Taxonomical Aids Questions in Gujarati

(B) પ્રાણી સંગ્રહાલય (Museum) એ એક એવી સંસ્થા છે જ્યાં અભ્યાસ અને સંદર્ભ માટે પ્રાણીઓના સચવાયેલા નમૂનાઓ રાખવામાં આવે છે. આ સંગ્રહાલયોમાં સામાન્ય રીતે કાચની બરણીઓમાં સચવાયેલા નમૂનાઓ,સ્ટફ્ડ પ્રાણીઓ અને વિવિધ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓના કંકાલ (અસ્થિપિંજર) પ્રદર્શિત કરતી ગેલેરીઓ હોય છે. તેથી,કંકાલ ગેલેરી એ આવા સંગ્રહાલયોનું એક સામાન્ય લક્ષણ છે.

(C) $IABG$ એટલે International Association of Botanical Gardens, જે વનસ્પતિ ઉદ્યાન $(b)$ સાથે સંકળાયેલ છે.
$CZA$ એટલે Central Zoo Authority, જે ભારતમાં પ્રાણી ઉદ્યાનો $(d)$ માટેની નિયંત્રક સંસ્થા છે.
તેથી, સાચી જોડ $1-b$ અને $2-d$ છે.

(D) પ્રાણીઉદ્યાન એ એવી જગ્યા છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવ દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે.
$1$. તે પ્રાણીઓની ખોરાકની આદતો અને વર્તણૂકનો અભ્યાસ કરવાની તક પૂરી પાડે છે ($A$ સાચું છે).
$2$. તે બચાવેલા અથવા ઘાયલ પ્રાણીઓના પુનર્વસનમાં મદદ કરે છે ($B$ સાચું છે).
$3$. તે વન્યજીવ સંરક્ષણ વિશે જાગૃતિ લાવવા માટે શૈક્ષણિક કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે ($C$ સાચું છે).
$4$. પ્રાણીઉદ્યાનો એ જંગલમાં નવી નાશપ્રાયઃ જાતિઓની શોધ કરવા માટેના સંશોધન કેન્દ્રો નથી; તેમની મુખ્ય ભૂમિકા સંરક્ષણ અને શિક્ષણ છે,નવી જાતિઓની શોધ કરવી નહીં ($D$ ખોટું છે).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) નેહરુ પ્રાણીઉદ્યાન એ ભારતનાં તેલંગાણા રાજ્યના હૈદરાબાદમાં આવેલું એક જાણીતું પ્રાણીઉદ્યાન છે. તે ભારતનાં સૌથી મોટા પ્રાણીઉદ્યાનોમાંનું એક છે અને તેનું સંચાલન તેલંગાણા સરકારના વન વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવે છે.

(B) રાષ્ટ્રીય પ્રાણીઉદ્યાન,જે અગાઉ દિલ્હી ઝૂ તરીકે ઓળખાતું હતું,તે ભારતની રાજધાની નવી દિલ્હીમાં જૂના કિલ્લાની નજીક આવેલું $176$ એકરમાં ફેલાયેલું પ્રાણીઉદ્યાન છે. તે દેશના સૌથી પ્રખ્યાત પ્રાણીઉદ્યાનોમાંનું એક છે અને તેનું સંચાલન સેન્ટ્રલ ઝૂ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા દ્વારા કરવામાં આવે છે.

(C) સક્કરબાગ પ્રાણીઉદ્યાન,જે સક્કરબાગ ઝૂ તરીકે પણ ઓળખાય છે,તે ગુજરાતના જૂનાગઢમાં આવેલું છે. તેની સ્થાપના $1863$ માં કરવામાં આવી હતી અને તે દેશના સૌથી જૂના પ્રાણીઉદ્યાનોમાંનું એક છે. તે એશિયાટિક સિંહોના સંવર્ધન કાર્યક્રમ માટે જાણીતું છે.

(D) $Central$ $Zoo$ $Authority$ $(CZA)$ એ ભારતમાં પ્રાણીઉદ્યાનોની દેખરેખ રાખતી વૈધાનિક સંસ્થા છે.
તે બચાવેલા પ્રાણીઓના પુનર્વસન,સારસંભાળ અને વ્યવસ્થાપન અંગેની માર્ગદર્શિકા અને માહિતી પૂરી પાડે છે.
તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે દેશભરના પ્રાણીઉદ્યાનોમાં પ્રાણી કલ્યાણના ધોરણો જળવાઈ રહે.

