Mix Examples - The Human Eye and the Colourful World Questions in Gujarati

(N/A) સિલિયરી સ્નાયુઓ આંખના લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ બદલવામાં મદદ કરે છે.
$(b)$ મોતિયો (Cataract): આંખનો સ્ફટિકમય લેન્સ પ્રોટીનનો બનેલો હોય છે જે નિયમિત ભાતમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જે લેન્સને પારદર્શક બનાવે છે. જ્યારે આ પ્રોટીન અણુઓનો સમૂહ કોઈ વિસ્તારમાં એકઠો થાય છે,ત્યારે તે તે વિસ્તારને અપારદર્શક બનાવે છે. ધીમે ધીમે આ પડ વધતું જાય છે અને આખો લેન્સ અપારદર્શક બની જાય છે.
$(c)$ વિખેરાયેલા પ્રકાશનો રંગ વાતાવરણમાં રહેલા વિખેરતા કણો (હવાના અણુઓ,ધૂળના રજકણો અને પ્રદૂષકો) ના કદ પર આધાર રાખે છે.
$(d)$ $25 \ cm$ થી અનંત સુધી.
$(e)$ અવકાશમાં વાતાવરણ નથી,તેથી સૂર્યપ્રકાશને વિખેરવા માટે હવાના અણુઓ હોતા નથી,જેના કારણે આકાશ કાળું દેખાય છે.

(N/A) હાઇપરમેટ્રોપિયા,જેને દૂરદ્રષ્ટિની ખામી પણ કહેવામાં આવે છે,તે એક એવી દ્રષ્ટિની ખામી છે જેમાં વ્યક્તિ દૂરની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકે છે પરંતુ નજીકની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકતી નથી. આનું કારણ એ છે કે આંખનું નજીકનું બિંદુ સામાન્ય $25 \ cm$ કરતા દૂર ખસી ગયું હોય છે.
હાઇપરમેટ્રોપિયાના કારણો:
$1$. આંખનો ડોળો ખૂબ જ ટૂંકો થઈ ગયો હોય.
$2$. આંખના લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ ખૂબ વધી ગઈ હોય.
નિવારણ: આ ખામીને યોગ્ય કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા બહિર્ગોળ લેન્સનો ઉપયોગ કરીને સુધારી શકાય છે,જે પ્રકાશના કિરણોને આંખમાં પ્રવેશતા પહેલા કેન્દ્રિત કરે છે,જેથી પ્રતિબિંબ રેટિના (નેત્રપટલ) પર રચાય છે.
$(b)$ કલિલ દ્રાવણમાં પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન (ટિન્ડલ અસર) જોવા માટેની પ્રાયોગિક ગોઠવણીમાં પ્રકાશના શક્તિશાળી કિરણપુંજને કલિલ દ્રાવણ (દા.ત.,સોડિયમ થાયોસલ્ફેટનું દ્રાવણ) માંથી પસાર કરવામાં આવે છે. આ પ્રવૃત્તિમાં વપરાતા બે રસાયણો છે:
$1$. સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ $(Na_2S_2O_3)$
$2$. સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$

(A) સંયુક્ત માઇક્રોસ્કોપમાં,ઓબ્જેક્ટિવ લેન્સ વસ્તુનું વાસ્તવિક,ઉલટું અને વિવર્ધિત પ્રતિબિંબ રચે છે.
આ પ્રતિબિંબ આઈપીસ (નેત્રકાચ) માટે વસ્તુ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આઈપીસ એક સાદા વિપુલદર્શક કાચ તરીકે કાર્ય કરે છે અને આભાસી,ચત્તું (મધ્યવર્તી પ્રતિબિંબની સાપેક્ષમાં) અને વધુ વિવર્ધિત પ્રતિબિંબ રચે છે.
મધ્યવર્તી પ્રતિબિંબ ઉલટું હોવાથી,અંતિમ પ્રતિબિંબ મૂળ વસ્તુની સાપેક્ષમાં ઉલટું દેખાય છે.
તેથી,સંયુક્ત માઇક્રોસ્કોપ દ્વારા બનતું અંતિમ પ્રતિબિંબ મૂળ વસ્તુની સરખામણીમાં આભાસી,ઉલટું અને વિવર્ધિત હોય છે.

