અ Gujarati

Writing Chemical Formulae Questions in Gujarati

Class 9 Science · ATOMS AND MOLECULES · Writing Chemical Formulae

33+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 33 of 33 questions in Gujarati

1
Easy
નીચેનાના રાસાયણિક સૂત્રો લખો:
$(i)$ સોડિયમ ઓક્સાઈડ
$(ii)$ એલ્યુમિનિયમ ક્લોરાઈડ
$(iii)$ સોડિયમ સલ્ફાઈડ
$(iv)$ મેગ્નેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ

Solution

(N/A) રાસાયણિક સૂત્રો લખવા માટે,આપણે ઘટક આયનોની સંયોજકતાનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$(i)$ સોડિયમ $(Na^+)$ ની સંયોજકતા $1$ છે અને ઓક્સાઈડ $(O^{2-})$ ની સંયોજકતા $2$ છે. સંયોજકતાની અદલાબદલી (criss-cross) કરતા,આપણને $Na_2O$ મળે છે.
$(ii)$ એલ્યુમિનિયમ $(Al^{3+})$ ની સંયોજકતા $3$ છે અને ક્લોરાઈડ $(Cl^-)$ ની સંયોજકતા $1$ છે. સંયોજકતાની અદલાબદલી કરતા,આપણને $AlCl_3$ મળે છે.
$(iii)$ સોડિયમ $(Na^+)$ ની સંયોજકતા $1$ છે અને સલ્ફાઈડ $(S^{2-})$ ની સંયોજકતા $2$ છે. સંયોજકતાની અદલાબદલી કરતા,આપણને $Na_2S$ મળે છે.
$(iv)$ મેગ્નેશિયમ $(Mg^{2+})$ ની સંયોજકતા $2$ છે અને હાઈડ્રોક્સાઈડ $(OH^-)$ ની સંયોજકતા $1$ છે. સંયોજકતાની અદલાબદલી કરતા,આપણને $Mg(OH)_2$ મળે છે.
2
Medium
નીચે આપેલા રાસાયણિક સૂત્રો દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલા સંયોજનોના નામ લખો:
$(i) Al_{2}(SO_{4})_{3}$
$(ii) CaCl_{2}$
$(iii) K_{2}SO_{4}$
$(iv) KNO_{3}$
$(v) CaCO_{3}$

Solution

(N/A) $(i) Al_{2}(SO_{4})_{3}$ એ એલ્યુમિનિયમ સલ્ફેટ છે.
$(ii) CaCl_{2}$ એ કેલ્શિયમ ક્લોરાઇડ છે.
$(iii) K_{2}SO_{4}$ એ પોટેશિયમ સલ્ફેટ છે.
$(iv) KNO_{3}$ એ પોટેશિયમ નાઇટ્રેટ છે.
$(v) CaCO_{3}$ એ કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ છે.
3
Medium
રાસાયણિક સૂત્ર (chemical formula) પદનો અર્થ શું થાય છે?

Solution

(N/A) કોઈ સંયોજન (અથવા તત્વ) નું રાસાયણિક સૂત્ર તેના બંધારણનું સાંકેતિક નિરૂપણ છે. તે નીચેની બાબતો દર્શાવે છે:
$(i)$ સંયોજનના એક અણુમાં રહેલા પરમાણુઓની સંખ્યા અને પ્રકાર.
$(ii)$ સંયોજનનો એક મોલ.
$(iii)$ સંયોજનનું મોલર દળ.
4
Medium
નીચેનાના રાસાયણિક સૂત્રો લખો:
$(i)$ મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઇડ
$(ii)$ કેલ્શિયમ ઓક્સાઇડ
$(iii)$ કોપર નાઇટ્રેટ
$(iv)$ એલ્યુમિનિયમ ક્લોરાઇડ
$(v)$ કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ.

Solution

(N/A) $(i)$ મેગ્નેશિયમની સંયોજકતા $+2$ અને ક્લોરાઇડની $-1$ છે. ક્રોસ-ઓવર પદ્ધતિ દ્વારા,સૂત્ર $MgCl_2$ મળે છે.
$(ii)$ કેલ્શિયમની સંયોજકતા $+2$ અને ઓક્સાઇડની $-2$ છે. ગુણોત્તર $1:1$ હોવાથી,સૂત્ર $CaO$ થાય છે.
$(iii)$ કોપર $(II)$ ની સંયોજકતા $+2$ અને નાઇટ્રેટની $-1$ છે. ક્રોસ-ઓવર પદ્ધતિ દ્વારા,સૂત્ર $Cu(NO_3)_2$ મળે છે.
$(iv)$ એલ્યુમિનિયમની સંયોજકતા $+3$ અને ક્લોરાઇડની $-1$ છે. ક્રોસ-ઓવર પદ્ધતિ દ્વારા,સૂત્ર $AlCl_3$ મળે છે.
$(v)$ કેલ્શિયમની સંયોજકતા $+2$ અને કાર્બોનેટની $-2$ છે. ગુણોત્તર $1:1$ હોવાથી,સૂત્ર $CaCO_3$ થાય છે.
5
Medium
નીચે આપેલા સંયોજનોમાં રહેલા તત્વોના નામ આપો:
$(a)$ ક્વિક લાઈમ (કળી ચૂનો)
$(b)$ હાઈડ્રોજન બ્રોમાઈડ
$(c)$ બેકિંગ પાવડર
$(d)$ પોટેશિયમ સલ્ફેટ

