Root Questions in Gujarati

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$Eichhornia$ (જળકુંભી) એ એક જલીય વનસ્પતિ છે.
ઘણી જલીય વનસ્પતિઓમાં,મૂળ ટોપ (root cap) ને બદલે મૂળ પોકેટ (root pocket) જોવા મળે છે,જે એક ઢીલી,આંગળીના ટેરવા જેવી રચના છે જે મૂળના અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીનું રક્ષણ કરે છે.
તેથી,$Eichhornia$ માં મૂળ ટોપને બદલે મૂળ પોકેટ હાજર હોય છે.

(B) મૂળ ટોપ એ મૂળના અગ્રભાગ પર આવેલી રક્ષણાત્મક રચના છે. તે સામાન્ય રીતે જલીય વનસ્પતિઓ $(Hydrophytes)$ માં ગેરહાજર હોય છે કારણ કે તેમને જમીનના કણોના યાંત્રિક અવરોધનો સામનો કરવો પડતો નથી. તેના બદલે,ઘણી જલીય વનસ્પતિઓમાં તરણશીલતા જાળવી રાખવા માટે મૂળ પોકેટ (root pockets) જોવા મળે છે.

(D) મૂળનો અગ્ર ભાગ મૂળ ટોપ (root cap) દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે,જે તેની નીચે રહેલા વર્ધનશીલ પેશી (apical meristem) નું રક્ષણ કરે છે. વર્ધનશીલ પ્રદેશ મૂળ ટોપની બરાબર પાછળ આવેલો હોય છે. લંબાઈમાં વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર લંબાઈનો પ્રદેશ (region of elongation) આ વર્ધનશીલ પ્રદેશની પાછળ આવેલો હોય છે. તેથી,મૂળમાં મહત્તમ વૃદ્ધિ અગ્ર ભાગની પાછળના પ્રદેશમાં જોવા મળે છે.

(A) મૂળ ટોપ એ મૂળના અગ્રભાગને ઢાંકતી આંગળીના ટેરવા જેવી રચના છે.
ઘણી વનસ્પતિઓમાં,મૂળ ટોપનું નિર્માણ $Calyptrogen$ (કેલિપ્ટ્રોજન) નામની વિશિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશી દ્વારા થાય છે.
આ પેશી સતત વિભાજન પામીને નવા કોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જે જમીનના કણો સાથેના ઘર્ષણને કારણે નાશ પામતા મૂળ ટોપના મૃત કોષોનું સ્થાન લે છે.

(A) મૂળ ટોપ એ મૂળના અગ્રભાગ પર આવેલી એક રક્ષણાત્મક રચના છે. જ્યારે મૂળ જમીનમાં આગળ વધે છે,ત્યારે મૂળ ટોપના કોષો સતત ઘસાઈ જાય છે. આ કોષોની ભરપાઈ મૂળના અગ્રસ્થ ભાગમાં આવેલા વિભાજનશીલ કોષોના વિશિષ્ટ સ્તર દ્વારા થાય છે,જેને $Calyptrogen$ (કેલિપ્ટ્રોજન) કહેવામાં આવે છે. આમ,મૂળ ટોપના પુનઃસર્જન અને ઉત્પાદન માટે $Calyptrogen$ જવાબદાર છે.

(B) મૂળ ટોપ એ એક એવી રચના છે જે મૂળના અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (root apical meristem) નું રક્ષણ કરે છે.
મોટાભાગની વનસ્પતિઓમાં,મૂળ ટોપ એકસ્તરીય અથવા સાદું હોય છે.
જોકે,$Pandanus$ (કેવડો) જેવી કેટલીક વનસ્પતિઓમાં,મૂળ ટોપ બહુસ્તરીય હોય છે,જે મૂળના અગ્રભાગને કઠોર વાતાવરણ કે હવાઈ સ્થિતિમાં વૃદ્ધિ પામતી વખતે રક્ષણ આપવા માટેનું અનુકૂલન છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Pandanus$ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$Pistia$ (જળકુંભી જેવી વનસ્પતિ) જેવી જલીય વનસ્પતિઓમાં મૂળ ટોપનો અભાવ હોય છે કારણ કે તેમના મૂળ પાણીમાં ડૂબેલા હોય છે,જ્યાં તેમને જમીન જેવો યાંત્રિક અવરોધ નડતો નથી.
મૂળ ટોપને બદલે,આવી વનસ્પતિઓમાં મૂળના અગ્રભાગને સુરક્ષિત રાખવા માટે 'રૂટ પોકેટ' (મૂળ કોથળી) જોવા મળે છે.
હોલીહોક,સૂર્યમુખી અને જાસૂદ એ સ્થળજ વનસ્પતિઓ છે,જેમાં જમીનમાં વૃદ્ધિ પામતા મૂળના અગ્રસ્થ વર્ધમાન પ્રદેશને સુરક્ષિત રાખવા માટે સુવિકસિત મૂળ ટોપ જોવા મળે છે.

