Mix Examples-Sexual Reproduction in Flowering Plants Questions in Gujarati

(D) જન્યુઓ વિશિષ્ટ પ્રજનન કોષો છે.
$1$. એકકીય દેહ ધરાવતા સજીવોમાં જન્યુઓ સમભાજન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,જ્યારે દ્વિકીય સજીવોમાં તે અર્ધીકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
$2$. પિતૃ સજીવની પ્લોઇડી ગમે તે હોય,પરંતુ જન્યુઓ હંમેશા એકકીય $(n)$ હોય છે.
$3$. નર અને માદા જન્યુઓના જોડાણથી દ્વિકીય ફલિતાંડ $(2n)$ નું નિર્માણ થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(B) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,'એકસદની' (Monoecious) શબ્દનો ઉપયોગ એવી વનસ્પતિઓ માટે થાય છે જે એક જ વનસ્પતિ પર નર અને માદા બંને પ્રકારના પુષ્પો ધરાવે છે.
કાકડી અને નાળિયેર એ એકસદની વનસ્પતિઓના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે.
'દ્વિસદની' (Dioecious) એટલે એવી વનસ્પતિઓ કે જેમાં નર અને માદા પુષ્પો અલગ-અલગ વનસ્પતિઓ પર જોવા મળે છે (દા.ત.,પપૈયું અને ખજૂરી).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) જે વનસ્પતિઓમાં નર અને માદા પુષ્પો અલગ-અલગ વનસ્પતિ પર જોવા મળે છે,તેને દ્વિસદની (Dioecious) વનસ્પતિ કહેવામાં આવે છે.
પપૈયું અને ખજૂર બંનેમાં નર અને માદા વનસ્પતિઓ અલગ હોય છે,તેથી તે દ્વિસદની છે.
દ્વિસદની વનસ્પતિઓ એકલિંગી પુષ્પો ઉત્પન્ન કરે છે (કાં તો પુંકેસરી અથવા સ્ત્રીકેસરી).
આમ,'દ્વિસદની' અને 'એકલિંગી' બંને શબ્દો આ વનસ્પતિઓ માટે યોગ્ય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) જન્યુ માતૃકોષો (Meiocytes) એ દ્વિકીય $(2n)$ કોષો છે જે અર્ધીકરણ દ્વારા એકકીય જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. આપેલા સજીવો માટે જન્યુ માતૃકોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $(2n)$ નીચે મુજબ છે:
$P$. ઘરમાખી $(2n = 12)$
$Q$. ઉંદર $(2n = 42)$
$R$. કૂતરો $(2n = 78)$
$S$. બિલાડી $(2n = 38)$
$T$. ફળમાખી $(2n = 8)$
આ માહિતીને કોલમ સાથે જોડતા:
$P-III, Q-II, R-IV, S-I, T-V$.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(B) વિવિધ સજીવોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા નોંધપાત્ર રીતે અલગ હોય છે.
$1$. પતંગિયા ($Papilio$ $polytes$) માં $380$ રંગસૂત્રો હોય છે.
$2$. ઓફિઓગ્લોસમ ($Ophioglossum$ - એક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ) માં $1260$ રંગસૂત્રો હોય છે.
$3$. મનુષ્ય ($Homo$ $sapiens$) માં $46$ રંગસૂત્રો હોય છે.
$4$. કૂતરા ($Canis$ $lupus$ $familiaris$) માં $78$ રંગસૂત્રો હોય છે.
આ મૂલ્યોની સરખામણી કરતા,આપેલા વિકલ્પોમાંથી ઓફિઓગ્લોસમમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા સૌથી વધુ છે.

(C) આવૃત્ત બીજધારીઓમાં, $Pollen \, grain$ (પરાગરજ) એ નર જન્યુજનક તરીકે કાર્ય કરે છે અને નર જન્યુઓને માદા પ્રજનન અંગ સુધી વહન કરે છે.
$Ovule$ (અંડક) (ખાસ કરીને અંડકની અંદર આવેલી ભ્રૂણપુટ) અંડકોષ (માદા જન્યુ) ધરાવે છે.
તેથી, પરાગરજ નર જન્યુઓનું વહન કરે છે અને અંડક અંડકોષનું વહન કરે છે.
આમ, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) આવૃત્ત બીજધારીઓમાં (પુષ્પધારી વનસ્પતિઓમાં) નરજન્યુઓ અચલિત હોય છે. તેઓ પરાગરજની અંદર ઉત્પન્ન થાય છે અને પરાગનલિકા દ્વારા ભ્રૂણપુટમાં રહેલા માદા જન્યુ (અંડકોષ) સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે,જે પ્રક્રિયાને સાયફોનોગેમી (siphonogamy) કહેવામાં આવે છે. તેમની પાસે સ્વતંત્ર હલનચલન માટે કશા કે પક્ષ્મનો અભાવ હોવાથી,તેમને અચલિત તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) અપત્યપ્રસવી પ્રાણીઓ એટલે એવા પ્રાણીઓ જે સીધા જ બચ્ચાંને જન્મ આપે છે. આ સજીવોમાં,યુગ્મનજ માદાના શરીરની અંદર તરુણ સજીવમાં વિકસે છે. વૃદ્ધિની કેટલીક અવસ્થાઓમાંથી પસાર થયા બાદ,તરુણ સંતતિ માદા દેહની બહાર પ્રસવ પામે છે. માદાના શરીરની અંદર યોગ્ય ભ્રૂણીય કાળજી અને રક્ષણને કારણે,અંડપ્રસવી સજીવોની તુલનામાં અપત્યપ્રસવી સજીવોમાં તરુણ સંતતિની ઉત્તરજીવિતતાની તકો વધારે હોય છે. તેથી,'તરુણની ઉત્તરજીવિતતાની તકો ઓછી હોય છે' તે વિધાન અસંગત (ખોટું) છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં ફલન પછી નીચે મુજબના ફેરફારો થાય છે:
$1$. અંડક $(P)$ માંથી બીજ $(III)$ બને છે.
$2$. અંડકાવરણ $(Q)$ માંથી બીજાવરણ $(V)$ બને છે.
$3$. બીજાશય $(R)$ માંથી ફળ $(I)$ બને છે.
$4$. બીજાશયની દીવાલ $(S)$ માંથી ફલાવરણ $(IV)$ બને છે.
$5$. યુગ્મનજ $(T)$ માંથી ભ્રૂણ $(II)$ બને છે.
તેથી, સાચી જોડ $(P-III), (Q-V), (R-I), (S-IV), (T-II)$ છે.

