Root Questions in Gujarati

(D) વેલામેન એ પરરોહી (epiphytic) વનસ્પતિઓના હવાયી મૂળમાં જોવા મળતું વિશિષ્ટ,બહુસ્તરીય અધિસ્તર છે (દા.ત.,ઓર્કિડ).
તે શિથિલ,ભેજગ્રાહી પેશીનું બનેલું હોય છે જે વાતાવરણમાંથી ભેજનું શોષણ કરે છે.
તેથી,વેલામેન અને શિથિલ પેશી એ પરરોહી મૂળની લાક્ષણિકતા છે.

(A) હવાઈમૂળ,અન્ય અસ્થાનિક મૂળની જેમ,સામાન્ય રીતે પ્રકાંડ અથવા વનસ્પતિના અન્ય ભાગોના $Pericycle$ (પરિચક્ર) માંથી ઉદ્દભવે છે. ઘણી વનસ્પતિઓમાં,$Pericycle$ એ તેના વર્ધનશીલ સ્વભાવને કારણે પાર્શ્વીય અને અસ્થાનિક મૂળના નિર્માણ માટે જવાબદાર સ્તર છે.

(B) અધિપાદપ (epiphytic) વનસ્પતિઓ (જેમ કે ઓર્કિડ) ના હવાઈ મૂળમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ પેશીને $Velamen$ (વેલામેન) કહે છે.
તે મૃત,વાદળી જેવા (spongy) કોષોનું બનેલું બહુસ્તરીય અધિસ્તર છે,જેની કોષદિવાલમાં કુંતલીય (spiral) અથવા જાળીદાર સ્થૂલન જોવા મળે છે.
આ કોષો ભેજગ્રાહી (hygroscopic) સ્વભાવના હોય છે,જે તેમને વાતાવરણમાંથી સીધો ભેજ અને પાણીની વરાળનું શોષણ કરવામાં મદદ કરે છે.

(B) મૂળટોપ એ મોટાભાગના મૂળના અગ્રભાગે જોવા મળતી રચના છે,જે જમીનમાં વૃદ્ધિ પામતી વખતે નાજુક વર્ધનશીલ પેશીઓનું રક્ષણ કરે છે.
જોકે,કેટલીક જલીય વનસ્પતિઓમાં મૂળટોપને બદલે મૂળપોકેટ (root pocket) નામની રચના જોવા મળે છે.
$Pistia$ (જળશિંબી) એ મુક્ત રીતે તરતી જલીય વનસ્પતિ છે,જેમાં સાચા મૂળટોપને બદલે મૂળપોકેટ હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Pistia$ છે.

(B) વેલામેન એ પરરોહી ઓર્કિડના હવાઈ મૂળમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ,બહુસ્તરીય અધિસ્તરની રચના છે. તે બાહ્યકિણ્વક (exodermis) ની તરત બહાર આવેલી હોય છે. આ કોષો પરિપક્વતા સમયે મૃત હોય છે અને તેની કોષદીવાલ છિદ્રાળુ હોય છે,જે તેને કેશિકાકર્ષણ દ્વારા વાતાવરણમાંથી ભેજ શોષવામાં મદદ કરે છે.

(C) વેલામેન એ ઓર્કિડ જેવી અધિપાદપ (epiphytic) વનસ્પતિઓના હવાઈ મૂળમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ,વાદળી જેવી (spongy),બહુસ્તરીય અધિસ્તર પેશી છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય વાતાવરણમાંથી ભેજનું શોષણ કરવાનું છે,કારણ કે આવી વનસ્પતિઓ જમીનના પાણી સુધી સીધી પહોંચ ધરાવતી નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) મૂળના અગ્રભાગે ટોપી જેવી રચના આવેલી હોય છે જેને $\text{Root cap}$ (મૂળટોપ) કહે છે.
મૂળટોપની બરાબર ઉપર $\text{Region of meristematic activity}$ (વર્ધનશીલ પ્રદેશ) આવેલો હોય છે, જ્યાં કોષો સતત વિભાજન પામે છે.
આ પ્રદેશની ઉપરના કોષો ઝડપથી લંબાઈ અને કદમાં વધારો પામે છે, જેને $\text{Region of elongation}$ (વિસ્તરણ પ્રદેશ) કહે છે.
વિસ્તરણ પ્રદેશની ઉપરનો ભાગ ક્રમશઃ વિભેદન પામીને પરિપક્વ બને છે, જેને $\text{Region of maturation}$ (પરિપક્વન પ્રદેશ) કહે છે.
તેથી, મૂલાગ્રથી ઉપર તરફનો સાચો ક્રમ: $\text{Root cap} \rightarrow \text{Region of meristematic activity} \rightarrow \text{Region of elongation} \rightarrow \text{Region of maturation}$ છે.