(D) પિલિફેરસ સ્તર,જેને એપિબ્લેમા (epiblema) અથવા રાઈઝોડર્મિસ (rhizodermis) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે મૂળનું સૌથી બહારનું સ્તર છે. તે એકકોષીય મૂળરોમની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણ માટે જવાબદાર છે.

(C) મૂળની ટોચ એક રક્ષણાત્મક રચના દ્વારા આવરી લેવામાં આવે છે જેને $\text{Root cap}$ (મૂળ ટોપ) કહેવામાં આવે છે.
મૂળ ટોપની બરાબર પાછળ $\text{Meristematic activity}$ (વર્ધનશીલ પ્રવૃત્તિ) નો વિસ્તાર છે (અથવા $\text{Zone of cell division}$), જ્યાં કોષો ઝડપથી વિભાજન પામે છે.
ત્યારબાદ $\text{Region of elongation}$ (લંબાઈમાં વધારો) નો વિસ્તાર આવે છે (અથવા $\text{Zone of cell enlargement}$), જ્યાં કોષો કદમાં વધે છે.
અંતે, $\text{Region of maturation}$ (પરિપક્વન વિસ્તાર) ટોચથી સૌથી દૂર સ્થિત છે, જ્યાં કોષો વિભેદિત થાય છે અને વિશિષ્ટ પેશીઓમાં પરિપક્વ થાય છે.
તેથી, ટોચથી ઉપરની તરફનો સાચો ક્રમ છે: $\text{Root cap} \rightarrow \text{Cell division} \rightarrow \text{Cell enlargement} \rightarrow \text{Cell maturation}$.

(A) દ્વિદળી મૂળમાં,પાર્શ્વિય મૂળ (ગૌણ અને તૃતીય મૂળ) $Pericycle$ (પરિચક્ર) ના કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે.
આ કોષો $Endodermis$ (અંતઃસ્તર) ની બરાબર અંદરની તરફ આવેલા હોય છે.
તેઓ આંતરિક પેશીઓમાંથી ઉદ્ભવતા હોવાથી,પાર્શ્વિય મૂળના વિકાસને $Endogenous$ (અંતર્જાત) મૂળ તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે.

(A) વેલામેન એ અધિસ્તરની એક વિશિષ્ટ,બહુસ્તરીય રચના છે જે અધિપાદપ (epiphytic) ઓર્કિડના હવાઈ મૂળમાં જોવા મળે છે.
તે મૃત કોષોની બનેલી હોય છે જેની કોષદીવાલમાં સર્પાકાર અથવા જાળીદાર જાડાઈ હોય છે.
આ કોષો અત્યંત ભેજગ્રાહી (hygroscopic) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ આસપાસના વાતાવરણમાંથી સીધું જ ભેજ (પાણીની વરાળ) શોષવા માટે સક્ષમ છે.

(A) મૂળરોમ એ મૂળના અધિસ્તરીય કોષોના એકકોષીય નલિકાકાર પ્રવર્ધો છે,જે ખાસ કરીને એપિબ્લેમા અથવા રોમમય સ્તર તરીકે ઓળખાય છે.
આ પ્રવર્ધો જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) મૂળ રોમ સામાન્ય રીતે ટૂંકા ગાળાની રચનાઓ છે જે મૂળના અધિસ્તર (epidermis) માંથી વિકસે છે. જોકે,કેટલીક જલીય વનસ્પતિઓમાં,તે લાંબા સમય સુધી ટકી શકે છે. $Schizaea$ $rupestris$ તેના કાયમી મૂળ રોમ માટે જાણીતી છે જે અન્ય વનસ્પતિઓની તુલનામાં લાંબા સમય સુધી કાર્યરત રહે છે.

