Mix Examples - DIVERSITY IN LIVING ORGANISMS Questions in Gujarati

(A) $T$: આર.એચ. વ્હિટેકરે $1969$ માં પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ પ્રસ્તાવિત કરી હતી.
$(b)$ $T$: મોનેરા સૃષ્ટિને મુખ્યત્વે આર્કિબેક્ટેરિયા અને યુબેક્ટેરિયામાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$(c)$ $F$: વર્ગીકરણના ક્રમમાં,ક્રમ આ મુજબ છે: વર્ગ,ગોત્ર,કુળ,પ્રજાતિ,જાતિ. તેથી,પ્રજાતિ એ જાતિ પહેલા આવે છે.
$(d)$ $T$: એનાબેના એ સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) છે,જે આદિકોષકેન્દ્રી છે અને મોનેરા સૃષ્ટિમાં આવે છે.
$(e)$ $F$: બ્લુ-ગ્રીન આલ્ગી (નીલ-હરિત લીલ) એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે અને તેને મોનેરા સૃષ્ટિમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,પ્રોટિસ્ટામાં નહીં.
$(f)$ $T$: તમામ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો,જેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે,તેમને મોનેરા સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવે છે.

(A-D) ફૂગ મૃતોપજીવી (saprotrophic) પોષણ પદ્ધતિ દર્શાવે છે,જેમાં તેઓ સડેલા કાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોષણ મેળવે છે.
$(b)$ ફૂગની કોષદીવાલ કાઈટિન (chitin) નામના જટિલ પોલીસેકેરાઈડની બનેલી હોય છે.
$(c)$ નીલ-હરિત લીલ અને ફૂગ વચ્ચેના સહજીવનને લાઈકેન (lichens) કહેવામાં આવે છે.
$(d)$ રાસાયણિક રીતે,કાઈટિન એક જટિલ કાર્બોદિત (carbohydrate) છે,જે નાઈટ્રોજનયુક્ત પોલીસેકેરાઈડ ($N$-acetylglucosamine) છે.
$(e)$ જાતિ (species) એ વર્ગીકરણનો પાયાનો એકમ છે અને તેમાં સૌથી ઓછા સજીવો હોય છે જે મહત્તમ સમાન લક્ષણો ધરાવે છે.
$(f)$ જે વનસ્પતિઓમાં શરીરની રચના સ્પષ્ટ રીતે વિભેદિત (પ્રકાંડ,મૂળ અને પર્ણ) હોતી નથી,તેમને થેલોફાઈટા (thallophyta) સમૂહમાં રાખવામાં આવે છે.
$(g)$ બ્રાયોફાઈટ્સ (bryophytes) ને વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવીઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ જમીન પર રહેવા છતાં ફલન માટે પાણી પર આધાર રાખે છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ અનાવૃત બીજ: $(B)$ અનાવૃત બીજધારી (બીજ ફળની અંદર હોતા નથી)।
$(b)$ આવૃત બીજ: $(A)$ આવૃત બીજધારી (બીજ ફળની અંદર સુરક્ષિત હોય છે)।
$(c)$ કશા: $(D)$ યુગ્લીના (પ્રચલન અંગ)।
$(d)$ માર્કેન્શિયા: $(C)$ દ્વિઅંગી (એક પ્રકારની લીવરવર્ટ)।
$(e)$ માર્સિલિયા: $(F)$ ત્રિઅંગી (એક પ્રકારની ફર્ન)।
$(f)$ ક્લેડોફોરા: $(E)$ સુકાયક (એક પ્રકારની લીલ)।
$(g)$ પેનિસિલિયમ: $(G)$ ફૂગ (એક પ્રકારની ફૂગ)।
તેથી, સાચો ક્રમ $(a) - B, (b) - A, (c) - D, (d) - C, (e) - F, (f) - E, (g) - G$ છે.