(B) એક લાક્ષણિક પુષ્પમાં રચનાઓનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. પુષ્પમાં ઘણા પુંકેસરો (લઘુબીજાણુપર્ણ) હોય છે。
$2$. દરેક પુંકેસર (પરાગાશય) સામાન્ય રીતે ચાર લઘુબીજાણુધાની (પરાગકોથળી) ધરાવે છે。
$3$. દરેક લઘુબીજાણુધાનીમાં ઘણા લઘુબીજાણુમાતૃકોષો $(MMC)$ હોય છે。
$4$. દરેક $MMC$ અર્ધીકરણ દ્વારા ચાર લઘુબીજાણુઓ (પરાગરજ) ઉત્પન્ન કરે છે。
તેથી, સંખ્યાનો ઉતરતો ક્રમ આ મુજબ છે: $\text{પુંકેસર } > \text{લઘુબીજાણુધાની } > \text{લઘુબીજાણુમાતૃકોષ } > \text{લઘુબીજાણુ}$.

(D) આપેલા કોષોની પ્લોઈડી નીચે મુજબ છે:
$1$. જનનકોષ: આ પરાગરજમાં જોવા મળતો એકકીય $(n)$ કોષ છે જે સમભાજન દ્વારા બે નરજન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. નરજન્યુ: આ એકકીય $(n)$ કોષો છે.
$3$. લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$: આ દ્વિકીય $(2n)$ કોષો છે જે અર્ધીકરણ દ્વારા લઘુબીજાણુઓ બનાવે છે.
$4$. લઘુબીજાણુ: આ $MMC$ ના અર્ધીકરણ પછી બનતા એકકીય $(n)$ કોષો છે.
$5$. નાલકોષ: આ પરાગરજમાં જોવા મળતો એકકીય $(n)$ કોષ છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $n, n, 2n, n, n$ છે.

(B) વિધાન $I$ સાચું છે: પરાગરજ પોષકતત્ત્વોથી સમૃદ્ધ હોય છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: પરાગરજની ગોળીઓનો ઉપયોગ પૂરક આહાર તરીકે થાય છે.
વિધાન $III$ સાચું છે: પશ્ચિમી દેશોમાં,પરાગરજની ઘણી પેદાશો ગોળીઓ અને સિરપ સ્વરૂપે બજારમાં ઉપલબ્ધ છે.
વિધાન $IV$ સાચું છે: એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે પરાગરજનો વપરાશ રમતવીરો અને રેસના ઘોડાઓના પ્રદર્શનમાં વધારો કરે છે.
વિધાન $V$ ખોટું છે: પરાગરજ પરાગાસન પર અંકુરિત થાય તે માટે જીવિત હોવી જરૂરી છે. એકવાર તેઓ પોતાની જીવિતતા ગુમાવી દે,પછી તેઓ અંકુરિત થઈ શકતા નથી.
તેથી,વિધાનો $I, II, III$ અને $IV$ સાચા છે.

(D) હવાઈ પુષ્પો (chasmogamous flowers) એ ખુલ્લા પુષ્પો છે જેમાં પરાગાશય અને પરાગાસન ખુલ્લા હોય છે,જ્યારે સંવૃત પુષ્પો (cleistogamous flowers) ક્યારેય ખીલતા નથી.
કેટલીક વનસ્પતિઓ જેવી કે $Viola$ (વાયોલા),$Oxalis$ (ઓક્ઝાલિસ) અને $Commelina$ (કોમેલિના) બંને પ્રકારના પુષ્પો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ વનસ્પતિઓમાં,સંવૃત પુષ્પો પરાગવાહકોની ગેરહાજરીમાં પણ બીજનું નિર્માણ સુનિશ્ચિત કરે છે કારણ કે પરાગાશય અને પરાગાસન એકબીજાની ખૂબ નજીક હોય છે,જે સ્વ-પરાગનયનને સરળ બનાવે છે.

(D) આકૃતિમાં એવી વનસ્પતિ દર્શાવવામાં આવી છે જે અનુન્મિલિત (cleistogamous) અને ઉન્મિલિત (chasmogamous) એમ બંને પ્રકારના પુષ્પો ધરાવે છે.
અનુન્મિલિત પુષ્પો એવા પુષ્પો છે જે ક્યારેય ખીલતા નથી.
આવા પુષ્પોમાં પરાગાશય અને પરાગાસન એકબીજાની ખૂબ નજીક હોય છે.
જ્યારે પુષ્પકલિકામાં પરાગાશયનું સ્ફોટન થાય છે,ત્યારે પરાગરજ પરાગાસનના સંપર્કમાં આવે છે અને પરાગનયન થાય છે.
આમ,અનુન્મિલિત પુષ્પોમાં હંમેશા સ્વ-પરાગનયન (autogamy) થાય છે,કારણ કે તેમાં પર-પરાગનયનની કોઈ શક્યતા રહેતી નથી.
અનુન્મિલિત પુષ્પો પરાગવાહકોની ગેરહાજરીમાં પણ ખાતરીપૂર્વક બીજનું નિર્માણ કરે છે.
વાયોલા,ઓક્ઝાલિસ અને કોમેલીના જેવી વનસ્પતિઓ ઉન્મિલિત અને અનુન્મિલિત એમ બંને પ્રકારના પુષ્પો ઉત્પન્ન કરે છે.

