અ Gujarati

Taxonomic categories Questions in Gujarati

Class 11 Biology · The Living World · Taxonomic categories

568+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 48 of 568 questions in Gujarati

351
MediumMCQ
સાચી જોડી (ગોત્ર-સમુદાય/વિભાગ) જોડો.
A
Poales - Angiospermae
B
Insecta - Mangifera
C
Diptera - Chordata
D
Sapindales - Triticum

Solution

(A) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,શ્રેણીબદ્ધ ક્રમ આ મુજબ છે: સૃષ્ટિ,સમુદાય/વિભાગ,વર્ગ,ગોત્ર,કુળ,પ્રજાતિ,જાતિ.
$A$. $Poales$ એ સપુષ્પી વનસ્પતિઓનું ગોત્ર છે,જે $Angiospermae$ (આવૃત બીજધારી) વિભાગમાં આવે છે. આ સાચી જોડી છે.
$B$. $Insecta$ એ વર્ગ છે,ગોત્ર નથી,અને $Mangifera$ એ પ્રજાતિ છે. આ ખોટું છે.
$C$. $Diptera$ એ કીટકોનું ગોત્ર છે (વર્ગ $Insecta$),જે $Arthropoda$ સમુદાયમાં આવે છે,$Chordata$ માં નહીં. આ ખોટું છે.
$D$. $Sapindales$ એ સપુષ્પી વનસ્પતિઓનું ગોત્ર છે,જ્યારે $Triticum$ એ પ્રજાતિ છે. આ ખોટું છે.
352
MediumMCQ
વર્ગીકરણવિદ્યામાં $Class$ (વર્ગ) ને $.........$ અને $.........$ ની વચ્ચે મૂકવામાં આવે છે.
A
સૃષ્ટિ (Kingdom),શ્રેણી (Order)
B
સૃષ્ટિ (Kingdom),કુળ (Family)
C
સમુદાય/વિભાગ (Phylum/Division),શ્રેણી (Order)
D
પ્રજાતિ (Genus),કુળ (Family)

Solution

(C) વર્ગીકૃત શ્રેણીમાં,કક્ષાઓનો ક્રમ આ મુજબ છે: $Kingdom > Phylum/Division > Class > Order > Family > Genus > Species$ (સૃષ્ટિ > સમુદાય/વિભાગ > વર્ગ > ગોત્ર > કુળ > પ્રજાતિ > જાતિ).
તેથી,$Class$ (વર્ગ) ને $Phylum/Division$ (સમુદાય/વિભાગ) અને $Order$ (ગોત્ર) ની વચ્ચે મૂકવામાં આવે છે.
353
EasyMCQ
મૂળભૂત સમાનતાઓ ધરાવતા સજીવોના સમૂહને શું કહેવામાં આવે છે?
A
વર્ગક (Taxon)
B
કુળ (Family)
C
પ્રજાતિ (Genus)
D
જાતિ (Species)

Solution

(D) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,$Species$ (જાતિ) ને એવા સજીવોના સમૂહ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જે મૂળભૂત સમાનતાઓ ધરાવે છે અને પ્રજનન કરીને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવા માટે સક્ષમ છે.
તે વર્ગીકરણનો સૌથી નીચો અને પાયાનો એકમ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
354
MediumMCQ
$Solanum$ અને $Homo$ અનુક્રમે શું છે....
A
પ્રજાતિ અને જાતિ
B
પ્રજાતિ અને પ્રજાતિ
C
જાતિ અને જાતિ
D
માત્ર જાતિ

Solution

(B) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,$Solanum$ એ એક પ્રજાતિ (genus) છે જેમાં બટાટા ($Solanum$ $tuberosum$) અને રીંગણ ($Solanum$ $melongena$) જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
તે જ રીતે,$Homo$ એ એક પ્રજાતિ છે જેમાં મનુષ્યો ($Homo$ $sapiens$) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,$Solanum$ અને $Homo$ બંને વર્ગીકૃત કક્ષાઓની પ્રજાતિ (genus) શ્રેણીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
355
MediumMCQ
નીચેના સ્તંભોને જોડો:
સ્તંભ-$I$સ્તંભ-$II$
$P$. સૃષ્ટિ$1$. indica
$Q$. ગોત્ર$2$. Musca
$R$. કુળ$3$. Fungi
$S$. પ્રજાતિ$4$. Canidae
$T$. જાતિ$5$. Polymoniales

$P, Q, R, S, T$ માટે સાચો ક્રમ પસંદ કરો.
A
$3, 5, 4, 2, 1$
B
$3, 4, 5, 2, 1$
C
$3, 5, 2, 4, 1$
D
$1, 5, 2, 4, 3$

Solution

(A) વર્ગીકૃત કક્ષાઓને તેમના ઉદાહરણો સાથે જોડતા:
$P$. સૃષ્ટિ: Fungi $(3)$ એ એક સૃષ્ટિ છે.
$Q$. ગોત્ર: Polymoniales $(5)$ એ વનસ્પતિઓનું એક ગોત્ર છે.
$R$. કુળ: Canidae $(4)$ એ કૂતરાઓનું કુળ છે.
$S$. પ્રજાતિ: Musca $(2)$ એ ઘરમાખીની પ્રજાતિ છે.
$T$. જાતિ: indica $(1)$ એ Mangifera indica માં જાતિ સંકેત પ્રત્યય છે.
આમ,સાચો ક્રમ $P-3, Q-5, R-4, S-2, T-1$ છે.
356
MCQ
વર્ગીકરણ કક્ષાઓનો સાચો ક્રમ કયો છે?
A
વર્ગ-સમુદાય-ગોત્ર-કુળ-પ્રજાતિ-જાતિ
B
વિભાગ-વર્ગ-કુળ-ગોત્ર-પ્રજાતિ-જાતિ
C
વિભાગ-વર્ગ-ગોત્ર-કુળ-પ્રજાતિ-જાતિ
D
સમુદાય-ગોત્ર-વર્ગ-કુળ-પ્રજાતિ-જાતિ

Solution

(C) વર્ગીકરણ શ્રેણી એ સજીવોના વર્ગીકરણ દરમિયાન વર્ગીકરણ કક્ષાઓની ઉતરતા ક્રમમાં ગોઠવણી છે.
પ્રમાણિત શ્રેણી આ મુજબ છે: સૃષ્ટિ $\rightarrow$ સમુદાય (પ્રાણીઓ માટે) અથવા વિભાગ (વનસ્પતિઓ માટે) $\rightarrow$ વર્ગ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ કુળ $\rightarrow$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ જાતિ.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વિકલ્પ $C$ વનસ્પતિઓ માટે સાચો ક્રમ દર્શાવે છે: વિભાગ $\rightarrow$ વર્ગ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ કુળ $\rightarrow$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ જાતિ.
357
MCQ
નીચેનામાંથી કયા પ્રાણીને તેની ચોક્કસ નામવાળી વર્ગીકરણ શ્રેણી સાથે યોગ્ય રીતે જોડવામાં આવ્યું છે?
A
વાઘ - tigris, જાતિ
B
સિંહ - Panthera, જાતિ
C
મનુષ્યો - Primata, કુળ
D
ઘરમાખી - Musca, ગોત્ર

Solution

(A) જૈવિક નામકરણમાં, સજીવનું વૈજ્ઞાનિક નામ બે ભાગોનું બનેલું હોય છે: પ્રજાતિ અને જાતિ.
$A$. વાઘ $(Panthera \text{ } tigris)$: અહીં, $Panthera$ એ પ્રજાતિ છે અને $tigris$ એ જાતિ છે. આમ, આ યોગ્ય રીતે જોડાયેલું છે.
$B$. સિંહ $(Panthera \text{ } leo)$: $Panthera$ એ પ્રજાતિ છે, જાતિ નથી. જાતિ $leo$ છે.
$C$. મનુષ્યો $(Homo \text{ } sapiens)$: $Primata$ એ ગોત્ર (order) છે, કુળ નથી. મનુષ્યોનું કુળ $Hominidae$ છે.
$D$. ઘરમાખી $(Musca \text{ } domestica)$: $Musca$ એ પ્રજાતિ છે, ગોત્ર નથી. ઘરમાખીનું ગોત્ર $Diptera$ છે.
358
MediumMCQ
વટાણાના છોડનું વૈજ્ઞાનિક નામ શું છે?
A
Solanum nigrum
B
Allium cepa
C
Pisum sativum
D
Zea mays