(B) મૂળરોમ એ અધિસ્તરીય કોષો,ખાસ કરીને મૂળના અધિસ્તર (epiblema) ના નલિકાકાર પ્રવર્ધો છે. કારણ કે તે એક જ અધિસ્તરીય કોષના લંબાવવાથી બને છે,તેથી તે એકકોષી રચનાઓ છે.

(A) મૂળતંત્રને વિવિધ વિસ્તારોમાં વહેંચવામાં આવે છે: મૂળ ટોપ,વર્ધનશીલ સક્રિયતાનો વિસ્તાર,લંબાઈનો વિસ્તાર અને પરિપક્વન વિસ્તાર.
મૂળરોમ એ મૂળના અધિસ્તરીય કોષો (એપિબ્લેમા) ના એકકોષીય,નલિકાકાર વિસ્તરણ છે.
આ રોમ ખાસ કરીને પરિપક્વન વિસ્તારમાં જોવા મળે છે,જે એવો વિસ્તાર છે જ્યાં કોષો વિભેદિત થાય છે અને પાણી તથા ખનિજોના શોષણ જેવા ચોક્કસ કાર્યો કરવા માટે પરિપક્વ બને છે.

(B) $Velamen$ પેશી એ એક વિશિષ્ટ,બહુસ્તરીય અધિસ્તર છે જે અધિપાદપ (epiphytic) ઓર્કિડના હવાઈ મૂળમાં જોવા મળે છે.
તે મૃત,વાદળી જેવી (spongy) કોષોની બનેલી હોય છે જે વાતાવરણમાંથી ભેજનું શોષણ કરવા માટે સક્ષમ હોય છે.
તેથી,તે ઓર્કિડના મૂળમાં જોવા મળે છે.

(A) દ્વિદળી મૂળમાં, પાર્શ્વ મૂળ પ્રોટોઝાયલેમની સામે આવેલા પરિચક્ર (Pericycle) ના કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે.
આ કોષો વારંવાર વિભાજન પામીને મૂળનું આદિપિંડ (root primordium) બનાવે છે, જે ત્યારબાદ બાહ્યક (cortex) અને અધિસ્તર (epidermis) માંથી પસાર થઈને પાર્શ્વ મૂળ તરીકે બહાર આવે છે.
તેઓ આંતરિક પેશીઓ (પરિચક્ર) માંથી ઉદ્ભવતા હોવાથી, પાર્શ્વ મૂળને અંતર્જાત (endogenous) મૂળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) પુષ્પધારી વનસ્પતિઓમાં,પાર્શ્વ મૂળનું નિર્માણ પરિચક્ર (pericycle) માંથી થાય છે,જે અંતઃસ્તર (endodermis) ની અંદર આવેલું કોષોનું સ્તર છે.
આ મૂળ બાહ્યસ્તર કે બહારના સ્તરોને બદલે આંતરિક પેશીઓ (પરિચક્ર) માંથી ઉદ્ભવતા હોવાથી,તેમનું ઉદ્ભવ સ્થાન $Endogenous$ (અંતર્જાત) તરીકે ઓળખાય છે.

(C) દ્વિદળી મૂળમાં,પાર્શ્વ મૂળ પરિચક્રના કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે. ખાસ કરીને,આ કોષો આદિદારુ (protoxylem) ના બિંદુઓની સામે આવેલા હોય છે. આ પ્રક્રિયા અંતર્જાત (endogenous) પ્રકારની છે,જેનો અર્થ છે કે પાર્શ્વ મૂળ અધિસ્તરને બદલે ઊંડા પેશીઓમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(B) $Velamen$ એ અમુક અધિપાદપ (epiphytes) ના મૂળનું સૌથી બહારનું પેશીસ્તર છે.
તે $dermatogen$ માંથી ઉદ્ભવે છે,જે તે જ વર્ધનશીલ સ્તર છે જે અધિસ્તર $(epiblema)$ નું નિર્માણ કરે છે.
તે $dermatogen$ માંથી ઉત્પન્ન થતું હોવાથી અને રક્ષણાત્મક તથા પાણી શોષવાનું કાર્ય કરતું હોવાથી,તેને અધઃસ્તર પેશીને બદલે રૂપાંતરિત અધિસ્તર માનવામાં આવે છે.
$Velamen$ એ મૂળભૂત રીતે બહુસ્તરીય $epiblema$ છે અને તેના સૌથી બહારના સ્તરને લિમિટિંગ લેયર (limiting layer) કહેવામાં આવે છે.