(A) મૂળટોપ એ મૂળના અગ્રભાગે આવેલી ટોપી જેવી રચના છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય મૂળ જ્યારે જમીનમાં આગળ વધે છે ત્યારે તેના નાજુક વર્ધનશીલ પ્રદેશ (root apical meristem) નું રક્ષણ કરવાનું છે.
જેમ જેમ મૂળ વૃદ્ધિ પામે છે,તેમ મૂળટોપના કોષો ઘસાઈ જાય છે અને વર્ધનશીલ પ્રદેશ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા નવા કોષો દ્વારા તેનું સ્થાન લેવામાં આવે છે.

(C) મૂળને કોષોની સક્રિયતાના આધારે વિવિધ વિસ્તારોમાં વહેંચવામાં આવે છે. મૂળની ટોચ મૂળટોપ (root cap) દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે. મૂળટોપની પાછળ વર્ધનશીલ પ્રદેશ (meristematic zone) હોય છે,જેની પાછળ લંબાઈમાં વધારો કરતો પ્રદેશ (zone of elongation) આવેલો હોય છે. લંબાઈમાં વધારો કરતો આ પ્રદેશ મૂળની લંબાઈમાં વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે. તેથી,મૂળમાં મહત્તમ વૃદ્ધિ મૂલાગ્રના પાછળના ભાગે (લંબાઈમાં વધારો કરતા પ્રદેશમાં) થાય છે.

(A) ગંડીકામય મૂળ,જેને મૂળ ગંડીકાઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $Leguminosae$ (જેને $Fabaceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળની વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
આ ગંડીકાઓમાં $Rhizobium$ જેવા નાઈટ્રોજન સ્થાપક બેક્ટેરિયા હોય છે,જે વનસ્પતિ સાથે સહજીવન જીવે છે.
આ બેક્ટેરિયા વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું એમોનિયામાં રૂપાંતર કરે છે,જેનો ઉપયોગ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ માટે કરી શકે છે,જ્યારે વનસ્પતિ બેક્ટેરિયાને કાર્બોદિત અને સુરક્ષિત વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) શ્વસનમૂળ એ કળણયુક્ત કે દલદલવાળા વિસ્તારોમાં ઉગતી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ મૂળ છે (દા.ત.,રાઈઝોફોરા).
આ મૂળ જમીન અને પાણીની બહાર ઊર્ધ્વગામી દિશામાં (ઋણ ભૂઆવર્તી) વૃદ્ધિ પામે છે જેથી શ્વસન માટે ઓક્સિજન મેળવી શકાય,કારણ કે આવા વિસ્તારોની જમીનમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.
તેથી,તેઓ મુખ્યત્વે શ્વસનની પ્રક્રિયામાં ભાગ લે છે.

(C) અવલંબન મૂળ એ અસ્થાનિક મૂળ છે જે વનસ્પતિને યાંત્રિક આધાર આપવા માટે પ્રકાંડના નીચેના ગાંઠામૂળમાંથી ઉદ્ભવે છે.
આ મૂળ જમીનમાં ત્રાંસા નીચેની તરફ વૃદ્ધિ પામે છે.
તે સામાન્ય રીતે શેરડી ($Saccharum$ $officinarum$) અને મકાઈ ($Zea$ $mays$) જેવી ઊંચા અને પાતળા પ્રકાંડ ધરાવતી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) $Raphanus\, sativus$ (મૂળો) એ એક એવી વનસ્પતિ છે જેમાં સોટીમૂળ (taproot) ખોરાક સંગ્રહ કરવા માટે રૂપાંતરિત થાય છે અને તે ખાદ્ય હોય છે.
$Brassica\, campestris$ (રાઈ) તેના બીજ માટે ઉગાડવામાં આવે છે.
$Brassica\, oleracea$ (કોબીજ/ફુલેવર) તેના પર્ણો અથવા પુષ્પવિન્યાસ માટે ઉગાડવામાં આવે છે.
$Eruca\, sativa$ (અરુગુલા) તેના પર્ણો માટે ઉગાડવામાં આવે છે.