(C) એરીગનાર અન્ના પ્રાણીઉદ્યાન,જેને વંડાલુર પ્રાણી સંગ્રહાલય તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ભારતનાં તમિલનાડુ રાજ્યના ચેન્નાઈ શહેરના દક્ષિણ-પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા વંડાલુર વિસ્તારમાં સ્થિત છે. તે ભારતનાં સૌથી મોટા પ્રાણી ઉદ્યાનોમાંનું એક છે.

(B) પ્રાણીઉદ્યાન એ એવી જગ્યાઓ છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવ સંભાળ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે. ભારતમાં,આ ઉદ્યાનોનું સંચાલન અને નિયમન $Central$ $Zoo$ $Authority$ $(CZA)$ ના માર્ગદર્શન હેઠળ કરવામાં આવે છે.
$ICBN$ એટલે International Code of Botanical Nomenclature,જે વનસ્પતિઓના નામકરણ સાથે સંબંધિત છે.
$ICZN$ એટલે International Code of Zoological Nomenclature,જે પ્રાણીઓના નામકરણ સાથે સંબંધિત છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) પ્રાણીઉદ્યાન એ એવી જગ્યા છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવ સંભાળ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે,જે આપણને તેમના ખોરાકની આદતો અને વર્તન વિશે શીખવામાં મદદ કરે છે. મુલાકાતીઓ જીવંત પ્રાણીઓને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાન જેવા વાતાવરણમાં જોવા માટે આ ઉદ્યાનો તરફ આકર્ષાય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,મગરપાર્ક એ પ્રાણીઉદ્યાનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે મુલાકાતીઓ માટે આકર્ષણનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે. પ્રાણી-મ્યુઝિયમ અને પુસ્તકાલયો સામાન્ય રીતે શૈક્ષણિક અથવા સંશોધન આધારિત સંસ્થાઓ છે અને તે સામાન્ય રીતે જીવંત પ્રાણીઓના પ્રદર્શનની જેમ પ્રાણીઉદ્યાનનું મુખ્ય આકર્ષણ ગણાતા નથી.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. સક્કરબાગ પ્રાણી ઉદ્યાન જૂનાગઢ $(e)$ માં આવેલું છે.
$2$. રાષ્ટ્રીય પ્રાણી ઉદ્યાન ન્યુ દિલ્હી $(a)$ માં આવેલું છે.
$3$. એરિગનાર અન્ના પ્રાણી ઉદ્યાન ચેન્નાઈ $(d)$ માં આવેલું છે.
$4$. ઇન્દ્રોડા નેચર પાર્ક ગાંધીનગર $(b)$ માં આવેલું છે.
$5$. નેહરુ પ્રાણી ઉદ્યાન હૈદરાબાદ $(c)$ માં આવેલું છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $1-e, 2-a, 3-d, 4-b, 5-c$ છે.

(C) ત્રિવેન્દ્રમ પ્રાણીઉદ્યાન,જેને તિરુવનંતપુરમ પ્રાણીસંગ્રહાલય તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કેરળ રાજ્યની રાજધાની તિરુવનંતપુરમ (જે અગાઉ ત્રિવેન્દ્રમ તરીકે જાણીતું હતું) શહેરમાં આવેલું છે.

(D) પ્રાણીઉદ્યાન એ એવી વિશિષ્ટ જગ્યાઓ છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવ સંભાળ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે.
આ ઉદ્યાનોનું અસરકારક સંચાલન કરવા માટે વિવિધ વિભાગોની રચના કરવામાં આવે છે:
$1$. સ્વાસ્થ્ય રક્ષા વિભાગ: જે પ્રાણીઓની તબીબી સારવાર,પોષણ અને તેમના સ્વાસ્થ્યની દેખરેખ રાખવા માટે જવાબદાર છે.
$2$. સ્ટોર વિભાગ: જે ખોરાક,તબીબી સામગ્રી અને જાળવણીના સાધનોની ખરીદી અને સંગ્રહનું સંચાલન કરે છે.
$3$. શૈક્ષણિક વિભાગ: જે વન્યજીવ સંરક્ષણ અંગે જાહેર જાગૃતિ,સંશોધન અને શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
તેથી,પ્રાણીઉદ્યાનના સંચાલન માટે આ તમામ વિભાગો આવશ્યક છે.