(A) મૂળ ટોપ એ મૂળના અગ્રભાગને ઢાંકતી એક ટોપી જેવી રચના છે.
તે જીવંત,પાતળી દીવાલ ધરાવતા મૃદુતકીય કોષોની બનેલી હોય છે.
આ કોષોનું આયુષ્ય ટૂંકું હોય છે કારણ કે જ્યારે મૂળ જમીનમાં આગળ વધે છે ત્યારે આ કોષો સતત ઘસાઈને દૂર થાય છે અને મૂળના અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી દ્વારા નવા કોષો દ્વારા તેનું સ્થાન લેવામાં આવે છે.
તેથી,મૂળ ટોપ સરળ,સમાન મૃદુતકીય પેશીનું બનેલું હોય છે.

(D) મૂળ ટોપ પાણીના શોષણમાં ભાગ લેતું નથી કારણ કે તેમાં મૂળરોમનો અભાવ હોય છે.
મૂળરોમ એ અધિસ્તરીય કોષો (એપિબ્લેમા) ના વિશિષ્ટ એકકોષીય પ્રવર્ધો છે જે જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણ માટે જવાબદાર છે.
મૂળ ટોપનું મુખ્ય કાર્ય મૂળના અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પ્રદેશનું રક્ષણ કરવાનું છે જ્યારે તે જમીનમાં આગળ વધે છે.

(D) પાણી અને ખનિજોનું શોષણ મુખ્યત્વે મૂળરોમના વિસ્તારમાં થાય છે.
મૂળરોમ એ અધિસ્તરીય કોષો (એપિબ્લેમા) ના એકકોષીય પ્રવર્ધો છે જે જમીનમાંથી પાણી અને ઓગળેલા ખનિજોના શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.
જ્યારે મૂળનો અંતિમ ભાગ (મૂળ ટોપ) મૂળના અગ્રભાગનું રક્ષણ કરે છે અને લંબાઈનો વિસ્તાર વૃદ્ધિમાં મદદ કરે છે,ત્યારે મૂળરોમનો વિસ્તાર ખાસ કરીને મહત્તમ શોષણ માટે અનુકૂલિત હોય છે.

(B) ઓર્કિડમાં હવાઈ મૂળ જોવા મળે છે જેમાં $velamen$ (વેલામેન) નામની વિશિષ્ટ પેશી હોય છે.
આ પેશી ભેજગ્રાહી હોય છે અને તે વાતાવરણમાંથી સીધું જ ભેજ (પાણીની વરાળ) શોષવા માટે સક્ષમ છે.

(C) મૂળના અગ્રભાગને ત્રણ સ્પષ્ટ વિસ્તારોમાં વહેંચવામાં આવે છે: કોષ વિભાજનનો વિસ્તાર (વર્ધનશીલ વિસ્તાર),કોષ લંબાઈનો વિસ્તાર અને કોષ પરિપક્વન (અથવા વિભેદન) નો વિસ્તાર.
મૂળના રોમ એ અધિસ્તરીય કોષો (એપિબ્લેમા) ના એકકોષીય નલિકાકાર પ્રવર્ધો છે જે ખાસ કરીને પરિપક્વનના વિસ્તારમાં જોવા મળે છે.
આ રોમ જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) ઊંડા અને વિસ્તૃત મૂળતંત્ર ધરાવતી વનસ્પતિ વધુ પાણીનું શોષણ કરી શકે છે.
વધુમાં,અત્યંત શાખિત અને વિસ્તૃત મૂળતંત્રમાં મૂળરોમની સંખ્યા વધુ હોય છે,જેથી પાણીના શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધે છે અને તે પાણીના સંપર્કમાં વધુ રહે છે.

(A) $Orchid$ જેવા અધિપાદપ છોડમાં,મૂળ હવાઈ હોય છે અને તેમાં $Velamen$ તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ,બહુસ્તરીય અધિસ્તરની પેશી હોય છે.
આ પેશી સ્વભાવે ભેજગ્રાહી (hygroscopic) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તે વાતાવરણમાંથી સીધો ભેજ શોષી શકે છે.
તે બાહ્યકની બહાર આવેલી હોય છે અને હવામાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણમાં મદદ કરે છે,જે આ છોડના અસ્તિત્વ માટે જરૂરી છે કારણ કે તેઓ જમીનમાં ઉગતા નથી.