Solution

(N/A) ક્વિક લાઈમ એટલે કે કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ $(CaO)$. તેમાં રહેલા તત્વો કેલ્શિયમ $(Ca)$ અને ઓક્સિજન $(O)$ છે.
$(b)$ હાઈડ્રોજન બ્રોમાઈડ $(HBr)$ છે. તેમાં રહેલા તત્વો હાઈડ્રોજન $(H)$ અને બ્રોમીન $(Br)$ છે.
$(c)$ બેકિંગ પાવડર એટલે કે સોડિયમ હાઈડ્રોજન કાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$. તેમાં રહેલા તત્વો સોડિયમ $(Na)$,હાઈડ્રોજન $(H)$,કાર્બન $(C)$ અને ઓક્સિજન $(O)$ છે.
$(d)$ પોટેશિયમ સલ્ફેટ $(K_2SO_4)$ છે. તેમાં રહેલા તત્વો પોટેશિયમ $(K)$,સલ્ફર $(S)$ અને ઓક્સિજન $(O)$ છે.
6
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સાચું રાસાયણિક સૂત્ર દર્શાવે છે? તેનું નામ આપો.
A
$CaCl$
B
$NaSO_4$
C
$BiPO_4$
D
$NaS$

Solution

(C) સાચું રાસાયણિક સૂત્ર $BiPO_4$ (બિસ્મથ ફોસ્ફેટ) છે.
$BiPO_4$ માં,બિસ્મથ $(Bi^{3+})$ અને ફોસ્ફેટ $(PO_4^{3-})$ બંને ત્રિસંયોજક છે,તેથી તેઓ $1:1$ ના પ્રમાણમાં જોડાય છે.
વિકલ્પ $(A)$ માં,કેલ્શિયમ $(Ca^{2+})$ દ્વિસંયોજક છે અને ક્લોરિન $(Cl^-)$ એકસંયોજક છે,તેથી સાચું સૂત્ર $CaCl_2$ હોવું જોઈએ.
વિકલ્પ $(B)$ માં,સોડિયમ $(Na^+)$ એકસંયોજક છે અને સલ્ફેટ $(SO_4^{2-})$ દ્વિસંયોજક છે,તેથી સાચું સૂત્ર $Na_2SO_4$ હોવું જોઈએ.
વિકલ્પ $(D)$ માં,સોડિયમ $(Na^+)$ એકસંયોજક છે અને સલ્ફર $(S^{2-})$ દ્વિસંયોજક છે,તેથી સાચું સૂત્ર $Na_2S$ હોવું જોઈએ.
7
Medium
નીચેના સંયોજનો માટે આણ્વીય સૂત્રો લખો:
$(a)$ કોપર $(II)$ બ્રોમાઇડ
$(b)$ એલ્યુમિનિયમ $(III)$ નાઇટ્રેટ
$(c)$ કેલ્શિયમ $(II)$ ફોસ્ફેટ
$(d)$ આયર્ન $(III)$ સલ્ફાઇડ
$(e)$ મર્ક્યુરી $(II)$ ક્લોરાઇડ
$(f)$ મેગ્નેશિયમ $(II)$ એસીટેટ

Solution

(N/A) કોપર $(II)$ બ્રોમાઇડ: $Cu$ ની સંયોજકતા $2$ છે અને $Br$ ની $1$ છે. તેથી,સૂત્ર $CuBr_2$ થાય છે.
$(b)$ એલ્યુમિનિયમ $(III)$ નાઇટ્રેટ: $Al$ ની સંયોજકતા $3$ છે અને $NO_3$ ની $1$ છે. તેથી,સૂત્ર $Al(NO_3)_3$ થાય છે.
$(c)$ કેલ્શિયમ $(II)$ ફોસ્ફેટ: $Ca$ ની સંયોજકતા $2$ છે અને $PO_4$ ની $3$ છે. તેથી,સૂત્ર $Ca_3(PO_4)_2$ થાય છે.
$(d)$ આયર્ન $(III)$ સલ્ફાઇડ: $Fe$ ની સંયોજકતા $3$ છે અને $S$ ની $2$ છે. તેથી,સૂત્ર $Fe_2S_3$ થાય છે.
$(e)$ મર્ક્યુરી $(II)$ ક્લોરાઇડ: $Hg$ ની સંયોજકતા $2$ છે અને $Cl$ ની $1$ છે. તેથી,સૂત્ર $HgCl_2$ થાય છે.
$(f)$ મેગ્નેશિયમ $(II)$ એસીટેટ: $Mg$ ની સંયોજકતા $2$ છે અને $CH_3COO$ ની $1$ છે. તેથી,સૂત્ર $Mg(CH_3COO)_2$ થાય છે.
8
Medium
નીચે આપેલા આયનોના સંયોજનથી બની શકતા તમામ સંયોજનોના આણ્વીય સૂત્રો લખો: $Cu^{2+}, Na^{+}, Fe^{3+}, Cl^{-}, SO_{4}^{2-}, PO_{4}^{3-}$.

Solution

(N/A) તટસ્થ સંયોજનો બનાવવા માટે,કુલ ધન વીજભાર કુલ ઋણ વીજભાર જેટલો હોવો જોઈએ.
$1$. $Cu^{2+}$ માટે:
- $Cl^{-}$ સાથે: $CuCl_{2}$
- $SO_{4}^{2-}$ સાથે: $CuSO_{4}$
- $PO_{4}^{3-}$ સાથે: $Cu_{3}(PO_{4})_{2}$
$2$. $Na^{+}$ માટે:
- $Cl^{-}$ સાથે: $NaCl$
- $SO_{4}^{2-}$ સાથે: $Na_{2}SO_{4}$
- $PO_{4}^{3-}$ સાથે: $Na_{3}PO_{4}$
$3$. $Fe^{3+}$ માટે:
- $Cl^{-}$ સાથે: $FeCl_{3}$
- $SO_{4}^{2-}$ સાથે: $Fe_{2}(SO_{4})_{3}$
- $PO_{4}^{3-}$ સાથે: $FePO_{4}$
9
Medium
નીચેના તત્વોના સમૂહોમાંથી બનતા સંયોજનોના રાસાયણિક સૂત્રો લખો:
$(a)$ કેલ્શિયમ અને ફ્લોરિન
$(b)$ હાઇડ્રોજન અને સલ્ફર
$(c)$ નાઇટ્રોજન અને હાઇડ્રોજન
$(d)$ કાર્બન અને ક્લોરિન
$(e)$ સોડિયમ અને ઓક્સિજન
$(f)$ કાર્બન અને ઓક્સિજન

