Plantae Questions in Gujarati

(A) $Thallophyta$ (થૅલોફાઇટા) વિભાગમાં સૌથી સરળ વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે. આ સજીવોનું શરીર સુસ્પષ્ટ રીતે વિભેદિત હોતું નથી,એટલે કે તેમનું શરીર મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણમાં વિભાજિત હોતું નથી. તેઓ મુખ્યત્વે જલીય હોય છે અને સામાન્ય રીતે તેમને લીલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(N/A)

ટેરિડોફાઇટા	ફેનેરોગામ્સ
તેમના પ્રજનન અંગો અસ્પષ્ટ અથવા ઓછા વિકસિત હોય છે.	તેમના પ્રજનન અંગો સુવિકસિત હોય છે.
તેઓ નગ્ન ભ્રૂણ ઉત્પન્ન કરે છે જેને બીજાણુ (spores) કહેવાય છે.	તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરે છે.
ઉદાહરણોમાં ફર્ન,માર્સિલિયા અને ઇક્વિસેટમનો સમાવેશ થાય છે.	ઉદાહરણોમાં પાઇનસ,સાયકસ અને ફિરનો સમાવેશ થાય છે.

(N/A)

અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperm)	આવૃત બીજધારી (Angiosperm)
આ પુષ્પવિહીન વનસ્પતિઓ છે.	આ પુષ્પધારી વનસ્પતિઓ છે.
તેમાં બીજ ફળની અંદર હોતા નથી,એટલે કે તે નગ્ન હોય છે.	તેમાં બીજ ફળની અંદર સુરક્ષિત હોય છે.
$Pinus$,$Cedar$,$fir$,$Cycas$ વગેરે તેના ઉદાહરણો છે.	નાળિયેર,તાડ,કેરી વગેરે તેના ઉદાહરણો છે.

(N/A) સૃષ્ટિ વનસ્પતિ (Plantae) ના મુખ્ય વિભાગો નીચે મુજબ છે:
$1$. થેલોફાઈટા (Thallophyta)
$2$. બ્રાયોફાઈટા (Bryophyta)
$3$. ટેરિડોફાઈટા (Pteridophyta)
$4$. અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms)
$5$. આવૃત બીજધારી (Angiosperms)
આ વિભાગોનો આધાર નીચેના માપદંડો પર રહેલો છે:
- શું વનસ્પતિનું શરીર મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણ જેવા સ્પષ્ટ ભાગોમાં વિભેદિત છે કે નહીં.
- શું વનસ્પતિ શરીરમાં પાણી અને પોષક તત્વોના વહન માટે વિશિષ્ટ વાહક પેશીઓ ($xylem$ અને $phloem$) હાજર છે કે નહીં.
- વનસ્પતિમાં બીજ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા છે કે નહીં.
- શું બીજ ફળની અંદર સુરક્ષિત છે કે તે ખુલ્લા (નગ્ન) છે.

(B) થેલોફાઇટા અને બ્રાયોફાઇટામાં પાણીના વહન માટેની વિશિષ્ટ પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) હોતી નથી.
આ પેશીઓ સૌપ્રથમ ટેરિડોફાઇટામાં જોવા મળે છે અને તે અનાવૃત બીજધારીઓમાં પણ હાજર હોય છે.
તેથી,ટેરિડોફાઇટા અને અનાવૃત બીજધારીઓ પાણીના વહન માટે વિશિષ્ટ પેશીઓ ધરાવે છે.

(C) વનસ્પતિઓને બીજ ઉત્પન્ન કરવાની તેમની ક્ષમતાના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. થૅલોફાઇટા,બ્રાયોફાઇટા અને ટેરિડોફાઇટા એ અપ્રુષ્પી (cryptogams) વનસ્પતિઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરતી નથી.
$2$. અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) અને આવૃત બીજધારી (Angiosperms) એ સપુષ્પી (phanerogams) વનસ્પતિઓ છે,જે બીજ ધારણ કરતી વનસ્પતિઓ છે.
$3$. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ફક્ત અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) જ બીજ ઉત્પન્ન કરે છે.