(B) દ્વિસદની વનસ્પતિ એટલે એવી વનસ્પતિ કે જેમાં નર અને માદા પુષ્પો અલગ-અલગ છોડ પર જોવા મળે છે (દા.ત.,પપૈયા,ખજૂરી).
એકસદની વનસ્પતિ એટલે એવી વનસ્પતિ કે જેમાં નર અને માદા બંને પ્રકારના પુષ્પો એક જ છોડ પર જોવા મળે છે (દા.ત.,દિવેલા,મકાઈ,કાકડી).
તેથી,$P$ (દ્વિસદની) એ પપૈયા છે અને $Q$ (એકસદની) એ દિવેલા અને મકાઈ છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,ફલિતાંડ નર જન્યુ અને અંડકોષના જોડાણથી બને છે $(n + n = 2n)$.
આ દ્વિતીય ફલિતાંડ વારંવાર સમભાજન પામીને ભ્રૂણમાં વિકસે છે.
પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષ $(PEC)$,જે નર જન્યુ અને બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રોના જોડાણને કારણે ત્રિતીય $(3n)$ હોય છે,તે પણ વારંવાર સમભાજન પામીને પોષક ભ્રૂણપોષ પેશી બનાવે છે.
તેથી,બંને પ્રક્રિયાઓમાં સમભાજન થાય છે.

(B) આવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિનો દેહ બીજાણુજનક (sporophyte) હોય છે,જે દ્વિતીય (diploid) એટલે કે $(2n)$ હોય છે.
આવૃત્ત બીજધારીઓના જીવનચક્રમાં પ્રભાવી અવસ્થા બીજાણુજનક પેઢી છે.
તેથી,વનસ્પતિના દેહના વાનસ્પતિક કોષો (મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણ) માં રંગસૂત્રોના બે સેટ હોય છે,જે તેમને દ્વિતીય $(2n)$ બનાવે છે.

(D) કેળાં એ અફલિત ફળ (parthenocarpic fruit) નું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
અફલન (Parthenocarpy) એટલે ફલન વગર ફળનો વિકાસ થવો.
ફલન થતું ન હોવાથી,ફળ બીજવિહીન હોય છે.
આ પ્રક્રિયાને ઘણી વનસ્પતિઓમાં ઓક્સિન અને જિબરેલિન જેવા વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવોના ઉપયોગ દ્વારા કૃત્રિમ રીતે પ્રેરી શકાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(C) સપુષ્પ વનસ્પતિઓમાં ફળમાં રહેલા બીજની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર તફાવત જોવા મળે છે. જ્યારે આંબા જેવી કેટલીક વનસ્પતિઓમાં માત્ર એક જ બીજ હોય છે,ત્યારે અન્ય વનસ્પતિઓમાં ઘણા બીજ હોય છે. $Orobanche$ (ઓરોબેન્કી) અને $Striga$ (સ્ટ્રાઈગા) જેવી પરોપજીવી વનસ્પતિઓ ખૂબ જ મોટી સંખ્યામાં નાના બીજ ઉત્પન્ન કરવા માટે જાણીતી છે,જે ઘણીવાર એક ફળમાં હજારોની સંખ્યામાં હોય છે. આ લાક્ષણિકતા તેમને ફેલાવા અને અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવામાં મદદ કરે છે.

(A) આ પ્રશ્નનો ઉકેલ મેળવવા માટે, આપણે વનસ્પતિના રોગોને તેમના કારક સજીવોના આધારે વર્ગીકૃત કરીએ છીએ:
$1$. ફૂગ દ્વારા થતા રોગો $(P)$:
- ઘઉંનો ભૂરો ગેરૂ $(III)$
- શેરડીનો લાલ સડો $(V)$
- બટાટાનો પાછતરો સુકારો $(VI)$
$2$. બેક્ટેરિયા દ્વારા થતા રોગો $(Q)$:
- ક્રુસીફરનો કાળો સડો $(II)$
$3$. વિષાણુ દ્વારા થતા રોગો $(R)$:
- તમાકુનો કિર્મિર રોગ $(I)$
- સલગમનો કિર્મિર રોગ $(IV)$
તેથી, સાચી જોડ છે: $P - (III, V, VI), Q - (II), R - (I, IV)$.

(A) $Eichhornia$ $crassipes$, જે સામાન્ય રીતે જળકુંભી તરીકે ઓળખાય છે, તેને વિશ્વનું સૌથી વધુ સમસ્યારૂપ જલીય નીંદણ માનવામાં આવે છે.
તેને 'બંગાળનો આતંક' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે સુપોષક જળાશયોમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉગે છે અને નિવસનતંત્રમાં અસંતુલન પેદા કરે છે.
તે ખૂબ જ ઝડપથી વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે અને ટૂંકા સમયમાં સમગ્ર જળાશયમાં ફેલાઈ જાય છે, જેના કારણે તેને દૂર કરવું ખૂબ મુશ્કેલ બને છે.

