Physical Properties of Metals and Non-metals Questions in Gujarati

(N/A) $(i)$ ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવતી ધાતુ $\to$ પારો $(Hg)$.
$(ii)$ જેને છરી વડે સરળતાથી કાપી શકાય તેવી ધાતુ $\to$ સોડિયમ $(Na)$ અથવા પોટેશિયમ $(K)$.
$(iii)$ ઉષ્માની સૌથી સારી વાહક ધાતુ $\to$ ચાંદી $(Ag)$.
$(iv)$ ઉષ્માની મંદ વાહક ધાતુઓ $\to$ પારો $(Hg)$ અને સીસું $(Pb)$.

(N/A) ટીપી શકાય તેવા (Malleable): જે પદાર્થોને ટીપીને પાતળા પતરાં બનાવી શકાય છે,તેમને ટીપી શકાય તેવા (Malleable) કહેવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,મોટાભાગની ધાતુઓ ટીપી શકાય તેવી હોય છે.
તણાવક્ષમ (Ductile): જે પદાર્થોને ખેંચીને પાતળા તાર બનાવી શકાય છે,તેમને તણાવક્ષમ (Ductile) કહેવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,મોટાભાગની ધાતુઓ તણાવક્ષમ હોય છે.

(N/A) હથોડી વડે,આપણે નમૂનાને ટીપી શકીએ છીએ. જો તેને ટીપીને પાતળા પતરા બનાવી શકાય (એટલે કે તે ટીપાવપણું ધરાવે છે),તો તે ધાતુ છે; અન્યથા તે અધાતુ છે.
તેવી જ રીતે,આપણે બેટરી,બલ્બ,વાયર અને સ્વિચનો ઉપયોગ કરીને નમૂના સાથે એક વિદ્યુત પરિપથ બનાવી શકીએ છીએ. જો નમૂનો વિદ્યુતનું વહન કરે,તો બલ્બ પ્રકાશિત થશે,જે દર્શાવે છે કે તે ધાતુ છે; અન્યથા તે અધાતુ છે.
$(b)$ આ કસોટીઓ ધાતુઓ અને અધાતુઓ વચ્ચે તફાવત પારખવા માટે ઉપયોગી છે કારણ કે તે ટીપાવપણું અને વિદ્યુત વાહકતા જેવા મૂળભૂત ભૌતિક ગુણધર્મો પર આધારિત છે. આ કસોટીઓ સરળ અને ઝડપી છે અને તેમાં કોઈ જટિલ રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થતો નથી.

(N/A) પ્લેટિનમ,સોનું અને ચાંદીનો ઉપયોગ ઘરેણાં બનાવવા માટે નીચેના કારણોસર થાય છે:
$1$. ચમક: આ ધાતુઓ ઉચ્ચ કક્ષાની ધાત્વિક ચમક ધરાવે છે,જે તેમને આકર્ષક અને ઘરેણાં માટે યોગ્ય બનાવે છે.
$2$. ઓછી સક્રિયતા: આ નિષ્ક્રિય ધાતુઓ છે અને ખૂબ જ ઓછી સક્રિય છે. તેઓ સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં હવા,પાણી કે એસિડ સાથે પ્રતિક્રિયા આપતી નથી,જેના કારણે તેનું ક્ષારણ થતું નથી કે તે ઝાંખી પડતી નથી.
$3$. ટીપાઉપણું અને તન્યતા: આ ધાતુઓ ખૂબ જ ટીપાઉ અને તન્ય હોય છે,જેના કારણે તેમને સરળતાથી જટિલ ડિઝાઇનમાં ઢાળી શકાય છે.

(A) ધાતુઓ એવા તત્વો છે જે સામાન્ય રીતે ચમક,ઉચ્ચ વિદ્યુત અને ઉષ્મીય વાહકતા,તણાવપણું (તારમાં ખેંચી શકાય તેવો ગુણધર્મ) અને ટીપાવપણું (પતરામાં ટીપી શકાય તેવો ગુણધર્મ) જેવા ગુણધર્મો દર્શાવે છે.
તેઓ ઝણકાર ઉત્પન્ન કરનાર પણ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે અથડાવાથી તે રણકાર ઉત્પન્ન કરે છે.
નિસ્તેજપણું એ અધાતુઓનો લાક્ષણિક ગુણધર્મ છે,ધાતુઓનો નહીં.
તેથી,ધાતુઓ સામાન્ય રીતે નિસ્તેજપણું દર્શાવતી નથી.