(D) ટેરિડોફાઇટ્સ એ વાહક પેશીધારી અપુષ્પી વનસ્પતિઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમની પાસે મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણ હોય છે પરંતુ તેઓ બીજ કે પુષ્પ ઉત્પન્ન કરતા નથી. પુષ્પ એ માત્ર આવૃત બીજધારી (પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિઓ) માં જોવા મળતી પ્રજનન રચના છે.

(N/A) આપેલ બીજનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. ચણા: દ્વિદળી (બે બીજપત્રો ધરાવે છે).
$2$. ઘઉં: એકદળી (એક બીજપત્ર ધરાવે છે).
$3$. ચોખા: એકદળી (એક બીજપત્ર ધરાવે છે).
$4$. કોળું: દ્વિદળી (બે બીજપત્રો ધરાવે છે).
$5$. મકાઈ: એકદળી (એક બીજપત્ર ધરાવે છે).
$6$. વટાણા: દ્વિદળી (બે બીજપત્રો ધરાવે છે).

(B) બંજર ખડકો પર પ્રાથમિક અનુક્રમણની પ્રક્રિયામાં,$Lichens$ (લાઈકેન) એ અગ્રગામી પ્રજાતિઓ છે.
$Lichens$ કાર્બનિક એસિડનો સ્ત્રાવ કરે છે જે ખડકોના ધોવાણમાં મદદ કરે છે,જેનાથી જમીનનું પાતળું પડ બને છે.
આ જમીન બ્રાયોફાઇટ્સ,ખાસ કરીને $Mosses$ (મોસ) ની વૃદ્ધિ માટે યોગ્ય વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.
$Mosses$ વધુ જમીન નિર્માણ અને ભેજ જાળવી રાખવામાં ફાળો આપે છે,જે અંતે ફર્ન અને અન્ય વનસ્પતિઓ જેવી ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓના વિકાસ માટે માર્ગ મોકળો કરે છે.

(A) $F$: અનાવૃત બીજધારીમાં બીજ ખુલ્લા હોય છે,જ્યારે આવૃત બીજધારીમાં બીજ ફળની અંદર ઢંકાયેલા હોય છે.
$(b)$ $T$: ક્રિપ્ટોગેમી એવી વનસ્પતિઓ છે જે ફૂલો કે બીજ ઉત્પન્ન કરતી નથી.
$(c)$ $F$: દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓમાં જલવાહક અને અન્નવાહક જેવી વિશિષ્ટ વાહક પેશીઓનો અભાવ હોય છે.
$(d)$ $T$: ફ્યુનારિયા એ મોસનું એક સામાન્ય પ્રજાતિ છે.
$(e)$ $T$: ઘણી હંસરાજ વનસ્પતિઓમાં ફ્રોન્ડ્સ (fronds) હોય છે જે સંયુક્ત પર્ણો છે.
$(f)$ $T$: બીજ એ પ્રજનન રચના છે જેમાં ભ્રૂણ,ખોરાકનો સંગ્રહ અને રક્ષણાત્મક કવચ હોય છે.

(N/A) સુકાયક (Thallophyta)
$(b)$ વિશિષ્ટ વાહક પેશીઓનો અભાવ
$(c)$ ત્રિઅંગી (Pteridophyta)
$(d)$ પુષ્પોદભિદ (Phanerogams)
$(e)$ અનાવૃત બીજ ધરાવે છે
$(f)$ આવૃત બીજધારી (Angiosperms)
$(g)$ બે બીજપત્રો ધરાવતા બીજ
$(h)$ એકદળી (Monocots)

