Leaf Questions in Gujarati

(D) આપેલ પર્ણની આકૃતિમાં:
$P$ એ પર્ણનો વિસ્તૃત લીલો ભાગ દર્શાવે છે,જેને પર્ણપત્ર કે પર્ણફલક (Lamina) કહેવામાં આવે છે.
$Q$ એ પર્ણદંડના તલસ્થ ભાગે આવેલી નાની,પાર્શ્વય,પર્ણ જેવી રચનાઓ દર્શાવે છે,જેને ઉપપર્ણ (Stipule) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,$P$ એ પર્ણફલક છે અને $Q$ એ ઉપપર્ણ છે.

(C) સમાંતર શિરાવિન્યાસ એ એકદળી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
$1$. રાઈ ($Brassica$ $campestris$): દ્વિદળી,જાલાકાર શિરાવિન્યાસ દર્શાવે છે.
$2$. ઘઉં ($Triticum$ $aestivum$): એકદળી,સમાંતર શિરાવિન્યાસ દર્શાવે છે.
$3$. વડ ($Ficus$ $benghalensis$): દ્વિદળી,જાલાકાર શિરાવિન્યાસ દર્શાવે છે.
$4$. ડાંગર ($Oryza$ $sativa$): એકદળી,સમાંતર શિરાવિન્યાસ દર્શાવે છે.
$5$. બાજરી ($Pennisetum$ $glaucum$): એકદળી,સમાંતર શિરાવિન્યાસ દર્શાવે છે.
$6$. મકાઈ ($Zea$ $mays$): એકદળી,સમાંતર શિરાવિન્યાસ દર્શાવે છે.
સમાંતર શિરાવિન્યાસ ધરાવતી વનસ્પતિઓ ઘઉં,ડાંગર,બાજરી અને મકાઈ છે.
તેથી,કુલ $4$ વનસ્પતિઓમાં સમાંતર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે.

(D) પર્ણના પર્ણફલકમાં શિરાઓ અને શિરિકાઓની ગોઠવણીને શિરાવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં શિરાઓ એક જાળી જેવી રચના બનાવે છે,જેને જાલાકાર શિરાવિન્યાસ કહે છે.
એકદળી વનસ્પતિઓમાં શિરાઓ પર્ણફલકમાં એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે,જેને સમાંતર શિરાવિન્યાસ કહે છે.
તેથી,દ્વિદળી પર્ણમાં જાલાકાર શિરાવિન્યાસ અને એકદળી પર્ણમાં સમાંતર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે.

(B) આકૃતિમાં દર્શાવેલ પર્ણમાં જાલાકાર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે,જેમાં શિરાઓ અને શિરિકાઓ એક જાળી જેવી રચના બનાવે છે.
જાલાકાર શિરાવિન્યાસ એ દ્વિદળી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
તેની સામે,એકદળી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે સમાંતર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે,જેમાં શિરાઓ પર્ણફલકમાં એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે.

(A) જ્યારે પર્ણફલકનું છેદન મધ્યશિરા સુધી પહોંચે છે અને પર્ણફલકને અનેક પર્ણિકાઓમાં વિભાજિત કરે છે,ત્યારે તેને સંયુક્ત પર્ણ કહેવામાં આવે છે.
પીછાકાર સંયુક્ત પર્ણમાં,મધ્યશિરા જેવી સામાન્ય ધરી (પત્રાક્ષ) પર ઘણી પર્ણિકાઓ ગોઠવાયેલી હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ (પીછાકાર સંયુક્ત પર્ણ) છે.

(B) સંયુક્ત પર્ણમાં, પર્ણપત્રમાં કાપ હોય છે અને આ કાપ મધ્યશિરા સુધી પહોંચે છે, જેનાથી તે ઘણી પર્ણિકાઓમાં વિભાજિત થાય છે।
$\text{પંજાકાર}$ $\text{સંયુક્ત}$ $\text{પર્ણ}$માં, બધી પર્ણિકાઓ એક સામાન્ય બિંદુ એટલે કે પર્ણદંડની ટોચ પર જોડાયેલી હોય છે, જે હથેળી પરની આંગળીઓ જેવી દેખાય છે।
$\text{પીછાકાર}$ $\text{સંયુક્ત}$ $\text{પર્ણ}$માં, ઘણી પર્ણિકાઓ એક સામાન્ય અક્ષ એટલે કે પર્ણધરી (rachis) પર ગોઠવાયેલી હોય છે, જે પર્ણની મધ્યશિરાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે।
તેથી, સાચો જવાબ $B$ છે।