(B) પ્રાણીઉદ્યાન (Zoological parks) એવી જગ્યાઓ છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવ સંભાળ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે.
આ ઉદ્યાનો આપણને જંગલી પ્રાણીઓની ખોરાકની આદતો અને વર્તણૂક વિશે શીખવામાં મદદ કરે છે.
આ ઉદ્યાનોમાં પ્રાણીઓને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાન જેવી જ પરિસ્થિતિઓ પૂરી પાડવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) પ્રાણીઉદ્યાન એ એવી જગ્યા છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવ દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે.
આ ઉદ્યાનોમાં સામાન્ય રીતે વિવિધ વિભાગોનો સમાવેશ થાય છે જેમ કે:
$1$. પ્રાણીઓના રહેઠાણ (પાંજરા અથવા ખુલ્લા વિસ્તારો).
$2$. પ્રાણીઓની સંભાળ અને સ્વાસ્થ્ય માટે પશુચિકિત્સા અને નિભાવ વિભાગ.
$3$. શૈક્ષણિક અને વહીવટી વિભાગો.
વનસ્પતિ સંગ્રહાલય અને ઓર્કીડિયમ એ વનસ્પતિ સંગ્રહ સાથે સંબંધિત છે,પ્રાણી સંગ્રહ સાથે નહીં.
તેથી,નિભાવ વિભાગ એ પ્રાણીઉદ્યાનમાં જોવા મળતો સાચો ઘટક છે.

(C) ઈન્દ્રોડા નેચર પાર્ક,જેને ઘણીવાર 'ભારતનું જુરાસિક પાર્ક' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે ગુજરાતના ગાંધીનગરમાં આવેલું એક જાણીતું પ્રાણીઉદ્યાન અને વનસ્પતિ ઉદ્યાન છે. તેનું સંચાલન ગુજરાત ઇકોલોજીકલ એજ્યુકેશન એન્ડ રિસર્ચ $(GEER)$ ફાઉન્ડેશન દ્વારા કરવામાં આવે છે.

(D) પ્રાણીઉદ્યાન (ઝૂ) એ એક એવી જગ્યા છે જ્યાં પ્રાણીઓને પાંજરામાં રાખવામાં આવે છે,લોકો માટે પ્રદર્શનમાં મૂકવામાં આવે છે અને ત્યાં તેમનું સંવર્ધન પણ કરવામાં આવે છે.
$1$. નાશપ્રાય: જાતિઓનું સંવર્ધન: પ્રાણીઉદ્યાનો લુપ્ત થતી પ્રજાતિઓને બચાવવા માટે તેમના સંવર્ધનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$2$. પ્રાણી સમૂહોમાં પ્રજનન: પ્રાણીઉદ્યાનો આનુવંશિક વિવિધતા જાળવવા માટે વિવિધ પ્રાણી સમૂહોના પ્રજનન કાર્યક્રમોનું સંચાલન કરે છે.
$3$. પુનર્વસન: પ્રાણીઉદ્યાનો ઘણીવાર બચાવેલા અથવા ઘાયલ થયેલા જંગલી પ્રાણીઓના પુનર્વસન અંગે કાળજી અને માહિતી પૂરી પાડે છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો પ્રાણીઉદ્યાનના કાર્યો સાથે સંકળાયેલા છે.

(C) પ્રાણીઉદ્યાન એ એવી જગ્યા છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવીય દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે. આ ઉદ્યાનો સંરક્ષણ,શિક્ષણ અને સંશોધન માટેના કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે. તંદુરસ્ત જંગલી પ્રાણીઓને રાખવા ઉપરાંત,પ્રાણીઉદ્યાનો ઘણીવાર એવા ઘાયલ અથવા ગંભીર રીતે બીમાર જંગલી પ્રાણીઓને સુરક્ષિત આશ્રય અને તબીબી સારવાર પૂરી પાડે છે જેઓ તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં જીવી શકતા નથી. તેથી,પ્રાણીઉદ્યાનમાં ઘાયલ થયેલાં અને ગંભીર રીતે બીમાર બંને પ્રકારના પ્રાણીઓને સુરક્ષિત આશ્રય આપવામાં આવે છે.

(A) પ્રાણીઉદ્યાન એ એવી જગ્યાઓ છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવીય દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે. આ ઉદ્યાનો આપણને તેમના ખોરાકની આદતો અને વર્તન વિશે શીખવામાં મદદ કરે છે. વન્યજીવોના સંરક્ષણ અંગે લોકોમાં પ્રેમ,સ્નેહ અને જાગૃતિ લાવવા માટે પ્રાણીઉદ્યાનોની રચના કરવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) પ્રાણી સંગ્રહાલય (Zoological Park) એ એવી જગ્યા છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવ સંભાળ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે. આ સંસ્થાઓ આપણને જંગલી પ્રાણીઓની ખોરાકની આદતો અને વર્તણૂક વિશે શીખવામાં મદદ કરે છે. આ ઉદ્યાનોમાં પ્રાણીઓને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાન જેવી જ પરિસ્થિતિઓ પૂરી પાડવામાં આવે છે.