(A) ખગોળીય દૂરબીનમાં,વસ્તુકાચને દૂરની વસ્તુઓમાંથી શક્ય તેટલો વધુ પ્રકાશ એકત્રિત કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે,જેના માટે મોટા મુખ (એપર્ચર) અને મોટી કેન્દ્રલંબાઈ $(f_o)$ ની જરૂર હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,નેત્રકાચનો ઉપયોગ વસ્તુકાચ દ્વારા રચાયેલી પ્રતિબિંબને જોવા માટે બહિર્ગોળ લેન્સ તરીકે થાય છે,જેના માટે ટૂંકી કેન્દ્રલંબાઈ $(f_e)$ ની જરૂર હોય છે.
તેથી,ઉચ્ચ મોટવણી $(M = -f_o / f_e)$ મેળવવા માટે,વસ્તુકાચની કેન્દ્રલંબાઈ નેત્રકાચની કેન્દ્રલંબાઈ કરતા ઘણી મોટી હોય છે $(f_o > f_e)$.

(D) પ્રકાશ અને રંગ દ્રષ્ટિના સંદર્ભમાં,પ્રાથમિક રંગો લાલ,લીલો અને વાદળી $(RGB)$ છે.
આ રંગોને પ્રાથમિક માનવામાં આવે છે કારણ કે તે અન્ય રંગોના મિશ્રણથી બનાવી શકાતા નથી,અને તેમને વિવિધ તીવ્રતામાં ભેગા કરીને અન્ય રંગોનો વિશાળ વર્ણપટ ઉત્પન્ન કરી શકાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) પ્રકાશના પ્રાથમિક રંગો $Red$ (લાલ),$Green$ (લીલો) અને $Blue$ (વાદળી) છે,જેને ટૂંકમાં $RGB$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ રંગોને પ્રાથમિક રંગો કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમને પ્રકાશના અન્ય રંગોના મિશ્રણ દ્વારા બનાવી શકાતા નથી,પરંતુ જ્યારે તેમને વિવિધ તીવ્રતામાં ભેગા કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ સફેદ પ્રકાશ સહિતના રંગોની વિશાળ શ્રેણી ઉત્પન્ન કરી શકે છે.

(A) પ્રાથમિક રંગો (જેમ કે લાલ, લીલો અને વાદળી) ને વિવિધ પ્રમાણમાં મિશ્ર કરીને રંગોની વિશાળ શ્રેણી બનાવવાની પ્રક્રિયાને $Additive$ $\text{color mixing}$ (યૌગિક રંગ મિશ્રણ) કહેવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિમાં, નવા રંગો ઉત્પન્ન કરવા માટે વિવિધ તરંગલંબાઇના પ્રકાશને એકસાથે ઉમેરવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, લાલ અને લીલા પ્રકાશને મિશ્ર કરવાથી પીળો પ્રકાશ મળે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) પ્રાથમિક રંગો (જેમ કે પ્રકાશના સંદર્ભમાં લાલ,લીલો અને વાદળી) ના મિશ્રણથી મળતા રંગોને ગૌણ રંગો કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે પ્રાથમિક રંગોને વિવિધ પ્રમાણમાં ભેગા કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ ગૌણ રંગોની વિશાળ શ્રેણી ઉત્પન્ન કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,લાલ અને લીલા પ્રકાશને ભેગા કરવાથી પીળો,લીલો અને વાદળી ભેગા કરવાથી સ્યાન (Cyan),અને લાલ અને વાદળી ભેગા કરવાથી મેજેન્ટા (Magenta) રંગ મળે છે.

(D) પ્રકાશના એડિટિવ કલર મિક્સિંગના સંદર્ભમાં,પ્રાથમિક રંગો $Red$ (લાલ),$Green$ (લીલો) અને $Blue$ (વાદળી) $(RGB)$ છે.
આ રંગોને પ્રાથમિક માનવામાં આવે છે કારણ કે તે અન્ય રંગોના મિશ્રણથી બનાવી શકાતા નથી,અને તેમને વિવિધ તીવ્રતામાં ભેગા કરીને અન્ય ઘણા રંગો બનાવી શકાય છે.
$Yellow$ (પીળો) એ $Red$ (લાલ) અને $Green$ (લીલો) પ્રકાશના મિશ્રણથી બનતો ગૌણ રંગ છે.
તેથી,$Yellow$ (પીળો) એ પ્રાથમિક રંગ નથી.

(B) મરૂન રંગ એ લાલ રંગની ઘેરી છાયા છે. પ્રકાશના એડિટિવ કલર મિક્સિંગના સંદર્ભમાં,મરૂન રંગ લાલ પ્રકાશ અને વાદળી પ્રકાશના મિશ્રણથી બને છે. તેથી,લાલ અને વાદળી પ્રકાશના સંયોજનથી મરૂન રંગ પ્રાપ્ત થાય છે.