(B) સલગમ ($Brassica$ $rapa$) એ $Brassicaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
સલગમમાં,પ્રાથમિક મૂળ (સોટી મૂળ) ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા માટે રૂપાંતરિત થાય છે.
આ પ્રકારના મૂળને 'નેપિફોર્મ' (napiform) મૂળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે ફૂલેલું અને માંસલ સોટી મૂળ છે,જે ઉપરના ભાગેથી પહોળું અને નીચેના ભાગેથી એકાએક સાંકડું થાય છે.
તેથી,સલગમનો ખાદ્ય ભાગ એ રૂપાંતરિત સોટી મૂળ છે.

(D) મૂળ વિવિધ કાર્યો જેવા કે ખોરાકનો સંગ્રહ,યાંત્રિક આધાર અને શ્વસન માટે રૂપાંતરિત થાય છે.
$1$. ત્રાકાકાર મૂળ (દા.ત. મૂળો),ભ્રમરાકાર મૂળ (દા.ત. સલગમ) અને સાકંદ મૂળ (દા.ત. શક્કરિયું) મુખ્યત્વે ખોરાક સંગ્રહ માટેના રૂપાંતરણો છે.
$2$. અવલંબન મૂળ એ અસ્થાનિક મૂળ છે જે વડ જેવા વૃક્ષની શાખાઓમાંથી ઉદ્ભવે છે અને વનસ્પતિને યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે.
$3$. તેથી,અવલંબન મૂળ ખોરાકનો સંગ્રહ કરતા નથી.

(A) મૂળો $(Raphanus \text{ } sativus)$ એવા પ્રકારના મૂળતંત્ર ધરાવે છે જે મધ્યમાં ફૂલેલા અને બંને છેડે સાંકડા હોય છે. આ વિશિષ્ટ આકારને ત્રાકાકાર મૂળ $(Fusiform \text{ } root)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી, મૂળો એ ત્રાકાકાર મૂળનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(A) સોટી મૂળતંત્ર ભ્રૂણના મૂલાંકુર (radicle) માંથી વિકસે છે.
વનસ્પતિઓમાં,મૂળતંત્ર ધન ભૂઆવર્તન (positive geotropism) દર્શાવે છે,જેનો અર્થ છે કે તે ગુરુત્વાકર્ષણની દિશામાં વૃદ્ધિ પામે છે.
સોટી મૂળ જમીનમાં નીચેની તરફ વૃદ્ધિ પામતું હોવાથી,તે ધન ભૂઆવર્તી છે.

(B) મોટાભાગની દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં,ભ્રૂણમૂળના સીધા લંબાણથી પ્રાથમિક મૂળનું નિર્માણ થાય છે,જેને સોટીમૂળ કહેવામાં આવે છે.
જો કે,કેટલીક વનસ્પતિઓમાં મૂળ ભ્રૂણમૂળ સિવાયના વનસ્પતિના અન્ય ભાગો જેવા કે પ્રકાંડ કે પર્ણમાંથી ઉદભવે છે.
આ પ્રકારના મૂળને અસ્થાનિક મૂળ કહેવામાં આવે છે.

(C) વડના વૃક્ષ ($Ficus$ $benghalensis$) માં અસ્થાનિક મૂળ જોવા મળે છે જે તેની ડાળીઓમાંથી નીચે જમીન તરફ ઉગે છે. આ મૂળને સ્તંભમૂળ (prop roots) કહેવામાં આવે છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય વૃક્ષની વિશાળ અને ફેલાયેલી ડાળીઓને યાંત્રિક આધાર આપવાનું છે,જેથી વૃક્ષ મોટું થઈ શકે અને મોટા વિસ્તારમાં ફેલાઈ શકે.

(B) સ્તંભમૂળ એ વિશિષ્ટ પ્રકારના મૂળ છે જે વડ $(Ficus \text{ benghalensis})$ જેવા વનસ્પતિના આડા ડાળીઓમાંથી ઉદ્ભવે છે.
આ મૂળ ભ્રૂણમૂળ (radicle) સિવાયના વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાંથી ઉદ્ભવે છે.
જે મૂળ ભ્રૂણમૂળ સિવાયના વનસ્પતિના કોઈપણ ભાગમાંથી વિકાસ પામે છે, તેને અસ્થાનિક મૂળ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી, સ્તંભમૂળ એ અસ્થાનિક મૂળનો એક પ્રકાર છે.

(C) ગંડીકામય મૂળ (Nodulated roots),જે મૂળ ગંડીકા તરીકે પણ ઓળખાય છે,તે શિંબીકુળની વનસ્પતિઓ (જેમ કે વટાણા,કઠોળ અને મસૂર) ના મૂળમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ રચનાઓ છે.
આ ગંડીકાઓમાં સહજીવી નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરતા બેક્ટેરિયા હોય છે,જે મુખ્યત્વે $Rhizobium$ પ્રજાતિના હોય છે.
આ બેક્ટેરિયા વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું એમોનિયામાં રૂપાંતર કરે છે,જેનો ઉપયોગ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ માટે કરી શકે છે,જ્યારે વનસ્પતિ બેક્ટેરિયાને કાર્બોદિત પદાર્થો અને સુરક્ષિત વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.