(B) ધાતુઓનો એ ગુણધર્મ જેના દ્વારા તેમને ખેંચીને પાતળા તાર બનાવી શકાય છે તેને $\text{તન્યતા}$ (ductility) કહેવામાં આવે છે।
$\text{ટીપાઉપણું}$ (malleability) એ ધાતુને ટીપીને પાતળા પતરાં બનાવવાનો ગુણધર્મ છે।
$\text{નાદગુણ}$ (sonorousity) એટલે ધાતુને અથડાવવાથી રણકાર ઉત્પન્ન થવાનો ગુણધર્મ।
$\text{વાહકતા}$ (conductivity) એટલે ઉષ્મા અથવા વિદ્યુતનું વહન કરવાની ક્ષમતા।
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે।

(C) એલ્યુમિનિયમનો ઉપયોગ રસોઈના વાસણો બનાવવા માટે નીચેના કારણોસર થાય છે:
$1$. સારી ઉષ્મીય વાહકતા: તે વાસણમાં ગરમીને ઝડપથી અને સમાન રીતે પસાર થવા દે છે,જે ખોરાક રાંધવા માટે જરૂરી છે.
$2$. ઊંચું ગલનબિંદુ: તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે રસોઈ માટે જરૂરી ઊંચા તાપમાનના સંપર્કમાં આવતા વાસણ ઓગળી ન જાય અથવા તેનો આકાર બદલાય નહીં.
તેથી,ગુણધર્મો $(i)$ અને $(iv)$ તેના રસોઈના વાસણોમાં ઉપયોગ માટે જવાબદાર છે.

(A) મોટાભાગની ધાતુઓ તેમના મજબૂત ધાત્વીય બંધને કારણે ઓરડાના તાપમાને ઘન સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
જોકે,પારો $(Hg)$ એક એવી વિશિષ્ટ ધાતુ છે જે ઓરડાના તાપમાને $(25^{\circ}C)$ પ્રવાહી અવસ્થામાં જોવા મળે છે.
આનું કારણ પારોના પરમાણુઓ વચ્ચે રહેલું નબળું ધાત્વીય બંધન છે,જે તેમને ઓરડાના તાપમાને સરળતાથી એકબીજા પર સરકવા દે છે.

(C) મોટાભાગની અધાતુઓ દેખાવમાં ઝાંખી હોય છે અને તેમાં ધાત્વીય ચળકાટ હોતો નથી.
જોકે,$Iodine$ (આયોડિન) અધાતુઓમાં અપવાદ છે.
તે અધાતુ હોવા છતાં,તેની ઘન અવસ્થામાં તે લાક્ષણિક ચમકદાર અથવા ચળકાટ ધરાવતો દેખાવ દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) $1$. દરેક તત્વની ઇલેક્ટ્રોનીય રચનાનું વિશ્લેષણ કરો:
- $X$ માં $2, 8$ ઇલેક્ટ્રોન છે. તેની સંયોજકતા કક્ષા પૂર્ણ છે (અષ્ટક પૂર્ણ છે), તેથી $X$ એક નિષ્ક્રિય વાયુ (નિયોન) છે.
- $Y$ માં $2, 8, 7$ ઇલેક્ટ્રોન છે. તેની બાહ્યતમ કક્ષામાં $7$ ઇલેક્ટ્રોન છે, જેનો અર્થ છે કે તેને અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે $1$ ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર છે. જે તત્વો ઇલેક્ટ્રોન મેળવે છે તે અધાતુ હોય છે (ક્લોરિન).
- $Z$ માં $2, 8, 2$ ઇલેક્ટ્રોન છે. તેની બાહ્યતમ કક્ષામાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન છે, જે તે સ્થાયી રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે સરળતાથી ગુમાવી શકે છે. જે તત્વો ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે તે ધાતુ હોય છે (મેગ્નેશિયમ).
$2$. વિકલ્પોનું મૂલ્યાંકન કરો:
- વિકલ્પ $A$: $X$ નિષ્ક્રિય વાયુ છે, ધાતુ નથી.
- વિકલ્પ $B$: $Y$ અધાતુ છે અને $Z$ ધાતુ છે. આ વિધાન સાચું છે.
- વિકલ્પ $C$: $Z$ ધાતુ છે, અધાતુ નથી.
- વિકલ્પ $D$: $Y$ અધાતુ છે, ધાતુ નથી.
તેથી, સાચું વિધાન એ છે કે $Y$ અધાતુ છે અને $Z$ ધાતુ છે.