(A) રાણી જીજામાતા ઉદ્યાન,જે સત્તાવાર રીતે વીરમાતા જીજાબાઈ ભોસલે ઉદ્યાન અને પ્રાણીસંગ્રહાલય (અગાઉ વિક્ટોરિયા ગાર્ડન્સ તરીકે જાણીતું) તરીકે ઓળખાય છે,તે મુંબઈ,મહારાષ્ટ્રના ભાયખલા વિસ્તારમાં આવેલું છે. તે ભારતના સૌથી જૂના પ્રાણીસંગ્રહાલયોમાંનું એક છે.

(C) પ્રાણીઉદ્યાનો અને વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ $ex-situ$ (સ્થાન-બાહ્ય) સંરક્ષણ કેન્દ્રો છે. આ સુવિધાઓમાં વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓની દુર્લભ જાતિઓનું સંરક્ષણ અને જાળવણી કરવામાં આવે છે. જનીનિક વિવિધતા જાળવવા અને આ દુર્લભ જાતિઓનું અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા માટે $Gene$ $banks$ (જનીન બેંક) અને $Species$ $banks$ (જાતિ બેંક) ની સ્થાપના કરવામાં આવે છે. આ સુવિધાઓ ભવિષ્યના સંશોધન અને સંરક્ષણના પ્રયાસો માટે જનીનિક દ્રવ્ય અને ભયગ્રસ્ત કે દુર્લભ સજીવોની વસ્તીને સાચવવામાં મદદ કરે છે.

(B) સાસણગીર ગીર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને દેવળિયા સફારી પાર્ક માટે પ્રખ્યાત છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,દેવળિયા સફારી પાર્ક એ ગીર જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું પ્રાણીઉદ્યાન છે,જે પ્રવાસીઓ માટે એશિયાટિક સિંહોને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં જોવા માટેનું એક અર્થઘટન ક્ષેત્ર (interpretation zone) તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) પ્રાણીઉદ્યાન (ઝૂ) એ એવી જગ્યાઓ છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવ સંભાળ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે.
આ ઉદ્યાનો આપણને જંગલી પ્રાણીઓની ખોરાકની આદતો અને વર્તણૂક વિશે જાણકારી મેળવવામાં મદદ કરે છે.
તેઓ લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિઓ માટે સુરક્ષિત નિવાસસ્થાન પૂરું પાડીને અને સંવર્ધન કાર્યક્રમોને સરળ બનાવીને વન્યજીવોના સંરક્ષણ માટે મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) પ્રાણી સંગ્રહાલય ($Zoological$ $Park$) એ એવી જગ્યા છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવ સંભાળ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે. આનાથી આપણને તેમના ખોરાકની આદતો અને વર્તન વિશે શીખવા મળે છે. આ ઉદ્યાનોમાં,શક્ય હોય ત્યાં સુધી કુદરતી નિવાસસ્થાન જેવી પરિસ્થિતિઓ પૂરી પાડવામાં આવે છે.

(A) પ્રાણી સંગ્રહાલય $(Zoological \text{ } Park)$ એ એવી જગ્યા છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવ દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે. આ ઉદ્યાનોનો મુખ્ય હેતુ જંગલી પ્રાણીઓની ખોરાકની આદતો અને વર્તણૂકનો અભ્યાસ કરવાની તકો પૂરી પાડવાનો, લોકોના મનમાં વન્યજીવો પ્રત્યે પ્રેમ અને સ્નેહ જગાડવાનો તથા તેમના સંરક્ષણ અંગે જાગૃતિ લાવવાનો છે.

(B) પ્રાણી સંગ્રહાલય (Zoological Park) માં, જંગલી પ્રાણીઓને માનવીય દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે।
આ સુવિધાઓ એવી રીતે બનાવવામાં આવે છે કે જે પ્રાણીઓના કુદરતી નિવાસસ્થાનની શક્ય તેટલી નજીક હોય।
તેમની સુખાકારી સુનિશ્ચિત કરવા અને લોકો માટે શૈક્ષણિક તકો પૂરી પાડવા માટે તેમના આહાર, સ્વાસ્થ્ય અને વર્તણૂક પદ્ધતિઓનું સંચાલન કરવા માટે ખાસ કાળજી લેવામાં આવે છે।