Solution

(N/A) રાસાયણિક સૂત્ર નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક તત્વની સંયોજકતાનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$(a)$ કેલ્શિયમ $(Ca^{2+})$ અને ફ્લોરિન $(F^{-})$: સૂત્ર $CaF_{2}$ છે.
$(b)$ હાઇડ્રોજન $(H^{+})$ અને સલ્ફર $(S^{2-})$: સૂત્ર $H_{2}S$ છે.
$(c)$ નાઇટ્રોજન $(N^{3-})$ અને હાઇડ્રોજન $(H^{+})$: સૂત્ર $NH_{3}$ છે.
$(d)$ કાર્બન $(C^{4+})$ અને ક્લોરિન $(Cl^{-})$: સૂત્ર $CCl_{4}$ છે.
$(e)$ સોડિયમ $(Na^{+})$ અને ઓક્સિજન $(O^{2-})$: સૂત્ર $Na_{2}O$ છે.
$(f)$ કાર્બન $(C^{4+})$ અને ઓક્સિજન $(O^{2-})$: પરિસ્થિતિ મુજબ કાર્બન $CO$ (કાર્બન મોનોક્સાઇડ) અને $CO_{2}$ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) બનાવી શકે છે.
10
Medium
નીચેનામાંથી તત્વોની કઈ સંજ્ઞાઓ ખોટી છે? તેમની સાચી સંજ્ઞાઓ જણાવો:
$(a)$ કોબાલ્ટ $CO$
$(b)$ કાર્બન $c$
$(c)$ એલ્યુમિનિયમ $AL$
$(d)$ હિલિયમ $He$
$(e)$ સોડિયમ $So$

Solution

(A, B, C, E) ખોટું,કોબાલ્ટની સાચી સંજ્ઞા $Co$ છે. પ્રથમ અક્ષર કેપિટલ અને બીજો અક્ષર સ્મોલ હોવો જોઈએ.
$(b)$ ખોટું,કાર્બનની સાચી સંજ્ઞા $C$ છે. એક અક્ષરવાળી સંજ્ઞાઓ હંમેશા કેપિટલ હોવી જોઈએ.
$(c)$ ખોટું,એલ્યુમિનિયમની સાચી સંજ્ઞા $Al$ છે. પ્રથમ અક્ષર કેપિટલ અને બીજો અક્ષર સ્મોલ હોવો જોઈએ.
$(d)$ સાચું,હિલિયમની સંજ્ઞા $He$ છે.
$(e)$ ખોટું,સોડિયમની સાચી સંજ્ઞા $Na$ છે. આ સંજ્ઞા તેના લેટિન નામ $Natrium$ પરથી લેવામાં આવી છે.
11
Medium
નીચેના સંયોજનો માટે રાસાયણિક સૂત્રો આપો અને તેમાં રહેલા સંયોજાતા તત્વોના દળનો ગુણોત્તર શોધો:
$(a)$ એમોનિયા
$(b)$ કાર્બન મોનોક્સાઈડ
$(c)$ હાઈડ્રોજન ક્લોરાઈડ
$(d)$ એલ્યુમિનિયમ ફ્લોરાઈડ
$(e)$ મેગ્નેશિયમ સલ્ફાઈડ

Solution

(N/A) દળનો ગુણોત્તર શોધવા માટે,આપણે સૂત્રમાં દરેક તત્વના કુલ દળને તે તત્વના પરમાણ્વીય દળ વડે ભાગીએ છીએ.
$(a)$ એમોનિયા $(NH_3)$: પરમાણ્વીય દળ $N=14$,$H=1$ છે. ગુણોત્તર $N:H = 14 : (3 \times 1) = 14:3$ થાય.
$(b)$ કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$: પરમાણ્વીય દળ $C=12$,$O=16$ છે. ગુણોત્તર $C:O = 12:16 = 3:4$ થાય.
$(c)$ હાઈડ્રોજન ક્લોરાઈડ $(HCl)$: પરમાણ્વીય દળ $H=1$,$Cl=35.5$ છે. ગુણોત્તર $H:Cl = 1:35.5 = 2:71$ થાય.
$(d)$ એલ્યુમિનિયમ ફ્લોરાઈડ $(AlF_3)$: પરમાણ્વીય દળ $Al=27$,$F=19$ છે. ગુણોત્તર $Al:F = 27 : (3 \times 19) = 27:57 = 9:19$ થાય.
$(e)$ મેગ્નેશિયમ સલ્ફાઈડ $(MgS)$: પરમાણ્વીય દળ $Mg=24$,$S=32$ છે. ગુણોત્તર $Mg:S = 24:32 = 3:4$ થાય.
12
Medium
નીચેના સંયોજનોમાં રહેલા તત્વોના દળનો ગુણોત્તર શોધો. (તમે પરિશિષ્ટ $-III$ નો ઉપયોગ કરી શકો છો)
$(a)$ $CaCO_{3}$ $(b)$ $MgCl_{2}$
$(c)$ $H_{2}SO_{4}$ $(d)$ $C_{2}H_{5}OH$
$(e)$ $NH_{3}$ $(f)$ $Ca(OH)_{2}$

Solution

(N/A) $Ca : C : O_{3} = 40 : 12 : (16 \times 3) = 40 : 12 : 48 = 10 : 3 : 12$
$(b)$ $Mg : Cl_{2} = 24 : (35.5 \times 2) = 24 : 71$
$(c)$ $H_{2} : S : O_{4} = (1 \times 2) : 32 : (16 \times 4) = 2 : 32 : 64 = 1 : 16 : 32$
$(d)$ $C_{2} : H_{6} : O = (12 \times 2) : (1 \times 6) : 16 = 24 : 6 : 16 = 12 : 3 : 8$
$(e)$ $N : H_{3} = 14 : (1 \times 3) = 14 : 3$
$(f)$ $Ca : O_{2} : H_{2} = 40 : (16 \times 2) : (1 \times 2) = 40 : 32 : 2 = 20 : 16 : 1$
13
MediumMCQ
એક તત્વ $X$ ના ઓક્સાઈડનું રાસાયણિક સૂત્ર $X_2O_5$ છે. તેના ક્લોરાઈડનું રાસાયણિક સૂત્ર લખો.
A
$XCl_3$
B
$XCl_5$
C
$X_2Cl_5$
D
$XCl_2$