(N/A) થેલોફાઇટ્સના ઉદાહરણોમાં સમાવેશ થાય છે: યુલોથ્રિક્સ (Ulothrix),સ્પાયરોગાયરા (Spirogyra),ક્લેડોફોરા (Cladophora),અલ્વા (Ulva) અને કારા (Chara).
સ્પાયરોગાયરાની નામનિર્દેશિત આકૃતિ નીચે મુજબની રચનાઓ દર્શાવે છે:
$1$. કોષદીવાલ (Cell wall): બહારનું રક્ષણાત્મક પડ.
$2$. હરિતકણ (Chloroplast): પ્રકાશસંશ્લેષણ સાથે સંકળાયેલ રિબન જેવી,સર્પાકાર રચના.
$3$. પાયરેનોઇડ્સ (Pyrenoids): હરિતકણની અંદર જોવા મળતા નાના ભાગો જે સ્ટાર્ચનો સંગ્રહ કરે છે.
$4$. કોષકેન્દ્ર (Nucleus): કોષનું કેન્દ્રીય નિયંત્રણ એકમ.
$5$. કોષરસ (Cytoplasm): કોષમાં ભરાયેલ જેલી જેવો પદાર્થ.

(N/A) થૅલોફાઇટા,બ્રાયોફાઇટા અને ટેરિડોફાઇટાને 'અપ્રુષ્પોદ્ભિદ' (Cryptogams) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમના પ્રજનન અંગો અસ્પષ્ટ અથવા છુપાયેલા હોય છે અને તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરતા નથી.
બીજી તરફ,'સપુષ્પી' (Phanerogams) માં અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારીનો સમાવેશ થાય છે. આ વનસ્પતિઓ સુવિકસિત પ્રજનન પેશીઓ ધરાવે છે અને બીજ ઉત્પન્ન કરે છે. આ વનસ્પતિઓમાં ભ્રૂણ વિકાસ પામીને બીજ બનાવે છે,જેમાં ભવિષ્યના વિકાસ માટે સંગ્રહિત ખોરાક હોય છે.
અનાવૃત બીજધારીનું એક ઉદાહરણ $Pinus$ (પાઈન) છે,જે એક શંકુદ્રુમ વૃક્ષ છે જે શંકુ (cones) માં બીજ ઉત્પન્ન કરે છે.

(B) વનસ્પતિઓમાં,કોષદીવાલ મુખ્યત્વે સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે,જે વનસ્પતિ કોષોને માળખાકીય આધાર અને મજબૂતી પ્રદાન કરે છે.
ફૂગમાં,કોષદીવાલ કાઈટિનની બનેલી હોય છે,જે એક જટિલ પોલીસેકેરાઈડ છે અને તે સંધિપાદ (arthropods) ના બાહ્ય કંકાલમાં પણ જોવા મળે છે.

(B) અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) વનસ્પતિઓને 'નગ્ન બીજધારી' વનસ્પતિઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમના બીજ બીજાશય કે ફળની અંદર ઢંકાયેલા હોતા નથી.
તેના બદલે,અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓના બીજ સામાન્ય રીતે શલ્ક (scales) અથવા પર્ણો જેવી વિશિષ્ટ પ્રજનન રચનાઓની સપાટી પર વિકસે છે,જે ઘણીવાર શંકુ (cones/strobili) સ્વરૂપે ગોઠવાયેલી હોય છે.

(B) બ્રાયોફાઇટ્સને વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવીઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે,જોકે તેઓ ભેજવાળી અને છાયાવાળી જગ્યાએ ઉગતી સ્થળજ વનસ્પતિઓ છે,તેમ છતાં તેમને ફલનની પ્રક્રિયા માટે પાણીની આવશ્યકતા હોય છે. નર જન્યુઓ (એન્થેરોઝોઇડ્સ) એ સ્ત્રીકેસર (આર્કિગોનિયમ) માં રહેલા માદા જન્યુ (અંડકોષ) સુધી પહોંચવા માટે પાણીના સ્તરમાંથી તરીને જવું પડે છે,જે તેમના જીવનચક્ર માટે પાણીને અનિવાર્ય બનાવે છે.