(D) પ્રાણીઉદ્યાનો અને વનસ્પતિ ઉદ્યાનો એ સ્વ-સ્થાન (ex-situ) સંરક્ષણ કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ સુવિધાઓમાં,વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓની દુર્લભ જાતિઓને લુપ્ત થતી અટકાવવા માટે તેમનું જતન કરવામાં આવે છે.
આ કેન્દ્રો ઘણીવાર જનીનબેંક અથવા જાતિબેંક તરીકે કાર્ય કરે છે,જ્યાં સંરક્ષણ અને સંશોધનના હેતુઓ માટે જનીનિક દ્રવ્ય અથવા જીવંત નમૂનાઓનું જતન કરવામાં આવે છે.
તેથી,$(A)$ અને $(B)$ બંને આ સંસ્થાઓમાં કરવામાં આવતા સંરક્ષણ પ્રયાસો માટે યોગ્ય શબ્દો છે.

(A) પ્રાણીઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ સ્થાનો છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવીય દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે. ભારતમાં,આ ઉદ્યાનોનું નિયમન અને નિરીક્ષણ સેન્ટ્રલ ઝૂ ઑથોરિટી $(CZA)$ દ્વારા કરવામાં આવે છે,જે વાઇલ્ડલાઇફ (પ્રોટેક્શન) એક્ટ,$1972$ હેઠળ સ્થપાયેલી એક વૈધાનિક સંસ્થા છે.

(C) $Safari$ $Park$ (ખાસ કરીને $Gir$ $Lion$ $Project$ અથવા $Devalia$ $Safari$ $Park$) ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલું છે.
રાણી જીજામાતા ઉદ્યાન મુંબઈ (મહારાષ્ટ્ર) માં આવેલું છે.
હિમાલિયન પ્રાણી ઉદ્યાન ગંગટોક (સિક્કિમ) માં આવેલું છે.
રાષ્ટ્રીય પ્રાણી ઉદ્યાન નવી દિલ્હીમાં આવેલું છે.

(A) ભારતની રાજધાની નવી દિલ્હીમાં 'રાષ્ટ્રીય પ્રાણી ઉદ્યાન' (National Zoological Park) આવેલું છે.
તે એક જાણીતું પ્રાણી ઉદ્યાન છે જ્યાં વિવિધ પ્રકારના જંગલી પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ રાખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) વિધાન $(S)$ સાચું છે કારણ કે ભારતમાં તમામ પ્રાણીઉદ્યાનોનું નિયમન અને સંચાલન સેન્ટ્રલ ઝૂ ઓથોરિટી $(CZA)$ દ્વારા કરવામાં આવે છે,જે એક વૈધાનિક સંસ્થા છે.
કારણ $(R)$ પણ સાચું છે કારણ કે પ્રાણીઉદ્યાનનો મુખ્ય હેતુ જંગલી પ્રાણીઓને નિયંત્રિત વાતાવરણ પૂરું પાડવાનો છે,જેથી મનુષ્યો તેમના ખોરાકની આદતો અને વર્તનનો અભ્યાસ કરી શકે.
$CZA$ દ્વારા નિયમન એ કારણ છે કે શા માટે આ ઉદ્યાનો પ્રાણીઓના કલ્યાણને જાળવવા માટે વ્યવસ્થિત રીતે કાર્ય કરે છે,તેથી $R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(B) વિધાન $S$ સાચું છે કારણ કે રાણી જીજામાતા ઉદ્યાન (અગાઉનું વિક્ટોરિયા ગાર્ડન્સ) એ મુંબઈના ભાયખલામાં આવેલું એક જાણીતું પ્રાણી સંગ્રહાલય અને વનસ્પતિ ઉદ્યાન છે.
કારણ $R$ સાચું છે કારણ કે હિમાલયન ઝૂઓલોજિકલ પાર્ક (પદ્મજા નાયડુ હિમાલયન ઝૂઓલોજિકલ પાર્ક) ખરેખર ગંગટોક,સિક્કિમમાં આવેલું છે.
આ બંને વિધાનો ચોક્કસ પ્રાણી ઉદ્યાનોના સ્થાન વિશેની સ્વતંત્ર હકીકતો છે અને $R$ એ $S$ શા માટે સાચું છે તેની સમજૂતી આપતું નથી,તેથી સાચો જવાબ $(b)$ છે.