(A) શ્વસનમૂળ એ પંકિલ અને ક્ષારયુક્ત વિસ્તારોમાં (મેન્ગ્રોવ્સ) ઉગતી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ મૂળની રચનાઓ છે.
આ મૂળ જમીન કે પાણીની બહાર શિરોલંબ ઉપરની તરફ (ઋણ ભૂઆવર્તી) વૃદ્ધિ પામે છે જેથી વાયુવિનિમય સરળતાથી થઈ શકે,કારણ કે આવા વિસ્તારોની જમીનમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ખૂબ ઓછું હોય છે.
તેના સામાન્ય ઉદાહરણોમાં $Rhizophora$ અને $Avicennia$ નો સમાવેશ થાય છે.

(A) હીંગ (Asafoetida) એ $Ferula$ $asafoetida$ સહિત $Ferula$ પ્રજાતિની વિવિધ વનસ્પતિઓના મૂળ અથવા પ્રકાંડ (rhizome) માંથી નીકળતો સૂકાયેલો લેટેક્સ (ઓલિયો-ગમ રેઝિન) છે.
તે વનસ્પતિના જીવંત મૂળ અને પ્રકાંડમાં કાપા મૂકીને મેળવવામાં આવે છે.
તેથી, તે મૂળમાંથી મળતો રેઝિનયુક્ત સ્ત્રાવ છે.

(D) : $Pistia$ (વોટર લેટીસ) એ તરતી જલીય વનસ્પતિ છે.
જલીય વનસ્પતિઓમાં,મૂળ સામાન્ય રીતે અલ્પવિકસિત હોય છે અને પાણીના શોષણમાં ભાગ લેતા નથી.
આ વનસ્પતિઓમાં પાણીનું શોષણ વનસ્પતિની સમગ્ર સપાટી દ્વારા થાય છે.

(D) : મૂળરોમ એ પાર્શ્વિય નલિકાકાર વૃદ્ધિ છે જે પરિપક્વન વિસ્તાર (zone of maturation) અથવા મૂળરોમ વિસ્તારના બાહ્ય કોષોમાંથી વિકસે છે. આ પ્રદેશની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં અધિસ્તરીય કોષો હોય છે જે પાણી અને ખનિજોના શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવા માટે મૂળરોમમાં વિભેદિત થાય છે.

(C) મૂળરોમ એ મૂળના અધિસ્તરીય કોષોના એકકોષીય પ્રવર્ધો છે. તેમનું મુખ્ય કાર્ય જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવાનું છે. એકવાર શોષાયા પછી,આ પાણી મૂળના બાહ્યક (cortex) દ્વારા જલવાહક પેશી (xylem) સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે,જેથી વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાં તેનું લાંબા અંતરનું વહન થઈ શકે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી યોગ્ય કાર્ય પાણીનું શોષણ અને વહન છે.

(A) મૂળરોમ એ મૂળના અધિસ્તરીય કોષોના એકકોષીય લંબાયેલા ભાગો છે.
તેઓ મૂળતંત્રની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે,જે જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજ ક્ષારોના શોષણને સરળ બનાવે છે.
તેથી,મૂળરોમ એ વનસ્પતિઓમાં પાણીના શોષણ માટેના પ્રાથમિક સ્થાનો છે.

(D) મૂળરોમ એ મૂળના અધિસ્તરીય કોષોના એકકોષીય લંબાયેલા ભાગો છે.
તેઓ ખાસ કરીને મૂળના પરિપક્વન પ્રદેશમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે.
આ રોમ જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણ માટે જવાબદાર છે.
તેઓ મૂળના સૌથી બહારના સ્તરમાંથી ઉદ્ભવે છે,જેને અધિસ્તર (જેને એપિબ્લેમા અથવા પિલિફેરસ સ્તર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કહેવાય છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) મૂળતંત્રને ચાર અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં વહેંચવામાં આવે છે: મૂળ ટોપ, વર્ધનશીલ વિસ્તાર, લંબાઈનો વિસ્તાર અને પરિપક્વન વિસ્તાર.
$1$. $Root \ cap$ (મૂળ ટોપ) મૂળના નાજુક અગ્રભાગનું રક્ષણ કરે છે.
$2$. $Meristematic \ region$ (વર્ધનશીલ વિસ્તાર) કોષ વિભાજન માટે જવાબદાર છે.
$3$. $Region \ of \ elongation$ (લંબાઈનો વિસ્તાર) મૂળની લંબાઈમાં વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
$4$. $Region \ of \ maturation$ (પરિપક્વન વિસ્તાર) માં મૂળરોમ (root hairs) હોય છે, જે અધિસ્તરીય કોષોના એકકોષીય પ્રવર્ધો છે. આ મૂળરોમ જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. તેથી, મોટાભાગનું શોષણ આ વિસ્તારમાં થાય છે.