(N/A) અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) એ વનસ્પતિઓનો એક સમૂહ છે જે ખુલ્લા બીજ ધરાવે છે,એટલે કે તેમના બીજ ફળની અંદર હોતા નથી.
લાક્ષણિકતાઓ:
$(i)$ તેઓ સામાન્ય રીતે બહુવર્ષાયુ વનસ્પતિઓ છે.
$(ii)$ તેઓ સામાન્ય રીતે સદાબહાર અને કાષ્ઠીય (લાકડાવાળી) વનસ્પતિઓ છે.

(B) આ વર્ગીકરણ પ્રજનન અંગોની પ્રકૃતિ પર આધારિત છે:
$1$. થૅલોફાઇટ્સ,બ્રાયોફાઇટ્સ અને ટેરિડોફાઇટ્સને ક્રિપ્ટોગેમ્સ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં પ્રજનન અંગો અસ્પષ્ટ અથવા છુપાયેલા હોય છે અને તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરતા નથી.
$2$. અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારીઓને ફેનેરોગેમ્સ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં સુવિકસિત અને દૃશ્યમાન પ્રજનન અંગો હોય છે અને તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરે છે.

(N/A) આપેલી આકૃતિમાં દર્શાવેલ વનસ્પતિના પર્ણોમાં જાળાકાર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે,જે દ્વિદળી વનસ્પતિનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

લક્ષણ	દ્વિદળી વનસ્પતિ	એકદળી વનસ્પતિ
પર્ણમાં શિરાવિન્યાસ	જાળાકાર શિરાવિન્યાસ	સમાંતર શિરાવિન્યાસ
બીજપત્રોની સંખ્યા	બે બીજપત્રો	એક બીજપત્ર

(N/A)

$CRYPTOGAMAE$ (અપુષ્પી વનસ્પતિ)	$PHANEROGAMAE$ (સપુષ્પી વનસ્પતિ)
$(i)$ પ્રજનન અંગો અસ્પષ્ટ અથવા છુપાયેલા હોય છે.	$(i)$ પ્રજનન અંગો સુવિકસિત અને દૃશ્યમાન હોય છે.
$(ii)$ તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરતા નથી.	$(ii)$ તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરે છે.
$(iii)$ તેઓ બીજાણુઓ (spores) દ્વારા પ્રજનન કરે છે.	$(iii)$ તેઓ ભ્રૂણ ધરાવતા બીજ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

(N/A)

$BRYOPHYTA$ (બ્રાયોફાઇટા)	$PTERIDOPHYTA$ (ટેરિડોફાઇટા)
$(i)$ વનસ્પતિ દેહ સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત હોતો નથી.	$(i)$ વનસ્પતિ દેહ સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત હોય છે.
$(ii)$ મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ જન્યુજનક (gametophytic) હોય છે.	$(ii)$ મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (sporophytic) હોય છે.
$(iii)$ તેમાં સાચી વાહક પેશીઓનો અભાવ હોય છે. ઉદાહરણ: $Riccia$,$Funaria$ (મોસ),વગેરે.	$(iii)$ તેઓ સ્થળજ વાહક વનસ્પતિઓ છે. ઉદાહરણ: $Dryopteris$ (ફર્ન),$Lycopodium$,વગેરે.

(N/A) 'ક્રિપ્ટોગેમી' તરીકે ઓળખાતા વનસ્પતિ સમૂહો થેલોફાઇટા,બ્રાયોફાઇટા અને ટેરિડોફાઇટા છે.
$1$. થેલોફાઇટા: આ વનસ્પતિઓનું શરીર રચના સરળ અને અવિભેદિત (થેલસ) હોય છે અને તેમાં વિશિષ્ટ વાહક પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક)નો અભાવ હોય છે.
$2$. બ્રાયોફાઇટા: આ વનસ્પતિઓને વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવીઓ કહેવામાં આવે છે; તેઓ થેલોઇડ અથવા પર્ણ જેવી રચના ધરાવે છે અને ફલન માટે પાણીની જરૂર પડે છે.
$3$. ટેરિડોફાઇટા: આ પ્રથમ સ્થળજ વનસ્પતિઓ છે જે વાહક પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) ધરાવે છે અને તેમનું શરીર મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં સુસ્પષ્ટ રીતે વિભેદિત હોય છે.