Solution

(C) વટાણાના છોડનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Pisum$ $sativum$ છે.
$Solanum$ $nigrum$ એ પીલુડી (black nightshade) નું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Allium$ $cepa$ એ ડુંગળીનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Zea$ $mays$ એ મકાઈનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
359
EasyMCQ
નીચેનામાંથી વર્ગીકરણની કક્ષાઓનો ઉતરતા ક્રમમાં સાચો ક્રમ કયો છે?
A
સૃષ્ટિ,સમુદાય,વર્ગ,ગોત્ર,કુળ,પ્રજાતિ,જાતિ
B
જાતિ,પ્રજાતિ,કુળ,ગોત્ર,વર્ગ,સમુદાય,સૃષ્ટિ
C
સૃષ્ટિ,વર્ગ,સમુદાય,ગોત્ર,કુળ,પ્રજાતિ,જાતિ
D
જાતિ,પ્રજાતિ,ગોત્ર,કુળ,વર્ગ,સમુદાય,સૃષ્ટિ

Solution

(A) વર્ગીકૃત શ્રેણીની કક્ષાઓનો ક્રમ સૃષ્ટિથી જાતિ તરફ ઉતરતા ક્રમમાં અથવા જાતિથી સૃષ્ટિ તરફ ચડતા ક્રમમાં હોય છે.
વર્ગીકૃત કક્ષાઓનો ઉતરતો ક્રમ આ મુજબ છે: $\text{સૃષ્ટિ } > \text{સમુદાય } > \text{વર્ગ } > \text{ગોત્ર } > \text{કુળ } > \text{પ્રજાતિ } > \text{જાતિ}$.
આ શ્રેણી સજીવોના વર્ગીકરણને સૌથી વ્યાપક જૂથ (સૃષ્ટિ) થી લઈને સૌથી વિશિષ્ટ જૂથ (જાતિ) સુધી દર્શાવે છે.
360
EasyMCQ
ગોરીલા,ચિમ્પાન્ઝી,વાંદરા અને મનુષ્ય સમાન .......... માં આવે છે.
A
જાતિ
B
પ્રજાતિ
C
કુળ
D
ગોત્ર

Solution

(D) ગોરીલા,ચિમ્પાન્ઝી,વાંદરા અને મનુષ્ય બધા એક જ ગોત્ર (Order) માં વર્ગીકૃત થયેલ છે,જેને $Primates$ (પ્રાઈમેટ્સ) કહેવામાં આવે છે. જોકે તેઓ અલગ-અલગ કુળમાં આવે છે (દા.ત.,મનુષ્ય,ગોરીલા અને ચિમ્પાન્ઝી માટે $Hominidae$; વાંદરાઓ માટે $Cercopithecidae$),પરંતુ તેઓ સમાન ઉત્ક્રાંતિ લક્ષણો જેવા કે પકડવા માટેના હાથ અને આગળની તરફ રહેલી આંખોને કારણે એક જ ગોત્ર $Primates$ માં સમાવિષ્ટ થાય છે.
361
EasyMCQ
ઘરમાખીના વર્ગીકરણ માટે કૉલમ-$I$ ને કૉલમ-$II$ સાથે જોડો અને નીચે આપેલા કોડનો ઉપયોગ કરીને સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:
કૉલમ-$I$ કૉલમ-$II$
$(a)$ કુળ $(i)$ ડાયપ્ટેરા
$(b)$ ગોત્ર $(ii)$ સંધિપાદ (Arthropoda)
$(c)$ વર્ગ $(iii)$ મ્યુસીડી (Muscidae)
$(d)$ સમુદાય $(iv)$ કીટક (Insecta)
A
$(iv)-(iii)-(ii)-(i)$
B
$(iv)-(ii)-(i)-(iii)$
C
$(iii)-(i)-(iv)-(ii)$
D
$(iii)-(ii)-(iv)-(i)$

Solution

(C) ઘરમાખી ($Musca$ $domestica$) નું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. સમુદાય: સંધિપાદ (Arthropoda)
$2$. વર્ગ: કીટક (Insecta)
$3$. ગોત્ર: ડાયપ્ટેરા (Diptera)
$4$. કુળ: મ્યુસીડી (Muscidae)
આને કૉલમ સાથે જોડતા:
$(a)$ કુળ - $(iii)$ મ્યુસીડી
$(b)$ ગોત્ર - $(i)$ ડાયપ્ટેરા
$(c)$ વર્ગ - $(iv)$ કીટક
$(d)$ સમુદાય - $(ii)$ સંધિપાદ
તેથી,સાચો ક્રમ $(a)-(iii), (b)-(i), (c)-(iv), (d)-(ii)$ છે,જે વિકલ્પ $C$ માં દર્શાવેલ છે.
362
MCQ
નીચેનામાંથી કયું ઘોડાનું ગોત્ર (Order) સૂચવે છે?
A
ઈક્વીડી (Equidae)
B
પેરીસ્સોડકટીલા (Perissodactyla)
C
કેબેલસ (Caballus)
D
ફેરસ (Ferus)

Solution

(B) ઘોડા $(Equus \ ferus \ caballus)$ નું જૈવિક વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. સૃષ્ટિ: પ્રાણી (Animalia)
$2$. સમુદાય: મેરુદંડી (Chordata)
$3$. વર્ગ: સસ્તન (Mammalia)
$4$. ગોત્ર: પેરીસ્સોડકટીલા (Perissodactyla - એકી આંગળીવાળા ખરીવાળા પ્રાણીઓ)
$5$. કુળ: ઈક્વીડી (Equidae)
$6$. પ્રજાતિ: ઈક્વસ (Equus)
તેથી,ઘોડાનું ગોત્ર પેરીસ્સોડકટીલા છે.
363
MCQ
$ICBN$ નું પૂરું નામ શું છે?
A
ઇન્ડિયન કોડ ઓફ બાયોલૉજીકલ નોમેનક્લેચર
B
ઇન્ડિઝ કોડ ઓફ બાયોલૉજીકલ નોમેનક્લેચર
C
ઇન્ટરનેશનલ કોડ ફોર બોટનિકલ નોમેનક્લેચર
D
ઇન્ટરનેશનલ કોડ ફોર બાયોલૉજીકલ નોમેનક્લેચર

Solution

(C) $ICBN$ નું પૂરું નામ $International \ Code \ for \ Botanical \ Nomenclature$ છે.
તે નિયમો અને ભલામણોનો એક સમૂહ છે જે વનસ્પતિઓ,ફૂગ અને પ્રકાશસંશ્લેષી પ્રોટિસ્ટના ઔપચારિક વૈજ્ઞાનિક નામકરણને નિયંત્રિત કરે છે.
આ પદ્ધતિ સુનિશ્ચિત કરે છે કે દરેક વર્ગીકરણ જૂથનું માત્ર એક જ સાચું નામ હોય,જે સમગ્ર વિશ્વમાં સ્વીકૃત છે.
364
EasyMCQ
કેરીનું વૈજ્ઞાનિક નામ પસંદ કરો જે સૌપ્રથમ કેરોલસ લિનિયસ દ્વારા વર્ણવવામાં આવ્યું હતું.
A
Mangifera indica Car. Linn
B
Mangifera indica Linn.
C
Mangifera indica
D
Mangifera Indica

