Anatomy of Earthworm Questions in Gujarati

(A, C) આપેલા વિધાનોમાંથી $(a)$ અને $(c)$ ખોટા વિધાનો છે.
$\Rightarrow$ $(a)$ માટે સુધારો: અળસિયામાં $18$ મા ખંડની વક્ષ-પાર્શ્વ બાજુએ એક જોડ નર જનન છિદ્રો આવેલા હોય છે.
$\Rightarrow$ $(c)$ માટે સુધારો: અળસિયાની દેહદીવાલના સ્નાયુસ્તરમાં બહારનું સ્તર વર્તુળી સ્નાયુઓનું અને અંદરનું સ્તર આયામ સ્નાયુઓનું બનેલું હોય છે.
$\Rightarrow$ વિધાન $(b)$ અને $(d)$ સાચા છે. વજ્રકેશ પ્રચલનમાં મદદ કરે છે અને ભિત્તિભંજ એ આંતરડાનો આંતરિક ગડીમય ભાગ છે જે શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.

(N/A) જોકે અળસિયામાં નેફ્રીડિયા રચનાત્મક રીતે સમાન હોય છે,પરંતુ તેમના સ્થાન અને તેઓ કયા ખંડમાં જોવા મળે છે તેના આધારે તેમને ત્રણ પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. આ પ્રકારો નીચે મુજબ છે:
$1$. સેપ્ટલ (પટલીય) નેફ્રીડિયા: આ $15$ મા ખંડથી છેલ્લા ખંડ સુધીના આંતરખંડીય પટલની બંને બાજુએ હાજર હોય છે,જે આંતરડામાં ખુલે છે.
$2$. ત્વચીય નેફ્રીડિયા: આ $3$ જા ખંડથી છેલ્લા ખંડ સુધી શરીરની દીવાલની અંદરની સપાટી પર જોડાયેલા હોય છે,જે શરીરની સપાટી પર ખુલે છે.
$3$. કંઠનાલીય નેફ્રીડિયા: આ $4$ થા,$5$ મા અને $6$ ઠા ખંડમાં ત્રણ જોડના સમૂહમાં હાજર હોય છે.

(N/A) $\Rightarrow$ અળસિયામાં પ્રજનન દરમિયાન પ્રાજનનિક કોષોનું આદાન-પ્રદાન અને પ્રજનનની દેહધર્મવિદ્યા નીચે મુજબ વર્ણવી શકાય છે:
$(i)$ અળસિયા પ્રોટાન્ડ્રસ (protandrous) છે,એટલે કે શુક્રકોષો અંડકોષો પરિપક્વ થાય તે પહેલાં પરિપક્વ થાય છે.
$(ii)$ મૈથુન દરમિયાન બે અળસિયા વચ્ચે શુક્રકોષોની આપ-લે થાય છે,ત્યારબાદ બાહ્ય ફલન થાય છે.
$(iii)$ મૈથુન દરમિયાન,બે અળસિયા વિરુદ્ધ દિશામાં એકબીજાની નજીક આવે છે અને તેમની વક્ષ સપાટીને એકબીજા સાથે જોડે છે.
$(iv)$ તેઓ શુક્રકોષોના પેકેટની આપ-લે કરે છે જેને શુક્રકોથળી (spermatophores) કહેવાય છે.
$(v)$ આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,નર જનન છિદ્રની આસપાસની ત્વચા ઉપરની તરફ ઉપસીને કામચલાઉ પેપિલા બનાવે છે,જે શિશ્ન જેવું કાર્ય કરી શુક્રસંગ્રહાશયના છિદ્રમાં પ્રવેશે છે અને તેને ખુલ્લું રાખે છે.
$(vi)$ એક શુક્રસંગ્રહાશય ભરાઈ જાય પછી,અળસિયા પોતાની સ્થિતિ બદલે છે જેથી નર જનન છિદ્ર બીજા શુક્રસંગ્રહાશય સાથે ગોઠવાય. આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવામાં લગભગ એક કલાક લાગે છે.
$(vii)$ શુક્રકોષો મુખ્યત્વે શુક્રસંગ્રહાશયોના ડાયવર્ટિક્યુલામાં સંગ્રહિત થાય છે,જ્યારે એમ્પ્યુલા શુક્રકોષો માટે પોષક તત્વોના સ્ત્રાવ સાથે સંકળાયેલ છે.
$(viii)$ ત્યારબાદ,શુક્રકોષો અને અંડકોષો બંનેને કૂકૂન (cocoon) માં મુક્ત કરવામાં આવે છે,જે ક્લાઈટેલમ ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
$(ix)$ ફલન અને વિકાસ કૂકૂનની અંદર થાય છે,જે એક બાહ્ય પ્રક્રિયા છે.