(D) અધાતુઓ સામાન્ય રીતે વિદ્યુતના અવાહક હોય છે કારણ કે તેમની પાસે મુક્ત ઇલેક્ટ્રોન હોતા નથી.
જોકે,કાર્બનનું અપરરૂપ $Graphite$ (ગ્રેફાઇટ) આ બાબતમાં અપવાદ છે.
$Graphite$ માં,દરેક કાર્બન પરમાણુ એક જ સમતલમાં અન્ય ત્રણ કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે,જેના કારણે દરેક કાર્બન પરમાણુ દીઠ એક સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન મુક્ત રહે છે.
આ મુક્ત ઇલેક્ટ્રોનને કારણે $Graphite$ વિદ્યુતનું વહન કરી શકે છે.
તેથી,$Graphite$ વિદ્યુતનું સુવાહક છે.

(B) મોટાભાગના અધાતુ તત્વો સામાન્ય તાપમાને ઘન અથવા વાયુ સ્વરૂપમાં હોય છે.
બ્રોમિન એકમાત્ર એવું અધાતુ તત્વ છે જે સામાન્ય તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં જોવા મળે છે.
કાર્બન,ફોસ્ફરસ અને સલ્ફર એ પ્રમાણભૂત પરિસ્થિતિઓમાં ઘન અધાતુઓ છે.

(A, B, D) ધાતુઓ એવા તત્વો છે જે સામાન્ય રીતે તેમની બાહ્યતમ કક્ષામાં $1, 2$ અથવા $3$ ઇલેક્ટ્રોન ધરાવે છે.
$(a)$ ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 8, 2$: સંયોજકતા કક્ષામાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન છે. આ મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ છે.
$(b)$ ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 8, 1$: સંયોજકતા કક્ષામાં $1$ ઇલેક્ટ્રોન છે. આ સોડિયમ $(Na)$ છે.
$(c)$ ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 8, 7$: સંયોજકતા કક્ષામાં $7$ ઇલેક્ટ્રોન છે. આ અધાતુ (ક્લોરિન,$Cl$) છે.
$(d)$ ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 1$: સંયોજકતા કક્ષામાં $1$ ઇલેક્ટ્રોન છે. આ લિથિયમ $(Li)$ છે.
તેથી,ધાતુઓ $(a), (b)$ અને $(d)$ છે.

(N/A) તાંબુ અને એલ્યુમિનિયમ એવી ધાતુઓ છે જે ખૂબ જ ઓછી વિદ્યુત અવરોધકતા ધરાવે છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ વિદ્યુત પ્રવાહના વહનમાં ન્યૂનતમ અવરોધ પેદા કરે છે.
આ ગુણધર્મને કારણે,તેઓ વિદ્યુતના ઉત્તમ વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
પરિણામે,ગરમીના સ્વરૂપમાં ઉર્જાનો ન્યૂનતમ વ્યય થાય અને કાર્યક્ષમ રીતે પાવર પહોંચાડી શકાય તે માટે વિદ્યુત વાયરિંગ અને ટ્રાન્સમિશન લાઈનોમાં તેનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે.

(N/A) ઉષ્માના સુવાહક: સિલ્વર $(Ag)$ અને કોપર $(Cu)$.
$(b)$ ઉષ્માના મંદ વાહક: લેડ $(Pb)$ અને મર્ક્યુરી $(Hg)$.