(A) પ્રકાશના એડિટિવ કલર મિક્સિંગ (રંગોના મિશ્રણ) ના સિદ્ધાંત મુજબ,પ્રકાશના પ્રાથમિક રંગો લાલ,લીલો અને વાદળી $(RGB)$ છે.
જ્યારે લાલ પ્રકાશ અને લીલો પ્રકાશ એકબીજા પર સંપાત થાય છે અથવા મિશ્રિત થાય છે,ત્યારે તે પીળો પ્રકાશ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,જે ભાગમાં લાલ અને લીલો પ્રકાશ સંપાત થાય છે તે પીળા રંગનો દેખાય છે.

(B) મોરપીંછ જેવો વાદળી રંગ,જેને સાયન (cyan) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પ્રકાશના બે પ્રાથમિક રંગોના મિશ્રણથી બને છે: વાદળી અને લીલો. પ્રકાશના સંદર્ભમાં,વાદળી અને લીલા પ્રકાશના તરંગોના સંપાત થવાથી મોરપીંછ જેવા વાદળી રંગની અનુભૂતિ થાય છે.

(A) પ્રકાશના રંગોના મિશ્રણના એડિટિવ (additive) મોડેલ ($RGB$ મોડેલ) મુજબ,પ્રકાશના રંગો જોડાઈને નવા રંગો બનાવે છે. જ્યારે લાલ પ્રકાશ અને લીલો પ્રકાશ એકસાથે મિશ્રિત થાય છે,ત્યારે તે પીળો પ્રકાશ ઉત્પન્ન કરે છે. આ પ્રકાશના સરવાળાનો મૂળભૂત સિદ્ધાંત છે.

(D) જ્યારે ત્રણ પ્રાથમિક રંગો—લાલ,લીલા અને વાદળી—સમાન તીવ્રતામાં એકબીજા પર સંપાત થાય છે,ત્યારે તેઓ જોડાઈને સફેદ પ્રકાશ બનાવે છે. આ ભૌતિકવિજ્ઞાનમાં એડિટિવ કલર મિક્સિંગનો મૂળભૂત સિદ્ધાંત છે.

(D) જ્યારે પ્રકાશના બે રંગોને મિશ્રિત કરવામાં આવે અને તેનાથી શ્વેત પ્રકાશ ઉત્પન્ન થાય,ત્યારે તે રંગોને પૂરક રંગો (Complementary colors) કહેવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,વાદળી અને પીળો પ્રકાશ,અથવા લાલ અને સિયાન (cyan) પ્રકાશ. આ જોડીઓને પૂરક કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ શ્વેત પ્રકાશને જોવા માટે જરૂરી વર્ણપટને પૂર્ણ કરે છે.

(D) જ્યારે વાદળી અને પીળા રંગનો પ્રકાશ એકબીજા પર સંપાત થાય છે,ત્યારે તેઓ રંગ મિશ્રણના સિદ્ધાંત મુજબ પૂરક રંગો તરીકે કાર્ય કરે છે. વાદળી અને પીળા પ્રકાશનું મિશ્રણ સફેદ પ્રકાશ આપે છે. આ રંગ સિદ્ધાંતનો એક મૂળભૂત સિદ્ધાંત છે,જેમાં ચોક્કસ રંગોની જોડી જ્યારે ભેગી થાય છે,ત્યારે તે સફેદ પ્રકાશ ઉત્પન્ન કરે છે.

(B) પ્રકાશના પ્રાથમિક રંગો લાલ,લીલો અને વાદળી $(RGB)$ છે.
આ રંગોને પ્રાથમિક ગણવામાં આવે છે કારણ કે તેમને પ્રકાશના અન્ય રંગોના મિશ્રણ દ્વારા બનાવી શકાતા નથી,અને તેમને વિવિધ તીવ્રતામાં ભેગા કરીને રંગોની વિશાળ શ્રેણી ઉત્પન્ન કરી શકાય છે.
પીળો,મોરપીંછ (Cyan) અને જાંબલી (Magenta) એ પ્રકાશના ગૌણ રંગો છે.
મરૂન એ ઘેરો બદામી-લાલ રંગ છે અને તે પ્રકાશનો પ્રાથમિક રંગ નથી.

(B) વિવિધ રંગો બનાવવા માટે રંજકદ્રવ્યોને મિશ્ર કરવાની પ્રક્રિયાને $Subtractive$ $mixing$ (બાદબાકી પદ્ધતિ) કહેવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિમાં,રંજકદ્રવ્યો સફેદ પ્રકાશમાંથી પ્રકાશની ચોક્કસ તરંગલંબાઇને શોષી લે છે (બાદ કરે છે) અને માત્ર બાકી રહેલા રંગોને આપણી આંખો સુધી પરાવર્તિત કરે છે.
આ સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ ચિત્રકામ,છાપકામ અને રંગીન ફોટોગ્રાફીમાં થાય છે.