(A) $(i)$ વંદામાં મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો માલ્પિધિયન નલિકાઓ છે. તેવી જ રીતે,અળસિયામાં મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગો ઉત્સર્ગિકાઓ (Nephridia) છે.
(ii) સામાન્ય વંદાનું વૈજ્ઞાનિક નામ Periplaneta americana છે. સામાન્ય અળસિયાનું વૈજ્ઞાનિક નામ Pheretima posthuma (અથવા Lumbricus terrestris) છે.

(A) $(i)$ અળસિયામાં $7, 9, 12,$ અને $13$ માં ખંડમાં કુલ $4$ જોડ પાર્શ્વ હૃદય આવેલા હોય છે.
$(ii)$ અળસિયામાં ઉત્સર્ગ અંગો તરીકે ખંડીય રીતે ગોઠવાયેલી ગૂંચળાદાર નલિકાઓ હોય છે,જેને ઉત્સર્ગિકાઓ કહેવામાં આવે છે.

(B) $\Rightarrow$ અળસિયા એ લાલ-કથ્થઈ રંગના જમીન પર રહેતા અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ છે.
$\Rightarrow$ તેઓ ભેજવાળી જમીનના ઉપરના સ્તરમાં વસવાટ કરે છે.
$\Rightarrow$ દિવસ દરમિયાન,તેઓ જમીનમાં કાણાં પાડીને અને માટી ગળીને બનાવેલા દરમાં રહે છે.
$\Rightarrow$ બગીચાઓમાં,તેમની હાજરી તેમના મળના નિકાલ દ્વારા જાણી શકાય છે,જેને 'worm castings' (અળસિયાના મળ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) અળસિયાના પરિવહન તંત્રને બંધ પ્રકારનું પરિવહન તંત્ર કહેવામાં આવે છે કારણ કે રુધિર હંમેશા બંધ રુધિરવાહિનીઓ અને કેશિકાઓના જાળામાં જ વહે છે.
ખુલ્લા પરિવહન તંત્રથી વિપરીત,જ્યાં રુધિર શરીરની ગુહાઓ (સાઇનસ) માં વહે છે,અળસિયામાં રુધિર હૃદય દ્વારા બંધ વાહિનીઓની શ્રેણીમાં પમ્પ કરવામાં આવે છે,જે સમગ્ર શરીરમાં પોષક તત્વો અને વાયુઓના કાર્યક્ષમ વહન માટે જવાબદાર છે.

(N/A) $1$. પ્રજનન: અળસિયા ઉભયલિંગી છે,પરંતુ તેઓ પર-ફલન કરે છે. પ્રજનન દરમિયાન,બે અળસિયા એકબીજાના સંપર્કમાં વિરુદ્ધ દિશામાં આવે છે,જેથી એક અળસિયાના નર જનન છિદ્રો બીજા અળસિયાના શુક્રસંગ્રહાશય (spermathecae) છિદ્રોના સંપર્કમાં આવે છે.
$2$. શુક્રકોષોની આપ-લે: બંને અળસિયા વચ્ચે શુક્રકોષોની આપ-લે થાય છે અને તે સાથી અળસિયાના શુક્રસંગ્રહાશયમાં સંગ્રહિત થાય છે.
$3$. કૂકૂન નિર્માણ: પ્રજનન પછી,ક્લાઇટેલમની ગ્રંથિઓ એક ચીકણો પદાર્થ સ્ત્રાવ કરે છે જે ક્લાઇટેલમ ખંડોની આસપાસ એક કવચ અથવા કૂકૂન બનાવે છે. જેમ અળસિયું આગળ વધે છે,તેમ આ કૂકૂન શરીરના અગ્ર ભાગ તરફ સરકે છે,જેમાં માદા જનન છિદ્રોમાંથી ઈંડા અને શુક્રસંગ્રહાશયમાંથી શુક્રકોષો એકત્રિત થાય છે.
$4$. ફલન: ફલન અને વિકાસ કૂકૂનની અંદર થાય છે,જે ત્યારબાદ જમીનમાં મૂકવામાં આવે છે.

(B) અળસિયા ($Pheretima$ $posthuma$) માં:
$1$. $14$ મા ખંડની મધ્ય-વક્ષ રેખામાં એક માદા જનન છિદ્ર હાજર હોય છે.
$2$. શુક્રસંગ્રહાશયોની ચાર જોડી $6$ થી $9$ મા ખંડમાં આવેલી હોય છે (દરેક ખંડમાં એક જોડી).
$3$. વલયિકા (Clitellum) એ શરીરની દીવાલનો એક મુખ્ય ગ્રંથિમય અને જાડો ભાગ છે,જે $14, 15$ અને $16$ મા ખંડને આવરે છે.
$4$. શુક્રસંગ્રહાશયો આંતરખંડીય ખાંચોની વક્ષ-પાર્શ્વ બાજુએ,ખાસ કરીને $5/6, 6/7, 7/8$ અને $8/9$ ખંડોની વચ્ચે આવેલા હોય છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ માં આપેલ વિધાન સાચું છે.