(B) છિદ્રિષ્ઠ પ્રાણીઓ પોરિફેરા $(C)$ સમુદાયમાં આવે છે.
$(b)$ દ્વિગર્ભસ્તરીય પ્રાણીઓ (બે ગર્ભસ્તર ધરાવતા) સિલેન્ટેરાટા $(B)$ સમુદાયની લાક્ષણિકતા છે.
$(c)$ ખંડનયુક્ત શરીર (Metameric segmentation) એ એનેલિડા $(F)$ સમુદાયનું મુખ્ય લક્ષણ છે.
$(d)$ સાંધાવાળા ઉપાંગો એ આર્થ્રોપોડા $(A)$ સમુદાયની લાક્ષણિકતા છે.
$(e)$ મૃદુકાય પ્રાણીઓ મોલસ્કા $(E)$ સમુદાયમાં આવે છે.
$(f)$ કંટકી ત્વચાવાળા પ્રાણીઓ ઇકાઇનોડર્મેટા $(D)$ સમુદાયમાં આવે છે.
તેથી, સાચી જોડ $(a) - C, (b) - B, (c) - F, (d) - A, (e) - E, (f) - D$ છે.

(N/A) રોબર્ટ વ્હીટેકર
$(b)$ જાતિ (Species)
$(c)$ મોનેરા
$(d)$ સુકોષકેન્દ્રીય એકકોષીય સજીવ
$(e)$ ક્લોરોફિલ (હરિતદ્રવ્ય)
$(f)$ મશરૂમ
$(g)$ યીસ્ટ
$(h)$ લાઈકેન

(A) યકૃતકૃમિ (Liver fluke) દ્વિપાર્શ્વસ્થ અને પૃષ્ઠવક્ષીય સંમિતિ ધરાવે છે.
$(b)$ વુકેરેરિયા બેન્ક્રોફ્ટી (Wuchereria bancrofti) (ફાઇલેરિયલ કૃમિ) હાથીપગાના રોગ માટે જવાબદાર છે.
$(c)$ સંધિપાદ (Arthropods) સમુદાયના પ્રાણીઓમાં ખુલ્લું પરિવહન તંત્ર જોવા મળે છે,જેમાં દેહકોષ્ઠીય ગુહા,જેને હિમોસીલ કહેવાય છે,તે રુધિરથી ભરેલી હોય છે.
$(d)$ સૂત્રકૃમિઓ (Nematodes) કૂટદેહકોષ્ઠ ધરાવે છે,જે એવી દેહગુહા છે જે સંપૂર્ણપણે મધ્યગર્ભસ્તર (mesoderm) દ્વારા આવરિત હોતી નથી.

(N/A) દ્વિપાર્શ્વસ્થ સંમિતિ: આ એક એવી શારીરિક રચના છે જેમાં શરીરના ડાબા અને જમણા ભાગો એકબીજાના પ્રતિબિંબ સમાન હોય છે,ઉદાહરણ તરીકે,યકૃતકૃમિ (Liver fluke).
$(b)$ દેહકોષ્ઠ: આ શરીરની અંદરની એવી ગુહા છે જે અંતરંગ અંગો અને શરીરની દીવાલની વચ્ચે આવેલી હોય છે,જેમાં સુવિકસિત અંગો સમાઈ શકે છે,ઉદાહરણ તરીકે,પતંગિયું.
$(c)$ ત્રિગર્ભસ્તરીય: જે પ્રાણીઓમાં ત્રણ ગર્ભસ્તરો (બાહ્યસ્તર,મધ્યસ્તર અને અંતઃસ્તર) આવેલા હોય છે,જેમાંથી વિભેદિત પેશીઓ અને અંગોનું નિર્માણ થઈ શકે છે,તેમને ત્રિગર્ભસ્તરીય કહેવામાં આવે છે,ઉદાહરણ તરીકે,તારામાછલી (Starfish).