Solution

(B) દ્વિનામી નામકરણ પદ્ધતિના નિયમો અનુસાર,વૈજ્ઞાનિક નામ બે ભાગોનું બનેલું હોય છે: પ્રજાતિનું નામ અને જાતિ સંકેત પ્રત્યય.
$1$. પ્રજાતિનું નામ મોટા અક્ષરથી શરૂ થાય છે અને જાતિ સંકેત પ્રત્યય નાના અક્ષરથી શરૂ થાય છે.
$2$. જ્યારે જે વૈજ્ઞાનિકે સૌપ્રથમ જાતિનું વર્ણન કર્યું હોય તેનું નામ જાતિ સંકેત પ્રત્યય પછી લખવામાં આવે છે,ત્યારે તે ટૂંકાક્ષરમાં રોમન લિપિમાં લખાય છે.
$3$. કેરી માટે,વૈજ્ઞાનિક નામ Mangifera indica છે,અને કેરોલસ લિનિયસે સૌપ્રથમ તેનું વર્ણન કર્યું હોવાથી,તેને Mangifera indica Linn. તરીકે લખવામાં આવે છે.
365
MediumMCQ
આંબાના છોડનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Mangifera$ $indica$ $(Linn.)$ $Santapau$ છે. ઉપરના નામમાં $Santapau$ શું સૂચવે છે?
A
આંબાની જાત
B
એક વર્ગીકરણવિદ જેમણે લિનિયસના સન્માનમાં વર્તમાન નામકરણ પ્રસ્તાવિત કર્યું
C
એક વૈજ્ઞાનિક જેમણે સૌપ્રથમ આંબાના છોડનું વર્ણન કર્યું
D
એક વૈજ્ઞાનિક જેમણે લિનિયસ દ્વારા સૂચિત નામ બદલીને વર્તમાન નામ પ્રસ્તાવિત કર્યું

Solution

(D) વનસ્પતિઓના વૈજ્ઞાનિક નામકરણ અંગેના નિયમોના સંગ્રહને $ICBN$ (ઇન્ટરનેશનલ કોડ ઓફ બોટનિકલ નોમેન્ક્લેચર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$ICBN$ ના નિયમો અનુસાર,જો કોઈ વૈજ્ઞાનિકે અગાઉના વૈજ્ઞાનિક દ્વારા સૂચિત નામમાં ફેરફાર કર્યો હોય,તો મૂળ લેખકનું નામ કૌંસમાં લખવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ નવું નામ સૂચવનાર વૈજ્ઞાનિકનું નામ લખવામાં આવે છે.
$Mangifera$ $indica$ $(Linn.)$ $Santapau$ નામમાં,$Linn.$ (લિનિયસ) એ મૂળ લેખક છે અને $Santapau$ એ વૈજ્ઞાનિક છે જેમણે વર્તમાન નામકરણ સુધાર્યું અથવા પ્રસ્તાવિત કર્યું છે.
366
EasyMCQ
લિનિયસનું વર્ગીકરણ મુખ્યત્વે શેના પર આધારિત હતું?
A
વજ્રપત્રો
B
સ્ત્રીકેસર
C
દલપત્રો
D
પુંકેસર

Solution

(D) કેરોલસ લિનિયસ દ્વારા પ્રસ્તાવિત વર્ગીકરણ પદ્ધતિને કૃત્રિમ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
લિનિયસે વનસ્પતિ સૃષ્ટિનું વર્ગીકરણ મુખ્યત્વે પ્રાજનનિક લક્ષણોના આધારે કર્યું હતું,જેમાં ખાસ કરીને બે મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું: $(1)$ પુંકેસરની સંખ્યા અને ગોઠવણી અને $(2)$ સ્ત્રીકેસરદંડ (style) ની લાક્ષણિકતાઓ.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
367
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું પ્રજાતિ (Genus) ની તુલનામાં લક્ષણોમાં ઓછું સામાન્ય છે?
A
જાતિ (Species)
B
વિભાગ (Division)
C
વર્ગ (Class)
D
કુળ (Family)

Solution

(A) વર્ગીકૃત શ્રેણીમાં,કક્ષાઓને સૌથી ઉચ્ચ (સૌથી સામાન્ય) થી સૌથી નીચલા (સૌથી વિશિષ્ટ) સ્તર સુધી ગોઠવવામાં આવે છે: સૃષ્ટિ > સમુદાય/વિભાગ > વર્ગ > ગોત્ર > કુળ > પ્રજાતિ > જાતિ.
જેમ જેમ આપણે ઉચ્ચ કક્ષાઓથી નીચલી કક્ષાઓ તરફ જઈએ છીએ,તેમ સમાન લક્ષણોની સંખ્યા વધે છે,જેનો અર્થ છે કે જૂથ 'ઓછું સામાન્ય' અને 'વધુ વિશિષ્ટ' બને છે.
જાતિ (Species) એ સૌથી નીચલી વર્ગીકૃત કક્ષા હોવાથી,તેમાં સૌથી વધુ વિશિષ્ટ લક્ષણો હોય છે અને તે પ્રજાતિ (Genus) સહિતની અન્ય તમામ કક્ષાઓની તુલનામાં સૌથી ઓછી સામાન્ય છે.
368
MediumMCQ
નીચેના વિધાનો વાંચો:
$(i)$ વર્ગક જેટલું નીચું, તેટલા જ સભ્યોમાં સમાન લક્ષણો વધુ હોય છે.
$(ii)$ ગોત્ર (Order) એ પ્રજાતિઓનો સમૂહ છે જે થોડા સમાન લક્ષણો દર્શાવે છે.
$(iii)$ બિલાડી અને કૂતરો એક જ કુળ $Felidae$ માં સમાવિષ્ટ છે.
$(iv)$ દ્વિનામી નામકરણ પદ્ધતિ કેરોલસ લિનિયસ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવી હતી.
નીચેનામાંથી કયા વિધાનો સાચા $\text{નથી}$?
A
$(i), (ii)$ અને $(iii)$
B
$(ii), (iii)$ અને $(iv)$
C
$(i)$ અને $(iv)$
D
$(ii)$ અને $(iii)$

Solution

(D) વિધાન $(i)$ સાચું છે: જેમ આપણે વર્ગીકૃત શ્રેણીમાં નીચે જઈએ છીએ, તેમ સમાન લક્ષણોની સંખ્યા વધે છે.
વિધાન $(ii)$ ખોટું છે: ગોત્ર (Order) એ કુળોનો સમૂહ છે, પ્રજાતિઓનો નહીં, જે થોડા સમાન લક્ષણો દર્શાવે છે.
વિધાન $(iii)$ ખોટું છે: બિલાડી $Felidae$ કુળમાં આવે છે, જ્યારે કૂતરો $Canidae$ કુળમાં આવે છે.
વિધાન $(iv)$ સાચું છે: દ્વિનામી નામકરણ પદ્ધતિ ખરેખર કેરોલસ લિનિયસ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવી હતી.
તેથી, વિધાન $(ii)$ અને $(iii)$ સાચા નથી.
369
MediumMCQ
સ્તંભ-$I$ ને સ્તંભ-$II$ સાથે જોડો અને સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
$A$. કુળ$I$. tuberosum
$B$. સૃષ્ટિ$II$. Polymoniales
$C$. ગોત્ર$III$. Solanum
$D$. જાતિ$IV$. Plantae
$E$. પ્રજાતિ$V$. Solanaceae
A
$A-IV, B-III, C-V, D-II, E-I$
B
$A-V, B-IV, C-II, D-I, E-III$
C
$A-IV, B-V, C-II, D-I, E-III$
D
$A-V, B-III, C-II, D-I, E-IV$

Solution

(B) બટાટા (Solanum tuberosum) નું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$A$. કુળ: Solanaceae $(V)$
$B$. સૃષ્ટિ: Plantae $(IV)$
$C$. ગોત્ર: Polymoniales $(II)$
$D$. જાતિ: tuberosum $(I)$
$E$. પ્રજાતિ: Solanum $(III)$
તેથી, સાચી જોડ $A-V, B-IV, C-II, D-I, E-III$ છે.
370
MediumMCQ
વિધાન : વર્ગક (Taxon) અને કક્ષા (Category) અલગ વસ્તુઓ છે.
કારણ : કક્ષા શ્રેણીબદ્ધ વર્ગીકરણ દર્શાવે છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
જો વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