(C) ભિત્તિભંજ એ અળસિયાના આંતરડાની પૃષ્ઠ દીવાલની એક મોટી,આંતરિક અને મધ્યસ્થ ગડી છે.
તે સામાન્ય રીતે $26^{th}$ ખંડથી શરૂ થઈને મળદ્વારના $22^{nd}-25^{th}$ ખંડ સુધી વિસ્તરેલી હોય છે.
ભિત્તિભંજનું મુખ્ય કાર્ય આંતરડામાં પાચિત ખોરાકના શોષણ માટે અસરકારક સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવાનું છે.

(A) અળસિયામાં બંધ પ્રકારનું રુધિરાભિસરણ તંત્ર જોવા મળે છે.
આ પ્રકારના રુધિરાભિસરણમાં,રુધિર રુધિરવાહિનીઓ દ્વારા વહન પામે છે અને તે શરીરના પેશીઓના સીધા સંપર્કમાં આવતું નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ (બંધ પ્રકારનું) છે.

(D) અળસિયામાં,નર જનન છિદ્ર $18$ મા ખંડમાં આવેલું હોય છે,$14$ મા ખંડમાં નહીં. $14$ મા ખંડમાં માદા જનન છિદ્ર આવેલું હોય છે.

(C) $Pheretima$ માં, રીંગ વાહિનીઓ (જેને કમિશરલ વાહિનીઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) જઠરના પ્રદેશમાં જોવા મળતી લાક્ષણિક ગોળાકાર વાહિનીઓ છે, જે ખાસ કરીને તેના સ્નાયુબદ્ધ આવરણમાં આવેલી હોય છે.
આ વાહિનીઓ $12^{\text{th}}$ થી $13^{\text{th}}$ ખંડથી શરૂ કરીને છેલ્લા ખંડ સુધી જોવા મળે છે.
જઠરના પ્રદેશમાં પ્રતિ ખંડ આશરે $12$ જોડ રીંગ વાહિનીઓ હોય છે.

(C) ભિત્તિભંજ પ્રદેશ એ અળસિયાના આંતરડાનો એક વિશિષ્ટ ભાગ છે,જે $26$ માં ખંડથી શરૂ થઈને મળદ્વારની આગળના $23-25$ ખંડો સુધી વિસ્તરેલો હોય છે.
આ પ્રદેશમાં,આંતરડાની મધ્ય-પૃષ્ઠ દીવાલ એક આયામ ગડી બનાવે છે જેને ભિત્તિભંજ કહેવામાં આવે છે.
આ ગડીનું મુખ્ય કાર્ય પાચિત પોષક તત્વોના શોષણ માટે આંતરડાની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ નોંધપાત્ર રીતે વધારવાનું છે.

(A) અળસિયું,$Pheretima$ $posthuma$,એક ઉભયલિંગી (monoecious) પ્રાણી છે.
અળસિયામાં પર-ફલન થાય છે કારણ કે નર પ્રાજનનિક અંગો માદા પ્રાજનનિક અંગો પહેલા પરિપક્વ થાય છે,આ સ્થિતિને પ્રોટાન્ડ્રી (protandry) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,'અંડપિંડ પહેલા પરિપક્વ થાય છે' તે વિધાન ખોટું છે,કારણ કે શુક્રપિંડ અંડપિંડ પહેલા પરિપક્વ થાય છે.

(C) વલયિકા એ અળસિયાની ત્વચાનો એક મુખ્ય,ગ્રંથિમય અને રુધિરવાહિનીયુક્ત જાડો ભાગ છે.
તે શરીરના $14$ મા,$15$ મા અને $16$ મા ખંડોમાં આવેલું હોય છે.
આ પ્રદેશ પ્રજનન માટે શ્લેષ્મ અને અંડઘરના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.

(D) અળસિયામાં,પ્રથમ,અંતિમ અને ક્લાઈટેલમ ખંડ સિવાયના શરીરના દરેક ખંડમાં $S$-આકારના વજ્રકેશ (setae) ની હરોળ આવેલી હોય છે,જે દરેક ખંડની મધ્યમાં અધિસ્તરીય ખાડાઓમાં ખૂંપેલા હોય છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય પ્રચલન (locomotion) માં મદદ કરવાનું છે.

(C) $Pheretima$ માં,સહાયક ગ્રંથિઓ $17$ મા અને $19$ મા ખંડમાં આવેલી હોય છે.
આ ગ્રંથિઓ એક ચીકણો પદાર્થ સ્ત્રાવ કરે છે જે પ્રજનન (copulation) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન બે અળસિયાને એકબીજા સાથે જોડી રાખવામાં મદદ કરે છે.