Solution

(B) $1$. ઓક્સાઈડ $X_2O_5$ માં,ઓક્સિજનની સંયોજકતા $2$ છે.
$2$. ધારો કે તત્વ $X$ ની સંયોજકતા $v$ છે.
$3$. $X_2O_5$ માટે ક્રોસ-ઓવર પદ્ધતિ મુજબ,$X$ ની સંયોજકતા $5$ થાય છે (કારણ કે $2 \times v = 5 \times 2$,તેથી $v = 5$).
$4$. ક્લોરિન $(Cl)$ ની સંયોજકતા $1$ છે.
$5$. $X$ ના ક્લોરાઈડનું સૂત્ર લખવા માટે,આપણે $X$ ની સંયોજકતા $(5)$ ને $Cl$ ની નીચે અને $Cl$ ની સંયોજકતા $(1)$ ને $X$ ની નીચે મૂકીએ છીએ.
$6$. આમ,રાસાયણિક સૂત્ર $X_1Cl_5$ બને છે,જેને $XCl_5$ તરીકે લખવામાં આવે છે.
14
Difficult
કોપર $(II)$ બ્રોમાઈડ માટે આણ્વીય સૂત્ર તારવો.

Solution

(N/A) કોપર $(II)$ બ્રોમાઈડ માટે આણ્વીય સૂત્ર તારવવા માટે નીચેના પગલાં અનુસરો:
$1$. સંકળાયેલા તત્વોની સંજ્ઞાઓ ઓળખો: કોપરને $Cu$ દ્વારા અને બ્રોમાઈડને $Br$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
$2$. દરેક આયનનો સંયોજકતા અથવા વીજભાર નક્કી કરો: કોપર $(II)$ એ $+2$ વીજભાર $(Cu^{2+})$ સૂચવે છે,અને બ્રોમાઈડનો વીજભાર $-1$ $(Br^-)$ છે.
$3$. વીજભારને સંતુલિત કરવા માટે 'ક્રિસ-ક્રોસ' પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરો: કોપરનો વીજભાર $(2)$ એ બ્રોમાઈડ માટે સબસ્ક્રિપ્ટ (પાયામાં લખાતી સંખ્યા) બને છે,અને બ્રોમાઈડનો વીજભાર $(1)$ એ કોપર માટે સબસ્ક્રિપ્ટ બને છે.
$4$. સૂત્ર લખો: વીજભારને ક્રોસ કરવાથી આપણને $Cu_1Br_2$ મળે છે,જેને $CuBr_2$ તરીકે લખવામાં આવે છે.
Solution diagram
15
Medium
એમોનિયમ કાર્બોનેટ માટે આણ્વીય સૂત્ર તારવો.

Solution

(N/A) એમોનિયમ કાર્બોનેટ માટે આણ્વીય સૂત્ર તારવવા માટે,આપણે નીચેના પગલાં અનુસરીએ છીએ:
$1$. આયનો અને તેમના સંબંધિત વીજભાર ઓળખો:
- એમોનિયમ આયન: $NH_4^+$ (વીજભાર = $+1$)
- કાર્બોનેટ આયન: $CO_3^{2-}$ (વીજભાર = $-2$)
$2$. સંજ્ઞાઓ અને તેમના વીજભાર બાજુ-બાજુમાં લખો:
- સંજ્ઞા: $NH_4$ અને $CO_3$
- વીજભાર: $+1$ અને $-2$
$3$. વીજભારને સંતુલિત કરવા માટે ક્રોસ-ઓવર (criss-cross) પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરો:
- એમોનિયમ આયનનો વીજભાર $(+1)$ કાર્બોનેટ આયન માટે સબસ્ક્રિપ્ટ બને છે.
- કાર્બોનેટ આયનનો વીજભાર $(-2)$ એમોનિયમ આયન માટે સબસ્ક્રિપ્ટ બને છે.
$4$. તટસ્થ સંયોજન બનાવવા માટે તેમને જોડો:
- એક કાર્બોનેટ આયનને સંતુલિત કરવા માટે આપણને બે એમોનિયમ આયનોની જરૂર હોવાથી,સૂત્ર $(NH_4)_2CO_3$ બને છે.
Solution diagram
16
Medium
આણ્વીય સૂત્ર એટલે શું? ઉદાહરણ આપીને જણાવો કે આણ્વીય સૂત્ર પરથી કઈ માહિતી મેળવી શકાય છે.

Solution

(N/A) આણ્વીય સૂત્ર એ સંયોજનના એક અણુમાં હાજર દરેક તત્વના પરમાણુઓની વાસ્તવિક સંખ્યા દર્શાવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,એલ્યુમિનિયમ સલ્ફેટનું આણ્વીય સૂત્ર $Al_{2}(SO_{4})_{3}$ છે. તે નીચે મુજબની માહિતી આપે છે:
$(i)$ આ સંયોજન ત્રણ અલગ-અલગ પ્રકારના પરમાણુઓનું બનેલું છે: એલ્યુમિનિયમ $(Al)$,સલ્ફર $(S)$ અને ઓક્સિજન $(O)$.
$(ii)$ એક અણુમાં કુલ $17$ પરમાણુઓ છે ($2$ પરમાણુ $Al$,$3$ પરમાણુ $S$ અને $12$ પરમાણુ $O$).
$(iii)$ એલ્યુમિનિયમ $(Al^{3+})$ ની સંયોજકતા $3$ છે,જ્યારે સલ્ફેટ આયન $(SO_{4}^{2-})$ ની સંયોજકતા $2$ છે.
17
Medium
નીચેના આયનોના સંયોજનથી બનતા સંયોજનોના રાસાયણિક સૂત્રો અને નામ લખો:
$(i)$ $Fe^{3+}$ અને $SO_{4}^{2-}$
$(ii)$ $NH_{4}^{+}$ અને $CO_{3}^{2-}$