(A) $1$. એકસંઘી (Monoadelphous): પુંકેસરો એક જ સમૂહમાં જોડાયેલા હોય છે, જે જાસૂદમાં જોવા મળે છે $(A-IV)$.
$2$. દ્વિસંઘી (Diadelphous): પુંકેસરો બે સમૂહમાં જોડાયેલા હોય છે, જે વટાણામાં જોવા મળે છે $(B-II)$.
$3$. બહુસંઘી (Polyadelphous): પુંકેસરો બેથી વધુ સમૂહમાં જોડાયેલા હોય છે, જે લીંબુમાં જોવા મળે છે $(C-I)$.
$4$. પરિદલલગ્ન (Epiphyllous): પુંકેસરો પરિદલપુંજ (tepals) સાથે જોડાયેલા હોય છે, જે લીલીમાં જોવા મળે છે $(D-III)$.
તેથી, સાચી જોડ $A-IV, B-II, C-I, D-III$ છે.

(B) પગલું $1$: વિધાન $(A)$ સાચું છે. પવન અને પાણી જેવા અજૈવિક કારકો દ્વારા પરાગિત પુષ્પોને જૈવિક પરાગવાહકો (કીટકો, પક્ષીઓ, વગેરે) ને આકર્ષવાની જરૂર હોતી નથી, તેથી તેમાં તેજસ્વી રંગો, સુગંધ અને મધુરસનો અભાવ હોય છે.
પગલું $2$: કારણ $(R)$ પણ સાચું છે. અજૈવિક પરાગનયનમાં, પરાગરજ સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન સુધી પહોંચવાની શક્યતા ખૂબ ઓછી હોય છે. આની ભરપાઈ કરવા માટે, આ વનસ્પતિઓ પુષ્કળ પ્રમાણમાં પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે.
પગલું $3$: જોકે બંને વિધાનો સાચા છે, પરંતુ મોટી માત્રામાં પરાગરજનું ઉત્પાદન એ અજૈવિક કારકોની અનિશ્ચિતતાને કારણે પરાગનયનની સફળતા સુનિશ્ચિત કરવા માટેનું અનુકૂલન છે, જ્યારે રંગ અને મધુરસનો અભાવ એ જૈવિક પરાગવાહકોને આકર્ષવા પાછળ ઉર્જાનો વ્યય ન કરવા માટેનું અનુકૂલન છે. તેથી, $(R)$ એ $(A)$ ની સીધી સમજૂતી નથી.
નિષ્કર્ષ: $(A)$ અને $(R)$ બંને સાચા છે, પરંતુ $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ ઘણી વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે,જેમાં પુષ્પોની હાજરી,બેવડું ફલન અને નર જન્યુનું બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો સાથે જોડાણ થવાથી ત્રિ-કીય $(3n)$ ભ્રૂણપોષનું નિર્માણ થાય છે. વધુમાં,આવૃત બીજધારીઓમાં ફલન પછી અંડાશય ફળમાં વિકસે છે.
જોકે,'નાનો અને ઘટાડો પામેલો બીજાણુજનક' એ આવૃત બીજધારીઓની લાક્ષણિકતા નથી. વાસ્તવમાં,આવૃત બીજધારીઓના જીવનચક્રમાં બીજાણુજનક (sporophyte) એ પ્રભાવી,સ્વતંત્ર અને પ્રકાશસંશ્લેષી અવસ્થા છે. જન્યુજનક (gametophyte) એ ઘટાડો પામેલી અને પરાવલંબી અવસ્થા છે,બીજાણુજનક નહીં.

(B, C) વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે બીજાંડનો દેહ બીજાંડદંડ સાથે જે પ્રદેશમાં જોડાય છે તેને બીજકેન્દ્ર (hilum) કહે છે,અંડતલ (chalaza) નહીં.
વિધાન $B$ સાચું છે; લાક્ષણિક આવૃત બીજધારી ભ્રૂણપુટમાં,બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો મોટા મધ્યસ્થ કોષમાં,અંડપ્રસાધનની ઉપર આવેલા હોય છે.
વિધાન $C$ સાચું છે; સંવૃત પુષ્પો ક્યારેય ખુલતા નથી,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે માત્ર સ્વપરાગનયન (સ્વફલન) જ થાય છે.
વિધાન $D$ ખોટું છે; પરાગનલિકા બે નર જન્યુઓને સહાયક કોષોના કોષરસમાં મુક્ત કરે છે,સીધા અંડકોષમાં નહીં.

(B) અંડકોષ ઉપકરણ ભ્રૂણપુટના અંડછિદ્રીય છેડે આવેલું હોય છે અને તે બે સહાયક કોષો અને એક અંડકોષનું બનેલું હોય છે. તેથી,તે એક સહાયક કોષ અને એક અંડકોષનું બનેલું છે તેવું વિધાન ખોટું છે.
- એકદળી બીજ સામાન્ય રીતે ભ્રૂણપોષી હોય છે,પરંતુ ઓર્કિડ અપવાદ છે કારણ કે તે અભ્રૂણપોષી હોય છે.
- ફળનું નિર્માણ એ સપુષ્પી વનસ્પતિઓ (આવૃત બીજધારી) ની વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા છે.
- મોટાભાગની વનસ્પતિઓ પરાગનયન માટે જૈવિક કારકો (કીટકો,પક્ષીઓ,વગેરે) નો ઉપયોગ કરે છે,જ્યારે માત્ર થોડી જ વનસ્પતિઓ અજૈવિક કારકો (પવન,પાણી) નો ઉપયોગ કરે છે.

(B) જે વનસ્પતિઓમાં સંવૃતપુષ્પી (cleistogamous) પુષ્પો ઉત્પન્ન થાય છે,જેમ કે $Commelina$,તેમાં પુષ્પો ક્યારેય ખુલતા નથી.
આ બંધ પુષ્પોમાં પરાગાશય અને પરાગાસન એકબીજાની ખૂબ નજીક હોવાથી,પરાગાશયના સ્ફોટન સમયે સ્વયં-પરાગનયન આપમેળે થાય છે.
તેથી,પરાગવાહકોની ગેરહાજરીમાં પણ $Commelina$ માં બીજનું નિર્માણ સુનિશ્ચિત થાય છે કારણ કે તે પરાગનયન માટે બાહ્ય કારકો પર આધાર રાખતું નથી.