Solution

(A) શ્રેણી (Category) એ સજીવોના ક્રમિક વર્ગીકરણમાં એક ક્રમ અથવા સ્તર છે.
ટેક્સૉન (Taxon) એ વર્ગીકરણનો એક એકમ છે જે ચોક્કસ સામાન્ય લાક્ષણિકતાઓના આધારે સજીવોના જૂથનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
જ્યારે શ્રેણી એક ચોક્કસ ક્રમ (દા.ત.,સૃષ્ટિ,સમુદાય,વર્ગ) દર્શાવે છે,ત્યારે ટેક્સૉન તે ક્રમમાં સોંપાયેલ વાસ્તવિક જૈવિક જૂથનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે (દા.ત.,$Angiospermae$ એક ટેક્સૉન છે,જ્યારે વર્ગ એક શ્રેણી છે).
તેથી,ટેક્સૉન અને શ્રેણી અલગ ખ્યાલો છે,અને કારણ એ શ્રેણીના સ્વરૂપનું યોગ્ય વર્ણન કરે છે.
371
EasyMCQ
"Homo sapiens" નો અર્થ શું થાય છે?
A
માનવ જાતિ
B
માનવ
C
આધુનિક માનવ
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) "Homo sapiens" નો અર્થ માનવ થાય છે।
મનુષ્યો સસ્તન પ્રાણીઓના પ્રાઈમેટ્સ (primates) નામના ગોત્રમાં આવે છે અને તેમને $Hominidae$ કુળમાં મૂકવામાં આવ્યા છે।
$Hominidae$ માં આધુનિક અને પ્રાચીન માનવોનો સમાવેશ થાય છે અને તેમાં નિયાન્ડરથલ (Neanderthals) પણ સામેલ છે, જે $Homo$ $sapiens$ ની એક ઉપજાતિ માનવામાં આવે છે।
મનુષ્યો અને તેમના પૂર્વજો વાંદરાઓ (apes) સાથે વધુ નજીકથી સંબંધિત છે।
372
MediumMCQ
વિધાન : જાતિઓ એ સંભવિત આંતરપ્રજનન કરતી કુદરતી વસ્તીના જૂથો છે જે અન્ય આવા જૂથોથી અલગ હોય છે.
કારણ : પ્રાજનનિક અલગતાને કારણે વિશિષ્ટ બાહ્યકાર વિદ્યાકીય લક્ષણો પ્રદર્શિત થાય છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
જો વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

Solution

(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે તે જૈવિક જાતિની વિભાવનાને વ્યાખ્યાયિત કરે છે,જે જણાવે છે કે જાતિઓ આંતરપ્રજનન કરતી કુદરતી વસ્તીના જૂથો છે જે અન્ય આવા જૂથોથી પ્રાજનનિક રીતે અલગ હોય છે.
કારણ ખોટું છે કારણ કે વિશિષ્ટ બાહ્યકાર વિદ્યાકીય (morphological) લક્ષણો મુખ્યત્વે પ્રાજનનિક અલગતાને કારણે પ્રદર્શિત થતા નથી; તેના બદલે,તે આનુવંશિક ભિન્નતા,પ્રાકૃતિક પસંદગી અને ચોક્કસ પર્યાવરણોમાં અનુકૂલનનું પરિણામ છે. પ્રાજનનિક અલગતા એ એક એવી પદ્ધતિ છે જે જાતિની સીમાઓને જાળવી રાખે છે,તે બાહ્યકાર વિદ્યાકીય ભિન્નતાનું કારણ નથી.
373
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું $ICBN$ ના નિયમોની વિરુદ્ધ છે?
A
હસ્તલિખિત વૈજ્ઞાનિક નામો નીચે લીટી દોરવી જોઈએ.
B
દરેક જાતિનું એક વંશગત નામ અને એક જાતિ સંકેત પ્રત્યય હોવું જોઈએ.
C
વૈજ્ઞાનિક નામો લેટિનમાં હોય છે અને તેને ત્રાંસા અક્ષરોમાં (italics) લખવા જોઈએ.
D
પ્રજાતિ અને જાતિવાચક નામો નાના અક્ષરોથી શરૂ કરીને લખવા જોઈએ.

Solution

(D) $ICBN$ (ઇન્ટરનેશનલ કોડ ઓફ બોટનિકલ નોમેન્ક્લેચર) ના નિયમો મુજબ:
$1$. વૈજ્ઞાનિક નામો સામાન્ય રીતે લેટિનમાં હોય છે અને તેને ઇટાલિક્સમાં લખવામાં આવે છે. જ્યારે હાથથી લખવામાં આવે ત્યારે,તેમના લેટિન મૂળને દર્શાવવા માટે તેમની નીચે લીટી દોરવામાં આવે છે.
$2$. દરેક જૈવિક નામમાં બે ઘટકો હોય છે: પ્રજાતિ નામ (Generic name) અને જાતિવાચક નામ (Specific epithet).
$3$. પ્રજાતિ નામ હંમેશા મોટા અક્ષર (Capital letter) થી શરૂ થાય છે,જ્યારે જાતિવાચક નામ નાના અક્ષર (Small letter) થી શરૂ થાય છે.
તેથી,એ વિધાન કે પ્રજાતિ અને જાતિવાચક બંને નામો નાના અક્ષરોથી શરૂ કરવા જોઈએ,તે ખોટું છે અને $ICBN$ ના નિયમોની વિરુદ્ધ છે.
374
Easy
તમે વારંવાર મળતા લોકોને વર્ગીકૃત કરવા માટે કયા વિવિધ માપદંડો પસંદ કરશો?

Solution

(N/A) લોકોના સમૂહને વર્ગીકૃત કરવા માટે,આપણે શ્રેણીબદ્ધ માપદંડોનો ઉપયોગ કરી શકીએ છીએ જેથી દરેક વ્યક્તિની અલગ ઓળખ થઈ શકે.
$1$. પ્રથમ,આપણે જૈવિક જાતિ (પુરુષો અને સ્ત્રીઓ) ના આધારે વર્ગીકરણ કરી શકીએ છીએ.
$2$. બીજું,આપણે વ્યક્તિઓના પ્રથમ નામ (નામ) ના આધારે વર્ગીકરણ કરી શકીએ છીએ.
$3$. ત્રીજું,જો નામ સમાન હોય,તો તેમને વધુ અલગ પાડવા માટે આપણે અટક (સરનેમ) નો ઉપયોગ કરી શકીએ છીએ.
$4$. અંતે,સંપૂર્ણ ચોકસાઈ માટે,આપણે આઈડી નંબર,રોલ નંબર અથવા જન્મ તારીખ જેવા અનન્ય ઓળખકર્તાનો ઉપયોગ કરી શકીએ છીએ.
375
Easy
વ્યક્તિઓ અને વસ્તીની ઓળખવિધિથી આપણે શું શીખીએ છીએ?

Solution

(N/A) વ્યક્તિઓ અને વસ્તીની ઓળખવિધિ આપણને સજીવ અથવા તેના સમગ્ર સમૂહના લક્ષણો સમજવામાં મદદ કરે છે. આ જ્ઞાન સમાન પ્રકારના વ્યક્તિઓ વચ્ચે અથવા વિવિધ પ્રકારના સજીવો વચ્ચેની સમાનતાઓ અને ભિન્નતાઓ ઓળખવામાં મદદરૂપ થાય છે. અંતે,આ પ્રક્રિયા વૈજ્ઞાનિકોને સજીવોને વિવિધ વર્ગીકૃત કક્ષાઓમાં વર્ગીકૃત કરવા માટે જરૂરી પાયાની માહિતી પૂરી પાડે છે.
376
EasyMCQ
નીચે કેરીનું વૈજ્ઞાનિક નામ લખવાની બે રીતો આપેલી છે. સાચી રીતે લખાયેલું નામ ઓળખો.
$A) Mangifera \, Indica$
$B) Mangifera \, indica$
A
$Mangifera \, Indica$
B
$Mangifera \, indica$

Solution

(B) દ્વિનામી નામકરણ પદ્ધતિમાં,વૈજ્ઞાનિક નામ બે ભાગોનું બનેલું હોય છે: પ્રજાતિનું નામ અને જાતિ સંકેત પ્રત્યય (specific epithet).
$1$. પ્રજાતિનું નામ હંમેશા કેપિટલ અક્ષરથી શરૂ થાય છે.
$2$. જાતિ સંકેત પ્રત્યય હંમેશા નાના (small) અક્ષરથી શરૂ થાય છે.
તેથી,$Mangifera \, indica$ એ કેરીનું સાચું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
377
Easy
ટેક્સૉન (taxon) ની વ્યાખ્યા આપો. વિવિધ પદાનુક્રમિક સ્તરો પર ટેક્સૉનના કેટલાક ઉદાહરણો આપો.