Solution

(N/A) રાસાયણિક સૂત્ર લખવા માટે,આપણે 'ક્રિસ-ક્રોસ' પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીએ છીએ જેમાં એક આયનની સંયોજકતા બીજા આયનનો સબસ્ક્રિપ્ટ (પાયામાં લખાયેલ અંક) બને છે.
$(i)$ $Fe^{3+}$ અને $SO_{4}^{2-}$ માટે:
- $Fe$ ની સંયોજકતા $3$ છે અને $SO_{4}$ ની $2$ છે.
- સંયોજકતાઓની અદલાબદલી કરતા,આપણને $Fe_{2}(SO_{4})_{3}$ મળે છે.
- આ સંયોજનનું નામ આયર્ન$(III)$ સલ્ફેટ છે.
$(ii)$ $NH_{4}^{+}$ અને $CO_{3}^{2-}$ માટે:
- $NH_{4}$ ની સંયોજકતા $1$ છે અને $CO_{3}$ ની $2$ છે.
- સંયોજકતાઓની અદલાબદલી કરતા,આપણને $(NH_{4})_{2}CO_{3}$ મળે છે.
- આ સંયોજનનું નામ એમોનિયમ કાર્બોનેટ છે.
18
Difficult
નીચે આપેલા સંયોજનોના રાસાયણિક સૂત્રો લખો અને તે દરેક તત્વોના દળનો ગુણોત્તર શોધો.
$(N=14 \ u, H=1 \ u, C=12 \ u, O=16 \ u, S=32 \ u)$
$(a)$ મિથેન
$(b)$ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ
$(c)$ હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ

Solution

(A) મિથેન: રાસાયણિક સૂત્ર $CH_{4}$ છે. $C:H$ ના દળનો ગુણોત્તર $12:(4 \times 1) = 12:4 = 3:1$ થાય છે.
$(b)$ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ: રાસાયણિક સૂત્ર $CO_{2}$ છે. $C:O$ ના દળનો ગુણોત્તર $12:(2 \times 16) = 12:32 = 3:8$ થાય છે.
$(c)$ હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ: રાસાયણિક સૂત્ર $H_{2}S$ છે. $H:S$ ના દળનો ગુણોત્તર $(2 \times 1):32 = 2:32 = 1:16$ થાય છે.
19
Medium
નીચે આપેલા આયનો દ્વારા બનતા સંયોજનોના રાસાયણિક સૂત્રો લખો:
$(a)$ $Mg^{2+}$ અને $S^{2-}$
$(b)$ $Cu^{2+}$ અને $OH^-$
$(c)$ $Al^{3+}$ અને $Br^-$
દરેક કિસ્સામાં બનતા સંયોજનોના નામ આપો.

Solution

(N/A) રાસાયણિક સૂત્ર લખવા માટે,આપણે 'ક્રિસ-ક્રોસ' પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીએ છીએ જેમાં એક આયનની સંયોજકતા બીજા આયનનો સબસ્ક્રિપ્ટ (પાયામાં લખાયેલ અંક) બને છે.
$(a)$ $Mg^{2+}$ અને $S^{2-}$ માટે:
- વીજભાર $+2$ અને $-2$ છે. બંનેનું મૂલ્ય સમાન હોવાથી,તે $1:1$ ના ગુણોત્તરમાં જોડાય છે.
- રાસાયણિક સૂત્ર: $MgS$
- નામ: મેગ્નેશિયમ સલ્ફાઇડ
$(b)$ $Cu^{2+}$ અને $OH^-$ માટે:
- $Cu$ ની સંયોજકતા $2$ છે અને $OH$ ની $1$ છે. ક્રિસ-ક્રોસ પદ્ધતિ દ્વારા,આપણને $Cu(OH)_2$ મળે છે.
- રાસાયણિક સૂત્ર: $Cu(OH)_2$
- નામ: કોપર$(II)$ હાઇડ્રોક્સાઇડ
$(c)$ $Al^{3+}$ અને $Br^-$ માટે:
- $Al$ ની સંયોજકતા $3$ છે અને $Br$ ની $1$ છે. ક્રિસ-ક્રોસ પદ્ધતિ દ્વારા,આપણને $AlBr_3$ મળે છે.
- રાસાયણિક સૂત્ર: $AlBr_3$
- નામ: એલ્યુમિનિયમ બ્રોમાઇડ
Solution diagram
20
DifficultMCQ
નાઈટ્રોજન અને હાઈડ્રોજન દળથી $14:3$ ના પ્રમાણમાં જોડાઈને એમોનિયાનો અણુ બનાવે છે. મોલર ગુણોત્તરની ગણતરી કરીને એમોનિયાના અણુનું સૂત્ર શોધો. (આપેલ પરમાણ્વીય દળ: $N = 14 \ u, H = 1 \ u$)
A
$NH_2$
B
$NH_3$
C
$N_2H_3$
D
$NH_4$

Solution

(B) એમોનિયાનું સૂત્ર શોધવા માટે,આપણે તેના ઘટક તત્વોના મોલર ગુણોત્તરની ગણતરી કરીએ છીએ:
તત્વ દળનો ગુણોત્તર / પરમાણ્વીય દળ = મોલર ગુણોત્તર
$N$ $14 / 14 = 1$
$H$ $3 / 1 = 3$

$N$ અને $H$ ના પરમાણુઓની સંખ્યાનો ગુણોત્તર $1:3$ છે.
તેથી,એમોનિયાનું સૂત્ર $NH_3$ છે.
21
Medium
રાસાયણિક સૂત્રો લખવા માટેના ત્રણ નિયમો જણાવો.