(A) $(i)$ ટેપેટમ એ લઘુબીજાણુધાનીની સૌથી અંદરની દીવાલ છે જે વિકાસ પામતી પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(ii)$ અંડકતલ એ અંડક અને અંડનાલ વચ્ચેનું જોડાણ સ્થાન છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(iii)$ જળકુંભી અને જળલીલી જેવી ઘણી જલીય વનસ્પતિઓમાં,પુષ્પો પાણીની સપાટીથી ઉપર આવે છે અને પરાગનયન કીટકો અથવા પવન દ્વારા થાય છે,પાણી દ્વારા નહીં. આ વિધાન ખોટું છે.
$(iv)$ પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર $(PEN)$ બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો $(n+n)$ અને એક નર જન્યુ $(n)$ ના જોડાણથી બને છે,જે તેને ત્રિકીય $(3n)$ બનાવે છે,એકકીય નહીં. આ વિધાન ખોટું છે.
તેથી,વિધાનો $(i)$ અને $(ii)$ સાચા છે,જ્યારે $(iii)$ અને $(iv)$ ખોટા છે.

(C) $1$. વાંસની પ્રજાતિઓમાં,પુષ્પસર્જન તેના જીવનકાળમાં માત્ર એક જ વાર થાય છે,સામાન્ય રીતે $50-100$ વર્ષ પછી,ત્યારબાદ મોટી સંખ્યામાં ફળોનું નિર્માણ થાય છે અને પછી તે મૃત્યુ પામે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$2$. દ્વિ-ફલન (સંયુગ્મન અને ત્રિકીય જોડાણ) એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓની વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા છે. આ વિધાન સાચું છે.
$3$. બીજમાં રહેલા અશેષ પ્રદેહને પરિભ્રૂણપોષ (Perisperm) કહેવાય છે,હિલમ નહીં. હિલમ એ બીજાવરણ પરનો એક ડાઘ છે જેના દ્વારા વિકાસ પામતા બીજ ફળ સાથે જોડાયેલા હોય છે. આ વિધાન ખોટું છે.
$4$. જે પુષ્પોના બીજાશયમાં એક જ અંડક હોય છે અને જે પુષ્પવિન્યાસમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,તેનું પરાગનયન સામાન્ય રીતે પવન દ્વારા થાય છે (દા.ત.,મકાઈનો ડોડો). આ વિધાન સાચું છે.

(A) સંવૃતપુષ્પી પુષ્પો એવા પુષ્પો છે જે ક્યારેય ખુલતા નથી. આ પુષ્પોમાં પરાગાશય અને પરાગાસન એકબીજાની ખૂબ નજીક હોય છે. જ્યારે પુષ્પકલિકામાં પરાગાશયનું સ્ફોટન થાય છે,ત્યારે પરાગરજ પરાગાસનના સંપર્કમાં આવે છે અને પરાગનયન થાય છે. આમ,સંવૃતપુષ્પી પુષ્પો પરાગવાહકોની ગેરહાજરીમાં પણ નિશ્ચિત બીજ-નિર્માણ કરે છે. પુષ્પો બંધ રહેતા હોવાથી,પર-પરાગનયનની કોઈ શક્યતા રહેતી નથી અને તેઓ હંમેશા સ્વફલન (autogamy) દર્શાવે છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચું વિધાન છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ બહુસ્ત્રીકેસરી,યુક્તસ્ત્રીકેસરી: $Papaver$ (પોપી) માં જોવા મળે છે.
$(b)$ બહુસ્ત્રીકેસરી,મુક્તસ્ત્રીકેસરી: $Michelia$ માં જોવા મળે છે.
$(c)$ સંવૃત પુષ્પો (Cleistogamous flowers): આ એવા પુષ્પો છે જે ખુલતા નથી,જેમ કે $Commelina$ માં.
$(d)$ પરિભ્રૂણપોષ (Perisperm): બીજમાં બાકી રહેલા પ્રદેહને પરિભ્રૂણપોષ કહે છે,જે $Sugar \ Beet$ માં જોવા મળે છે.
તેથી,સાચી જોડ $(a-ii, b-i, c-iv, d-iii)$ છે.

(D) i. $1$ લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $4$ પરાગરજ આપે છે. તેથી,$80$ પરાગરજ $80 / 4 = 20$ લઘુબીજાણુ માતૃકોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
ii. દરેક પરિપક્વ પરાગરજમાં $1$ વાનસ્પતિક કોષ અને $1$ જનન કોષ હોય છે. આમ,$80$ પરાગરજમાં $80$ વાનસ્પતિક કોષો અને $80$ જનન કોષો હોય છે.
iii. દરેક જનન કોષ સમભાજન દ્વારા $2$ નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,$80$ જનન કોષો $80 \times 2 = 160$ નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરશે.
iv. નર જન્યુઓ : વાનસ્પતિક કોષો : જનન કોષો : લઘુબીજાણુ માતૃકોષોનો ગુણોત્તર $160 : 80 : 80 : 20$ છે.
$20$ વડે ભાગતા,આપણને $8 : 4 : 4 : 1$ ગુણોત્તર મળે છે.