(A) $Santalum$ $album$ (ચંદન) એ આંશિક મૂળ પરોપજીવીનું જાણીતું ઉદાહરણ છે.
તે એક સદાબહાર વનસ્પતિ છે જે તેના ચૂષકાંગો (haustoria) દ્વારા $Dalbergia$ $sissoo$ અને $Eucalyptus$ જેવી યજમાન વનસ્પતિઓના મૂળમાંથી પાણી અને ખનીજ તત્વો મેળવે છે.
જોકે,તેમાં હરિતદ્રવ્ય હોય છે અને તે પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા પોતાનો કાર્બનિક ખોરાક જાતે બનાવી શકે છે,તેથી તેને આંશિક (અર્ધ-પરોપજીવી) મૂળ પરોપજીવી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) $Rhizophora$ એ હેલોફાઇટ (ક્ષારોદભિદ) વનસ્પતિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
હેલોફાઇટ એવી વનસ્પતિઓ છે જે ક્ષારયુક્ત નિવાસસ્થાનોમાં ઉગે છે,જેમ કે ક્ષારયુક્ત દલદલ,ખાડીઓ અને આલ્કલાઇન જમીન.
આ વનસ્પતિઓમાં ઘણીવાર પાણી ભરાયેલી અને ક્ષારયુક્ત પરિસ્થિતિમાં વાયુ વિનિમય માટે શ્વસનમૂળ (pneumatophores) જેવી વિશિષ્ટ રચનાઓ જોવા મળે છે.

(A) $Rafflesia$ એ સંપૂર્ણ મૂળ પરોપજીવી વનસ્પતિ છે. તેનું વનસ્પતિ શરીર ફૂગના કવકતંતુઓ (hyphae) જેવા ઝીણા તંતુઓનું બનેલું હોય છે. તે યજમાન વનસ્પતિના મૂળની અંદર સંપૂર્ણપણે રહે છે. તે સીધું જ $Cissus$ અને $Figs$ (અંજીર) ના મૂળ પર ઉગે છે અને તે વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં સૌથી મોટું પુષ્પ ઉત્પન્ન કરવા માટે જાણીતું છે.

(A) ફરજિયાત પરોપજીવી એ એવો સજીવ છે જે યજમાન વગર તેનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરી શકતું નથી.
$Rafflesia$ એ સંપૂર્ણ મૂળ પરોપજીવી છે.
$Loranthus$ અને $Viscum$ એ આંશિક પ્રકાંડ પરોપજીવી છે.
$Striga$ એ આંશિક મૂળ પરોપજીવી છે.
તેથી,$Rafflesia$ એ ફરજિયાત (સંપૂર્ણ) મૂળ પરોપજીવીનું સાચું ઉદાહરણ છે.

(B) ન્યુમેટોફોર્સ,જેને શ્વસનમૂળ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે વિશિષ્ટ મૂળની રચનાઓ છે જે પાણી અથવા જમીનની સપાટીની ઉપરની તરફ વધે છે.
આ મૂળ કાદવવાળા અથવા ખારા વિસ્તારોમાં ઉગતી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે,જેમ કે મેન્ગ્રોવ્સ (દા.ત.,$Rhizophora$ અને $Avicennia$).
તેમાં વાયુરંધ્ર જેવા નાના છિદ્રો હોય છે જેને લેન્ટિસેલ્સ કહેવાય છે,જે વનસ્પતિને વાતાવરણમાંથી સીધો ઓક્સિજન મેળવવામાં મદદ કરે છે,જે પાણીથી ભરાયેલી અને ઓક્સિજનની ઉણપ ધરાવતી જમીનમાં શ્વસન માટે જરૂરી છે.

(D) તૃતીયક મૂળ,ઘણા પાર્શ્વ મૂળની જેમ,ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રત્યે કોઈ ચોક્કસ વૃદ્ધિ પ્રતિભાવ દર્શાવતા નથી. તેમને $Ageotropic$ (ભૂઆવર્તન રહિત) માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ ધન કે ઋણ ભૂઆવર્તન દર્શાવતા નથી,જેનો અર્થ છે કે તેમની વૃદ્ધિની દિશા મુખ્યત્વે ગુરુત્વાકર્ષણ બળ દ્વારા નક્કી થતી નથી. કેટલાક પાર્શ્વ અંગો,જેમ કે $Cycas$ ના કોરોલોઇડ મૂળ,પણ ખૂબ ઓછી અથવા કોઈ ભૂઆવર્તક સંવેદનશીલતા દર્શાવતા નથી.