(D) વડ ($Ficus$ $benghalensis$) માં,અસ્થાનિક મૂળ શાખાઓમાંથી ઉદ્ભવે છે જે વૃક્ષને યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે. આ મૂળને સ્તંભમૂળ (prop roots) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ગાજર ખોરાક સંગ્રહ માટે સોટીમૂળનું રૂપાંતરણ દર્શાવે છે.
રાઈઝોફોરા શ્વસન માટે મૂળનું રૂપાંતરણ (શ્વસનમૂળ) દર્શાવે છે.
તરબૂચ એ જમીન પર પથરાતી વનસ્પતિ છે અને તેમાં આધાર માટે મૂળનું કોઈ વિશિષ્ટ રૂપાંતરણ જોવા મળતું નથી.

(D) વડ $(Ficus \text{ } benghalensis)$ માં, શાખાઓમાંથી ઉદ્ભવતા મૂળને સ્તંભમૂળ કહેવામાં આવે છે, જે આધાર આપે છે. આ સાચી જોડી છે.
રાઈઝોફોરામાં, મૂળ ઓક્સિજન મેળવવા માટે જમીનની બહાર ઊર્ધ્વગામી રીતે વધે છે, જેને શ્વસનમૂળ કહેવાય છે. આ સાચી જોડી છે.
ગાજરમાં, સોટીમૂળ ખોરાક સંગ્રહ કરવા માટે રૂપાંતરિત થાય છે. આ સાચી જોડી છે.
બુગનવેલિયામાં, આરોહણ માટેનું રૂપાંતરણ કંટક (thorns) દ્વારા થાય છે, પ્રતાન (tendrils) દ્વારા નહીં. પ્રતાન વટાણા અથવા કાકડી જેવા છોડમાં જોવા મળે છે. તેથી, $Bougainvillea - \text{Tendrils}$ ની જોડી ખોટી છે.

(B) $1$. મૂળ મુખ્યત્વે સોટીમય મૂળ અને અસ્થાનિક મૂળમાં વર્ગીકૃત થાય છે.
$2$. સોટીમય મૂળ ભ્રૂણમૂળમાંથી વિકસે છે, જ્યારે અસ્થાનિક મૂળ વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાંથી વિકસે છે.
$3$. ગાજર, સલગમ અને બીટ એ ખોરાક સંગ્રહ માટે રૂપાંતરિત થયેલા સોટીમય મૂળના ઉદાહરણો છે.
$4$. શક્કરિયું $(Ipomoea \text{ } batatas)$ એ ખોરાક સંગ્રહ માટે રૂપાંતરિત થયેલા અસ્થાનિક મૂળ (કંદમૂળ) નું ઉદાહરણ છે.

(B) $1$. લંબાઈનો વિસ્તાર એવા કોષોનો બનેલો છે જે ઝડપથી કદમાં વધે છે અને મૂળની લંબાઈમાં વધારો કરે છે. આ કોષો નાના હોતા નથી,પરંતુ ઝડપથી વિસ્તરણ પામે છે.
$2$. સલગમ,ગાજર અને મૂળા જેવા છોડમાં સોટીમૂળ ખોરાક સંગ્રહ માટે રૂપાંતરિત થાય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$3$. શ્વસનમૂળ (Pneumatophores) એ દલદલવાળા વિસ્તારોમાં ઉગતા છોડ (દા.ત.,રાઈઝોફોરા) માં જોવા મળતા વિશિષ્ટ મૂળ છે. તે શ્વસન માટે ઓક્સિજન મેળવવા જમીનની બહાર ઊર્ધ્વ દિશામાં (ઋણ ભૂઆવર્તન) વૃદ્ધિ પામે છે,જમીનમાં ઊંડે જતા નથી.
$4$. સ્થાનિક મૂળ (Adventitious roots) ભ્રૂણમૂળ સિવાયના છોડના ભાગોમાંથી ઉદ્ભવે છે. મકાઈમાં સ્થાનિક મૂળ હોય છે,જ્યારે શક્કરિયા અને શતાવરી એ ખોરાક સંગ્રહ માટેના રૂપાંતરિત સ્થાનિક મૂળના ઉદાહરણો છે,પરંતુ વિકલ્પ $B$ એ સૌથી સચોટ અને પ્રમાણિત વર્ણન છે.

