કરતાં વધુ પર્ણો ઉદ્ભવે અને ચક્ર બનાવે,તો તેને ચક્રાકાર પર્ણવિન્યાસ કહેવાય છે. ઉદાહરણ તરીકે એલ્સ્ટોનિયા (Alstonia).

(N/A) પર્ણોનું મુખ્ય કાર્ય પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવાનું છે. જોકે,કેટલીક વનસ્પતિઓમાં પર્ણો વિશિષ્ટ કાર્યો કરવા માટે રૂપાંતરિત થાય છે:
$(a)$ સૂત્રાંગો (Tendrils): વટાણા જેવી વનસ્પતિઓમાં,પર્ણો સૂત્રાંગોમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે વનસ્પતિને આધાર પૂરો પાડે છે અને ઉપર ચઢવામાં મદદ કરે છે.
$(b)$ કંટક (Spines): થોર (cactus) જેવી વનસ્પતિઓમાં,પર્ણો તીક્ષ્ણ કંટકોમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે રક્ષણાત્મક અંગ તરીકે કાર્ય કરે છે અને પાણીનો વ્યય ઘટાડે છે.
$(c)$ પર્ણદંડ (Phyllode): કેટલીક ઓસ્ટ્રેલિયન બાવળની જાતિઓમાં,પર્ણો અલ્પજીવી હોય છે અને તેના સ્થાને પર્ણદંડમાંથી વિકસતી ચપટી,લીલી,પર્ણ જેવી રચનાઓ જોવા મળે છે,જેને પર્ણદંડ (Phyllode) કહે છે. આ રચનાઓ પ્રકાશસંશ્લેષણનું કાર્ય કરે છે.
$(d)$ કળશ (Pitcher): કળશપર્ણ જેવી કીટાહારી વનસ્પતિઓમાં,પર્ણો કળશ જેવી રચનામાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે નાઈટ્રોજન મેળવવા માટે કીટકોને પકડીને તેમનું પાચન કરે છે.

(N/A) $\rightarrow$ પર્ણ: પર્ણ એ પ્રકાંડ પર ઉદ્ભવતી પાર્શ્વિય,સામાન્ય રીતે ચપટી રચના છે. તે ગાંઠ (node) પર વિકાસ પામે છે અને તેના કક્ષમાં કલિકા ધરાવે છે.
$\rightarrow$ પર્ણો પ્રરોહાગ્ર વર્ધનશીલ પેશીમાંથી ઉદ્ભવે છે અને અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$\rightarrow$ તે પ્રકાશસંશ્લેષણ માટેના સૌથી મહત્વના વાનસ્પતિક અંગો છે.
$\rightarrow$ પર્ણના ભાગો: લાક્ષણિક પર્ણ ત્રણ મુખ્ય ભાગો ધરાવે છે: પર્ણતલ (leaf base),પર્ણદંડ (petiole) અને પર્ણફલક (lamina).
$\rightarrow$ ઉપપર્ણ (stipules): પર્ણ પર્ણતલ દ્વારા પ્રકાંડ સાથે જોડાયેલું હોય છે અને તે બે પાર્શ્વિય નાની પર્ણ જેવી રચનાઓ ધરાવી શકે છે જેને ઉપપર્ણ કહે છે.
$\rightarrow$ એકદળી વનસ્પતિઓમાં,પર્ણતલ ફૂલીને પ્રકાંડને આંશિક અથવા સંપૂર્ણ રીતે આવરી લેતી પર્ણતલ-પત્ર (sheath) બનાવે છે.
$\rightarrow$ પર્ણતલ-પલ્વિનસ: કેટલીક શિંબીકુળની વનસ્પતિઓમાં પર્ણતલ ફૂલેલું હોય છે,જેને પલ્વિનસ કહે છે.
$\rightarrow$ પર્ણદંડ: પર્ણદંડ પર્ણફલકને પ્રકાશમાં રાખવામાં મદદ કરે છે. લાંબા,પાતળા અને લવચીક પર્ણદંડ પર્ણફલકને પવનમાં હલનચલન કરવા દે છે,જેનાથી પર્ણ ઠંડું રહે છે અને પર્ણની સપાટી પર તાજી હવા મળે છે.
$\rightarrow$ પર્ણફલક: પર્ણફલક એ પર્ણનો લીલો અને વિસ્તૃત ભાગ છે જેમાં શિરાઓ અને શિરાિકાઓ હોય છે. સામાન્ય રીતે,તેમાં એક મધ્યમાં મુખ્ય શિરા હોય છે,જેને મધ્યશિરા કહે છે. શિરાઓ પર્ણફલકને મજબૂતી આપે છે અને પાણી,ખનિજો અને ખોરાકના વહન માટે માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(N/A) $\rightarrow$ શિરાવિન્યાસ: પર્ણના પર્ણપત્ર (lamina) માં શિરાઓ અને શિરાિકાઓની ગોઠવણીને શિરાવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
$\rightarrow$ શિરાવિન્યાસના પ્રકારો:
$1$. જાલાકાર શિરાવિન્યાસ: જ્યારે શિરાિકાઓ એક જાળી જેવી રચના બનાવે છે, ત્યારે તેને જાલાકાર શિરાવિન્યાસ કહેવાય છે.
$2$. સમાંતર શિરાવિન્યાસ: જ્યારે શિરાઓ પર્ણપત્રમાં એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય, ત્યારે તેને સમાંતર શિરાવિન્યાસ કહેવાય છે.
$\rightarrow$ દ્વિદળી વનસ્પતિઓના પર્ણોમાં સામાન્ય રીતે જાલાકાર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે, જ્યારે સમાંતર શિરાવિન્યાસ એ મોટાભાગની એકદળી વનસ્પતિઓની લાક્ષણિકતા છે.