Solution

(N/A) $(1)$ આયનો પરની સંયોજકતા અથવા વીજભાર સંતુલિત હોવા જોઈએ.
$(2)$ જ્યારે કોઈ સંયોજન ધાતુ અને અધાતુનું બનેલું હોય,ત્યારે ધાતુનું નામ અથવા સંજ્ઞા પહેલા લખવામાં આવે છે.
$(3)$ બહુપરમાણ્વીય આયનોથી બનતા સંયોજનોમાં,પ્રમાણ દર્શાવતી સંખ્યા લખતા પહેલા આયનને કૌંસમાં મૂકવામાં આવે છે. જો બહુપરમાણ્વીય આયનની સંખ્યા એક હોય,તો કૌંસની જરૂર પડતી નથી.
22
Medium
$(a)$ પાણીમાં હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજનનું દળથી પ્રમાણ $1:8$ છે. પાણીના એક અણુમાં તેમના પરમાણુઓની સંખ્યાનું પ્રમાણ શોધો.
(પરમાણ્વીય દળ: $H=1 \ u, O=16 \ u)$
$(b)$ નીચેના સંયોજનોના રાસાયણિક સૂત્રો લખો:
$(i)$ એમોનિયમ સલ્ફેટ
$(ii)$ મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઇડ
(આપેલ છે: એમોનિયમ $= NH_{4}^{+}$,સલ્ફેટ $= SO_{4}^{2-}$,મેગ્નેશિયમ $= Mg^{2+}$,ક્લોરાઇડ $= Cl^{-}$)

Solution

(D) પરમાણુઓની સંખ્યાનું પ્રમાણ શોધવા માટે,આપણે દળના પ્રમાણને દરેક તત્વના પરમાણ્વીય દળ વડે ભાગીશું:
તત્વ દળનું પ્રમાણ / પરમાણ્વીય દળ
$H$ $1 / 1 = 1$
$O$ $8 / 16 = 0.5$

સૌથી નાની કિંમત $(0.5)$ વડે ભાગતા:
$H = 1 / 0.5 = 2$
$O = 0.5 / 0.5 = 1$
આમ,$H$ અને $O$ ના પરમાણુઓની સંખ્યાનું પ્રમાણ $2:1$ છે.
$(b)$ $(i)$ એમોનિયમ સલ્ફેટ: $NH_{4}^{+}$ ની સંયોજકતા $+1$ છે અને $SO_{4}^{2-}$ ની $-2$ છે. ક્રિસ-ક્રોસ પદ્ધતિ દ્વારા,સૂત્ર $(NH_{4})_{2}SO_{4}$ બને છે.
$(ii)$ મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઇડ: $Mg^{2+}$ ની સંયોજકતા $+2$ છે અને $Cl^{-}$ ની $-1$ છે. ક્રિસ-ક્રોસ પદ્ધતિ દ્વારા,સૂત્ર $MgCl_{2}$ બને છે.
23
MediumMCQ
એક ધાતુ $M$ ના ક્લોરાઈડનું રાસાયણિક સૂત્ર $MCl$ છે. તેના ઓક્સાઈડ,બાયકાર્બોનેટ અને સલ્ફાઈડના રાસાયણિક સૂત્રો લખો.
A
ઓક્સાઈડ: $M_2O$,બાયકાર્બોનેટ: $MHCO_3$,સલ્ફાઈડ: $M_2S$
B
ઓક્સાઈડ: $MO$,બાયકાર્બોનેટ: $M(HCO_3)_2$,સલ્ફાઈડ: $MS$
C
ઓક્સાઈડ: $M_2O_3$,બાયકાર્બોનેટ: $MHCO_3$,સલ્ફાઈડ: $M_2S_3$
D
ઓક્સાઈડ: $MO_2$,બાયકાર્બોનેટ: $M(HCO_3)_4$,સલ્ફાઈડ: $MS_2$

Solution

(A) આપેલ છે કે ધાતુના ક્લોરાઈડનું સૂત્ર $MCl$ છે,તેથી ધાતુ $M$ ની સંયોજકતા $+1$ છે કારણ કે ક્લોરિન $(Cl)$ ની સંયોજકતા $-1$ છે.
$1$. ઓક્સાઈડ: ઓક્સિજન $(O)$ ની સંયોજકતા $-2$ છે. ક્રોસ-ઓવર પદ્ધતિ દ્વારા,સૂત્ર $M_2O$ બને છે.
$2$. બાયકાર્બોનેટ: બાયકાર્બોનેટ આયન $(HCO_3)$ ની સંયોજકતા $-1$ છે. $M^{+1}$ અને $HCO_3^{-1}$ ને જોડતા,સૂત્ર $MHCO_3$ બને છે.
$3$. સલ્ફાઈડ: સલ્ફર $(S)$ ની સંયોજકતા $-2$ છે. ક્રોસ-ઓવર પદ્ધતિ દ્વારા,સૂત્ર $M_2S$ બને છે.
24
Medium
નીચે આપેલા રાસાયણિક સૂત્રો દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલા સંયોજનોના નામ લખો:
$(i)$ $NaBr$
$(ii)$ $Al_{2}O_{3}$
$(iii)$ $Zn(NO_{3})_{2}$
$(iv)$ $HCl$
$(v)$ $NaCl$
$(vi)$ $CaCO_{3}$