(A)
$1$. ગાજર, સલગમ અને શક્કરિયા જેવી વનસ્પતિઓમાં મૂળ ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા માટે રૂપાંતરિત થાય છે.
$2$. વડના ઝાડમાં, જે મૂળ ડાળીઓમાંથી ઉગે છે તેને સ્તંભમૂળ (અસ્થાનિક મૂળ) કહેવાય છે, સોટીમૂળ નહીં.
$3$. રાઈઝોફોરા વનસ્પતિ દલદલવાળા વિસ્તારોમાં ઉગે છે જ્યાં તે શ્વસન માટે શ્વસનમૂળ (pneumatophores) વિકસાવે છે, શુષ્ક વિસ્તારોમાં નહીં.
$4$. તંતુમય મૂળ પ્રણાલીમાં, પ્રાથમિક મૂળ અલ્પજીવી હોય છે અને તે પ્રકાંડના તળિયેથી ઉદ્ભવતા મોટી સંખ્યામાં મૂળ દ્વારા બદલાઈ જાય છે.

(D) મૂળરોમ એ મૂળના અધિસ્તરીય કોષો,જેને એપિબ્લેમા અથવા રોમમય સ્તર કહેવાય છે,તેના નલિકાકાર પ્રવર્ધો છે.
તેઓ એકકોષીય રચનાઓ છે જે જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
પ્રકાંડના રોમ (ટ્રાઇકોમ્સ) થી વિપરીત,જે બહુકોષીય અને શાખિત હોઈ શકે છે,મૂળરોમ હંમેશા એકકોષીય અને અશાખિત હોય છે.

(A) મૂળરોમ એ અધિસ્તરીય કોષોના નલિકાકાર લંબાયેલા ભાગો છે અને તે એકકોષીય રચનાઓ છે જે જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણમાં મદદ કરે છે.
ટ્રાયકોમ્સ એ પ્રકાંડ પર જોવા મળતા અધિસ્તરીય રોમ છે જે સામાન્ય રીતે બહુકોષીય,શાખિત અથવા અશાખિત હોય છે અને તે સ્ત્રાવી હોઈ શકે છે. તેઓ બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા થતા પાણીના વ્યયને અટકાવવામાં મદદ કરે છે.
આમ,વિધાન $I$ અને $II$ બંને વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા છે.

(C) મૂળના સૌથી બહારના સ્તરને અધિસ્તર (Epiblema) અથવા રોમમય સ્તર કહેવામાં આવે છે.
આ સ્તર પાતળી દીવાલવાળા અને એકબીજાની નજીક ગોઠવાયેલા કોષોનું બનેલું હોય છે.
આ કોષોમાંથી ઘણા કોષો બહારની તરફ ઉપસીને એકકોષીય મૂળરોમ બનાવે છે,જે જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,મૂળરોમ એ મૂળના અધિસ્તરમાંથી બહાર નીકળતી સૌથી બહારની રચના છે.

(D) વેલામેન એ અધિપાદપ (epiphytic) ઑર્કિડના હવાઈ મૂળમાં જોવા મળતું વિશિષ્ટ,વાદળી જેવું (spongy),બહુસ્તરીય અધિસ્તર છે.
તે મૃત કોષોનું બનેલું હોય છે જે વાતાવરણમાંથી ભેજનું શોષણ કરવા માટે સક્ષમ છે.
આ અનુકૂલન અધિપાદપ વનસ્પતિઓને એવા વાતાવરણમાં જીવંત રહેવામાં મદદ કરે છે જ્યાં જમીનમાંથી સીધું પાણી ઉપલબ્ધ હોતું નથી.
તેથી,સાચો જવાબ ઑર્કિડના હવાઈ મૂળ છે.

(C) બટ્રેસ મૂળ એ વિશાળ વૃક્ષોના થડના નીચેના ભાગેથી નીકળતા મોટા,ફેલાયેલા મૂળ છે જે વૃક્ષને વધારાનો આધાર પૂરો પાડે છે. આ પ્રકારના મૂળ સામાન્ય રીતે ઉષ્ણકટિબંધીય વર્ષાવનોમાં જોવા મળે છે જ્યાં જમીન પાતળી હોય છે અને પોષક તત્વો ઓછા હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Terminalia$ એ બટ્રેસ મૂળ ધરાવતું જાણીતું ઉદાહરણ છે,જે તેના વિશાળ થડને સ્થિરતા આપે છે.