(B) અળસિયામાં,આંતરડાની પૃષ્ઠ દીવાલ $26^{th}$ ખંડથી $95^{th}$ ખંડ સુધી (છેલ્લા $23-25$ ખંડો સિવાય) એક મધ્યસ્થ આંતરિક ગડી બનાવે છે,જેને ભિત્તિભંજ કહેવામાં આવે છે.
આ રચના અત્યંત ગ્રંથિમય અને રુધિરવાહિનીયુક્ત આયામી ગડી છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય પાચિત ખોરાકના શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવાનું છે.

(A) $Pheretima$ માં આંતરડામાં રુધિરાભિસરણ એક ચોક્કસ માર્ગને અનુસરે છે.
$1$. રુધિર વક્ષ રુધિરવાહિનીમાંથી વક્ષ આંત્ર રુધિરવાહિનીઓમાં $(IV)$ વહે છે.
$2$. ત્યાંથી,તે આંતરડાની બહારની દીવાલ પર આવેલી બાહ્ય આંત્ર જાળ $(II)$ માં પ્રવેશે છે.
$3$. ત્યારબાદ તે આંતરડાની દીવાલની અંદર રહેલી આંતરિક આંત્ર જાળ $(III)$ માં જાય છે.
$4$. અંતે,રુધિર પૃષ્ઠ આંત્ર રુધિરવાહિનીઓ $(I)$ દ્વારા એકત્રિત થાય છે અને પૃષ્ઠ રુધિરવાહિનીમાં વહન પામે છે.
તેથી,રુધિરના વહનનો સાચો ક્રમ $IV \rightarrow II \rightarrow III \rightarrow I$ છે.

(C) અળસિયા (Pheretima) ના પ્રાજનનિક તંત્રના આધારે:
$A$ એ શુક્રસંગ્રહાશયો (Spermathecae) દર્શાવે છે,જે $6-9$ ખંડોમાં આવેલી હોય છે.
$B$ એ શુક્રપિંડ કોથળી (Testis sacs) દર્શાવે છે,જે $10$ અને $11$ માં ખંડમાં આવેલી હોય છે.
$C$ એ શુક્રાશય (Seminal vesicles) દર્શાવે છે,જે $11$ અને $12$ માં ખંડમાં આવેલી મોટી રચનાઓ છે.
$D$ એ અંડપિંડ (Ovary) દર્શાવે છે,જે $13$ માં ખંડમાં આવેલું હોય છે.
$E$ એ શુક્રવાહિની (vas deferens) દર્શાવે છે,જે $12$ માં ખંડથી નીચેની તરફ લંબાયેલી હોય છે.
$F$ એ સહાયક ગ્રંથિ (Accessory glands) દર્શાવે છે,જે $17$ અને $19$ માં ખંડમાં આવેલી હોય છે.
તેથી,સાચું નામનિર્દેશન $A-$ શુક્રસંગ્રહાશય,$B-$ શુક્રપિંડ,$C-$ શુક્રાશય,$D-$ અંડપિંડ,$E-$ શુક્રવાહિની,$F-$ સહાયક ગ્રંથિ છે.

(A) $Pheretima$ માં,$10$ મો ખંડ જઠર ધરાવે છે.
જ્યારે $10$ માં ખંડમાંથી આડછેદ લેવામાં આવે છે,ત્યારે નીચેની રચનાઓ જોવા મળે છે: જઠર,પૃષ્ઠ રુધિરવાહિની,વક્ષ રુધિરવાહિની,સુપ્રા-ઇસોફેજિયલ વાહિની,અગ્ર પાશ,વલયાકાર વાહિનીઓ અને સૂક્ષ્મ ઉત્સર્ગિકાઓ.
આ રચનાઓ અળસિયાના $10$ માં ખંડની શરીરરચનાની લાક્ષણિકતાઓ છે.

(B) $Taenia$ ($Platyhelminthes$ સમુદાયના સભ્ય) માં ઉત્સર્જન અને આશૃતિનિયમન માટે જ્યોત કોષો (flame cells) આવેલા હોય છે.
તે જ રીતે,અળસિયામાં ($Annelida$ સમુદાયના સભ્ય) ગૂંચળાદાર,નલિકામય રચનાઓ જેને $Nephridia$ (ઉત્સર્ગિકાઓ) કહેવાય છે,તે ઉત્સર્જન અને આશૃતિનિયમનનું કાર્ય કરે છે.

(B) મેરુદંડ એ એક લવચીક,સળિયા જેવી આધારક રચના છે જે મેરુદંડી પ્રાણીઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
અળસિયા એ $Annelida$ સમુદાયના પ્રાણીઓ છે,જે અપૃષ્ઠવંશી (non-chordates) છે; તેથી,તેમાં મેરુદંડનો અભાવ હોય છે.
અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓમાં,જેમ કે અળસિયામાં,ચેતાતંતુ નક્કર,બેવડી અને શરીરની વક્ષ બાજુએ આવેલી હોય છે.
આમ,મેરુદંડ ગેરહાજર છે અને ચેતાતંતુ વક્ષ સ્થાને હોય છે.