(C) બંજર ખડકો પર નિવસનતંત્રના ક્રમિક વિકાસ (ecological succession) ની પ્રક્રિયા અગ્રગામી જાતિઓ તરીકે લાઈકેન (Lichens) ના વસાહતીકરણથી શરૂ થાય છે.
લાઈકેન એસિડનો સ્ત્રાવ કરે છે જે ખડકોના ધોવાણમાં મદદ કરે છે,જેનાથી જમીનનું પાતળું પડ બને છે.
એકવાર જમીનનું પાતળું પડ બની જાય પછી,વાતાવરણ બ્રાયોફાઇટ્સ,ખાસ કરીને મોસ (Moss) ની વૃદ્ધિ માટે અનુકૂળ બને છે.
મોસ જમીન નિર્માણ અને ભેજ જાળવી રાખવામાં વધુ ફાળો આપે છે,જે અંતે ફર્ન અને ઉચ્ચ વનસ્પતિઓ જેવી મોટી વનસ્પતિઓ માટે માર્ગ મોકળો કરે છે.

(N/A) $(i)$ દ્વિઅંગી (Bryophytes): આ વનસ્પતિઓને વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવીઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ જમીન પર રહેવા છતાં ફલન માટે પાણી પર આધાર રાખે છે.
$(ii)$ સુકાયક (Thallophytes): આ એવી વનસ્પતિઓ છે જેનું શરીર મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણમાં વિભેદિત હોતું નથી,જે સુકાય (thallus) જેવી રચના બનાવે છે.
$(iii)$ પ્રોટિસ્ટા (Protists) (ખાસ કરીને ક્લેમિડોમોનાસ જેવી લીલ): આ એકકોષીય,સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે હરિતકણ ધરાવે છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરે છે.

(N/A) પ્લાન્ટી સૃષ્ટિના વર્ગીકરણ માટેના મૂળભૂત માપદંડો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ વનસ્પતિ શરીરનું વિભેદન: શું વનસ્પતિનું શરીર મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણમાં સુસ્પષ્ટ રીતે વિભેદિત છે કે નહીં.
$(ii)$ વાહક પેશીઓની હાજરી: શું વનસ્પતિમાં પાણી અને અન્ય પદાર્થોના વહન માટે વિશિષ્ટ પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) હાજર છે કે નહીં.
$(iii)$ બીજ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા: શું વનસ્પતિ બીજ ઉત્પન્ન કરે છે અને જો હા,તો શું તે બીજ ફળની અંદર સુરક્ષિત છે કે ખુલ્લા છે.
આકૃતિમાં દર્શાવેલ નમૂનો $Funaria$ (એક પ્રકારની શેવાળ/મોસ) છે.
તેના લાક્ષણિક ગુણધર્મો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ તે દ્વિઅંગી (Bryophyta) વિભાગમાં આવે છે.
$(ii)$ વનસ્પતિનું શરીર પ્રકાંડ જેવી અને પર્ણ જેવી રચનાઓમાં વિભેદિત હોય છે,પરંતુ તેમાં સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોનો અભાવ હોય છે.
$(iii)$ તેમાં પાણી અને પોષક તત્વોના વહન માટે વિશિષ્ટ વાહક પેશીઓનો અભાવ હોય છે.
$(iv)$ તે બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે અને ફલન માટે પાણીની જરૂર પડે છે.