(D) પ્રાણીઉદ્યાન ($Zoological$ $Park$) એ એવી જગ્યા છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવીય દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે. પ્રાણીઉદ્યાનનો મુખ્ય હેતુઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. જંગલી પ્રાણીઓની ખોરાકની આદતો અને વર્તણૂકનો અભ્યાસ કરવાની તક પૂરી પાડવી.
$2$. બચાવેલા પ્રાણીઓના પુનર્વસન તેમજ તેમની સાર-સંભાળ અંગે માહિતી પૂરી પાડવી.
$3$. ભયંકર રીતે લુપ્ત થતી જાતિઓ માટે સુરક્ષિત વાતાવરણ પૂરું પાડીને જૈવવિવિધતાના સંરક્ષણમાં મદદ કરવી.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી વિકલ્પ $D$ એ પ્રાણીઉદ્યાનના હેતુનું સૌથી સચોટ વર્ણન છે.

(B) પ્રાણી ઉદ્યાનો એ વિશિષ્ટ સ્થાનો છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવ સંભાળ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે. ભારતમાં,આ ઉદ્યાનોનું સંચાલન અને નિરીક્ષણ $CZA$ (સેન્ટ્રલ ઝૂ ઓથોરિટી - કેન્દ્રીય પ્રાણી સંગ્રહાલય સત્તામંડળ) દ્વારા કરવામાં આવે છે. $CZA$ એ ભારત સરકારના પર્યાવરણ,વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય હેઠળની એક વૈધાનિક સંસ્થા છે,જે સમગ્ર દેશમાં પ્રાણી સંગ્રહાલયોની દેખરેખ અને નિયમન માટે જવાબદાર છે.

(D) પ્રાણી ઉદ્યાન એ એક એવી જગ્યા છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવ દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે.
આ ઉદ્યાનોને પ્રાણીઓના કુદરતી નિવાસસ્થાનની શક્ય તેટલી નજીક નકલ કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે.
મગરપાર્ક,માછલીઘર અને સરિસૃપઘર એ તમામ પ્રાણી ઉદ્યાનો અથવા સુવિધાઓના વિશિષ્ટ પ્રકારો છે જે સંરક્ષણ,શિક્ષણ અને સંશોધનના હેતુઓ માટે પ્રાણીઓના ચોક્કસ જૂથોને રાખે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો પ્રાણી ઉદ્યાનોની કક્ષામાં આવે છે.

(B) ભારતમાં પ્રાણીઉદ્યાનોને સામાન્ય રીતે $Zoological$ $gardens$ (પ્રાણી-સંગ્રહાલય) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ એવા સ્થળો છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવ સંભાળ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે,જે આપણને તેમના ખોરાકની ટેવો અને વર્તન વિશે શીખવામાં મદદ કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) પ્રાણીઉદ્યાન અને જૈવિક અભ્યાસ કેન્દ્રોના સંદર્ભમાં,'અનિર્દેશિત' અથવા 'નિર્જીવ' વિસ્તાર એટલે એવી જગ્યા જ્યાં જીવંત પ્રાણીઓને બદલે સંગ્રહિત નમૂનાઓ રાખવામાં આવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,'કંકાલઘર' (Skeleton house) માં પ્રાણીઓના સંગ્રહિત હાડપિંજરના અવશેષો હોય છે,જે નિર્જીવ પ્રદર્શનો છે. જ્યારે પ્રાણી-મ્યુઝિયમ,કીટકઘર અને નિશાચરઘર સામાન્ય રીતે જીવંત સજીવો અથવા ચોક્કસ જૈવિક નિવાસસ્થાનોને પ્રદર્શિત કરવા માટે બનાવવામાં આવે છે.

(D) $CZA$ એટલે સેન્ટ્રલ ઝૂ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (Central Zoo Authority of India). તે ભારત સરકારના પર્યાવરણ,વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય હેઠળની એક વૈધાનિક સંસ્થા છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય ભારતમાં પ્રાણી ઉદ્યાનો (Zoological Parks) ના સંચાલનનું નિરીક્ષણ અને નિયમન કરવાનું છે. તેથી,પ્રાણી ઉદ્યાનો $CZA$ ની દેખરેખ હેઠળ કાર્ય કરે છે.

(A) સક્કરબાગ પ્રાણીઉદ્યાન ગુજરાતના જૂનાગઢમાં આવેલું છે. તે ભારતનું સૌથી જૂનું પ્રાણીઉદ્યાન છે,જેની સ્થાપના $1863$ માં કરવામાં આવી હતી.

(D) હિમાલયન પ્રાણીઉદ્યાન ગંગટોક,સિક્કિમમાં આવેલું છે. તે ઊંચાઈ પર આવેલું પ્રાણીઉદ્યાન છે જે રેડ પાંડા અને સ્નો લેપર્ડ જેવી પ્રજાતિઓના સંરક્ષણ માટે જાણીતું છે.