(B) આપેલ આકૃતિમાં, $P$ એ પક્ષવત સંયુક્ત પર્ણ દર્શાવે છે, જેમાં પર્ણિકાઓ એક સામાન્ય અક્ષ (rachis) પર ગોઠવાયેલી હોય છે, જે પર્ણની મધ્યશિરાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
$Q$ એ પંજાકાર સંયુક્ત પર્ણ દર્શાવે છે, જેમાં પર્ણિકાઓ એક સામાન્ય બિંદુએ, એટલે કે પર્ણદંડની ટોચ પર જોડાયેલી હોય છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $P$ પક્ષવત સંયુક્ત પર્ણ અને $Q$ પંજાકાર સંયુક્ત પર્ણ છે.

(B) સાદુપર્ણમાં પર્ણફલક અખંડિત હોય છે અથવા જો તેમાં ખાંચ હોય,તો તે મધ્યશિરા સુધી પહોંચતી નથી.
સંયુક્ત પર્ણમાં,પર્ણફલકની ખાંચો મધ્યશિરા સુધી પહોંચે છે,જેનાથી તે ઘણી પર્ણિકાઓમાં વિભાજિત થાય છે.
મુખ્ય તફાવત એ છે કે કક્ષીય કલિકા સાદા અને સંયુક્ત પર્ણના પર્ણદંડના કક્ષમાં જોવા મળે છે,પરંતુ તે સંયુક્ત પર્ણની પર્ણિકાઓના કક્ષમાં જોવા મળતી નથી.
તેથી,સંયુક્ત પર્ણની પર્ણિકાના કક્ષમાં કક્ષીય કલિકા હોય છે તે વિધાન અસંગત (ખોટું) છે.

(B) પ્રકાંડ કે શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીની ભાતને પર્ણવિન્યાસ કહે છે.
$1$. એકાંતરીત પર્ણવિન્યાસ: દરેક ગાંઠ પર એક પર્ણ એકાંતરીત રીતે ઉદ્ભવે છે,જે રાઈ $(IV)$ માં જોવા મળે છે.
$2$. સંમુખ પર્ણવિન્યાસ: દરેક ગાંઠ પર પર્ણોની એક જોડ ઉદ્ભવે છે અને એકબીજાની સામસામે ગોઠવાય છે,જે આકડા $(II)$ માં જોવા મળે છે.
$3$. ભ્રમિરૂપ પર્ણવિન્યાસ: જો એક ગાંઠ પર બે કરતાં વધુ પર્ણો ઉદ્ભવે અને ભ્રમર બનાવે,તો તેને ભ્રમિરૂપ કહે છે,જે સપ્તપર્ણી $(I)$ માં જોવા મળે છે.
તેથી,સાચી જોડ $P-IV, Q-II, R-I$ છે.

(C) પ્રકાંડ કે શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીના પ્રકારને પર્ણવિન્યાસ કહે છે. આ ગોઠવણી સામાન્ય રીતે ત્રણ પ્રકારની હોય છે: એકાંતરિત,સન્મુખ અને ભ્રમીરૂપ,જે પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે સૂર્યપ્રકાશનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) પર્ણવિન્યાસ એટલે પ્રકાંડ કે શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીની ભાત.
$1$. પ્રથમ આકૃતિ 'એકાંતરિત' પર્ણવિન્યાસ દર્શાવે છે,જેમાં દરેક ગાંઠ પર એકાંતરિત રીતે એક પર્ણ ઉદભવે છે (દા.ત.,જાસૂદ,રાઈ,સૂર્યમુખી).
$2$. બીજી આકૃતિ 'સંમુખ' પર્ણવિન્યાસ દર્શાવે છે,જેમાં દરેક ગાંઠ પર પર્ણોની એક જોડ ઉદભવે છે અને તે એકબીજાની સામસામે હોય છે (દા.ત.,આંકડો અને જામફળ).
$3$. ત્રીજી આકૃતિ 'ભ્રમિરૂપ' પર્ણવિન્યાસ દર્શાવે છે,જેમાં એક ગાંઠ પર બે કરતાં વધુ પર્ણો ઉદભવે છે અને ભ્રમર (ચક્ર) બનાવે છે (દા.ત.,એલ્સ્ટોનિયા).
તેથી,સાચો ક્રમ એકાંતરિત,સંમુખ,ભ્રમિરૂપ છે.