(D) વિધાન $i$ ખોટું છે કારણ કે ભ્રૂણપુટ સામાન્ય રીતે પ્રદેહના મધ્ય ભાગમાં આવેલું હોય છે,માત્ર અંડછિદ્ર તરફ જ નહીં.
વિધાન $ii$ સાચું છે; જરાયુ એ અંડાશયના પોલાણની અંદરની પેશી છે જેની સાથે અંડક જોડાયેલું હોય છે.
વિધાન $iii$ સાચું છે; પરાગાસન પરાગરજ માટે ગ્રાહી અંગ તરીકે કાર્ય કરે છે.
વિધાન $iv$ ખોટું છે; પ્રદેહના કોષો દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે,એકકીય નહીં.
વિધાન $v$ સાચું છે; પરિપક્વ ભ્રૂણપુટમાં એકકીય કોષો (સહાયક કોષો,અંડકોષ,પ્રતિધ્રુવીય કોષો) હોય છે,જેની સંખ્યા દ્વિકીય કોષો કરતા વધારે હોય છે.
તેથી,વિધાનો $ii, iii$ અને $v$ સાચા છે. જોકે,આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$i, ii$ અને $v$ એ સૌથી નજીકનો વિકલ્પ છે.

(D) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પ્લોઇડી સ્તર નીચે મુજબ છે:
$1$. પેરિસ્પર્મ દ્વિતીય $(2n)$ છે અને અંડકાવરણ દ્વિતીય $(2n)$ છે.
$2$. અંડકાવરણ દ્વિતીય $(2n)$ છે,જ્યારે ભ્રૂણ પણ દ્વિતીય $(2n)$ છે.
$3$. પ્રદેહ દ્વિતીય $(2n)$ છે,જ્યારે દ્વિતીયક કોષકેન્દ્ર પણ દ્વિતીય $(2n)$ છે.
$4$. પ્રતિધ્રુવીય કોષો એકકીય $(n)$ છે,જ્યારે દ્વિતીયક કોષકેન્દ્ર દ્વિતીય $(2n)$ છે.
તેથી,પ્રતિધ્રુવીય કોષો અને દ્વિતીયક કોષકેન્દ્રમાં પ્લોઇડી સ્તર સમાન નથી.

(B) અંડકાવરણ એ બીજાણુજનકનો ભાગ છે અને તે દ્વિતીય $(2n)$ હોય છે. આપેલ છે કે અંડકાવરણમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $10$ છે,તેથી $2n = 10$,જેનો અર્થ છે કે $n = 5$ થાય.
સહાયક કોષો એ ભ્રૂણપુટમાં જોવા મળતા એકકીય $(n)$ કોષો છે,તેથી તેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $5$ હશે.
દ્વિતીયક કોષકેન્દ્ર (નિશ્ચિત કોષકેન્દ્ર) બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રોના જોડાણથી બને છે,જે તેને દ્વિતીય $(2n)$ બનાવે છે. તેથી,તેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $10$ હશે.
પ્રતિધ્રુવીય કોષો એ ભ્રૂણપુટમાં જોવા મળતા એકકીય $(n)$ કોષો છે,તેથી તેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $5$ હશે.
આમ,સહાયક કોષો,દ્વિતીયક કોષકેન્દ્ર અને પ્રતિધ્રુવીય કોષો માટે રંગસૂત્રોની સંખ્યા અનુક્રમે $5, 10, 5$ થશે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$i$. નાળિયેર: તેમાં કોષકેન્દ્રીય ભ્રૂણપોષ જોવા મળે છે,જેમાં પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર વારંવાર મુક્ત કોષકેન્દ્રીય વિભાજન પામે છે અને શરૂઆતમાં કોષદીવાલનું નિર્માણ થતું નથી.
$ii$. બાલસમ: તેમાં કોષીય ભ્રૂણપોષ જોવા મળે છે,જેમાં પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્રના વિભાજન બાદ તરત જ કોષદીવાલનું નિર્માણ થાય છે.
$iii$. એસ્ફોડેલસ: તેમાં હેલોબિયલ ભ્રૂણપોષ જોવા મળે છે,જે કોષકેન્દ્રીય અને કોષીય ભ્રૂણપોષ વચ્ચેનો મધ્યવર્તી પ્રકાર છે.
$iv$. કાળા મરી: તેમાં પરિભ્રૂણપોષ (Perisperm) જોવા મળે છે,જે બીજમાં બાકી રહેલો પ્રદેહ (nucellus) છે.
તેથી,સાચી જોડ $i-c, ii-d, iii-a, iv-b$ છે.

(A) . સાચું: આવૃત બીજધારીઓમાં,જનન કોષ નાનો હોય છે અને મોટા વાનસ્પતિક કોષના કોષરસમાં તરે છે.
$B$. સાચું: જે દાંડી દ્વારા અંડક જરાયુ (placenta) સાથે જોડાયેલ હોય છે તેને અંડકદંડ કહેવામાં આવે છે.
$C$. સાચું: $60\%$ થી વધુ આવૃત બીજધારીઓમાં,પરાગરજ બે-કોષીય અવસ્થાએ (વાનસ્પતિક કોષ અને જનન કોષ) મુક્ત થાય છે.
$D$. ખોટું: ભ્રૂણપુટ (માદા જન્યુજનક) એકકીય $(n)$ હોય છે,જે સક્રિય મહાબીજાણુમાંથી બને છે.
$E$. ખોટું: મહાબીજાણુ માતૃકોષ અર્ધીકરણ પામીને ચાર મહાબીજાણુઓ બનાવે છે. અંડકતલ તરફનો મહાબીજાણુ સક્રિય રહે છે,જ્યારે બાકીના ત્રણ નાશ પામે છે. આ વિધાન ખોટું છે કારણ કે તેમાં 'મહાબીજાણુ માતૃકોષ' સક્રિય થાય છે તેમ કહેવાયું છે,જ્યારે વાસ્તવમાં 'મહાબીજાણુ' સક્રિય થાય છે.
તેથી,વિધાનો $A, B$ અને $C$ સાચા છે.