(C) અળસિયા $Annelida$ સમુદાયના પ્રાણીઓ છે. તેઓમાં અનુખંડન (metameric segmentation) જોવા મળે છે,જેનો અર્થ છે કે તેમનું શરીર બાહ્ય અને આંતરિક રીતે પુનરાવર્તિત ખંડોમાં વિભાજિત થયેલું હોય છે. આ ખંડોને $metameres$ અથવા $somites$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) અળસિયા $(Pheretima)$ માં તેમના સ્થાનના આધારે ત્રણ પ્રકારના ઉત્સર્ગિકાઓ જોવા મળે છે:
$1$. વિટપીય ઉત્સર્ગિકાઓ: જે $15^{th}$ ખંડથી છેલ્લા ખંડ સુધી આંતરખંડીય પટલની બંને બાજુએ આવેલા હોય છે.
$2$. ત્વચીય ઉત્સર્ગિકાઓ: જે $3$ થી છેલ્લા ખંડ સુધી શરીરની દીવાલ સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$3$. કંઠનાલીય ઉત્સર્ગિકાઓ: જે $4^{th}, 5^{th},$ અને $6^{th}$ ખંડમાં ત્રણ જોડના સમૂહમાં આવેલા હોય છે.
આદિ ઉત્સર્ગિકાઓ (Protonephridia) એ પૃથુકૃમિ (Platyhelminthes) જેવા સજીવોમાં જોવા મળતી પ્રાથમિક ઉત્સર્જન રચનાઓ છે,જે અળસિયામાં જોવા મળતી નથી.

(C) અળસિયાની સંવેદનાત્મક સિસ્ટમમાં આંખો હોતી નથી. જો કે,તેમાં પ્રકાશની તીવ્રતા પારખવા માટે પ્રકાશ-સંવેદનશીલ ગ્રાહકો (ફોટોરિસેપ્ટર્સ) અને જમીનમાં થતા કંપનો અનુભવવા માટે સ્પર્શ-સંવેદનશીલ ગ્રાહકો (ટેક્ટાઈલ રિસેપ્ટર્સ) આવેલા હોય છે.

(D) એન્ડોનેફ્રિક ઉત્સર્ગિકાઓ એવી ઉત્સર્ગિકાઓ છે જે તેમના દ્વારા એકત્રિત કરાયેલ ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને પાચનમાર્ગમાં ઠાલવે છે,જ્યાંથી તે અંતે મળદ્વાર દ્વારા શરીરની બહાર નીકળે છે.
વલયીય (Septal) ઉત્સર્ગિકાઓ અને કંઠનાલીય (Pharyngeal) ઉત્સર્ગિકાઓ એન્ડોનેફ્રિક ઉત્સર્ગિકાઓ છે.
એક્સોનેફ્રિક ઉત્સર્ગિકાઓ એવી છે જે તેમના ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને સીધા શરીરની દીવાલની બહાર ઠાલવે છે. ત્વચીય (Integumentary) ઉત્સર્ગિકાઓ એક્સોનેફ્રિક છે.
આપેલી આકૃતિ મુજબ:
$A$ = કંઠનાલીય ઉત્સર્ગિકાઓ (એન્ડોનેફ્રિક)
$B$ = ત્વચીય ઉત્સર્ગિકાઓ (એક્સોનેફ્રિક)
$C$ = વલયીય ઉત્સર્ગિકાઓ (એન્ડોનેફ્રિક)
તેથી,$A$ અને $C$ બંને એન્ડોનેફ્રિક ઉત્સર્ગિકાઓ છે.

(D) અળસિયા $(Pheretima)$ માં,ચાર જોડ શુક્રસંગ્રહાશયો $6^{th}, 7^{th}, 8^{th}$ અને $9^{th}$ ખંડોમાં આવેલા હોય છે.
આ રચનાઓ મેથુનક્રિયા દરમિયાન બીજા અળસિયા પાસેથી મેળવેલા શુક્રકોષોનો સંગ્રહ કરવાનું કાર્ય કરે છે.