(D) પ્રાણીઉદ્યાન એ એવી જગ્યા છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવીય દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે,જે આપણને તેમના ખોરાકની આદતો અને વર્તન વિશે શીખવામાં મદદ કરે છે.
પ્રાણીઉદ્યાનના સામાન્ય ઘટકોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. $Serpentarium$: સાપને રાખવા માટેની સુવિધા.
$2$. $Nocturnal$ $house$: રાત્રે સક્રિય રહેતા પ્રાણીઓ માટેની સુવિધા.
$3$. $Aviary$: પક્ષીઓને રાખવા માટેનું મોટું પાંજરું.
$4$. $Glass$ $house$: આ સામાન્ય રીતે વનસ્પતિ ઉદ્યાન (Botanical garden) માં છોડ ઉગાડવા માટે વપરાતું માળખું છે,તે પ્રાણીઉદ્યાનનો ભાગ નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) પ્રાણીઉદ્યાન એ એવી જગ્યા છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવ સંભાળ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે. પ્રાણીઉદ્યાનના મુખ્ય હેતુઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. જંગલી પ્રાણીઓની ખોરાકની આદતો અને વર્તણૂક વિશે માહિતી પૂરી પાડવી.
$2$. વિવિધ જાતિઓના અનુકૂલન,પોષણ અને પરિસ્થિતિવિજ્ઞાનનો અભ્યાસ કરવો.
$3$. વિવિધ પ્રાણીઓ વચ્ચેના વર્ગીકરણીય આંતરસંબંધોને સમજવા.
$4$. વન્યજીવ સંરક્ષણ વિશે જનજાગૃતિ ફેલાવવી અને શિક્ષણ આપવું.
જીવનનિર્વાહ માટે ઇકો-ટુરિઝમને પ્રોત્સાહન આપવું એ વ્યાવસાયિક અથવા ગૌણ પ્રવૃત્તિ છે,તે પ્રાણીઉદ્યાનનો મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક કે શૈક્ષણિક હેતુ નથી.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ શક્કરબાગ પ્રાણી ઉદ્યાન જૂનાગઢમાં આવેલું છે.
$(b)$ હિમાલયન પ્રાણી ઉદ્યાન ગંગટોકમાં આવેલું છે.
$(c)$ ત્રિવેન્દ્રમ પ્રાણી ઉદ્યાન ત્રિવેન્દ્રમમાં આવેલું છે.
$(d)$ રાષ્ટ્રીય પ્રાણી ઉદ્યાન નવી દિલ્હીમાં આવેલું છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $(a-iii), (b-iv), (c-ii), (d-i)$ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. ચેન્નાઈમાં એરિગનાર અન્ના પ્રાણી ઉદ્યાન $(v)$ આવેલું છે.
$B$. અમદાવાદમાં કમલા નેહરુ પ્રાણી ઉદ્યાન છે, જેને સામાન્ય રીતે પ્રાણી ઉદ્યાન $(i)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$C$. મુંબઈમાં રાણી જીજામાતા ઉદ્યાન $(ii)$ આવેલું છે, જે બાયકુલા ઝૂ તરીકે પણ જાણીતું છે.
$D$. હૈદરાબાદમાં નેહરુ પ્રાણી ઉદ્યાન $(iii)$ આવેલું છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-v, B-i, C-ii, D-iii$ છે.

(A) $1.$ ફૂમીગેશન એ હર્બેરિયમ શીટ્સ અને સંગ્રહાલયના નમૂનાઓને ફૂગ,કીટકો અને ભેજથી બચાવવા માટે વપરાતી પ્રક્રિયા છે $(1-c)$.
$2.$ પેશી સંવર્ધન એ વનસ્પતિની નવી જાતિઓના ઝડપી ગુણન અને વિકાસ માટે વપરાતી તકનીક છે $(2-d)$.
$3.$ સંગ્રાહકનો ઉપયોગ જૈવિક નમૂનાઓને પ્રિઝર્વેટિવ ધરાવતી શીશીઓ કે બરણીઓમાં સાચવવા માટે થાય છે $(3-b)$.
$4.$ જનીન બેંક એ એક પ્રકારનું બાયોરિપોઝિટરી છે જે વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓની દુર્લભ જાતિઓ માટે જનીનિક દ્રવ્ય,જેમ કે બીજ અથવા પેશીઓને સાચવે છે $(4-a)$.
આમ,સાચી જોડ $1-c, 2-d, 3-b, 4-a$ છે.