(A) $140$ આવૃતબીજધારી બીજના નિર્માણ માટે $140$ નર જન્યુઓ અને $140$ માદા જન્યુઓની જરૂર પડે છે.
$140$ નર જન્યુઓના નિર્માણ માટે જરૂરી અર્ધીકરણ વિભાજનની સંખ્યા $140 / 4 = 35$ થશે.
($1$ લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $\xrightarrow{\text{અર્ધીકરણ}} 4$ લઘુબીજાણુઓ)
$140$ માદા જન્યુઓના નિર્માણ માટે જરૂરી અર્ધીકરણ વિભાજનની સંખ્યા $140$ થશે.
($1$ ગુરુબીજાણુ માતૃકોષ $\xrightarrow{\text{અર્ધીકરણ}} 4$ ગુરુબીજાણુઓ,જેમાંથી $3$ નાશ પામે છે અને $1$ સક્રિય ગુરુબીજાણુ બને છે)
તેથી,$140$ આવૃતબીજધારી બીજના નિર્માણ માટે કુલ $35 + 140 = 175$ અર્ધીકરણ કોષ વિભાજનની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે.

(D) પર-પરાગનયનમાં એક પુષ્પના પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું સ્થળાંતર સમાન જાતિના બીજા છોડના પુષ્પના પરાગાસન પર થાય છે.
આ પ્રક્રિયા બે અલગ-અલગ પિતૃઓના જનીનિક દ્રવ્યને એકસાથે લાવે છે,જેનાથી જનીનિક પુનઃસંયોજન થાય છે.
પરિણામે,પર-પરાગનયન દ્વારા ઉત્પન્ન થતી સંતતિમાં જનીનિક ભિન્નતા જોવા મળે છે,જે ઉત્ક્રાંતિ અને બદલાતા પર્યાવરણમાં અનુકૂલન માટે ફાયદાકારક છે.
તેથી,પર-પરાગનયનથી ઉત્પન્ન થતી સંતતિ જનીનિક રીતે ભિન્નતા ધરાવતી હોય છે.

(C) સ્વ-પરાગનયનમાં પરાગરજનું સ્થળાંતર એક જ પુષ્પના પરાગાશયથી પરાગાસન પર અથવા તે જ વનસ્પતિના બીજા પુષ્પ પર થાય છે.
સ્વ-પરાગનયનના ગેરફાયદા નીચે મુજબ છે:
$1$. તે અંતઃસંવર્ધન દબાણ (inbreeding depression) તરફ દોરી જાય છે,જેનાથી પેઢી દર પેઢી સંતતિ નબળી બને છે.
$2$. જનીનિક પુનઃસંયોજન માટે કોઈ અવકાશ હોતો નથી,એટલે કે કોઈ નવી કે સુધારેલી જાતો વિકસાવી શકાતી નથી.
$3$. સંતતિમાં બદલાતી પર્યાવરણીય કે આબોહવાકીય પરિસ્થિતિઓ સામે અનુકૂલન સાધવાની ક્ષમતા ઓછી હોય છે.
જોકે,જનીનિક સ્થિરતા એ સ્વ-પરાગનયનનો ફાયદો ગણાય છે કારણ કે તે ચોક્કસ લક્ષણ કે જાતની શુદ્ધતા જાળવવામાં મદદ કરે છે. તેથી,જનીનિક સ્થિરતા જાળવવી એ ગેરફાયદો નથી.

(D) પરાગમાતૃકોષો $(PMC)$ દ્વિતીય $(2n)$ હોય છે અને તેમાં $24$ રંગસૂત્રો હોય છે,તેથી $2n = 24$,જેનો અર્થ છે કે $n = 12$.
નર જન્યુઓ એકકીય $(n)$ હોય છે અને તેમાં $12$ રંગસૂત્રો હોય છે.
માદા વનસ્પતિના મૂળના કોષો દ્વિતીય $(2n)$ હોય છે અને તેમાં $24$ રંગસૂત્રો હોય છે,તેથી $n = 12$.
માદા જન્યુ એકકીય $(n)$ હોય છે અને તેમાં $12$ રંગસૂત્રો હોય છે.
સિંગેમી (ફલન) માં નર જન્યુ $(n = 12)$ અને માદા જન્યુ $(n = 12)$ નું જોડાણ થઈને દ્વિતીય $(2n)$ યુગ્મનજ બને છે,જે ભ્રૂણ તરીકે વિકસે છે અને તેમાં $24$ રંગસૂત્રો હોય છે.
ત્રિ-ફલન (Triple fusion) માં બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો $(n + n = 24)$ અને એક નર જન્યુ $(n = 12)$ નું જોડાણ થઈને ત્રિ-કીય $(3n)$ પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર બને છે,જે ભ્રૂણપોષ તરીકે વિકસે છે અને તેમાં $36$ રંગસૂત્રો હોય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
કેટલાક સજીવો,જેમ કે વાંસ,તેમના જીવનકાળમાં માત્ર એક જ વાર પ્રજનન કરે છે.
વાંસની પ્રજાતિઓ તેમની અનન્ય જીવન વ્યૂહરચના માટે જાણીતી છે,જેમાં તેઓ ઘણા વર્ષો સુધી (ઘણીવાર $50-100$ વર્ષ) વાનસ્પતિક વૃદ્ધિ કરે છે અને ત્યારબાદ મૃત્યુ પામતા પહેલા માત્ર એક જ વાર પુષ્પસર્જન અને બીજનું ઉત્પાદન કરે છે (મોનોકાર્પિક).