Solution

(N/A) વર્ગીકરણના કોઈપણ એકમને અથવા શ્રેણીને ટેક્સૉન (taxon) કહેવામાં આવે છે. તે વર્ગીકરણમાં એક ચોક્કસ ક્રમ (rank) દર્શાવે છે.
વિવિધ પદાનુક્રમિક સ્તરો પર ટેક્સૉનના ઉદાહરણો નીચે મુજબ છે:
$1$. જાતિ (Species) (દા.ત.,$sapiens$)
$2$. પ્રજાતિ (Genus) (દા.ત.,$Homo$)
$3$. કુળ (Family) (દા.ત.,$Hominidae$)
$4$. ગોત્ર (Order) (દા.ત.,$Primata$)
$5$. વર્ગ (Class) (દા.ત.,$Mammalia$)
$6$. સમુદાય (Phylum) (દા.ત.,$Chordata$)
$7$. સૃષ્ટિ (Kingdom) (દા.ત.,$Animalia$)
આ સ્તરોને જટિલતાના ચડતા ક્રમમાં ગોઠવવામાં આવે છે.
378
EasyMCQ
શું તમે વર્ગીકૃત કક્ષાઓનો સાચો ક્રમ ઓળખી શકો છો?
$(a)$ જાતિ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ સમુદાય $\rightarrow$ સૃષ્ટિ
$(b)$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ જાતિ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ સૃષ્ટિ
$(c)$ જાતિ $\rightarrow$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ સમુદાય
A
$(a)$ જાતિ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ સમુદાય $\rightarrow$ સૃષ્ટિ
B
$(b)$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ જાતિ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ સૃષ્ટિ
C
$(c)$ જાતિ $\rightarrow$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ સમુદાય

Solution

(A, C) વર્ગીકરણની શ્રેણીઓની સાચી ક્રમિક ગોઠવણી ચડતા ક્રમમાં નીચે મુજબ છે:
જાતિ $\rightarrow$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ કુળ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ વર્ગ $\rightarrow$ સમુદાય $\rightarrow$ સૃષ્ટિ
આપેલા વિકલ્પોનું મૂલ્યાંકન:
$(a)$ જાતિ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ સમુદાય $\rightarrow$ સૃષ્ટિ: આ સાચો ક્રમ છે કારણ કે તે વર્ગીકરણના ચડતા ક્રમને અનુસરે છે.
$(b)$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ જાતિ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ સૃષ્ટિ: આ ખોટું છે કારણ કે પ્રજાતિ જાતિ પછી આવવી જોઈએ,પહેલા નહીં.
$(c)$ જાતિ $\rightarrow$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ સમુદાય: આ સાચો ક્રમ છે કારણ કે તે વર્ગીકરણના ચડતા ક્રમને અનુસરે છે.
379
Medium
'જાતિ' (species) શબ્દ માટે હાલમાં સ્વીકૃત તમામ અર્થો એકત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરો. તમારા શિક્ષક સાથે ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓ તથા બીજી તરફ બેક્ટેરિયાના કિસ્સામાં 'જાતિ'ના અર્થ વિશે ચર્ચા કરો.

Solution

(N/A) જૈવિક પરિભાષામાં,જાતિ એ વર્ગીકરણની પાયાની હરોળ છે. તેને સમાન સજીવોના એવા સમૂહ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરી શકાય છે જે કુદરતી પરિસ્થિતિઓમાં આંતરપ્રજનન કરીને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવા માટે સક્ષમ હોય છે.
ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓ માટે,જૈવિક જાતિ ખ્યાલ (જે પ્રાજનનિક અલગતા પર આધારિત છે) મુખ્યત્વે વપરાય છે. જો કે,બેક્ટેરિયા માટે,જે અલિંગી પ્રજનન કરે છે,જાતિની વ્યાખ્યા આંતરપ્રજનનને બદલે આનુવંશિક સમાનતા,જૈવરાસાયણિક લાક્ષણિકતાઓ અને $16S$ rRNA જનીન સિક્વન્સિંગ પર આધારિત છે.
તેથી,જાતિ એ એવા વ્યક્તિગત સજીવોનો સમૂહ છે જે સમાન જનીન સંચય (gene pool) અને ઉત્ક્રાંતિનો ઇતિહાસ ધરાવે છે.
380
Easy
નીચેની વર્ગીકૃત કક્ષાઓ (taxonomic categories) ની વ્યાખ્યા આપો અને સમજાવો:
$(i)$ સમુદાય (Phylum) $(ii)$ વર્ગ (Class) $(iii)$ કુળ (Family) $(iv)$ ગોત્ર (Order) $(v)$ પ્રજાતિ (Genus)

Solution

(N/A) $(i)$ સમુદાય (Phylum): વર્ગ કરતા ઊંચી અને સૃષ્ટિ કરતા નીચી કક્ષાની શ્રેણી. તેમાં થોડા સમાન લક્ષણો ધરાવતા વર્ગોનો સમાવેશ થાય છે. વનસ્પતિઓમાં,સમુદાયને બદલે 'વિભાગ' (Division) શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે.
$(ii)$ વર્ગ (Class): આ શ્રેણીમાં સંબંધિત ગોત્રોનો સમાવેશ થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે,સસ્તન વર્ગ (Mammalia) માં પ્રાઇમેટા અને કાર્નિવોરા જેવા ગોત્રોનો સમાવેશ થાય છે.
$(iii)$ કુળ (Family): સંબંધિત પ્રજાતિઓનું જૂથ જેમાં પ્રજાતિ અને જાતિની તુલનામાં સમાનતા ઓછી હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે,સોલેનેસી (Solanaceae) કુળમાં સોલેનમ અને પેટુનિયા જેવી પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
$(iv)$ ગોત્ર (Order): આ શ્રેણીમાં સંબંધિત કુળોનો સમાવેશ થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે,કાર્નિવોરા (Carnivora) ગોત્રમાં ફેલિડે અને કેનિડે જેવા કુળોનો સમાવેશ થાય છે.
$(v)$ પ્રજાતિ (Genus): સંબંધિત જાતિઓનું જૂથ જેમાં અન્ય પ્રજાતિઓની જાતિઓની તુલનામાં વધુ સમાન લક્ષણો હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે,પેન્થેરા (Panthera) એક પ્રજાતિ છે જેમાં લિયો (સિંહ) અને ટાઇગ્રિસ (વાઘ) જેવી જાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
381
DifficultMCQ
વનસ્પતિ અને પ્રાણીના યોગ્ય ઉદાહરણો સાથે વર્ગીકરણ શ્રેણી (taxonomical hierarchy) સમજાવો.
A
સૃષ્ટિ: Plantae,સમુદાય: Angiospermae,વર્ગ: Dicotyledonae,ગોત્ર: Sapindales,કુળ: Anacardiaceae,પ્રજાતિ: Mangifera,જાતિ: indica
B
સૃષ્ટિ: Animalia,સમુદાય: Chordata,વર્ગ: Mammalia,ગોત્ર: Primates,કુળ: Hominidae,પ્રજાતિ: Homo,જાતિ: sapiens
C
$A$ અને $B$ બંને
D
ઉપરમાંથી એક પણ નહીં

Solution

(C) વિવિધ કક્ષાઓની શ્રેણીબદ્ધ ગોઠવણીને વર્ગીકરણ શ્રેણી કહેવામાં આવે છે. આ શ્રેણીમાં,જાતિ સૌથી નીચલા સ્તરે હોય છે જ્યારે સૃષ્ટિ સૌથી ઉચ્ચ સ્તરે હોય છે.
ક્રમ આ મુજબ છે: સૃષ્ટિ $\to$ સમુદાય (પ્રાણીઓ માટે) અથવા વિભાગ (વનસ્પતિઓ માટે) $\to$ વર્ગ $\to$ ગોત્ર $\to$ કુળ $\to$ પ્રજાતિ $\to$ જાતિ.
વનસ્પતિનું ઉદાહરણ (આંબો): સૃષ્ટિ: Plantae,વિભાગ: Angiospermae,વર્ગ: Dicotyledonae,ગોત્ર: Sapindales,કુળ: Anacardiaceae,પ્રજાતિ: Mangifera,જાતિ: indica.
પ્રાણીનું ઉદાહરણ (માનવ): સૃષ્ટિ: Animalia,સમુદાય: Chordata,વર્ગ: Mammalia,ગોત્ર: Primates,કુળ: Hominidae,પ્રજાતિ: Homo,જાતિ: sapiens.
382
Easy
વર્ગ (Class) નામની વર્ગીકરણ કક્ષાને વ્યાખ્યાયિત કરો અને સમજાવો.