(N/A) ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવતી ધાતુ પારો $(Hg)$ છે.
ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવતી અધાતુ બ્રોમિન $(Br)$ છે.
$310\ K$ $(37\ ^\circ C)$ થી ઓછું ગલનબિંદુ ધરાવતી બે ધાતુઓ સીઝિયમ $(Cs)$ અને ગેલિયમ $(Ga)$ છે.

(N/A) ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં જોવા મળતી ધાતુ $Mercury$ $(Hg)$ છે.
ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં જોવા મળતી અધાતુ $Bromine$ $(Br_2)$ છે.

(N/A) ખૂબ જ નીચું ગલનબિંદુ ધરાવતી બે ધાતુઓ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ સીઝિયમ $(Cs)$
$(ii)$ ગેલિયમ $(Ga)$
આ ધાતુઓ ગરમી પ્રત્યે એટલી સંવેદનશીલ હોય છે કે તે માનવ હથેળીમાં રાખવાથી પણ પીગળી શકે છે.

(N/A) આયોડિન $(I_2)$ એ એક અધાતુ છે જે ચળકાટ ધરાવે છે.
સોડિયમ $(Na)$ અથવા પોટેશિયમ $(K)$ જેવી ધાતુઓ જ્યારે હવામાં ખુલ્લી રાખવામાં આવે છે,ત્યારે તેના પર ઓક્સાઈડનું પડ જામી જવાથી તે ઝાંખી (ચળકાટ વગરની) દેખાય છે. આ ઉપરાંત,લોખંડ $(Fe)$ જેવી ધાતુઓ પણ તેના પાવડર સ્વરૂપમાં અથવા ઓક્સિડેશન પામ્યા પછી ચળકાટ વગરની દેખાઈ શકે છે.

(N/A) ધાતુઓ રણકાર ઉત્પન્ન કરનાર (sonorous) હોય છે,એટલે કે જ્યારે તેને અથડાવવામાં આવે ત્યારે તે રણકાર ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,શાળાની ઘંટડીઓ બનાવવા માટે ધાતુઓનો ઉપયોગ થાય છે.
$(b)$ તાંબું વિદ્યુતનું ખૂબ જ સારું વાહક છે અને તેનો વિદ્યુત અવરોધ ઓછો હોય છે. તેથી,તેનો ઉપયોગ વિદ્યુત વાયરો બનાવવા માટે થાય છે.

(N/A) સોડિયમ $(Na)$ એ ખૂબ જ સક્રિય ધાતુ છે જે હવાના ઓક્સિજન અને ભેજ સાથે ઝડપથી પ્રક્રિયા કરે છે,તેથી તેને પ્રક્રિયા અટકાવવા માટે કેરોસીનમાં રાખવામાં આવે છે.
$(b)$ આયોડિન $(I_2)$ એક એવી અધાતુ છે જે લાક્ષણિક ચળકાટ ધરાવે છે અને તેનો રંગ જાંબલી-કાળો હોય છે.
$(c)$ ગેલિયમ $(Ga)$ અને સીઝિયમ $(Cs)$ ના ગલનબિંદુ ખૂબ નીચા હોય છે અને તે માનવ હથેળી પર રાખવાથી પીગળી જાય છે.
$(d)$ લેડ $(Pb)$ અને મર્ક્યુરી $(Hg)$ એવી ધાતુઓ છે જે કોપર કે સિલ્વર જેવી અન્ય ધાતુઓની સરખામણીમાં ઉષ્માની મંદ વાહક છે.

(N/A) $(i)$ સોડિયમ એટલું નરમ હોય છે કે તેને છરી વડે કાપી શકાય છે.
$(ii)$ તેની ઘનતા ઓછી હોય છે.
$(iii)$ તેનું ગલનબિંદુ નીચું હોય છે.