(D) અળસિયામાં,માદા પ્રાજનનિક તંત્રમાં અંડપિંડની એક જોડી હોય છે,જે $13^{th}$ ખંડમાં પાર્શ્વ બાજુએ આવેલી હોય છે.
વધુમાં,$6^{th}$ થી $9^{th}$ ખંડ સુધી શુક્રસંગ્રહાશયોની $4$ જોડી આવેલી હોય છે (દરેક ખંડમાં $1$ જોડી).
આપેલ વિકલ્પો ($A$,$B$,અથવા $C$) પૈકી કોઈ પણ આ શરીરરચનાત્મક લક્ષણોનું સાચું વર્ણન કરતા નથી,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) મુખાગ્ર (prostomium) એ એક નાનો માંસલ ભાગ છે જે અળસિયાના મુખની ઉપર આવેલો હોય છે.
વિધાન $(a)$ સાચું છે કારણ કે તે મુખ માટે આવરણ તરીકે કાર્ય કરે છે.
વિધાન $(b)$ સાચું છે કારણ કે તેનો ઉપયોગ જમીનમાં તિરાડો ખોલવા માટે ફાચર તરીકે થાય છે.
વિધાન $(c)$ સાચું છે કારણ કે મુખાગ્ર સંવેદનાત્મક કાર્ય કરે છે.
વિધાન $(d)$ ખોટું છે કારણ કે અળસિયાનો પ્રથમ શરીર ખંડ પરિતુંડ (મુખ ખંડ) છે, મુખાગ્ર નથી. મુખાગ્ર એ પ્રથમ ખંડની આગળ આવેલો મુખ-પૂર્વેનો ભાગ છે.
તેથી, વિધાનો $(a), (b)$ અને $(c)$ સાચા છે.

(N/A) $\rightarrow$ જળોમાં સાચું રુધિરાભિસરણ તંત્ર હોતું નથી. તેના બદલે,દેહકોષ્ઠીય અવકાશ (coelomic space) અને તેનું પ્રવાહી પરિવહન તંત્ર બનાવવા માટે રૂપાંતરિત થયેલ છે. તેથી તેને હિમોસીલોમિક તંત્ર કહેવામાં આવે છે અને દેહકોષ્ઠીય પ્રવાહીને હિમોસીલોમિક પ્રવાહી કહેવામાં આવે છે.
રુધિર લાલ રંગનું દેખાય છે કારણ કે તેમાં શ્વસન રંજકદ્રવ્ય હિમોગ્લોબિન અથવા એરિથ્રોક્રુઓરિન હોય છે,જે પ્લાઝ્મામાં ઓગળેલું હોય છે.
મુક્ત અમીબોઇડ રુધિર કોષો હાજર હોય છે,પરંતુ તેમાં લાલ રક્તકણો (RBCs) હોતા નથી.

(A) અળસિયું એ લાલાશ પડતા કથ્થાઈ રંગનું ભૂચર અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણી છે,જલજ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણી નથી. તે સમુદાય $Annelida$ માં આવે છે. તેથી,વિધાન $A$ અસંગત છે કારણ કે તે અળસિયાને જલજ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણી તરીકે વર્ણવે છે.

(A) અળસિયાની પૃષ્ઠસપાટીની ઓળખ તેની પર આવેલી ઘેરી પૃષ્ઠ મધ્ય રેખા દ્વારા થાય છે,જે ત્વચાની નીચે રહેલી પૃષ્ઠ રુધિરવાહિનીને કારણે દેખાય છે.
વક્ષસપાટીની ઓળખ જનનછિદ્રોની હાજરી દ્વારા થાય છે,અને તેમાં ઘેરી પૃષ્ઠ મધ્ય રેખાનો અભાવ હોય છે.
તેથી,વક્ષસપાટી જનનછિદ્રો દ્વારા અને પૃષ્ઠસપાટી ઘેરી પૃષ્ઠ મધ્ય રેખા દ્વારા ઓળખાય છે.

(C) મુખાગ્ર એ અળસિયાના મુખની ઉપર આવેલી એક નાની,માંસલ,જીભ જેવી રચના છે. તે મુખને ઢાંકવાનું કાર્ય કરે છે અને જમીનમાં તિરાડો ખોલવા માટે એક ફાચર (wedge) તરીકે કામ કરે છે,જેથી અળસિયું તેમાં પ્રવેશી શકે. તે સંવેદનાત્મક કાર્ય પણ કરે છે.

(D) અળસિયા ($Pheretima$ $posthuma$) માં,વલયિકાની હાજરીના આધારે શરીરને ત્રણ અલગ-અલગ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવે છે:
$1$. પૂર્વવલયિકા પ્રદેશ: આ પ્રદેશ $1$ થી $13$ ખંડોનો બનેલો છે $(R)$.
$2$. વલયિકા પ્રદેશ: આ એક ગ્રંથિમય,ખંડવિહીન પ્રદેશ છે જે $14$ થી $16$ ખંડોને આવરે છે $(P)$.
$3$. પશ્વવલયિકા પ્રદેશ: આ પ્રદેશમાં $17$ માં ખંડથી શરીરના છેલ્લા ખંડ સુધીનો ભાગ આવે છે $(Q)$.
તેથી,પૂર્વવલયિકા,પશ્વવલયિકા અને વલયિકા પ્રદેશ માટે સાચો ક્રમ $R, Q, P$ છે.