Solution

(N/A) વર્ગ એ એક મુખ્ય વર્ગીકરણ કક્ષા છે જે શ્રેણી (Order) થી ઉપર અને સમુદાય (Phylum) અથવા વિભાગ (Division) થી નીચે આવે છે.
તે એક અથવા વધુ સંબંધિત શ્રેણીઓનો બનેલો હોય છે જે સમાન પાયાના લક્ષણો ધરાવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,સસ્તન વર્ગ $(Mammalia)$ માં વિવિધ શ્રેણીઓનો સમાવેશ થાય છે,જેમ કે પ્રાઈમેટા $(Primata)$ (વાંદરા,ગોરિલા અને મનુષ્યો) અને કાર્નિવોરા $(Carnivora)$ (વાઘ,બિલાડી અને કુતરા),જે બધામાં દૂધના ગ્રંથીઓ અને ત્વચા પર વાળ જેવી સમાન લાક્ષણિકતાઓ જોવા મળે છે.
383
Easy
નીચેની વર્ગીકરણ સંબંધી સંજ્ઞા વ્યાખ્યાયિત કરો અને સમજાવો: કુળ (Family).

Solution

(N/A) કુળ (Family) એ એક વર્ગીકરણ કક્ષા છે જેમાં એક અથવા એકથી વધુ સંબંધિત પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
વનસ્પતિઓમાં,કુળનું વર્ગીકરણ જાતિના વાનસ્પતિક (vegetative) અને પ્રાજનનિક લક્ષણોના આધારે કરવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Polymoniales$ ગોત્રમાં,$Convolvulaceae$ અને $Solanaceae$ કુળનો સમાવેશ મુખ્યત્વે પુષ્પીય લક્ષણોના આધારે કરવામાં આવ્યો છે.
384
Easy
વર્ગીકૃત કક્ષાઓ: 'ગોત્ર' (Order) ની વ્યાખ્યા આપો અને સમજાવો.

Solution

(N/A) ગોત્ર (Order) એ ઉચ્ચ વર્ગીકૃત કક્ષાઓ છે જે એવી કુળો (families) ના સમૂહનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે થોડા સમાન લક્ષણો ધરાવે છે.
કુળમાં સમાવિષ્ટ વિવિધ પ્રજાતિઓની તુલનામાં આ સમાન લક્ષણો સંખ્યામાં ઓછા હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં,ગોત્ર $Polymoniales$ માં પુષ્પીય લક્ષણોના આધારે $Convolvulaceae$ અને $Solanaceae$ જેવી કુળોનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રાણી સૃષ્ટિમાં,ગોત્ર $Carnivora$ માં $Felidae$ (બિલાડીઓ) અને $Canidae$ (કૂતરાઓ) જેવી કુળોનો સમાવેશ થાય છે.
385
Easy
પ્રજાતિ $(Genus)$ શબ્દની વ્યાખ્યા આપો અને સમજાવો.

Solution

(N/A) $Genus$ (પ્રજાતિ) એ વર્ગીકૃત કક્ષાઓની એક એવી કક્ષા છે જેમાં સંબંધિત જાતિઓનો સમૂહ સમાવિષ્ટ હોય છે,જે અન્ય પ્રજાતિઓની જાતિઓની તુલનામાં વધુ સમાન લક્ષણો ધરાવે છે.
આપણે કહી શકીએ કે પ્રજાતિઓ એ ગાઢ રીતે સંબંધિત જાતિઓનો સમૂહ છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Solanum$ (સોલેનમ) એક પ્રજાતિ છે જેમાં ઘણી જાતિઓનો સમાવેશ થાય છે,જેમ કે $Solanum$ $nigrum$ (પીલુડી),$Solanum$ $melongena$ (રીંગણ) અને $Solanum$ $tuberosum$ (બટાટા).
386
Easy
નામકરણ (Nomenclature) નું મહત્વ વર્ણવો.

Solution

(N/A) નામકરણ એ સજીવોને નામ આપવાની પદ્ધતિ છે. તેનું મહત્વ નીચે મુજબ છે:
$1$. ઓળખવિધિ: તે સજીવની ચોક્કસ ઓળખવિધિ કરવામાં મદદ કરે છે, જેથી ખાતરી થાય કે એક ચોક્કસ નામ માત્ર એક જ પ્રકારના સજીવ માટે વપરાય છે.
$2$. વૈશ્વિક સંવાદ: તે એક પ્રમાણિત નામ (દા.ત., $Binomial \text{ Nomenclature}$) પૂરું પાડે છે જે સમગ્ર વિશ્વમાં સ્વીકૃત છે, જેનાથી ભાષાકીય અવરોધો દૂર થાય છે.
$3$. મૂંઝવણ નિવારણ: સામાન્ય નામો પ્રદેશ અને ભાષા મુજબ બદલાતા રહે છે, જે મૂંઝવણ પેદા કરે છે. વૈજ્ઞાનિક નામો આ અસ્પષ્ટતાને દૂર કરે છે.
$4$. વર્ગીકરણ: તે સજીવો વચ્ચેના ઉત્ક્રાંતિ સંબંધોને સમજવામાં અને સમાન લક્ષણોના આધારે તેમને જૂથબદ્ધ કરવામાં મદદ કરે છે.
387
Medium
વર્ગીકરણ એટલે શું? તેનું મહત્વ સમજાવો.

Solution

(N/A) વર્ગીકરણ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોઈપણ સજીવને તેના સરળતાથી જોઈ શકાય તેવા લક્ષણોના આધારે અનુકૂળ કક્ષાઓમાં જૂથબદ્ધ કરવામાં આવે છે.
તેનું મહત્વ નીચે મુજબ છે:
$1$. તે વિવિધ પ્રકારના સજીવોના અભ્યાસને સરળ અને વ્યવસ્થિત બનાવે છે.
$2$. તે સજીવોના વિવિધ જૂથો વચ્ચેના સંબંધોને સમજવામાં મદદ કરે છે.
$3$. તે સજીવોના ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસ અને જાતિવિકાસ (phylogeny) વિશે માહિતી પૂરી પાડે છે.
$4$. તે શોધાયેલા નવા સજીવોની ઓળખવિધિ અને નામકરણ કરવામાં મદદ કરે છે.
388
MediumMCQ
જૈવિક વર્ગીકરણમાં વપરાતી વર્ગીકરણની કક્ષાઓ (Taxonomic categories) સમજાવો.
A
લાગુ પડતું નથી
B
લાગુ પડતું નથી
C
લાગુ પડતું નથી
D
લાગુ પડતું નથી

Solution

(A) વર્ગીકરણ એ એકલ સોપાનની પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ તેમાં સોપાનોની શ્રેણીબદ્ધતા હોય છે જેમાં દરેક સોપાન એક ક્રમ અથવા કક્ષાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે। આ કક્ષા વર્ગીકરણની સમગ્ર વ્યવસ્થાનો ભાગ હોવાથી તેને 'વર્ગીકરણ કક્ષા' (Taxonomic category) કહેવામાં આવે છે અને બધી જ કક્ષાઓ મળીને 'વર્ગીકરણ શ્રેણી' (Taxonomic hierarchy) બનાવે છે.
દરેક કક્ષા, જેને વર્ગીકરણના એકમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે વાસ્તવમાં એક ક્રમ દર્શાવે છે અને તેને સામાન્ય રીતે 'વર્ગક' (Taxon) કહેવામાં આવે છે.
વર્ગીકરણ શ્રેણી એ સૃષ્ટિથી જાતિ સુધીના ક્રમમાં ઉતરતા કે ચડતા ક્રમમાં ગોઠવાયેલી કક્ષાઓની શ્રેણી છે.
આ શ્રેણીમાં નીચે મુજબની ફરજિયાત કક્ષાઓ ઉતરતા ક્રમમાં હોય છે:
$1$. $\text{સૃષ્ટિ}$ $(Kingdom)$
$2$. $\text{મેરુદંડી}$ $(Phylum)$ (પ્રાણીઓ માટે) અથવા $\text{વિભાગ}$ $(Division)$ (વનસ્પતિઓ માટે)
$3$. $\text{વર્ગ}$ $(Class)$
$4$. $\text{ગોત્ર}$ $(Order)$
$5$. $\text{કુળ}$ $(Family)$
$6$. $\text{પ્રજાતિ}$ $(Genus)$
$7$. $\text{જાતિ}$ $(Species)$
જેમ આપણે $\text{જાતિ}$ થી $\text{સૃષ્ટિ}$ તરફ ઉપર જઈએ છીએ, તેમ સામાન્ય લક્ષણોની સંખ્યા ઘટતી જાય છે। વર્ગક જેટલો નીચો, તેટલા જ સભ્યોમાં સમાન લક્ષણો વધુ જોવા મળે છે.
389
Easy
નીચેની વર્ગીકરણ કક્ષાઓને ઉદાહરણ સાથે વ્યાખ્યાયિત કરો: જાતિ (Species),પ્રજાતિ (Genus),કુળ (Family),ગોત્ર (Order),વર્ગ (Class),સમુદાય (Phylum) અને સૃષ્ટિ (Kingdom).