Solution

(N/A) $(i)$ $NaBr$: સોડિયમ બ્રોમાઈડ
$(ii)$ $Al_{2}O_{3}$: એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઈડ
$(iii)$ $Zn(NO_{3})_{2}$: ઝિંક નાઈટ્રેટ
$(iv)$ $HCl$: હાઈડ્રોજન ક્લોરાઈડ
$(v)$ $NaCl$: સોડિયમ ક્લોરાઈડ
$(vi)$ $CaCO_{3}$: કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ
25
EasyMCQ
$PO_{4}^{3-}$ આયનમાં ઓક્સિજન પરમાણુઓના મોલની સંખ્યા સમજાવો.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(D) ફોસ્ફેટ આયનનું રાસાયણિક સૂત્ર $PO_{4}^{3-}$ છે.
$PO_{4}^{3-}$ આયનના એક મોલમાં,ફોસ્ફરસ પરમાણુનો $1$ મોલ અને ઓક્સિજન પરમાણુઓના $4$ મોલ હોય છે.
તેથી,$PO_{4}^{3-}$ માં હાજર ઓક્સિજન પરમાણુઓના મોલની સંખ્યા $4$ છે.
26
Medium
નીચેના સંયોજનોના નામ લખો:
$(a)$ $NiS$
$(b)$ $Mg(NO_3)_2$
$(c)$ $Na_2SO_4$
$(d)$ $Al(NO_3)_3$
$(e)$ $K_3PO_4$
$(f)$ $Ca_3N_2$

Solution

(N/A) નિકલ સલ્ફાઇડ
$(b)$ મેગ્નેશિયમ નાઇટ્રેટ
$(c)$ સોડિયમ સલ્ફેટ
$(d)$ એલ્યુમિનિયમ નાઇટ્રેટ
$(e)$ પોટેશિયમ ફોસ્ફેટ
$(f)$ કેલ્શિયમ નાઇટ્રાઇડ
27
Medium
નીચેના સંયોજનોના રાસાયણિક નામ લખો:
$(a)$ $K_{2}SO_{4}$
$(b)$ $Mg_{3}(PO_{4})_{2}$
$(c)$ $NH_{4}Cl$
$(d)$ $ZnS$
$(e)$ $Na_{3}N$
$(f)$ $AgBr$

Solution

(N/A) $K_{2}SO_{4}$ એટલે પોટેશિયમ સલ્ફેટ.
$(b)$ $Mg_{3}(PO_{4})_{2}$ એટલે મેગ્નેશિયમ ફોસ્ફેટ.
$(c)$ $NH_{4}Cl$ એટલે એમોનિયમ ક્લોરાઇડ.
$(d)$ $ZnS$ એટલે ઝિંક સલ્ફાઇડ.
$(e)$ $Na_{3}N$ એટલે સોડિયમ નાઇટ્રાઇડ.
$(f)$ $AgBr$ એટલે સિલ્વર બ્રોમાઇડ.
28
EasyMCQ
કેલ્શિયમ,કાર્બન અને કોપરની સંજ્ઞાઓ કઈ છે?
A
$Ca, C, Cu$
B
$Ca, C, Co$
C
$Ca, C, Cr$
D
$Ca, Cr, Cu$

Solution

(A) કેલ્શિયમની રાસાયણિક સંજ્ઞા $Ca$ છે.
કાર્બનની રાસાયણિક સંજ્ઞા $C$ છે.
કોપરની રાસાયણિક સંજ્ઞા $Cu$ છે.
તેથી,કેલ્શિયમ,કાર્બન અને કોપર માટેની સાચી સંજ્ઞાઓનો ક્રમ $Ca, C, Cu$ છે.
29
EasyMCQ
એલ્યુમિનિયમ સલ્ફેટનું આણ્વીય સૂત્ર શું છે?
A
$AlSO_{4}$
B
$Al_{3}(SO_{4})_{2}$
C
$Al_{2}(SO_{4})_{3}$
D
$Al_{2}(SO_{4})_{4}$

Solution

(C) એલ્યુમિનિયમ સલ્ફેટનું આણ્વીય સૂત્ર નક્કી કરવા માટે,આપણે તેના ઘટક આયનોની સંયોજકતા જોઈએ છીએ:
$1$. એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ ની સંયોજકતા $+3$ છે.
$2$. સલ્ફેટ આયન $(SO_{4})$ ની સંયોજકતા $-2$ છે.
$3$. તટસ્થ સંયોજન બનાવવા માટે,કુલ ધન વીજભાર કુલ ઋણ વીજભાર જેટલો હોવો જોઈએ.
$4$. સંયોજકતાની અદલાબદલી કરતા,આપણને $Al_{2}(SO_{4})_{3}$ મળે છે.
આમ,સાચું સૂત્ર $Al_{2}(SO_{4})_{3}$ છે.
30
Easy
નીચે આપેલ વિધાન સાચું છે કે ખોટું તે જણાવો:
ક્યુપ્રિક ઓક્સાઇડ અને ક્યુપ્રસ ઓક્સાઇડના રાસાયણિક સૂત્રો અનુક્રમે $CuO$ અને $Cu_{2}O$ છે.

Solution

(TRUE) આ વિધાન સાચું છે.
ક્યુપ્રિક ઓક્સાઇડમાં,કોપરની સંયોજકતા $+2$ છે અને ઓક્સિજનની સંયોજકતા $-2$ છે. સંયોજકતાઓની અદલાબદલી કરતા,આપણને $Cu_{2}O_{2}$ મળે છે,જેનું સરળ સ્વરૂપ $CuO$ થાય છે.
ક્યુપ્રસ ઓક્સાઇડમાં,કોપરની સંયોજકતા $+1$ છે અને ઓક્સિજનની સંયોજકતા $-2$ છે. સંયોજકતાઓની અદલાબદલી કરતા,આપણને $Cu_{2}O$ મળે છે.
31
Medium
$(a)$ એલ્યુમિનિયમ સલ્ફેટમાં એલ્યુમિનિયમની અને $(b)$ સોડિયમ સલ્ફેટમાં સોડિયમની સંયોજકતા કેટલી છે?