(N/A) $(i)$ લેડ (સીસું) એક એવી ધાતુ છે જે ચળકાટ ધરાવતી નથી.
$(ii)$ પારો (મર્ક્યુરી) એક એવી ધાતુ છે જે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં હોય છે.
$(iii)$ ગેલિયમ અને સીઝિયમ એવી ધાતુઓ છે જે ખૂબ જ નીચા ગલનબિંદુ ધરાવે છે.
$(iv)$ આયોડિન એક એવી અધાતુ છે જે ચળકાટ ધરાવે છે.
$(v)$ ગ્રેફાઇટ (કાર્બનનું અપરરૂપ) એક એવી અધાતુ છે જે વિદ્યુતની સુવાહક છે.

(N/A) સલ્ફર $(S)$ એક અધાતુ છે કારણ કે:
$1.$ તે ઘન અવસ્થામાં બરડ હોય છે અને તેના ગલનબિંદુ તથા ઉત્કલનબિંદુ નીચા હોય છે.
$2.$ તે વિદ્યુતઋણમય તત્વ છે જે ઋણ આયન $(S^{2-})$ બનાવે છે અને તે ઉષ્મા તથા વિદ્યુતનું મંદ વાહક છે.
$3.$ તે ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસિડિક ઓક્સાઇડ બનાવે છે,જે પાણીમાં ઓગળીને એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ:
$(a) S(s) + O_2(g) \rightarrow SO_2(g)$
$(b) SO_2(g) + H_2O(l) \rightarrow H_2SO_3(aq)$
આ ગુણધર્મો અધાતુઓના લાક્ષણિક ગુણધર્મો છે,જે સાબિત કરે છે કે સલ્ફર એક અધાતુ છે.

(N/A) કોઈપણ તત્વની પરમાણ્વીય સંખ્યા તેના તટસ્થ પરમાણુમાં રહેલા કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા જેટલી હોય છે.
તત્વ $X$ માટે,ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 8, 2$ છે. કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $2 + 8 + 2 = 12$ છે. તેથી,$X$ ની પરમાણ્વીય સંખ્યા $12$ છે.
તત્વ $Y$ માટે,ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 8, 6$ છે. કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $2 + 8 + 6 = 16$ છે. તેથી,$Y$ ની પરમાણ્વીય સંખ્યા $16$ છે.

(N/A) જે તત્વો ધાતુઓ અને અધાતુઓ બંનેના ગુણધર્મો ધરાવે છે,તેમને અર્ધધાતુ (metalloid) કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણો: $Silicon$ $(Si)$ અને $Boron$ $(B)$.

(N/A) સોડિયમ $(Na)$ અથવા પોટેશિયમ $(K)$ એ નરમ ધાતુઓ છે જેને છરી વડે સરળતાથી કાપી શકાય છે.
$(b)$ પારો $(Hg)$ એકમાત્ર એવી ધાતુ છે જે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં હોય છે.
$(c)$ એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $13$ છે. તેની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $(2, 8, 3)$ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં $3$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે. બોરોન $(B)$ માં પણ $(2, 3)$ રચના સાથે $3$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.

(A) ચાંદી $(Ag)$ ને તમામ ધાતુઓમાં ઉષ્માના શ્રેષ્ઠ સુવાહક તરીકે ગણવામાં આવે છે. તાંબુ $(Cu)$ પણ ઉષ્માનું ઉત્તમ સુવાહક છે અને તેનો ઉપયોગ રસોઈના વાસણો અને વિદ્યુત વાયરિંગમાં મોટા પાયે થાય છે.

(A) ધાતુઓ વિદ્યુતની સુવાહક છે કારણ કે તેમની પાસે મુક્ત ઇલેક્ટ્રોનની મોટી સંખ્યા હોય છે જે સમગ્ર પદાર્થમાં મુક્તપણે ગતિ કરી શકે છે.
તેનાથી વિપરીત,અધાતુઓ અવાહક છે કારણ કે તેમની પાસે ખૂબ જ ઓછા અથવા કોઈ મુક્ત ઇલેક્ટ્રોન હોતા નથી,જે વિદ્યુત પ્રવાહના વહનને અટકાવે છે.

(A) સિલિકોન $(Si)$ એ $14$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું એક રાસાયણિક તત્વ છે.
તે આવર્ત કોષ્ટકના $14$ માં સમૂહમાં આવેલું છે.
તેની વિદ્યુત વાહકતા વાહક અને અવાહકની વચ્ચે હોય છે.
આવા ગુણધર્મો ધરાવતા પદાર્થોને અર્ધવાહક (semiconductor) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સિલિકોન એક અર્ધવાહક છે.