(C) વીનસ ફ્લાયટ્રેપ $(Dionaea \text{ } muscipula)$ એ કીટકભક્ષી વનસ્પતિ છે।
આ વનસ્પતિમાં, કીટકોને પકડવા માટે પર્ણનું રૂપાંતર એક પાંજરા જેવી રચનામાં થયેલું હોય છે।
પર્ણ બે ખંડોનું બનેલું હોય છે જે મિજાગરાની જેમ કાર્ય કરે છે, અને જ્યારે કોઈ કીટક પર્ણની અંદરની સપાટી પર રહેલા સંવેદનાત્મક વાળને સ્પર્શે છે ત્યારે તે તરત જ બંધ થઈ જાય છે।
આ અનુકૂલન વનસ્પતિને કીટકોમાંથી નાઈટ્રોજન મેળવવામાં મદદ કરે છે, જે પોષક તત્વોની ઉણપવાળી જમીનમાં ટકી રહેવા માટે આવશ્યક છે।

(C) આકૃતિમાં સૂત્ર (tendril) ધરાવતું પર્ણ દર્શાવેલ છે,જે વટાણા ($Pisum$ $sativum$) ની લાક્ષણિકતા છે. વટાણામાં,ઉપરની પર્ણિકાઓ સૂત્રમાં રૂપાંતરિત થાય છે જે વનસ્પતિને આધાર પર ચઢવામાં મદદ કરે છે. કોળું અને દ્રાક્ષમાં પણ સૂત્ર જોવા મળે છે,પરંતુ તે પ્રકાંડના રૂપાંતરણો છે,પર્ણના નહીં. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) નિપત્ર એ પર્ણના પર્ણદંડના તલસ્થ ભાગે જોવા મળતી નાની,પર્ણ જેવી રચના છે. તે ઘણા સપુષ્પી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. તેથી,તે પર્ણ સાથે સંકળાયેલ છે.

(A) વાયુરંધ્રના સહાયક કોષો,જેને સહાયક કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે વિશિષ્ટ અધિસ્તરીય કોષો છે જે વાયુરંધ્રના રક્ષક કોષોની આસપાસ આવેલા હોય છે.
આ કોષો આસપાસના અધિસ્તરીય કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે સામાન્ય રીતે મૃદુતક કોષો હોય છે.
તેઓ વાયુરંધ્રને રચનાત્મક આધાર પૂરો પાડે છે અને વાયુરંધ્રના છિદ્રને ખોલવા અને બંધ કરવાની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ (મૃદુતક કોષો) છે.

(A) પૃષ્ઠવક્ષીય પર્ણ (સામાન્ય રીતે દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે) માં,વાહિપુલો શિરાઓના કદના આધારે અલગ-અલગ કદના હોય છે. મધ્યશિરા સૌથી મોટી હોય છે,જ્યારે પાર્શ્વ શિરાઓ નાની હોય છે. સમદ્રિપાર્શ્વ પર્ણ (સામાન્ય રીતે એકદળી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે) માં,મધ્યશિરા સિવાયના વાહિપુલો સામાન્ય રીતે સમાન કદના હોય છે.

(D) પર્ણફલકમાં શિરાઓ અને શિરિકાઓની ગોઠવણીને શિરાવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
$1$. એકદળી પર્ણોમાં, શિરાઓ પર્ણફલકમાં એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે, જેને $\text{સમાંતર}$ $\text{શિરાવિન્યાસ}$ કહેવામાં આવે છે.
$2$. દ્વિદળી પર્ણોમાં, શિરાઓ એક જાળી જેવી રચના બનાવે છે, જેને $\text{જાલાકાર}$ $\text{શિરાવિન્યાસ}$ કહેવામાં આવે છે.
તેથી, એકદળી પર્ણ અને દ્વિદળી પર્ણ માટેનો સાચો ક્રમ અનુક્રમે $\text{સમાંતર}$ $\text{શિરાવિન્યાસ}$ અને $\text{જાલાકાર}$ $\text{શિરાવિન્યાસ}$ છે.