Solution

(N/A) વર્ગીકરણ કક્ષાઓ એ સજીવોના પદાનુક્રમિક વર્ગીકરણના વિશિષ્ટ સ્તરો છે.
$1$. જાતિ (Species): સમાન લક્ષણો ધરાવતા અને આંતરપ્રજનન કરી શકતા સજીવોના સમૂહને જાતિ કહે છે. ઉદાહરણ: $Mangifera$ $indica$ (આંબો).
$2$. પ્રજાતિ (Genus): સંબંધિત જાતિઓનો સમૂહ જેમાં અન્ય પ્રજાતિઓની તુલનામાં વધુ સમાન લક્ષણો હોય છે. ઉદાહરણ: $Panthera$ (સિંહ અને વાઘનો સમાવેશ થાય છે).
$3$. કુળ (Family): સંબંધિત પ્રજાતિઓનો સમૂહ જેમાં પ્રજાતિ અને જાતિની તુલનામાં સમાનતા ઓછી હોય છે. ઉદાહરણ: $Felidae$ (બિલાડી અને દીપડાનો સમાવેશ થાય છે).
$4$. ગોત્ર (Order): ઉચ્ચ કક્ષા,જે કુળોનો સમૂહ છે જે થોડા સમાન લક્ષણો દર્શાવે છે. ઉદાહરણ: $Carnivora$ ($Felidae$ અને $Canidae$ નો સમાવેશ થાય છે).
$5$. વર્ગ (Class): આ કક્ષામાં સંબંધિત ગોત્રોનો સમાવેશ થાય છે. ઉદાહરણ: $Mammalia$ ($Primata$ અને $Carnivora$ જેવા ગોત્રોનો સમાવેશ થાય છે).
$6$. સમુદાય (Phylum): માછલીઓ,ઉભયજીવીઓ,સરીસૃપો,પક્ષીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓ જેવા વર્ગો મળીને ઉચ્ચ કક્ષા બનાવે છે જેને સમુદાય કહે છે. ઉદાહરણ: $Chordata$.
$7$. સૃષ્ટિ (Kingdom): સૌથી ઉચ્ચ વર્ગીકરણ કક્ષા જેમાં તમામ સજીવોનો સમાવેશ થાય છે જે સામાન્ય લક્ષણો ધરાવે છે. ઉદાહરણ: $Animalia$.
390
Easy
દ્વિનામી નામકરણ પદ્ધતિનું વર્ણન કરો.

Solution

(N/A) દ્વિનામી નામકરણ એ સજીવોના નામકરણની એક ઔપચારિક પદ્ધતિ છે,જે $Carolus$ $Linnaeus$ દ્વારા આપવામાં આવી હતી.
$1$. દરેક વૈજ્ઞાનિક નામ બે ઘટકોનું બનેલું હોય છે: પ્રજાતિ $(Genus)$ નામ અને જાતિ $(species)$ નામ (specific $epithet$).
$2$. પ્રજાતિનું નામ હંમેશા મૂળાક્ષર (કેપિટલ લેટર) થી શરૂ થાય છે,જ્યારે જાતિનું નામ નાના અક્ષરથી શરૂ થાય છે.
$3$. જ્યારે તેને હાથથી લખવામાં આવે ત્યારે બંને ઘટકોને અલગ-અલગ નીચે લીટી (underline) કરવામાં આવે છે,અને જ્યારે તેને છાપવામાં આવે ત્યારે તેને $italics$ માં લખવામાં આવે છે,જે તેની લેટિન ઉત્પત્તિ દર્શાવે છે.
$4$. જે લેખકે સૌપ્રથમ તે જાતિનું વર્ણન કર્યું હોય તેનું નામ ઘણીવાર જાતિના નામ પછી ટૂંકમાં લખવામાં આવે છે (દા.ત.,$Mangifera$ $indica$ $Linn.$).
391
Easy
નામકરણના નિયમોનું વર્ણન કરો.

Solution

(N/A) જૈવિક નામકરણ એ સજીવોને વિશિષ્ટ અને યોગ્ય નામ આપવાની પદ્ધતિ છે જેથી તેમને ઓળખી શકાય અને અન્ય સજીવોથી અલગ પાડી શકાય. સૌથી વધુ સ્વીકૃત પદ્ધતિ દ્વિનામી નામકરણ છે,જે કેરોલસ લિનિયસ દ્વારા આપવામાં આવી હતી. તેના મુખ્ય નિયમો નીચે મુજબ છે:
$1$. જૈવિક નામો સામાન્ય રીતે લેટિન ભાષામાં હોય છે અને તેને ઈટાલિક્સમાં લખવામાં આવે છે. જ્યારે હાથથી લખવામાં આવે ત્યારે,તેમના લેટિન મૂળને દર્શાવવા માટે તેમને અલગથી અન્ડરલાઈન કરવામાં આવે છે.
$2$. જૈવિક નામમાં પ્રથમ શબ્દ પ્રજાતિ (Genus) દર્શાવે છે અને બીજો ઘટક જાતિ સંકેત પ્રત્યય (Specific epithet) દર્શાવે છે.
$3$. જૈવિક નામમાં બંને શબ્દોને જ્યારે હાથથી લખવામાં આવે ત્યારે અલગથી અન્ડરલાઈન કરવામાં આવે છે,અથવા તેમના લેટિન મૂળને દર્શાવવા માટે ઈટાલિક્સમાં છાપવામાં આવે છે.
$4$. પ્રજાતિ દર્શાવતો પ્રથમ શબ્દ કેપિટલ અક્ષરથી શરૂ થાય છે જ્યારે જાતિ સંકેત પ્રત્યય દર્શાવતો શબ્દ નાના અક્ષરથી શરૂ થાય છે.
$5$. લેખકનું નામ જાતિ સંકેત પ્રત્યય પછી (એટલે કે જૈવિક નામની અંતે) આવે છે અને તેને ટૂંકા સ્વરૂપમાં લખવામાં આવે છે,ઉદાહરણ તરીકે,Mangifera indica Linn.
392
MediumMCQ
પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓના વર્ગીકરણમાં વપરાતી વર્ગીકૃત કક્ષાઓ (Taxonomic categories) નું વર્ણન કરો.
A
સૃષ્ટિ,સમુદાય/વિભાગ,વર્ગ,ગોત્ર,કુળ,પ્રજાતિ,જાતિ
B
જાતિ,પ્રજાતિ,કુળ,ગોત્ર,વર્ગ,સમુદાય/વિભાગ,સૃષ્ટિ
C
સૃષ્ટિ,વર્ગ,ગોત્ર,કુળ,પ્રજાતિ,જાતિ,સમુદાય
D
જાતિ,કુળ,પ્રજાતિ,ગોત્ર,વર્ગ,સમુદાય,સૃષ્ટિ

Solution

(B) વર્ગીકરણ એ સોપાનબદ્ધ શ્રેણી છે જેમાં દરેક સોપાન એક ક્રમ અથવા શ્રેણી દર્શાવે છે.
આ શ્રેણીઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. જાતિ (Species): વર્ગીકરણનો પાયાનો એકમ.
$2$. પ્રજાતિ (Genus): સંબંધિત જાતિઓનો સમૂહ.
$3$. કુળ (Family): સંબંધિત પ્રજાતિઓનો સમૂહ.
$4$. ગોત્ર (Order): સંબંધિત કુળોનો સમૂહ.
$5$. વર્ગ (Class): સંબંધિત ગોત્રોનો સમૂહ.
$6$. સમુદાય (Phylum - પ્રાણીઓ માટે) અથવા વિભાગ (Division - વનસ્પતિઓ માટે): સંબંધિત વર્ગોનો સમૂહ.
$7$. સૃષ્ટિ (Kingdom): સૌથી ઉચ્ચ વર્ગીકરણ શ્રેણી.
સૌથી નીચાથી ઉચ્ચ ક્રમ મુજબ સાચો ક્રમ છે: જાતિ $\rightarrow$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ કુળ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ વર્ગ $\rightarrow$ સમુદાય/વિભાગ $\rightarrow$ સૃષ્ટિ.
393
Easy
વૈજ્ઞાનિક કારણ આપો: વર્ગીકરણવિદ્યા (Taxonomy) સજીવોના અભ્યાસ માટે વિશાળ તકો પૂરી પાડે છે.