(N/A) ઉડતી ગરોળી $(Draco)$ અને પક્ષી વચ્ચેના તફાવતો નીચે મુજબ છે:
$1$. વર્ગીકરણ: ઉડતી ગરોળી સરીસૃપ $(Reptilia)$ વર્ગમાં આવે છે,જ્યારે પક્ષીઓ વિહગ $(Aves)$ વર્ગમાં આવે છે.
$2$. શરીરનું તાપમાન: ઉડતી ગરોળી શીત-રુધિરવાળી (અસમતાપી) હોય છે,જ્યારે પક્ષીઓ ઉષ્ણ-રુધિરવાળા (સમતાપી) હોય છે.
$3$. શરીરનું આવરણ: ઉડતી ગરોળીનું શરીર ભીંગડાથી ઢંકાયેલું હોય છે,જ્યારે પક્ષીનું શરીર પીંછાંથી ઢંકાયેલું હોય છે.
$4$. હૃદયની રચના: ઉડતી ગરોળીમાં સામાન્ય રીતે ત્રણ ખંડોવાળું હૃદય હોય છે,જ્યારે પક્ષીઓમાં ચાર ખંડોવાળું હૃદય હોય છે.
$5$. પ્રચલન: ઉડતી ગરોળી હવામાં સરકવા માટે ત્વચાના પડ (patagium) નો ઉપયોગ કરે છે,જ્યારે પક્ષીઓમાં અગ્ર ઉપાંગો પાંખોમાં રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે જે ઉડવા માટે મદદરૂપ થાય છે.

(B) સહજીવન (Symbiosis) એટલે બે અલગ-અલગ સજીવો વચ્ચેનું અનિવાર્ય પરસ્પર લાભદાયી જોડાણ,જેઓ ગાઢ શારીરિક સંપર્કમાં રહે છે. આ સંબંધમાં,બંને સજીવો એકબીજા પાસેથી લાભ મેળવે છે,જે તેમના અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક છે.

(N/A) આ સમૂહ સૃષ્ટિ પ્રોટિસ્ટા (Protista) છે. આ એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરી શકે છે. ઉદાહરણ: $Euglena$.
$(b)$ આ સમૂહ સમુદાય નૂપુરક (Annelida) છે. આ સજીવોનું શરીર ખંડિત (metamerism) હોય છે અને તેઓ એકલિંગી અથવા ઉભયલિંગી હોઈ શકે છે. ઉદાહરણ: અળસિયું $(Pheretima)$.

(N/A) મગર: મોટાભાગના સરીસૃપોમાં ત્રણ ખંડનું હૃદય હોય છે,પરંતુ મગર એક અપવાદ છે જેનું હૃદય ચાર ખંડનું હોય છે.
$(b)$ પ્લેટિપસ: તેને ડક-બિલ્ડ પ્લેટિપસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક મોનોટ્રીમ છે જે બચ્ચાંને જન્મ આપવાને બદલે ઈંડા મૂકે છે.
$(c)$ પટ્ટીકૃમિ (ટેપવોર્મ): આ ચપટા કૃમિ છે જે અન્ય પ્રાણીઓના આંતરડામાં પરોપજીવી તરીકે રહે છે.
$(d)$ થેલોફાઈટા: આ વિભાગમાં લીલ જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે જેનું શરીર રચના ખૂબ જ સરળ અને અવિભેદિત (થેલસ) હોય છે.

(A) પોરીફેરા: આ બહુકોષીય સજીવો છે જેમાં સાચી પેશીઓનો અભાવ હોય છે અને તેમના શરીર પર અસંખ્ય છિદ્રો (ઓસ્ટિયા) હોય છે.
$(b)$ ટેરિડોફાઈટા: આ વનસ્પતિઓનું શરીર મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણમાં સુસ્પષ્ટ રીતે વિભેદિત હોય છે પરંતુ તે અપુષ્પી (Cryptogamae) હોવાથી બીજ ઉત્પન્ન કરતી નથી.
$(c)$ પ્લેટીહેલ્મિન્થિસ: આને સામાન્ય રીતે ચપટા કૃમિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જેનું શરીર પૃષ્ઠવક્ષીય રીતે ચપટું હોય છે અને તેમાં દેહકોષ્ઠનો અભાવ હોય છે.
$(d)$ એનેલિડા: આ ખંડિત કૃમિઓ છે જે સાચો દેહકોષ્ઠ ધરાવે છે અને તેમાં અંગોનું ઉચ્ચ કક્ષાનું વિભેદન જોવા મળે છે.