(B) $\text{સમદ્રિપાર્શ્વ}$ $(Isobilateral)$ પર્ણમાં, જે સામાન્ય રીતે એકદળી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે, પર્ણની બંને સપાટીઓ દેખાવ અને રચનામાં સમાન હોય છે। પરિણામે, વાયુરંધ્રો ઉપરની અને નીચેની બંને સપાટીઓ પર સમાન રીતે વિતરિત થયેલા હોય છે। આનાથી વિપરીત, $\text{પૃષ્ઠવક્ષીય}$ $(Dorsiventral)$ પર્ણમાં (જે સામાન્ય રીતે દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે) ઉપરની સપાટીની તુલનામાં નીચેની સપાટી પર વાયુરંધ્રોની સંખ્યા વધુ હોય છે।

(D) વિષમપર્ણીતા એ એવી ઘટના છે જેમાં વનસ્પતિ વિવિધ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં વિવિધ પ્રકારના પર્ણો ઉત્પન્ન કરે છે.
$Buttercup$ ($Ranunculus$ $sceleratus$) માં,હવામાં ઉગતા પર્ણોનો આકાર પાણીમાં ઉગતા પર્ણો કરતા અલગ હોય છે.
આ અનુકૂલન વનસ્પતિને વિવિધ નિવાસસ્થાનોમાં ટકી રહેવામાં મદદ કરે છે,તેથી $Buttercup$ એ પર્યાવરણીય વિષમપર્ણીતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(B) વિષમપર્ણતા (heterophylly) એટલે એક જ વનસ્પતિમાં વિકાસના વિવિધ તબક્કે અથવા વિવિધ પર્યાવરણમાં અલગ-અલગ પ્રકારના પર્ણોનું હોવું.
આપેલ આકૃતિમાં,તરુણ (juvenile) પર્ણો સાદા અને ઓછા ખંડિત છે,જ્યારે પુખ્ત પર્ણો વધુ ખંડિત અથવા સંયુક્ત છે.
વિકાસલક્ષી વિષમપર્ણતાનું આ વિશિષ્ટ ઉદાહરણ ધાણા (Coriandrum sativum) વનસ્પતિમાં જોવા મળે છે.
કપાસ,લાર્કસ્પર અને બટરકપમાં પણ વિષમપર્ણતા જોવા મળે છે,પરંતુ આકૃતિમાં દર્શાવેલ વિશિષ્ટ રચના ધાણાની છે.

(D) આ આકૃતિ વિષમપર્ણતા (heterophylly) દર્શાવે છે,જે એવી ઘટના છે જેમાં વનસ્પતિ વિવિધ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં અલગ-અલગ પ્રકારના પર્ણો ધરાવે છે.
બટરકપ ($Ranunculus$ $sceleratus$) ના કિસ્સામાં,સ્થલીય વસવાટમાં ઉત્પન્ન થતા પર્ણો પહોળા અને સાદા હોય છે,જ્યારે જલીય વસવાટમાં ઉત્પન્ન થતા પર્ણો પાણીના અવરોધને ઘટાડવા અને વાયુ વિનિમય માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવા માટે અત્યંત વિભાજિત અથવા તંતુમય હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) વિકાસલક્ષી વિષમપર્ણતા એ એવી ઘટના છે જેમાં વનસ્પતિઓ તેમના જીવનચક્રના વિવિધ તબક્કે (દા.ત.,બાળ અવસ્થા વિરુદ્ધ પુખ્ત અવસ્થા) અલગ-અલગ આકારના પર્ણો ધરાવે છે.
કપાસ,કોથમીર અને લાર્કસપર એ વનસ્પતિઓના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે જે વિકાસલક્ષી વિષમપર્ણતા દર્શાવે છે.
બીજી તરફ,બટરકપ (Ranunculus) એ પર્યાવરણીય વિષમપર્ણતા દર્શાવે છે,જેમાં પર્ણનો આકાર પર્યાવરણ (સ્થળજ વિરુદ્ધ જલજ નિવાસસ્થાન) ના આધારે બદલાય છે.
તેથી,બટરકપ એ વિકાસલક્ષી વિષમપર્ણતાનું ઉદાહરણ નથી.