(B) શ્વસનમૂળ એ $Rhizophora$ જેવા વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ શ્વસન મૂળ છે જે કાદવવાળા વિસ્તારોમાં ઉગે છે.
આ મૂળ શ્વસન માટે ઓક્સિજન મેળવવા માટે જમીનની ઉપરની તરફ,એટલે કે ગુરુત્વાકર્ષણની દિશાની વિરુદ્ધ દિશામાં વૃદ્ધિ પામે છે.
તેઓ ગુરુત્વાકર્ષણ બળથી દૂર વૃદ્ધિ પામતા હોવાથી,તેઓ ઋણ ભૂઆવર્તન (Negative geotropism) દર્શાવે છે.

(B) $Orobanche$ એ એક પરોપજીવી વનસ્પતિ છે જેમાં હરિતદ્રવ્યનો અભાવ હોય છે અને તે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરી શકતી નથી. તે તેના તમામ પોષક તત્વો અને પાણી યજમાન વનસ્પતિના મૂળમાંથી મેળવે છે. તેથી,તેને સંપૂર્ણ મૂળ પરોપજીવી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) ક્ષારોદભિદ વનસ્પતિઓ નાના,ઋણ ભૂઆવર્તી (negatively geotropic) ઊર્ધ્વગામી મૂળ ધરાવે છે જેને શ્વસનમૂળ (pneumatophores) કહેવામાં આવે છે.
આ મૂળ જમીનમાંથી બહાર નીકળીને ઉપરની તરફ વૃદ્ધિ પામે છે જેથી વાયુ વિનિમય સરળ બની શકે.
શ્વસનમૂળમાં વાયુરંધ્ર જેવા નાના છિદ્રો હોય છે જેને વાતાક્ષિદ્ર (lenticels) કહેવાય છે,જે વનસ્પતિને પાણીથી ભરાયેલી અને ઓક્સિજન રહિત (anaerobic) જમીનમાં ઓક્સિજન મેળવવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,તે મુખ્યત્વે શ્વસનમાં મદદરૂપ થાય છે.

(D) $Rhizophora$ એ ક્ષાર-સહિષ્ણુ મેન્ગ્રોવ વૃક્ષોની પ્રજાતિ છે જે ખારા,કાદવવાળા અને દલદલવાળા વિસ્તારોમાં ઉગે છે.
આ વનસ્પતિઓ ખાસ કરીને વધુ ક્ષારવાળા વાતાવરણમાં ટકી રહેવા માટે અનુકૂલિત હોય છે,તેથી તેમને $Halophytes$ (લવણોદભિદ) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેમની પાસે શ્વસનમૂળ (pneumatophores) તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ મૂળ હોય છે,જે ઓક્સિજનની ઉણપવાળી અને પાણીથી ભરાયેલી જમીનમાં વાયુ વિનિમયની પ્રક્રિયા માટે જમીનમાંથી ઉપરની તરફ ઉગે છે.

(B) $Pneumatophores$ (શ્વસનમૂળ) એ વિશિષ્ટ,ઋણ ભૂઆવર્તી મૂળની શાખાઓ છે જે જમીન અથવા પાણીની સપાટીથી ઉપર ઊભી દિશામાં વધે છે. આ વનસ્પતિઓ ઓક્સિજનની ઉણપ ધરાવતા,પાણીથી ભરાયેલા અથવા ક્ષારયુક્ત દલદલવાળા વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે,જેમ કે $mangroves$ (દા.ત.,$Rhizophora$). તે વાતાવરણમાંથી ઓક્સિજનનું શોષણ કરીને વાયુ વિનિમયમાં મદદ કરે છે.