(D) જનીનબેન્ક એ એક પ્રકારનું બાયોરિપોઝિટરી છે જે જનીનિક દ્રવ્યનું સંરક્ષણ કરે છે.
$1$. હર્બેરિયમ એ એકત્રિત કરેલા વનસ્પતિના નમૂનાઓનું સંગ્રહસ્થાન છે,જેને સૂકવીને,દબાવીને અને શીટ્સ પર સાચવવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ વર્ગીકરણના અભ્યાસ માટે થાય છે,જીવંત જનીનિક દ્રવ્ય અથવા બીજને લાંબા ગાળાના સંરક્ષણ માટે નહીં.
$2$. મ્યુઝિયમ એ એવી સંસ્થા છે જ્યાં અભ્યાસ અને સંદર્ભ માટે સાચવેલા વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓના સંગ્રહ રાખવામાં આવે છે. આ સામાન્ય રીતે મૃત નમૂનાઓ છે અને તે જનીનબેન્ક તરીકે કાર્ય કરતા નથી.
$3$. વનસ્પતિઉદ્યાન અને પ્રાણીસંગ્રહાલય ઘણીવાર જીવંત નમૂનાઓ જાળવી રાખે છે અને તે $ex-situ$ સંરક્ષણ સ્થળો તરીકે કામ કરી શકે છે,જે સંભવિતપણે જનીનબેન્ક તરીકે કાર્ય કરી શકે છે.
તેથી,હર્બેરિયમ અને મ્યુઝિયમ જનીનબેન્ક તરીકે કાર્ય કરતા નથી.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. વનસ્પતિ સંગ્રહાલય: તેમાં સૂકવેલા વનસ્પતિના નમૂનાઓને ફૂગ અને જીવાતથી બચાવવા માટે પોઈઝનિંગ (મર્ક્યુરિક ક્લોરાઈડ જેવા રસાયણોનો ઉપયોગ) કરવામાં આવે છે। તેથી, $1-c$.
$2$. વનસ્પતિ ઉદ્યાન: આ એવા વિશિષ્ટ ઉદ્યાનો છે જેમાં સંદર્ભ માટે જીવંત વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ હોય છે। 'ઓર્કિડિયમ' એ ઓર્કિડ માટેનું એક વિશિષ્ટ વનસ્પતિ ઉદ્યાન છે। તેથી, $2-d$.
$3$. મ્યુઝિયમ: મ્યુઝિયમમાં અભ્યાસ અને સંદર્ભ માટે સચવાયેલા વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓના નમૂનાઓનો સંગ્રહ હોય છે। પ્રાણીઓને ઘણીવાર સંગ્રાહક દ્રાવણમાં અથવા સ્ટફિંગ (ચામડીમાં રૂ ભરીને) કરીને સાચવવામાં આવે છે। તેથી, $3-a$.
$4$. પ્રાણી ઉદ્યાન: આ એવી જગ્યાઓ છે જ્યાં જંગલી પ્રાણીઓને માનવ સંભાળ હેઠળ સુરક્ષિત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે, જે આપણને તેમની ખોરાકની આદતો અને વર્તન વિશે શીખવામાં મદદ કરે છે। તેથી, $4-b$.
તેથી, સાચો ક્રમ $1-c, 2-d, 3-a, 4-b$ છે।

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. સેન્ટ્રલ નેશનલ વનસ્પતિ સંગ્રહાલય કોલકાતામાં આવેલું છે $(1-d)$.
$2$. મ્યુઝિયમ ઓફ નેશનલ હિસ્ટ્રી પેરિસમાં આવેલું છે $(2-c)$.
$3$. રોયલ બોટનિક ગાર્ડન (જે બ્રિટિશ મ્યુઝિયમ/ક્યુ ગાર્ડન સાથે સંકળાયેલ છે) ક્યુમાં આવેલું છે $(3-e)$.
$4$. ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટનું વનસ્પતિ સંગ્રહાલય દેહરાદૂનમાં આવેલું છે $(4-a)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $1-d, 2-c, 3-e, 4-a$ છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યુઝિયમ મુંબઈ $(d)$ માં આવેલું છે.
$2$. ઝુલોજિકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા જોધપુર $(a)$ માં આવેલું છે.
$3$. ગવર્નમેન્ટ મ્યુઝિયમ ચેન્નાઈ $(e)$ માં આવેલું છે.
$4$. મ્યુઝિયમ ઓફ નેશનલ હિસ્ટ્રી પેરિસ $(b)$ માં આવેલું છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $1-d, 2-a, 3-e, 4-b$ છે.