(B) ઘણી શિમ્બીકુળની (leguminous) વનસ્પતિઓમાં પર્ણતલ ફૂલીને જાડું થઈ જાય છે,જેને પીનાધાર (pulvinus) કહેવામાં આવે છે.
પીનાધાર પર્ણના હલનચલનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેમ કે લજામણી (Mimosa pudica) જેવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી નિદ્રા હલનચલન.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) પર્ણવિન્યાસ એટલે પ્રકાંડ કે શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીની ભાત.
$Alstonia$ માં,એક ગાંઠ પર બે કરતાં વધુ પર્ણો ઉદ્ભવે છે અને એક ચક્ર બનાવે છે,જેને ભ્રમિરૂપ પર્ણવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) પર્ણદંડ એ પર્ણપત્રને પ્રકાંડ સાથે જોડતી દાંડી છે.
તેના મુખ્ય કાર્યોમાં નીચે મુજબનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. પર્ણપત્રને એવી સ્થિતિમાં રાખવું કે જેથી સૂર્યપ્રકાશનો મહત્તમ ઉપયોગ થઈ શકે.
$2$. પર્ણપત્રને પવનમાં લહેરાવા દેવું,જે પર્ણને ઠંડુ રાખવામાં અને વાયુ વિનિમય માટે પર્ણની સપાટી પર તાજી હવા લાવવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો પર્ણદંડના સાચા કાર્યો છે.

(A) પર્ણના પત્રપત્રમાં શિરાઓ અને શિરાિકાઓની ગોઠવણીને શિરાવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
એકદળી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે સમાંતર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે,જેમાં શિરાઓ એકબીજાને સમાંતર હોય છે.
દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે જાલાકાર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે,જેમાં શિરાઓ જાળી જેવી રચના બનાવે છે.
તેથી,એકદળી અને દ્વિદળી વનસ્પતિઓને અલગ પાડવા માટે શિરાવિન્યાસ એ મુખ્ય બાહ્યાકાર લક્ષણ છે.

(C) વિધાન-$I$ સાચું છે: પર્ણો પ્રકાંડના પાર્શ્વીય ઉપાંગો છે અને તે પ્રરોહનો અગ્રીય વર્ધનશીલ પ્રદેશમાંથી ઉદ્ભવે છે.
વિધાન-$II$ સાચું છે: પર્ણો પ્રકાંડ પર અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેનો અર્થ છે કે સૌથી નાના પર્ણો ટોચ પર અને સૌથી જૂના પર્ણો પાયાના ભાગે હોય છે.

(B) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,પર્ણતલ ફૂલીને એક રચના બનાવે છે જેને પીનાધાર (pulvinus) કહેવાય છે,જે શિમ્બી (Legumes) વનસ્પતિઓની લાક્ષણિકતા છે.
જોકે,એકદળી વનસ્પતિઓમાં,પર્ણતલ વિસ્તૃત થઈને એક આવરણ (sheath) બનાવે છે જે પ્રકાંડને આંશિક અથવા સંપૂર્ણ રીતે ઢાંકે છે.
આ પ્રકારના પર્ણતલને આવરિત પર્ણતલ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) વિષમપર્ણતા એ એવી ઘટના છે જેમાં વનસ્પતિઓ તેમના જીવનચક્રના વિવિધ તબક્કાઓમાં અથવા વિવિધ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓના પ્રતિભાવમાં પાંદડાઓના વિવિધ સ્વરૂપો દર્શાવે છે.
પર્યાવરણીય વિષમપર્ણતા ત્યારે થાય છે જ્યારે પર્યાવરણ પાંદડાના આકારમાં ફેરફાર લાવે છે.
$Ranunculus$ $sceleratus$ (બટર કપ) માં,હવામાં ઉગતા પાંદડાઓનો આકાર પાણીમાં ઉગતા પાંદડાઓ કરતા અલગ હોય છે.
આ અનુકૂલન વનસ્પતિને બદલાતી પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહેવામાં મદદ કરે છે.

(A) પર્ણવિન્યાસ એટલે પ્રકાંડ કે શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીની ભાત. આ ગોઠવણી સામાન્ય રીતે ત્રણ પ્રકારની હોય છે: એકાંતરિત, સન્મુખ અને ચક્રાકાર. આ ભાત એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે પર્ણોને પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે પૂરતા પ્રમાણમાં સૂર્યપ્રકાશ મળે.