(D) અળસિયા $(Pheretima)$ ની આકૃતિમાં $P$ તરીકે દર્શાવેલ રચના એ 'વલયિકા' (clitellum) છે.
વલયિકા એ શરીરની દીવાલનો ગ્રંથિમય,અખંડિત અને જાડો ભાગ છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય શ્લેષ્મ અને આલ્બ્યુમિનનો સ્ત્રાવ કરવાનું છે,જે અળસિયાની પ્રાજનનિક પ્રક્રિયા દરમિયાન અંડઘર (cocoon) બનાવવા માટે જરૂરી છે.
તેથી,સાચું કાર્ય અંડઘરનું નિર્માણ છે.

(B) અળસિયામાં,ઉત્સર્ગ અંગો ખંડીય રીતે ગોઠવાયેલી ગૂંચળાદાર નલિકાઓ છે જેને ઉત્સર્ગિકા (nephridia) કહેવામાં આવે છે.
દરેક ઉત્સર્ગિકા શરીરના પ્રવાહીના કદ અને બંધારણનું નિયમન કરે છે.
આ ઉત્સર્ગિકાઓ ઉત્સર્ગછિદ્ર (nephridiopore) નામના છિદ્ર દ્વારા બહારની તરફ ખુલે છે,જે નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોના નિકાલ માટેના માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) અળસિયા (Pheretima) માં જનનછિદ્રો નીચે મુજબ હોય છે:
$1$. $14$ મા ખંડની વક્ષ બાજુએ મધ્યરેખા પર એક માદા જનનછિદ્ર આવેલું હોય છે.
$2$. $18$ મા ખંડની વક્ષ-પાર્શ્વ બાજુએ એક જોડ નર જનનછિદ્રો આવેલા હોય છે.
આમ,કુલ $1 + 2 = 3$ જનનછિદ્રો હોય છે.

(C) અળસિયું $(Pheretima)$ એ નૂપુરક (Annelida) સમુદાયનું પ્રાણી છે.
નૂપુરક સમુદાયના પ્રાણીઓ સમખંડીય ખંડતા (સાચી ખંડતા) ધરાવે છે.
તેઓ અંગતંત્રસ્તરીય આયોજન ધરાવે છે.
તેમની પાસે બંધ પરિવહનતંત્ર હોય છે.
જોકે,અળસિયા એ સાચા દેહકોષ્ઠી (eucoelomates) પ્રાણીઓ છે,કૂટદેહકોષ્ઠી નથી. કૂટદેહકોષ્ઠી પ્રાણીઓ એ સૂત્રકૃમિ (Aschelminthes) સમુદાયનું લક્ષણ છે. તેથી,અળસિયા કૂટદેહકોષ્ઠી છે તે વિધાન અયોગ્ય છે.

(B) અળસિયાનું પાચનતંત્ર શરીરના પ્રથમ ખંડથી છેલ્લા ખંડ સુધી વિસ્તરેલી એક સીધી નળી જેવું હોય છે.
અંગોનો સાચો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. મુખ: મુખગુહામાં ખુલે છે.
$2$. કંઠનળી: મુખગુહા પછી આવે છે.
$3$. અન્નનળી: એક સાંકડી નળી જે પેષણી તરફ દોરી જાય છે.
$4$. પેષણી: તે માટીના કણો અને સડતા પાંદડાઓને દળવામાં મદદ કરે છે.
$5$. જઠર: તે $9$ થી $14$ માં ખંડ સુધી વિસ્તરેલું હોય છે.
$6$. આંતરડું: $15$ માં ખંડથી શરૂ થાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ: મુખ $\rightarrow$ કંઠનળી $\rightarrow$ અન્નનળી $\rightarrow$ પેષણી $\rightarrow$ જઠર $\rightarrow$ આંતરડું છે.

(C) અળસિયામાં,કેલ્સિફેરસ ગ્રંથિઓ જઠરના ભાગમાં આવેલી હોય છે.
આ ગ્રંથિઓ ખોરાકમાં કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ નો સ્ત્રાવ કરે છે.
આ સ્ત્રાવનું મુખ્ય કાર્ય અળસિયા દ્વારા લેવામાં આવતા સડતા કાર્બનિક પદાર્થો (હ્યુમસ) માં રહેલા હ્યુમિક એસિડને તટસ્થ કરવાનું છે.
તેથી,જમીન/હ્યુમસની એસિડિકતાને દૂર કરવા માટે આ સ્ત્રાવ પ્રકૃતિમાં આલ્કલીય (બેઝિક) હોય છે.