(N/A) $\rightarrow$ પર્ણના મુખ્ય બે પ્રકારો છે: $(i)$ સાદું પર્ણ,$(ii)$ સંયુક્ત પર્ણ.
$(i)$ સાદું પર્ણ: જ્યારે પર્ણપત્ર અખંડિત હોય અથવા જો તેમાં ખાંચો હોય,તો તે ખાંચો મધ્યશિરા સુધી પહોંચતો ન હોય,તો તેને સાદું પર્ણ કહેવાય છે.
$(ii)$ સંયુક્ત પર્ણ: જ્યારે પર્ણપત્રની ખાંચો મધ્યશિરા સુધી પહોંચે છે અને પર્ણપત્રને અનેક પર્ણિકાઓમાં વિભાજિત કરે છે,ત્યારે તેને સંયુક્ત પર્ણ કહેવાય છે. સંયુક્ત પર્ણના બે પ્રકાર છે: પીંછાકાર સંયુક્ત પર્ણ અને પંજાકાર સંયુક્ત પર્ણ.
$\rightarrow$ પીંછાકાર સંયુક્ત પર્ણ: પીંછાકાર સંયુક્ત પર્ણમાં ઘણી પર્ણિકાઓ એક સામાન્ય અક્ષ પર ગોઠવાયેલી હોય છે,જેને પર્ણદંડ કે મધ્યશિરા કહેવાય છે,જેમ કે લીમડામાં.
$\rightarrow$ પંજાકાર સંયુક્ત પર્ણ: પંજાકાર સંયુક્ત પર્ણમાં,પર્ણિકાઓ એક સામાન્ય બિંદુએ જોડાયેલી હોય છે,એટલે કે પર્ણદંડના અગ્ર ભાગે,જેમ કે સિલ્ક કોટન (શાલ્મલી) માં.

$\rightarrow$ પ્રકાંડ અથવા શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીના પ્રકારને પર્ણવિન્યાસ કહે છે.
$\rightarrow$ તે સામાન્ય રીતે ત્રણ પ્રકારના હોય છે - એકાંતરિક,સંમુખ અને ભ્રિમરૂપ.
$\rightarrow$ એકાંતરિક (Alternate): આ પ્રકારના પર્ણવિન્યાસમાં,દરેક ગાંઠ પર એકાંતરિક રીતે એક પર્ણ ઉદ્ભવે છે,દા.ત.,જાસૂદ,રાઈ અને સૂર્યમુખી.
$\rightarrow$ સંમુખ (Opposite): આ પ્રકારમાં,દરેક ગાંઠ પર પર્ણોની એક જોડી ઉદ્ભવે છે અને એકબીજાની સામસામે ગોઠવાયેલી હોય છે,દા.ત.,આકડો અને જામફળ.
$\rightarrow$ ભ્રિમરૂપ (Whorled): જો એક ગાંઠ પર બેથી વધુ પર્ણો ઉદ્ભવે અને ચક્ર (whorl) બનાવે,તો તેને ભ્રિમરૂપ પર્ણવિન્યાસ કહે છે,દા.ત.,સપ્તપર્ણી (Alstonia).

(N/A) ચોક્કસ કાર્યો માટે પર્ણોના રૂપાંતરણો નીચે મુજબ છે:
$(a)$ આધાર અને આરોહણ માટે રૂપાંતરણ: નબળા પ્રકાંડ ધરાવતી કેટલીક વનસ્પતિઓમાં,પર્ણો આરોહણ માટે પર્ણસૂત્રમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જેમ કે વટાણા ($Pisum$ $sativum$) માં જોવા મળે છે.
$(b)$ રક્ષણ માટે પર્ણોના રૂપાંતરણો: કેટલીક વનસ્પતિઓમાં,પર્ણો રક્ષણ માટે કંટકમાં રૂપાંતરિત થાય છે જેથી તૃણાહારી પ્રાણીઓથી બચાવ થઈ શકે,જેમ કે થોર (Cacti) માં જોવા મળે છે.

(N/A) વિષમપર્ણીતા એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી એક ઘટના છે,જેમાં એક જ વનસ્પતિ પર વિકાસના વિવિધ તબક્કે અથવા વિવિધ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓના પ્રતિભાવમાં પર્ણો અલગ-અલગ આકાર અને કદના જોવા મળે છે.
$(1)$ વિકાસલક્ષી વિષમપર્ણીતા: કેટલીક વનસ્પતિઓમાં,તરુણ (juvenile) અવસ્થાના પર્ણો પુખ્ત પર્ણો કરતાં આકારમાં અલગ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે,$Larkspur$ (Delphinium) માં,તરુણ પર્ણો સાદા હોય છે,જ્યારે પુખ્ત પર્ણો વધુ જટિલ અને ખંડિત હોય છે.
$(2)$ પર્યાવરણીય વિષમપર્ણીતા: આ ત્યારે થાય છે જ્યારે પર્યાવરણ પર્ણના આકારને અસર કરે છે. તેનું ઉત્તમ ઉદાહરણ $Buttercup$ (Ranunculus sceleratus) છે,જે સ્થલીય અને જલીય બંને નિવાસસ્થાનોમાં ઉગે છે. હવામાં (સ્થલીય) ઉત્પન્ન થતા પર્ણો પહોળા હોય છે,જ્યારે પાણીમાં (જલીય) ઉત્પન્ન થતા પર્ણો ખૂબ જ ઝીણા અને તંતુમય હોય છે. આ અનુકૂલનશીલતા (plasticity) નું ઉદાહરણ છે,જ્યાં વનસ્પતિનું સ્વરૂપ તેના પર્યાવરણના પ્રતિભાવમાં બદલાય છે.