(C) અર્ધવાહક એવો પદાર્થ છે જેની વિદ્યુત વાહકતા વાહક (જેમ કે કોપર) અને અવાહક (જેમ કે કાચ) ની વચ્ચે હોય છે.
જર્મેનિયમ $(Ge)$ અને સિલિકોન $(Si)$ એ ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોમાં વપરાતા અર્ધવાહક તત્ત્વોના સૌથી સામાન્ય ઉદાહરણો છે.
ઝીંક $(Zn)$,કોપર $(Cu)$ અને સિલ્વર $(Ag)$ એ તમામ ધાતુઓ છે અને તે વિદ્યુતના સારા વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) પૃથ્વીનો પોપડો વિવિધ તત્વોનો બનેલો છે. તમામ ધાતુઓમાં, $Aluminium$ (એલ્યુમિનિયમ) સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતી ધાતુ છે, જે પૃથ્વીના પોપડાના વજનના લગભગ $8.1\%$ જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે. $Iron$ (લોખંડ) એ બીજા ક્રમની સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતી ધાતુ છે, જે પોપડાના લગભગ $5.0\%$ જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે. તેથી, સાચો જવાબ $Aluminium$ છે.

(B) થર્મોમીટરમાં પારો $(Hg)$ ધાતુનો ઉપયોગ થાય છે.
તે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં હોય છે અને તેનો ઉષ્મીય પ્રસરણાંક ઊંચો હોય છે,જે તેને તાપમાનના ફેરફાર સાથે સમાન રીતે વિસ્તરણ અને સંકોચન કરવામાં મદદ કરે છે.
વધુમાં,તેનું ઉત્કલનબિંદુ ઊંચું હોય છે અને તે થર્મોમીટરની કાચની દીવાલોને ચોંટતું નથી,જે તેને તાપમાન માપવા માટે આદર્શ બનાવે છે.

(D) કઈ ધાતુ સૌથી હલકી છે તે નક્કી કરવા માટે, આપણે તેમની ઘનતાની સરખામણી કરીએ છીએ:
$1$. તાંબું $(Cu)$: ઘનતા $\approx 8.96 \, g/cm^3$
$2$. ચાંદી $(Ag)$: ઘનતા $\approx 10.49 \, g/cm^3$
$3$. લેડ $(Pb)$: ઘનતા $\approx 11.34 \, g/cm^3$
$4$. મેગ્નેશિયમ $(Mg)$: ઘનતા $\approx 1.74 \, g/cm^3$
આ મૂલ્યોની સરખામણી કરતા, આપેલા વિકલ્પોમાં મેગ્નેશિયમની ઘનતા સૌથી ઓછી છે, તેથી તે સૌથી હલકી ધાતુ છે.

(A) પ્લેટિનમ એક ઉમદા ધાતુ છે,જેનો અર્થ છે કે તે ક્ષારણ અને ઓક્સિડેશન સામે ખૂબ જ પ્રતિરોધક છે. તેની ચમકદાર દેખાવ,ટકાઉપણું અને ટીપી શકાય તેવા ગુણધર્મને કારણે,તેનો ઉપયોગ આભૂષણો બનાવવામાં મોટા પાયે થાય છે. એલ્યુમિનિયમ,લેડ અને મેગ્નેશિયમનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે આભૂષણો માટે થતો નથી કારણ કે તે કાં તો ખૂબ જ સક્રિય છે,ખૂબ નરમ છે અથવા તેમાં આભૂષણો માટે જરૂરી સૌંદર્યલક્ષી આકર્ષણનો અભાવ હોય છે.

(B) મોટાભાગની ધાતુઓ ઓરડાના તાપમાને ઘન સ્વરૂપમાં હોય છે. જોકે, $\text{પારો}$ $(Hg)$ એક એવી વિશિષ્ટ ધાતુ છે જે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં જોવા મળે છે. સોડિયમ નરમ ઘન પદાર્થ છે, મેગ્નેશિયમ ઘન છે અને લેડ પણ ઘન ધાતુ છે.