Solution

(N/A) એલ્યુમિનિયમ સલ્ફેટનું રાસાયણિક સૂત્ર $Al_{2}(SO_{4})_{3}$ છે. આ સંયોજનમાં,એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ ની સંયોજકતા $3$ છે.
સોડિયમ સલ્ફેટનું રાસાયણિક સૂત્ર $Na_{2}SO_{4}$ છે. આ સંયોજનમાં,સોડિયમ $(Na)$ ની સંયોજકતા $1$ છે.
32
Medium
ડાલ્ટન તત્વો માટે સંજ્ઞાઓનો ઉપયોગ કરનાર પ્રથમ વૈજ્ઞાનિક હતા. રાસાયણિક સંજ્ઞાઓ રાસાયણિક ભાષાની શબ્દાવલી તરીકે કાર્ય કરે છે. રાસાયણિક સંજ્ઞાઓનો ઉપયોગ રાસાયણિક ફેરફારોને સ્પષ્ટતા અને ચોકસાઈ સાથે વર્ણવવા માટે થાય છે. રાસાયણિક સંજ્ઞાઓ ચોક્કસ તત્વોને ઓળખવામાં મદદ કરે છે. રાસાયણિક સંજ્ઞાઓ ચોક્કસ તત્વના પરમાણુનું પ્રતિનિધિત્વ પણ કરે છે. રાસાયણિક સંજ્ઞાઓ તત્વના પરમાણ્વીય દળને પણ સૂચવે છે.
$(a)$ સંજ્ઞાઓ ચોક્કસ તત્વોને ઓળખવામાં કેવી રીતે મદદ કરે છે?
$(b)$ આપણે આપણી સુવિધા માટે રોજિંદા જીવનમાં સંજ્ઞાઓનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરીએ છીએ?
$(c)$ સંજ્ઞાઓના ઉપયોગમાં તમને કયા મૂલ્યો જોવા મળે છે?

Solution

(N/A) દરેક તત્વની એક વિશિષ્ટ સંજ્ઞા હોય છે જે તેને અન્ય તત્વોથી અલગ પાડે છે. ઉદાહરણ તરીકે,સોડિયમની સંજ્ઞા $Na$,પારો (મર્ક્યુરી) ની $Hg$ અને સલ્ફરની $S$ છે.
$(b)$ રોજિંદા જીવનમાં,સંજ્ઞાઓ સુવિધા અને સુરક્ષા પૂરી પાડે છે. દાખલા તરીકે,રસ્તા પરના ટ્રાફિક ચિહ્નો ડ્રાઇવરોને તેમના ગંતવ્ય સુધી સુરક્ષિત રીતે પહોંચવામાં મદદ કરે છે. કપડાં પરની સંજ્ઞાઓ કાપડને કેવી રીતે સાચવવું અને ધોવું તેની સૂચનાઓ આપે છે,જે તેમની ટકાઉપણું સુનિશ્ચિત કરે છે.
$(c)$ સંજ્ઞાઓના ઉપયોગ સાથે સંકળાયેલા મૂલ્યોમાં સમયની બચત,સુરક્ષા,સુવિધા,સરળ માર્ગદર્શન,વ્યવસ્થિત અભિગમ અને કાર્યસ્થળો પર અન્યને ખલેલ પહોંચાડ્યા વિના અસરકારક રીતે સંદેશાઓ પહોંચાડવાની ક્ષમતાનો સમાવેશ થાય છે.
33
Medium
કોઈ સંયોજનનું રાસાયણિક સૂત્ર એ તેના બંધારણનું પ્રતીકાત્મક નિરૂપણ છે. રાસાયણિક સંયોજનોના રાસાયણિક સૂત્રો લખવા માટે આપણે નીચેના મુદ્દાઓ જાણવા જોઈએ:
$(i)$ જોડાતા તત્વોની સંજ્ઞાઓ.
$(ii)$ જોડાતા તત્વોની સંયોજકતા.
સંયોજકતા જાણવા માટે,આપણે પરમાણુઓમાં રહેલા સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની ગણતરી કરવી આવશ્યક છે.
સૌથી બહારની કક્ષા અથવા સંયોજકતા કક્ષામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનને સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન કહેવામાં આવે છે. કેટલાક તત્વોના પરમાણુઓમાં ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા નીચે મુજબ છે. જે તત્વોની સંયોજકતા એક હોય તેને એકસંયોજક કહેવામાં આવે છે.
$(a)$ રાસાયણિક સૂત્ર એટલે શું?
$(b)$ સંયોજનોના રાસાયણિક સૂત્ર લખવા માટે આપણે કયા મુખ્ય મુદ્દાઓ જાણવા જોઈએ?
$(c)$ દૈનિક જીવનમાં વિવિધ વસ્તુઓ માટે સૂત્રના ઉપયોગ સાથે આપણે કયા મૂલ્યો સંકળાયેલા જોઈએ છીએ?

Solution

(A) કોઈ સંયોજનનું રાસાયણિક સૂત્ર એ તેના બંધારણનું પ્રતીકાત્મક નિરૂપણ છે.
$(b)$ સંયોજનોના રાસાયણિક સૂત્ર લખવા માટે,આપણે જોડાતા તત્વોની સંજ્ઞાઓ અને જોડાતા તત્વોની સંયોજકતા જાણવી આવશ્યક છે.
$(c)$ સૂત્રોનો ઉપયોગ માત્ર રસાયણશાસ્ત્ર પૂરતો મર્યાદિત નથી. વિવિધ સૂત્રો અને વિચારોનો ઉપયોગ આપણને દૈનિક જીવનની ઘણી જટિલ સમસ્યાઓના ઉકેલ શોધવામાં મદદ કરે છે. તે સમય,પૈસા અને ઉર્જા બચાવવામાં મદદ કરે છે. તે કામમાં સરળતા લાવે છે અને અન્ય લોકો દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી સમાન પદ્ધતિઓ અથવા વિચારોને અનુસરીને,આપણે જીવનના સંઘર્ષોને દૂર કરવા માટે એક સરળ,વ્યવસ્થિત અને મૂલ્યવાન અભિગમ શોધી શકીએ છીએ.

ATOMS AND MOLECULES — Writing Chemical Formulae · Frequently Asked Questions

1Are these ATOMS AND MOLECULES questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a ATOMS AND MOLECULES Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.