(D) ન્યુમેટોફોર (શ્વસનમૂળ) એ વિશિષ્ટ પ્રકારના હવાઈ મૂળ છે જે ક્ષારયુક્ત,પાણીથી ભરાયેલી અથવા દલદલવાળી જમીનમાં ઉગતી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે. આ મૂળ જમીનમાંથી ઉપરની તરફ (ઋણ ભૂઆવર્તી) વૃદ્ધિ પામે છે જેથી વાયુ-વિનિમય થઈ શકે,કારણ કે આવા વિસ્તારોની જમીનમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ખૂબ ઓછું હોય છે. તેથી,તે $Halophytes$ (ક્ષારોદભિદ વનસ્પતિઓ) (દા.ત.,$Rhizophora$ અને $Avicennia$) ની લાક્ષણિકતા છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
કેટલીક નિમગ્ન જલોદભિદ વનસ્પતિઓ, જેમ કે $Wolffia$ (વુલ્ફિયા), માં મૂળ સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર હોય છે.
વધુમાં, નિમગ્ન જલોદભિદ વનસ્પતિઓમાં વાયુરંધ્રનો અભાવ હોય છે કારણ કે તેઓ પાણી, ખનીજો અને વાયુઓનું શોષણ સીધું તેમની શરીરની સપાટી દ્વારા આસપાસના જલીય માધ્યમમાંથી કરે છે.
જોકે કેટલીક તરતી જલોદભિદ વનસ્પતિઓની ઉપરની સપાટી પર વાયુરંધ્ર જોવા મળે છે, પરંતુ નિમગ્ન જલોદભિદ વનસ્પતિઓમાં તે સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર હોય છે કારણ કે સંપૂર્ણપણે નિમગ્ન વાતાવરણમાં વાયુ વિનિમય માટે તેની જરૂર હોતી નથી.

(D) $Pneumatophores$ (શ્વસનમૂળ) એ $Rhizophora$ અને $Avicennia$ જેવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ હવાઈ મૂળ છે જે ક્ષારયુક્ત,કાદવવાળી અથવા દલદલવાળી જગ્યાઓમાં ઉગે છે. આ વિસ્તારોમાં જમીન પાણીથી ભરેલી હોવાથી તેમાં ઓક્સિજનનો અભાવ હોય છે,તેથી આ મૂળ વાતાવરણમાંથી શ્વસન માટે ઓક્સિજન મેળવવા માટે જમીનની ઉપરની તરફ (ઋણ ભૂઆવર્તી) વૃદ્ધિ પામે છે.

(B) મૂળટોપ એ મૂળના અગ્રભાગે આવેલી રક્ષણાત્મક રચના છે. ઘણી જલીય વનસ્પતિઓમાં,જેને $Hydrophytes$ (જલોદભિદ) કહેવામાં આવે છે,તેમાં મૂળટોપ ગેરહાજર હોય છે અથવા તેની જગ્યાએ મૂળની કોથળી (root pocket) આવેલી હોય છે. આ જલીય પર્યાવરણ માટેનું એક અનુકૂલન છે,કારણ કે જલીય વનસ્પતિઓના મૂળને સખત જમીનમાં પ્રવેશવાની જરૂર હોતી નથી.

(C) $Rhizophora$,જેને સામાન્ય રીતે રેડ મેન્ગ્રોવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે મેન્ગ્રોવ વનસ્પતિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. આ છોડ ભરતી-ઓટના વિસ્તારોની લાક્ષણિક એવી ક્ષારયુક્ત,પાણીથી ભરાયેલી અને અજારક જમીનની સ્થિતિમાં ટકી રહેવા માટે અનુકૂલિત હોય છે. તેઓ આધાર માટે વિશિષ્ટ સ્ટીલ્ટ મૂળ અને ઉચ્ચ ક્ષારતાને નિયંત્રિત કરવા માટે ક્ષારનો નિકાલ કરતી ગ્રંથીઓ અથવા પાણી સંગ્રહ કરતી પેશીઓ ધરાવે છે.

(A) મેન્ગ્રોવ વનસ્પતિઓ ક્ષારોદભિદ (halophytes) છે અને $Vivipary$ (અપત્યપ્રસવી) તેમની લાક્ષણિકતા છે.
$Vivipary$ એટલે બીજનું ફળની અંદર જ અંકુરણ થવું જ્યારે તે હજુ પણ પિતૃ વનસ્પતિ સાથે જોડાયેલું હોય.
આ અનુકૂલન બીજને ભરતી-ઓટના વિસ્તારોની નરમ,અસ્થિર અને ક્ષારયુક્ત જમીનમાં પડ્યા પછી તરત જ સ્થાપિત થવામાં મદદ કરે છે.
ઉદાહરણોમાં $Avicennia$,$Rhizophora$,$Sonneratia$ અને $Salsola$ નો સમાવેશ થાય છે.