(N/A) બ્રાયોફાઇટ્સને વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવીઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ જમીન પર રહે છે પરંતુ ફલન માટે પાણીની જરૂર પડે છે,કારણ કે તેમના નર જન્યુઓ પ્રચલનશીલ હોય છે અને માદા જન્યુઓ સુધી પહોંચવા માટે તેમને પાણીના માધ્યમની જરૂર હોય છે.
$(b)$ અનાવૃત બીજધારીઓને આ નામ આપવામાં આવ્યું છે કારણ કે 'Gymnosperm' શબ્દ ગ્રીક શબ્દો 'gymnos' એટલે કે નગ્ન અને 'sperma' એટલે કે બીજ પરથી આવ્યો છે. તેઓ એવા બીજ ઉત્પન્ન કરે છે જે અંડાશય અથવા ફળની અંદર બંધ હોતા નથી.
$(c)$ પક્ષીઓને ઉડવા માટે પાંખો અને પીંછા હોય છે. પાંખો ઉડવા માટે જરૂરી લિફ્ટ (ઉર્ધ્વગામી બળ) પૂરી પાડે છે,જ્યારે પીંછા શરીરને સુવ્યવસ્થિત કરવામાં,શરીરનું તાપમાન જાળવવામાં અને ઉડવા માટે જરૂરી એરોડાયનેમિક માળખું પૂરું પાડવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) $(i)$ લીલ (Algae) થેલોફાઈટા (Thallophyta) વિભાગમાં આવે છે.
લક્ષણ: વનસ્પતિનું શરીર મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણમાં વિભેદિત હોતું નથી (સુકાય જેવું શરીર).
ઉદાહરણો: $Spirogyra$,$Chara$ (અથવા $Ulothrix$,$Cladophora$).
$(ii)$ $(a)$ પ્રોટિસ્ટા (Protista),$(b)$ ફૂગ (Fungi),$(c)$ અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms).
$(iii)$ સપુષ્પી વનસ્પતિઓ (આવૃત બીજધારી) નું બીજપત્રોની સંખ્યાના આધારે વર્ગીકરણ:
$1$. એકદળી (Monocots): બીજમાં માત્ર $1$ બીજપત્ર હોય છે.
$2$. દ્વિદળી (Dicots): બીજમાં $2$ બીજપત્રો હોય છે.

(N/A) $Spirogyra$ ની આકૃતિ એક તંતુમય લીલી લીલ દર્શાવે છે જેમાં લાક્ષણિક સર્પાકાર આકારનો હરિતકણ હોય છે.
નામનિર્દેશન માટેના મુખ્ય ભાગો:
$1$. કોષદીવાલ: કોષનું સૌથી બહારનું રક્ષણાત્મક પડ.
$2$. પાયરેનોઇડ: હરિતકણની અંદર રહેલા નાના,પ્રોટીનયુક્ત ભાગો,જે સ્ટાર્ચના સંગ્રહમાં મદદ કરે છે.
$3$. કોષકેન્દ્ર: આનુવંશિક દ્રવ્ય ધરાવતી મધ્યસ્થ અંગિકા,જે સામાન્ય રીતે કોષરસના તંતુઓ દ્વારા કોષના કેન્દ્રમાં લટકતી હોય છે.
$4$. હરિતકણ: રિબન જેવી,સર્પાકાર રચના જે પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.

(N/A) $(i)$ વાહક પેશીધારી અપુષ્પી વનસ્પતિઓ (ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ) એવી વનસ્પતિઓ છે જેમાં વાહક પેશીઓ હોય છે પરંતુ બીજ ઉત્પન્ન થતા નથી. ઉદાહરણો: $(a)$ Marsilea,$(b)$ Ferns (દા.ત.,Dryopteris).
$(ii)$ અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ (Gymnosperms) એવી વનસ્પતિઓ છે જેમના બીજ ફળની અંદર હોતા નથી (નગ્ન હોય છે). ઉદાહરણો: $(a)$ Pinus,$(b)$ Cycas.
$(iii)$ સપુષ્પી વનસ્પતિઓ (Angiosperms) એવી વનસ્પતિઓ છે જેમના બીજ ફળની અંદર સુરક્ષિત હોય છે અને તેમાં પ્રજનન માટે પુષ્પો જોવા મળે છે. ઉદાહરણો: $(a)$ Paphiopedilum (ઓર્કિડ),$(b)$ Ipomoea (ગલગોટો/મોર્નિંગ ગ્લોરી).