(D) અળસિયામાં,$26$ મા ખંડમાં આંતરડા સાથે જોડાયેલી એક જોડ ટૂંકી અને શંકુ આકારની રચનાઓ જોવા મળે છે જેને આંત્ર સીકા (intestinal caeca) કહેવામાં આવે છે. વંદામાં,અગ્રાંત્ર (foregut) અને મધ્યાંત્ર (midgut) ના જોડાણ પર $6-8$ લાંબી અને નલિકાકાર રચનાઓ જોવા મળે છે જેને યકૃત સીકા (hepatic caeca) કહેવામાં આવે છે. આમ,અળસિયામાં તે આંતરડા સાથે જોડાયેલ હોય છે અને વંદામાં તે અગ્રાંત્ર અને મધ્યાંત્રની વચ્ચે સ્થિત હોય છે. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) ભિત્તિભંજ એ અળસિયા $(Pheretima)$ ના આંતરડાની અંદરની દીવાલનો એક આયામ ગડી જેવો ભાગ છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય પાચિત ખોરાકના પોષકતત્વોના અભિશોષણ માટે આંતરડાની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવાનું છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) મનુષ્યમાં,રક્તકણો $(RBCs)$ ની અંદર હિમોગ્લોબિનની હાજરીને કારણે રુધિર લાલ હોય છે,જોકે રુધિરરસ પોતે આછા પીળા રંગનો હોય છે. પરંતુ,તુલનાત્મક જીવવિજ્ઞાનના પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં,મનુષ્યનું રુધિર લાલ ગણવામાં આવે છે. અળસિયા $(Pheretima)$ માં,હિમોગ્લોબિન સીધું રુધિરરસમાં ઓગળેલું હોય છે,જે રુધિરને લાલ રંગ આપે છે. તેથી,મનુષ્ય અને અળસિયા બંનેમાં લાલ રંગનું રુધિર જોવા મળે છે.

(A) અળસિયા $(Pheretima)$ ના પાચનતંત્રમાં:
$1$. $P$ એ પેષણી (Gizzard) દર્શાવે છે,જે $8$ થી $9$ ખંડમાં આવેલું સ્નાયુબદ્ધ અંગ છે,જે ખોરાકના કણોને દળવાનું કાર્ય કરે છે.
$2$. $Q$ એ આંત્ર અદ્યાત્રો (Intestinal caeca) દર્શાવે છે,જે $26$ મા ખંડમાં આંતરડામાંથી ઉદ્ભવતી જોડમાં આવેલી શંકુ આકારની ગ્રંથિમય રચનાઓ છે.
તેથી,$P$ એ પેષણી છે અને $Q$ એ આંત્ર અદ્યાત્રો છે.

(D) અળસિયામાં,રુધિરાભિસરણ તંત્ર બંધ પ્રકારનું હોય છે. રુધિર હૃદય અને રુધિરવાહિનીઓમાં જ વહે છે. હૃદયના સંકોચનને કારણે રુધિર રુધિરવાહિનીઓમાં પંપ થાય છે. નાની રુધિરવાહિનીઓ અન્નમાર્ગ,ચેતારજ્જુ અને શરીરદિવાલ સુધી રુધિર પહોંચાડે છે,જેથી આ પેશીઓને પોષકતત્વો અને ઓક્સિજન મળી રહે.

(A) અળસિયા ($Pheretima$ $posthuma$) માં રુધિરગ્રંથિઓ $4$ થા,$5$ થા અને $6$ ઠા ખંડમાં આવેલી હોય છે. આ ગ્રંથિઓ રુધિરના કોષો અને હિમોગ્લોબિન ઉત્પન્ન કરે છે,જે રુધિરરસમાં ઓગળેલા રહે છે.

(A) અળસિયામાં ત્વચા પાતળી,ભીની અને ખૂબ જ રુધિરકેશિકાઓ ધરાવતી હોય છે,જે પ્રસરણ દ્વારા શરીરની સપાટીથી સીધા જ વાયુઓ ($O_2$ અને $CO_2$) ની આપ-લે કરવામાં મદદ કરે છે. આ પ્રક્રિયાને ત્વચીય શ્વસન કહેવામાં આવે છે. તેથી,સાચો જવાબ ભીની શરીર સપાટી છે.

(B) અળસિયા $(Pheretima)$ ના રુધિરાભિસણતંત્રમાં:
$1$. અન્નમાર્ગની પૃષ્ઠ બાજુએ આવેલી વાહિનીને પૃષ્ઠ વાહિની $(P)$ કહે છે.
$2$. પાર્શ્વ અન્નાનાલીય હૃદયો $(Q)$ ખંડ $7$ અને $9$ માં આવેલા હોય છે,જે પૃષ્ઠ અને વક્ષ વાહિનીઓને જોડે છે.
$3$. અગ્રપાશ $(R)$ ખંડ $10-13$ માં આવેલા હોય છે,જે પૃષ્ઠ અને વક્ષ વાહિનીઓને જોડે છે.
તેથી,$P=$ પૃષ્ઠ વાહિની,$Q=$ પાર્શ્વ અન્નાનાલીય હૃદયો,અને $R=$ અગ્રપાશ.