(C) અર્ધવાહક એ એવો પદાર્થ છે જેની વિદ્યુત વાહકતા વાહક (જેમ કે તાંબુ) અને અવાહક (જેમ કે કાચ) ની વચ્ચે હોય છે.
જર્મેનિયમ $(Ge)$ એક જાણીતું અર્ધધાતુ તત્વ છે જે અર્ધવાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
એલ્યુમિનિયમ,મેગ્નેશિયમ અને સીસું એ ધાતુઓ છે જે વિદ્યુતના સારા વાહક છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) અર્ધધાતુઓ એવા તત્વો છે જે ધાતુઓ અને અધાતુઓ વચ્ચેના ગુણધર્મો ધરાવે છે.
સામાન્ય અર્ધધાતુઓમાં બોરોન $(B)$,સિલિકોન $(Si)$,જર્મેનિયમ $(Ge)$,આર્સેનિક $(As)$,એન્ટિમોની $(Sb)$ અને ટેલુરિયમ $(Te)$ નો સમાવેશ થાય છે.
ટિન $(Sn)$ એ $50$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું રાસાયણિક તત્વ છે અને તેને પોસ્ટ-ટ્રાન્ઝિશન મેટલ (ધાતુ) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,અર્ધધાતુ તરીકે નહીં.
તેથી,ટિન એ સાચો જવાબ છે.

(D) મોટાભાગની ધાતુઓ ઓરડાના તાપમાને ઘન હોય છે. જોકે,તેમાં કેટલાક અપવાદો છે.
$1$. પારો $(Hg)$ એક એવી ધાતુ છે જે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં હોય છે.
$2$. ગેલિયમ $(Ga)$ અને સીઝિયમ $(Cs)$ ના ગલનબિંદુ ખૂબ જ નીચા ($29.76 \ ^\circ C$ અને $28.44 \ ^\circ C$) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તે માનવ હથેળીમાં પીગળી શકે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ગેલિયમ એ ધાતુ છે જે ઓરડાના તાપમાનની નજીક પ્રવાહી અવસ્થામાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

(B) મોટાભાગની ધાતુઓ સખત હોય છે,પરંતુ $Sodium$ $(Na)$ અને $Potassium$ $(K)$ જેવી આલ્કલી ધાતુઓ અપવાદ છે.
આ ધાતુઓની ઘનતા ઓછી હોય છે અને ગલનબિંદુ પણ નીચા હોય છે.
તેમના નબળા ધાત્વિક બંધને કારણે,તે એટલી નરમ હોય છે કે તેને છરી વડે સરળતાથી કાપી શકાય છે.

(C) ઘનતા એટલે એકમ કદ દીઠ દળ $(d = m/V)$.
આપેલી ધાતુઓની ઘનતાની સરખામણી કરતા:
$1$. લેડ $(Pb)$: $\approx 11.34 \ g/cm^3$
$2$. ટીન $(Sn)$: $\approx 7.31 \ g/cm^3$
$3$. એલ્યુમિનિયમ $(Al)$: $\approx 2.70 \ g/cm^3$
$4$. પારો $(Hg)$: $\approx 13.53 \ g/cm^3$
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,એલ્યુમિનિયમની ઘનતા સૌથી ઓછી છે,જે તેને તેના કદના પ્રમાણમાં સૌથી હલકી ધાતુ બનાવે છે.

(D) સામાન્ય રીતે ધાતુઓ ઉષ્મા અને વિદ્યુતની સુવાહક હોય છે. જોકે,ધાતુઓમાં $Lead$ $(Pb)$ અને $Mercury$ $(Hg)$ ઉષ્મા અને વિદ્યુતની સરખામણીમાં મંદવાહક તરીકે ઓળખાય છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Lead$ એ સાચો જવાબ છે.