(N/A) વનસ્પતિને આધાર સાથે જોડવામાં મદદ કરતી રચનાને $Rhizoid$ (મૂલાંગ) અથવા $Thallus$ (સુકાય) કહેવામાં આવે છે.
$(b)$ આ વનસ્પતિ $Thallophyta$ (સુકાયક) સમૂહમાં આવે છે,કારણ કે તેનું વનસ્પતિ શરીર મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણમાં વિભેદિત હોતું નથી.
$(c)$ આ વનસ્પતિ $Algae$ (લીલ) હોઈ શકે છે (દા.ત.,$Spirogyra$ અથવા $Ulothrix$).

(N/A) આવૃત બીજધારીઓને આવૃત બીજધારી કહેવામાં આવે છે કારણ કે આ વનસ્પતિઓમાં બીજ ફળની અંદર સુરક્ષિત હોય છે.
બીજ અંડાશય (Ovary) ની અંદર વિકસે છે,જે ફલન પછી ફળમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
બીજપત્રોને બીજનો મહત્વનો ભાગ ગણવામાં આવે છે કારણ કે તે ગર્ભીય પર્ણો છે. ઘણીવાર તે વિકાસ પામતા ભ્રૂણ માટે ખોરાક સંગ્રહ કરવાનું કાર્ય કરે છે અને જ્યારે બીજ અંકુરિત થાય છે,ત્યારે તે બહાર આવીને લીલા બને છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરે છે.

(N/A) દ્વિઅંગી (Bryophyta).
$(b)$ $(i)$ તેઓ મુખ્યત્વે સ્થળજ વનસ્પતિઓ છે.
$(ii)$ તેઓ ભેજવાળી અને છાયાવાળી જગ્યાઓમાં જોવા મળે છે.
$(iii)$ વનસ્પતિનું શરીર સામાન્ય રીતે પ્રકાંડ અને પર્ણ જેવી રચનાઓમાં વિભેદિત હોય છે.
$(c)$ આકૃતિમાં મોસ (ફ્યુનારિયા) વનસ્પતિ દર્શાવેલ છે,જે દ્વિઅંગી સમૂહની સભ્ય છે. તેમાં પર્ણ જેવી રચનાઓ અને મૂલાંગો ધરાવતો જન્યુજનક તબક્કો અને ફૂટ,સીટા તથા કેપ્સ્યુલ ધરાવતો બીજાણુજનક તબક્કો જોવા મળે છે.

(C) પાણી અને ખનિજોના વહન માટેની વિશિષ્ટ પેશીઓને વાહક પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) કહેવામાં આવે છે.
$(i)$ થેલોફાઇટા: આ વનસ્પતિઓનું શરીર સરળ હોય છે અને તેમાં વિભેદિત અંગો કે વાહક પેશીઓનો અભાવ હોય છે.
$(ii)$ બ્રાયોફાઇટા: આ વનસ્પતિઓને વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવી કહેવામાં આવે છે અને તેમાં સાચી વાહક પેશીઓ હોતી નથી.
$(iii)$ ટેરિડોફાઇટા: આ પ્રથમ સ્થળજ વનસ્પતિઓ છે જેમાં વાહક પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) જોવા મળે છે.
$(iv)$ અનાવૃત બીજધારી: આ બીજ ધરાવતી વનસ્પતિઓ છે જેમાં સુવિકસિત વાહક પેશીઓ હોય છે.
તેથી,ટેરિડોફાઇટા અને અનાવૃત બીજધારી બંનેમાં પાણીના વહન માટે વિશિષ્ટ પેશીઓ હોય છે.

(D) વનસ્પતિ સૃષ્ટિને તેમના લક્ષણોના આધારે વિવિધ જૂથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. થૈલોફાઈટા,બ્રાયોફાઈટા અને ટેરિડોફાઈટા એ અપુષ્પી (cryptogams) વનસ્પતિઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરતી નથી અને તેમાં પ્રજનન અંગો અસ્પષ્ટ હોય છે.
$2$. અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) અને આવૃત બીજધારી (Angiosperms) એ સપુષ્પી (phanerogams) વનસ્પતિઓ છે,જે બીજ ધારણ કરતી વનસ્પતિઓ છે.
$3$. અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ ખુલ્લા બીજ ઉત્પન્ન કરે છે,જ્યારે આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ ફળની અંદર બંધ બીજ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી,અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) એ બીજ ઉત્પન્ન કરતી વનસ્પતિઓ છે.