(D) વિધાન $I$ સાચું છે: ઘણી જાતિઓની પરાગરજ (દા.ત., $Parthenium$) ગંભીર એલર્જી અને શ્વાસનળીના રોગોનું કારણ બને છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: પરાગરજ પોષક તત્વોથી ભરપૂર હોય છે અને તેનો ઉપયોગ પરાગરજની ગોળીઓ/પૂરક આહાર તરીકે થાય છે.
વિધાન $III$ સાચું છે: ગાજર ઘાસ ($Parthenium$ $hysterophorus$) ભારતમાં આયાતી ઘઉં સાથે દૂષિત પદાર્થ તરીકે આવ્યું હતું.
તેથી, આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) વિધાન $(i)$ સાચું છે: પશ્ચિમી દેશોમાં પરાગરજની પેદાશો જેમ કે ટેબ્લેટ અને સીરપ ખાદ્ય પૂરક તરીકે બજારમાં મળે છે.
વિધાન $(ii)$ ખોટું છે: ડાંગર અને ઘઉંમાં, પરાગરજ મુક્ત થયાના $30$ મિનિટમાં તેમની જીવનક્ષમતા ગુમાવે છે, $30$ મહિનામાં નહીં.
વિધાન $(iii)$ ખોટું છે: પરાગરજને ઓરડાના તાપમાને સંગ્રહિત કરી શકાતી નથી; તેને પ્રવાહી નાઈટ્રોજનમાં $-196^{\circ}C$ તાપમાને ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન દ્વારા સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે.
વિધાન $(iv)$ ખોટું છે: પરાગરજ પરાગાશયમાંથી મુક્ત થાય છે, બીજમાંથી નહીં.
તેથી, માત્ર વિધાન $(i)$ સાચું છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. ઘણા જલીય વનસ્પતિઓમાં,જેમ કે દરિયાઈ ઘાસ (દા.ત.,$Zostera$),પરાગરજ લાંબી અને રિબન જેવી હોય છે. આ વિશિષ્ટ આકાર તેમને પાણીના પ્રવાહ દ્વારા નિષ્ક્રિય રીતે વહન પામીને માદા પુષ્પના પરાગાસન સુધી પહોંચવામાં મદદ કરે છે.

(D) વિધાન $P$ સાચું છે: $\text{Papaver}$ (પોસ્ત) માં બહુસ્ત્રીકેસરી યુક્તસ્ત્રીકેસરી બીજાશય હોય છે.
વિધાન $Q$ ખોટું છે: $\text{Tapetum}$ (પોષકસ્તર) વિકાસ પામતા પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડે છે,$\text{Endothecium}$ નહીં. $\text{Endothecium}$ પરાગાશયના સ્ફોટનમાં મદદ કરે છે.
વિધાન $R$ સાચું છે: $\text{Commelina}$ માં ખુલ્લા (chasmogamous) અને બંધ (cleistogamous) એમ બંને પ્રકારના પુષ્પો જોવા મળે છે.
તેથી,વિધાન $P$ અને $R$ સાચા છે.

(A) $1$. બહુ-ભ્રૂણતા: એક બીજમાં એક કરતા વધુ ભ્રૂણની હાજરીને બહુ-ભ્રૂણતા કહેવાય છે, જે સામાન્ય રીતે સાઇટ્રસ અને લીંબુમાં જોવા મળે છે $(1-r)$.
$2$. પરિભ્રૂણપોષ: બીજમાં બાકી રહેલા પ્રદેહને પરિભ્રૂણપોષ કહેવાય છે, જે મરી અને બીટમાં જોવા મળે છે $(2-p)$.
$3$. કૂટફળ: જે ફળ અંડાશયને બદલે પુષ્પાસન અથવા અન્ય પુષ્પીય ભાગોમાંથી વિકસે છે તેને કૂટફળ કહેવાય છે, દા.ત., સફરજન $(3-s)$.
$4$. અફલિત ફળ: ફલન વગર ફળના વિકાસને અફલિત ફળ કહેવાય છે, જે સામાન્ય રીતે કેળમાં જોવા મળે છે $(4-q)$.
તેથી, સાચી જોડ $1-r, 2-p, 3-s, 4-q$ છે.

(D) એ અસંગત જોડી છે કારણ કે સહાયક કોષો એકકીય હોય છે,દ્વિકીય નહીં.
$1$. માદા જન્યુજનક (ભ્રૂણપુટ) એકકીય $(n)$ કોષો ધરાવે છે,જેમાં અંડકોષ,સહાયક કોષો અને પ્રતિધ્રુવીય કોષોનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. યુગ્મનજ એ નર જન્યુ $(n)$ અને માદા જન્યુ $(n)$ ના જોડાણથી બને છે,તેથી તે દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે.
$3$. પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર $(PEN)$ એ બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો $(n+n)$ અને એક નર જન્યુ $(n)$ ના જોડાણથી બને છે,જેના પરિણામે તે ત્રિકીય $(3n)$ રચના ધરાવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
સંવૃત પુષ્પો (Cleistogamous flowers) એવા પુષ્પો છે જે ક્યારેય ખુલતા નથી.
આવા પુષ્પોમાં પરાગાશય અને પરાગાસન એકબીજાની ખૂબ નજીક હોય છે.
જ્યારે પુષ્પકલિકામાં પરાગાશય સ્ફોટન પામે છે,ત્યારે પરાગરજ પરાગાસનના સંપર્કમાં આવે છે અને પરાગનયન થાય છે.
આમ,પરાગવાહકોની ગેરહાજરીમાં પણ સંવૃત પુષ્પોમાં ખાતરીપૂર્વક બીજનું નિર્માણ થાય છે.