(C) ચૂષક મૂળ (haustorial roots) એ પરોપજીવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ મૂળ છે,જે પોષક તત્વો અને પાણી મેળવવા માટે યજમાન વનસ્પતિના પેશીઓમાં પ્રવેશ કરે છે.
$Cuscuta$ (અમરવેલ) એ જાણીતી સંપૂર્ણ પ્રકાંડ પરોપજીવી વનસ્પતિ છે,જે યજમાન વનસ્પતિમાંથી પોષણ મેળવવા માટે ચૂષક મૂળ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) સોયાબીન $(Glycine \ max)$ વનસ્પતિનાં મૂળ ઑક્સિડાઇઝિંગ કારક ધરાવે છે,ખાસ કરીને પેરોક્સિડેઝ ઉત્સેચકો,જે વનસ્પતિમાં વિવિધ ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. આ ઉત્સેચકો ફિનોલિક સંયોજનોના ઓક્સિડેશનમાં સામેલ હોય છે અને વનસ્પતિના રક્ષણાત્મક તંત્ર તેમજ વૃદ્ધિના નિયમન માટે આવશ્યક છે.

(B) $Pistia$ જેવી જલીય વનસ્પતિઓમાં,મૂળ ઘણીવાર અલ્પવિકસિત હોય છે કારણ કે વનસ્પતિ તેની આસપાસના જલીય પર્યાવરણમાંથી સીધું જ પાણી અને પોષક તત્વોનું શોષણ કરી શકે છે. તેનાથી વિપરીત,સૂર્યમુખી,વટાણા અને ઘઉં જેવી સ્થળજ વનસ્પતિઓ જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણ માટે તેમના મૂળતંત્ર પર સંપૂર્ણપણે આધાર રાખે છે.

(B) ક્ષારયુક્ત,કાદવવાળી અથવા દલદલવાળી જમીનમાં ઉગતી વનસ્પતિઓને $Halophytes$ (ક્ષારોદભિદ) કહેવામાં આવે છે.
આ વનસ્પતિઓ $pneumatophores$ (શ્વસનમૂળો) તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ મૂળ વિકસાવે છે,જે જમીનની બહાર ઉપરની તરફ ઉગે છે જેથી શ્વસન માટે ઓક્સિજન મેળવી શકાય,કારણ કે આવી જમીન પાણીથી ભરેલી હોય છે અને તેમાં પૂરતી હવા હોતી નથી.
વધુમાં,આ વનસ્પતિઓ $vivipary$ (અપત્યપ્રસવી) દર્શાવે છે,જે એક એવી ઘટના છે જેમાં બીજ પિતૃ વનસ્પતિ સાથે જોડાયેલા હોય ત્યારે જ અંકુરિત થાય છે,જે ક્ષારયુક્ત વાતાવરણમાં ટકી રહેવા માટેનું અનુકૂલન છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Halophytes$ છે.

(A) મૂળની ટોચ પર એક ટોપી જેવી રચના હોય છે જેને $Root cap$ (મૂળટોપ) કહેવાય છે.
$Root cap$ ની બરાબર ઉપર $Region of meristematic activity$ (વર્ધનશીલ પ્રદેશ) આવેલો હોય છે, જ્યાં કોષો સતત વિભાજન પામે છે.
આ પ્રદેશની ઉપરના કોષો ઝડપથી લંબાઈમાં વધારો કરે છે અને કદમાં મોટા થાય છે, જેને $Region of elongation$ (વિસ્તરણ પ્રદેશ) કહેવાય છે.
વિસ્તરણ પ્રદેશના કોષો ક્રમશઃ વિભેદન પામીને પરિપક્વ બને છે, જેને $Region of maturation$ (પરિપક્વન પ્રદેશ) કહે છે.
તેથી, ટોચથી ઉપર તરફનો સાચો ક્રમ: $Root cap \rightarrow \text{Region of meristematic activity} \rightarrow \text{Region of elongation} \rightarrow \text{Region of maturation}$ છે.