(A-D) $Pinus$ અસંગત છે કારણ કે તે ફેનેરોગેમ (બીજધારી વનસ્પતિ) છે,જ્યારે અન્ય (મોસ,ફર્ન અને સ્પાયરોગાયરા) ક્રિપ્ટોગેમ (બીજવિહીન વનસ્પતિ) છે.
$(b)$ ઓક્ટોપસ અસંગત છે કારણ કે તે $Mollusca$ સમુદાયનું પ્રાણી છે,જ્યારે અન્ય (સી ક્યુકમ્બર,ફેધર સ્ટાર અને સ્ટારફિશ) $Echinodermata$ સમુદાયના પ્રાણીઓ છે.

(N/A) તફાવત નીચે મુજબ છે:
$1$. થેલોફાઇટા અને બ્રાયોફાઇટા:

$Thallophyta$	$Bryophyta$
વનસ્પતિનું શરીર મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણમાં વિભાજિત હોતું નથી.	વનસ્પતિનું શરીર પ્રકાંડ અને પર્ણ જેવી રચનાઓમાં વિભેદિત હોય છે.

$2$. નેમેટોડા અને એનેલિડા:

$Nematoda$	$Annelida$
આમાં કૂટદેહકોષ્ઠ (Pseudocoelom) જોવા મળે છે; શરીર ગોળાકાર અને ખંડવિહીન હોય છે.	આમાં સાચું દેહકોષ્ઠ જોવા મળે છે; શરીર ખંડમય હોય છે.

$3$. ઉભયજીવી અને સરીસૃપ:

$Amphibia$	$Reptilia$
તેઓ જમીન અને પાણી બંનેમાં રહી શકે છે; તેઓ ફેફસાં,ઝાલર અથવા ત્વચા દ્વારા શ્વસન કરે છે.	તેઓ મુખ્યત્વે સ્થળચર છે; તેઓ ફેફસાં દ્વારા શ્વસન કરે છે.

(N/A) $(i)$ પ્રોટોકોર્ડેટા (Protochordata),ઉદા. $Balanoglossus$.
$(ii)$ પ્રોટિસ્ટા (Protista),ઉદા. $Amoeba$ અથવા $Euglena$.
$(iii)$ આવૃત બીજધારી (Angiospermae),ઉદા. જાસૂદ,રાઈ અથવા કોઈપણ પુષ્પધારી વનસ્પતિ.

(N/A) પ્રોટિસ્ટામાં સિલિયા અથવા ફ્લેજેલા જેવા ઉપાંગો મુખ્યત્વે પ્રચલન માટે હોય છે,જે તેમને તેમના જલીય પર્યાવરણમાં એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ જવામાં મદદ કરે છે.
$(b)$ 'Angiosperms' શબ્દ ગ્રીક શબ્દો 'angio' એટલે કે 'ઢંકાયેલું' અને 'sperma' એટલે કે 'બીજ' પરથી આવ્યો છે. તેમને આવૃત બીજધારી કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમના બીજ ફળની અંદર સુરક્ષિત રીતે ઢંકાયેલા હોય છે.
$(c)$ માછલીના શરીર પર ભીંગડા હોય છે જે તેમને રક્ષણ પૂરું પાડે છે,તરતી વખતે ઘર્ષણ ઘટાડે છે અને સતત પાણીના સંપર્કમાં રહેવાને કારણે તેમની ત્વચાને નુકસાન કે સડવાથી બચાવે છે.

(N/A) પેરામેશિયમની રચનામાં સિલિયા (પક્ષ્મ),મેક્રોન્યુક્લિયસ (બૃહદકેન્દ્ર),માઈક્રોન્યુક્લિયસ (લઘુકેન્દ્ર),ઓરલ ગ્રુવ (મુખ ખાંચ),સાયટોસ્ટોમ (કોષમુખ),અન્નધાની અને સાયટોપાઈજ (કોષગુદા) જેવા ભાગોનો સમાવેશ થાય છે.