(C) ધાતુનો જે ગુણધર્મ છે જેના દ્વારા તેને ટીપીને પાતળા પતરાં બનાવી શકાય છે,તેને ટીપાઉપણું (Malleability) કહેવામાં આવે છે.
સોનું અને ચાંદી સૌથી વધુ ટીપાઉ ધાતુઓ છે.
ચાંદીનો ઉપયોગ ખૂબ જ પાતળા વરખ બનાવવા માટે થાય છે,જેનો ઉપયોગ ઘણીવાર ખાદ્ય પદાર્થોમાં સુશોભન માટે (જેમ કે ચાંદીના વરખ) કરવામાં આવે છે.
તેથી,ચાંદી એ સાચો જવાબ છે.

(C) એકમાત્ર અધાતુ તત્વ જે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપે જોવા મળે છે તે $\text{બ્રોમિન}$ $(Br)$ છે.
$\text{કાર્બન}$, $\text{હાઈડ્રોજન}$ અને $\text{ફૉસ્ફરસ}$ સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં ઘન અથવા વાયુ સ્વરૂપે જોવા મળે છે.

(D) આવર્ત કોષ્ટકમાં,તત્વોને મુખ્યત્વે ધાતુઓ,અધાતુઓ અને અર્ધધાતુઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
અત્યાર સુધીમાં શોધાયેલા $114$ તત્વોમાંથી,$22$ તત્વો અધાતુ તરીકે વર્ગીકૃત થયેલ છે.
આ તત્વો ધાતુના ગુણધર્મો જેવા કે ચળકાટ,ટીપી શકાય તેવો ગુણધર્મ,તાર ખેંચી શકાય તેવો ગુણધર્મ અથવા ઉચ્ચ વિદ્યુત વાહકતા દર્શાવતા નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $22$ છે.

(A) ઓરડાના તાપમાને,મોટાભાગની અધાતુઓ ઘન અથવા વાયુ સ્વરૂપે હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Chlorine$ $(Cl_2)$ એ એક અધાતુ છે જે વાયુ સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$Sulfur$ અને $Phosphorus$ ઓરડાના તાપમાને ઘન સ્વરૂપે હોય છે.
$Bromine$ એ એક એવી અધાતુ છે જે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપે જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) અધાતુઓ ઓરડાના તાપમાને ઘન,પ્રવાહી અથવા વાયુ સ્વરૂપમાં હોઈ શકે છે.
$1$. બ્રોમિન $(Br_2)$ એકમાત્ર અધાતુ છે જે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં હોય છે.
$2$. ક્લોરીન $(Cl_2)$ અને હાઈડ્રોજન $(H_2)$ ઓરડાના તાપમાને વાયુ સ્વરૂપમાં હોય છે.
$3$. સલ્ફર $(S_8)$ એ અધાતુ છે જે ઓરડાના તાપમાને ઘન સ્વરૂપમાં હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) ફૉસ્ફરસ એક અધાતુ તત્ત્વ છે જે ઓરડાના તાપમાને ઘન અવસ્થામાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે. તે સામાન્ય રીતે સફેદ ફૉસ્ફરસ અને લાલ ફૉસ્ફરસ જેવા વિવિધ અપરરૂપોમાં જોવા મળે છે,જે બંને ઘન સ્વરૂપમાં હોય છે.

(D) સામાન્ય રીતે,અધાતુઓ ચળકાટ ધરાવતી નથી અને તે ઝાંખી દેખાય છે. જોકે,$Iodine$ (આયોડિન) અધાતુઓમાં અપવાદ છે કારણ કે તે લાક્ષણિક ધાત્વીય ચળકાટ ધરાવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) મોટાભાગની અધાતુઓ વિદ્યુતની મંદ વાહક હોય છે કારણ કે તેમાં મુક્ત ઇલેક્ટ્રોનનો અભાવ હોય છે.
જોકે,$Graphite$ (ગ્રેફાઇટ),જે કાર્બનનું એક અપરરૂપ છે,તેની ષટ્કોણીય સ્તરીય રચનાને કારણે તેમાં મુક્ત ઇલેક્ટ્રોન હાજર હોય છે.
આ મુક્ત ઇલેક્ટ્રોનને કારણે $Graphite$ વિદ્યુતનું વહન કરી શકે છે,જે તેને અધાતુઓમાં અપવાદ બનાવે છે.