(A) ટેરિડોફાઇટ્સ એ વાહક પેશીધારી અપુષ્પી વનસ્પતિઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમની પાસે પાણી અને પોષક તત્વોના વહન માટે જલવાહક અને અન્નવાહક પેશીઓ હોય છે.
તેમનું વનસ્પતિ શરીર સુવિકસિત હોય છે જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણો ધરાવે છે.
જોકે,તેઓ પુષ્પવિહીન વનસ્પતિઓ છે અને બીજ ઉત્પન્ન કરતા નથી.
તેથી,તેમાં પુષ્પો અને બીજનો અભાવ હોય છે.

(FALSE) આ વિધાન ખોટું છે.
ક્રિપ્ટોગેમી શબ્દ ગ્રીક શબ્દો 'kryptos' (છુપાયેલું) અને 'gamos' (લગ્ન/પ્રજનન) પરથી ઉતરી આવ્યો છે.
તેથી,ક્રિપ્ટોગેમી એવા વનસ્પતિઓ માટે વપરાય છે જેમાં પ્રજનન અંગો 'છુપાયેલા' અથવા 'અસ્પષ્ટ' હોય છે,ખુલ્લા નહીં.
જે વનસ્પતિઓમાં પ્રજનન અંગો દૃશ્યમાન અથવા ખુલ્લા હોય છે તેમને ફેનેરોગેમી (Phanerogamae) કહેવામાં આવે છે.

(FALSE) આ વિધાન ખોટું છે.
ત્રિઅંગી (Pteridophytes) વનસ્પતિઓ એવી વનસ્પતિઓ છે જેનું શરીર સુવિકસિત હોય છે પરંતુ તે બીજ ઉત્પન્ન કરતી નથી; તેઓ બીજાણુઓ (spores) દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
જે વનસ્પતિઓ બીજ ઉત્પન્ન કરે છે તેને ફેનેરોગેમ્સ (અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી) કહેવામાં આવે છે,ત્રિઅંગી નહીં.

(FALSE) આ વિધાન ખોટું છે.
સમજૂતી: બ્રાયોફાઇટ્સને વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવીઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ જમીન પર રહી શકે છે પરંતુ લિંગી પ્રજનન માટે પાણી પર આધાર રાખે છે. બીજી તરફ,થૅલોફાઇટ્સ એવી વનસ્પતિઓ છે જેનું શરીર સુવિકસિત હોતું નથી (સુકાઈ) અને તે મુખ્યત્વે જલીય હોય છે.

(B) આ વિધાન $False$ (ખોટું) છે.
$Angiosperms$ (આવૃત બીજધારી) એ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિઓ છે જેમાં બીજ ફળની અંદર સુરક્ષિત હોય છે.
જે વનસ્પતિઓ નગ્ન બીજ (ફળમાં આવરિત ન હોય તેવા બીજ) ધરાવે છે,તે $Gymnosperms$ (અનાવૃત બીજધારી) સમૂહમાં આવે છે.

(TRUE) આ વિધાન ખરું છે.
અનાવૃત બીજધારી એવી વનસ્પતિઓ છે જેમાં અંડકો કોઈ પણ બીજાશયની દીવાલ દ્વારા આવરિત હોતા નથી અને ફલન પહેલાં અને પછી ખુલ્લા રહે છે.
તેઓ સામાન્ય રીતે બહુવર્ષાયુ (ઘણા વર્ષો સુધી જીવતા),સદાબહાર (આખું વર્ષ પાંદડા જાળવી રાખતા) અને કાષ્ઠીય (સખત અને લિગ્નિનયુક્ત પ્રકાંડ ધરાવતા) હોય છે.