(C) મૂળટોપ એ મૂળના અગ્રભાગે આવેલી એક રક્ષણાત્મક સંરચના છે.
વનસ્પતિઓમાં પાણીનું શોષણ મુખ્યત્વે મૂળરોમ દ્વારા થાય છે,જે મૂળના પરિપક્વન વિસ્તારમાં આવેલા અધિસ્તરીય કોષો (એપિબ્લેમા) ના એકકોષીય પ્રવર્ધો છે.
મૂળટોપમાં આ મૂળરોમનો અભાવ હોય છે,જે જમીનમાંથી પાણી અને ખનીજોના શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવા માટે આવશ્યક છે.
તેથી,મૂળટોપ પાણીના શોષણની પ્રક્રિયામાં ભાગ લેતું નથી.

(D) એકદળી (Monocotyledonae) વનસ્પતિઓ નીચેના લક્ષણો ધરાવે છે:
$1$. ભ્રૂણ એક જ બીજપત્ર ધરાવે છે.
$2$. પર્ણોમાં સામાન્ય રીતે સમાંતર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે.
$3$. પુષ્પો સામાન્ય રીતે ત્રિઅવયવી ($3$ ના ગુણાંકમાં) હોય છે.
$4$. મૂળતંત્ર સામાન્ય રીતે તંતુમય (સ્થાનિક મૂળ સિવાયના મૂળ) હોય છે.
વિકલ્પ $D$ તંતુમય મૂળતંત્રનું વર્ણન કરે છે,જે એકદળીનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. વિકલ્પો $A$,$B$ અને $C$ દ્વિદળી વનસ્પતિના લક્ષણો છે.

(A) હીંગ $(Asafoetida)$,જે સામાન્ય રીતે $Hing$ તરીકે ઓળખાય છે,તે $Ferula$ પ્રજાતિની વિવિધ વનસ્પતિઓ,મુખ્યત્વે $Ferula$ $assa-foetida$ ના મૂળ અથવા પ્રકાંડમાંથી મેળવવામાં આવતો સૂકો લેટેક્સ (ગુંદર-રેઝિન) છે.
તે વનસ્પતિના જીવંત મૂળમાં કાપા મૂકીને મેળવવામાં આવે છે,જેમાંથી દૂધ જેવો રેઝિનયુક્ત રસ બહાર આવે છે અને હવાના સંપર્કમાં આવતા તે સુકાઈને સખત બને છે.

(A) ન્યુમેટોફોર (શ્વસનમૂળ) એ કાદવયુક્ત અને ક્ષારયુક્ત વિસ્તારોમાં (મેન્ગ્રોવ્સ) ઉગતી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ મૂળની રચનાઓ છે.
આ મૂળ પાણી કે કાદવમાંથી બહારની તરફ શિરોલંબ ઉપરની દિશામાં (ઋણ ભૂઆવર્તી) વૃદ્ધિ પામે છે જેથી વાયુવિનિમય સરળતાથી થઈ શકે,કારણ કે આવા વિસ્તારોની જમીનમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.
તેના સામાન્ય ઉદાહરણોમાં $Rhizophora$ અને $Avicennia$ નો સમાવેશ થાય છે.

(A) એસાફોટીડા (હિંગ) એ $Ferula$ પ્રજાતિની વિવિધ વનસ્પતિઓના મૂળ અને પ્રકાંડમાંથી મેળવવામાં આવતો એક ગુંદર જેવો પદાર્થ છે (કુળ: $Apiaceae$).
તે મૂળના પેશીઓમાં આવેલી સ્કીઝોજીનસ વાહિનીઓ (સ્ત્રાવી નલિકાઓ) માં સંગ્રહિત થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ મૂળ છે.

(D) વેલામેન એ એક વિશિષ્ટ,બહુસ્તરીય અધિસ્તર છે જે પરરોહી ઓર્કીડના હવાઈમૂળમાં જોવા મળે છે.
તે એક વાદળી જેવી,ભેજગ્રાહી પેશી છે જે વાતાવરણમાંથી ભેજનું શોષણ કરે છે,જેનાથી વનસ્પતિ એવા વાતાવરણમાં જીવી શકે છે જ્યાં જમીનમાંથી પાણી સીધું ઉપલબ્ધ હોતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.