(D) મૂળને ત્રણ સ્પષ્ટ વિસ્તારોમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે: વર્ધનશીલ કાર્યક્ષેત્ર,વિસ્તરણનો વિસ્તાર અને પરિપક્વનનો વિસ્તાર.
$1$. વર્ધનશીલ કાર્યક્ષેત્ર કોષ વિભાજન માટે જવાબદાર છે.
$2$. વિસ્તરણનો વિસ્તાર મૂળની લંબાઈમાં વધારો કરવા માટે જવાબદાર છે.
$3$. પરિપક્વનના વિસ્તારમાં અધિસ્તરીય કોષો હોય છે જે ખૂબ જ ઝીણી,નાજુક,દોરા જેવી રચનાઓ બનાવે છે જેને મૂળરોમ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,મૂળરોમ પરિપક્વનના પ્રદેશમાંથી વિકાસ પામે છે.

(C) શ્વસનમૂળ (pneumatophores) એ વિશિષ્ટ પ્રકારના મૂળ છે જે $Rhizophora$ જેવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે જે કાદવ-કીચડવાળા અને દલદલીય વિસ્તારોમાં ઊગે છે.
આ મૂળ જમીનની બહારની તરફ ઊર્ધ્વગામી (ઋણ ભૂઆવર્તી) વૃદ્ધિ પામે છે જેથી શ્વસન માટે ઓક્સિજન મેળવી શકાય,કારણ કે આવા વિસ્તારોની જમીન પાણીથી ભરેલી હોય છે અને તેમાં પૂરતા પ્રમાણમાં ઓક્સિજનનો અભાવ હોય છે.

(B) આરોહી મૂળ એ વિશિષ્ટ પ્રકારના અસ્થાનિક મૂળ છે જે વનસ્પતિને આધાર પર ચઢવામાં મદદ કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Trapa$ (શિંગોડાં) એ જલીય વનસ્પતિ છે,$Pandanus$ (કેવડો) માં આધાર મૂળ (stilt roots) જોવા મળે છે. $Orchid$ (ઓર્કિડ) ની કેટલીક જાતિઓ આધાર પર ચઢવા માટે અસ્થાનિક મૂળનો ઉપયોગ કરે છે,જે આરોહી મૂળ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) શ્વસનમૂળ એ વિશિષ્ટ પ્રકારના મૂળ છે જે ક્ષારયુક્ત,દલદલવાળા અથવા પાણી ભરાયેલા વિસ્તારોમાં ઉગતી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે,જેમ કે મેન્ગ્રોવ્સ.
આ મૂળ જમીન કે પાણીની બહાર ઊર્ધ્વગામી (ઋણ ભૂઆવર્તી) દિશામાં વૃદ્ધિ પામે છે જેથી વાયુવિનિમય સરળતાથી થઈ શકે,કારણ કે આવા પર્યાવરણની જમીનમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ખૂબ ઓછું હોય છે.
જે વનસ્પતિઓ આવા ક્ષારયુક્ત અને દલદલવાળા વિસ્તારોમાં ઉગે છે તેમને ક્ષારોદભિદ (Halophytes) કહેવામાં આવે છે (દા.ત.,$Rhizophora$ અને $Avicennia$).
તેથી,શ્વસનમૂળ એ ક્ષારોદભિદ વનસ્પતિઓની લાક્ષણિકતા છે.

(B) શક્કરિયા $(Ipomoea \text{ } batatas)$ એ અસ્થાનિક મૂળનું રૂપાંતરણ છે.
આ મૂળ ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા માટે ફૂલેલા અને માંસલ બને છે, જે મુખ્યત્વે સ્ટાર્ચના સ્વરૂપમાં હોય છે.
સોટીમય મૂળથી વિપરીત, જે ભ્રૂણમૂળમાંથી વિકસે છે, અસ્થાનિક મૂળ વનસ્પતિના ભ્રૂણમૂળ સિવાયના ભાગો જેવા કે પ્રકાંડ અથવા પર્ણમાંથી ઉદ્ભવે છે.
અસ્થાનિક મૂળના અન્ય ઉદાહરણોમાં કસાવા $(Cassava)$ અને ડહાલિયા $(Dahlia)$ નો સમાવેશ થાય છે.

(C) Nymphaea,Sagittaria,Ceratophyllum અને Vallisneria એ જલજ વનસ્પતિઓ છે જે પાણીમાં ઉગે છે.
Nymphaea,Sagittaria અને Vallisneria એ મૂળ ધરાવતી જલજ વનસ્પતિઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તે કાદવમાં જકડાયેલી હોય છે.
Ceratophyllum એ નિમગ્ન,મુક્ત રીતે તરતી જલજ વનસ્પતિ છે.
તે સંપૂર્ણપણે પાણીની અંદર રહે છે પરંતુ કાદવમાં મૂળ ધરાવતી નથી.
Ceratophyllum માં ભ્રૂણીય અવસ્થામાં પણ મૂળનો અભાવ હોય છે.