Solution

(N/A) જીવાવરણમાં વનસ્પતિઓ,પ્રાણીઓ અને સૂક્ષ્મજીવોની વિશાળ વિવિધતા જોવા મળે છે,જે દરેક વિશિષ્ટ રચના,કાર્ય અને વર્તન ધરાવે છે. આ વિવિધ સજીવોની પદ્ધતિસરની ઓળખવિધિ,નામકરણ અને વર્ગીકરણ માટે વર્ગીકરણવિદ્યા (Taxonomy) અનિવાર્ય છે. સજીવોને શ્રેણીબદ્ધ જૂથોમાં ગોઠવીને,વર્ગીકરણવિદ્યા આપણને વિવિધ જાતિઓ વચ્ચેના ઉત્ક્રાંતિના સંબંધો અને જાતિવિકાસના જોડાણો સમજવામાં મદદ કરે છે. તે વિવિધ ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં વનસ્પતિ સૃષ્ટિ (Flora) અને પ્રાણી સૃષ્ટિ (Fauna) ના દસ્તાવેજીકરણને સક્ષમ બનાવે છે,જે જૈવવિવિધતાના અભ્યાસને સરળ બનાવે છે. વધુમાં,વર્ગીકરણવિદ્યા સંરક્ષણ જીવવિજ્ઞાન માટે મહત્વપૂર્ણ છે,કારણ કે તે આપણને ભયગ્રસ્ત અને લુપ્ત થતી જાતિઓને ઓળખવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી તેમના રક્ષણ અને વ્યવસ્થાપન માટેની વ્યૂહરચનાઓ વિકસાવવામાં મદદ મળે છે. આમ,વર્ગીકરણવિદ્યા એક પાયાનું વિજ્ઞાન છે જે જીવનની જટિલતાને સમજવા અને શોધવા માટે વિશાળ તકો પૂરી પાડે છે.
394
Easy
નીચેની વ્યાખ્યાઓ આપો:
$(i)$ ભિન્નતા (Variations)
$(ii)$ નામકરણ (Nomenclature)

Solution

(N/A) $(i)$ ભિન્નતા: એક જ જાતિના સજીવો વચ્ચે લક્ષણોમાં જોવા મળતા તફાવતને ભિન્નતા કહેવામાં આવે છે.
$(ii)$ નામકરણ: સજીવોને ચોક્કસ વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ અને સ્વીકૃત આંતરરાષ્ટ્રીય સિદ્ધાંતો મુજબ નામ આપવાની પદ્ધતિને નામકરણ કહેવામાં આવે છે.
395
Medium
નીચેની વર્ગીકરણ કક્ષાઓની વ્યાખ્યા આપો:
$(i)$ જાતિ (Species)
$(ii)$ પ્રજાતિ (Genus)

Solution

(N/A) $(i)$ વર્ગીકરણના અભ્યાસમાં,સજીવોનો એવો સમૂહ જે મૂળભૂત સમાનતાઓ ધરાવે છે અને આંતરપ્રજનન કરવા માટે સક્ષમ છે,તેને જાતિ (Species) તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
$(ii)$ પ્રજાતિ (Genus) એ સંબંધિત જાતિઓનો સમૂહ છે જે સામાન્ય પૂર્વજ ધરાવે છે અને અન્ય પ્રજાતિઓની જાતિઓ કરતા એકબીજા સાથે વધુ રચનાત્મક સમાનતાઓ ધરાવે છે.
396
Easy
International Code of Botanical Nomenclature $(ICBN)$ એ વનસ્પતિઓના વર્ગીકરણ માટે એક કોડ પૂરો પાડ્યો છે. વનસ્પતિઓનું વર્ગીકરણ કરતી વખતે વનસ્પતિશાસ્ત્રીઓ જે વર્ગીકરણના એકમોની શ્રેણી (hierarchy) અનુસરે છે તે જણાવો અને આ એકમો માટે વપરાતા વિવિધ 'પ્રત્યયો' (suffixes) નો ઉલ્લેખ કરો.

Solution

(N/A) $ICBN$ મુજબ,વનસ્પતિઓના વર્ગીકૃત કક્ષાઓની શ્રેણી અને તેના માટે વપરાતા પ્રત્યયો નીચે મુજબ છે:
વર્ગીકૃત શ્રેણી પ્રત્યય
Division (વિભાગ) -phyta
Class (વર્ગ) -opsida (અથવા -ae)
Order (ગોત્ર) -ales
Family (કુળ) -aceae

નોંધ: પ્રજાતિ (Genus) અને જાતિ (Species) માટે કોઈ ચોક્કસ પ્રત્યય હોતા નથી કારણ કે તે દ્વિનામી નામકરણ બનાવે છે. પ્રજાતિ એ વૈજ્ઞાનિક નામનો પ્રથમ ભાગ છે (પ્રથમ અક્ષર કેપિટલ),અને જાતિ એ બીજો ભાગ છે (જાતિ સંકેત પ્રત્યય,સ્મોલ લેટરમાં). બંનેને છાપતી વખતે ઇટાલિકમાં લખવામાં આવે છે.
397
Difficult
જાતિ (species) શબ્દની સ્પષ્ટ વ્યાખ્યા આપવાનો પ્રયાસ કરો.

Solution

(N/A) જાતિને સજીવોના એવા સમૂહ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જે કુદરતી પરિસ્થિતિઓમાં આંતરપ્રજનન (interbreeding) કરીને સક્ષમ અને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ જૈવિક જાતિ ખ્યાલ અન્ય સમાન જૂથોથી પ્રાજનનિક અલગતા પર ભાર મૂકે છે.
398
MediumMCQ
રીંગણ અને બટાકા એક જ પ્રજાતિ $Solanum$ માં આવે છે,પરંતુ બે અલગ-અલગ જાતિઓમાં આવે છે. તેમને અલગ જાતિ તરીકે શું વ્યાખ્યાયિત કરે છે?
A
તેઓ આંતરપ્રજનન કરી શકતા નથી.
B
તેઓ અલગ બાહ્યકારવિદ્યાકીય રચના ધરાવે છે.
C
તેઓ પ્રજનનક્ષમ રીતે અલગ છે.
D
ઉપરોક્ત તમામ.

Solution

(D) રીંગણ ($Solanum$ $melongena$) અને બટાકા ($Solanum$ $tuberosum$) બંને એક જ પ્રજાતિ $Solanum$ માં આવે છે કારણ કે તેઓ કેટલાક સામાન્ય સહસંબંધિત લક્ષણો ધરાવે છે.
તેમને અલગ જાતિ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે:
$(i)$ તેઓ અલગ બાહ્યકારવિદ્યાકીય લક્ષણો ધરાવે છે.
$(ii)$ તેઓ પ્રાજનનિક રીતે અલગ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ કુદરતી પરિસ્થિતિઓમાં આંતરપ્રજનન કરવામાં અસમર્થ છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો તેમને અલગ જાતિ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરતા સાચા પરિબળો છે.

The Living World — Taxonomic categories · Frequently Asked Questions

1Are these The Living World questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a The Living World Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.