અમીબા અને પેરામેશિયમ વચ્ચેની સમાનતાઓ	અમીબા અને પેરામેશિયમ વચ્ચેના તફાવતો
$(i)$ બંને એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.	$(i)$ અમીબામાં એક કોષકેન્દ્ર હોય છે,જ્યારે પેરામેશિયમમાં બે કોષકેન્દ્રો (બૃહદકેન્દ્ર અને લઘુકેન્દ્ર) હોય છે.
(ii) બંનેમાં પાચન માટે અન્નધાની હોય છે.	(ii) અમીબા ખોટા પગ (કૂટપાદ) ની મદદથી પ્રચલન કરે છે,જ્યારે પેરામેશિયમ સિલિયા (પક્ષ્મ) ની મદદથી પ્રચલન કરે છે.

(N/A) કાઈટિન (Chitin): તે એક જટિલ પોલીસેકેરાઈડ છે જે ફૂગની કોષદીવાલને બંધારણીય આધાર આપે છે.
$(b)$ અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms): આ એવી વનસ્પતિઓ છે જેમના બીજ અંડાશય કે ફળની અંદર ઢંકાયેલા હોતા નથી.
$(c)$ સાયનોબેક્ટેરિયા (Cyanobacteria): આ પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે,જે સામાન્ય રીતે બ્લુ-ગ્રીન આલ્ગી તરીકે ઓળખાય છે.
$(d)$ જાતિ (Species): તે જૈવિક વર્ગીકરણનો પાયાનો અથવા મૂળભૂત એકમ છે.
$(e)$ પ્રોટિસ્ટા (Protista): આ સૃષ્ટિ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોની બનેલી છે.

(A) વાહક પેશીઓ $-$ ત્રિઅંગી (Pteridophyta): આ પ્રથમ જમીન પરના વનસ્પતિઓ છે જેમાં પાણી અને પોષક તત્વોના વહન માટે વિશિષ્ટ વાહક પેશીઓ ($xylem$ અને $phloem$) જોવા મળે છે.
$(b)$ પૃષ્ઠવંશ (Notochord) $-$ આદિમેરુદંડી (Protochordata): પૃષ્ઠવંશ એ એક લવચીક,સળિયા જેવી રચના છે જે કંકાલ આધાર પૂરો પાડે છે અને તે સૌપ્રથમ આદિમેરુદંડી સમૂહમાં જોવા મળે છે.
$(c)$ ફળની અંદર બીજ $-$ આવૃત બીજધારી (Angiosperms): આવૃત બીજધારી એ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિઓ છે જેમાં બીજ ફળની અંદર સુરક્ષિત હોય છે,જે આ સમૂહની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(N/A)

લક્ષણ	સજીવ અને સૃષ્ટિ/વિભાગ/સમુદાય
$(i)$ પાયરેનોઈડ્સની હાજરી	$Spirogyra$,$Ulothrix$ (વિભાગ: થેલોફાઈટા)
$(ii)$ હેટરોસિસ્ટની હાજરી	$Anabaena$ (સૃષ્ટિ: મોનેરા)
$(iii)$ જનન પેપિલા અને મળદ્વારની હાજરી	અળસિયું (સમુદાય: એનેલિડા)
$(iv)$ હરિતકણ અને કશાની હાજરી	$Euglena$ (સૃષ્ટિ: પ્રોટિસ્ટા)
$(v)$ પાલ્પ અને પેરાપોડિયાની હાજરી	$Nereis$ (સમુદાય: એનેલિડા)

(N/A) તેમને પૃથુકૃમિ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમનું શરીર પૃષ્ઠવક્ષીય રીતે ચપટું હોય છે,એટલે કે તેઓ ઉપરથી નીચે સુધી ચપટા હોય છે.
$(b)$ બ્રાયોફાઇટ્સને વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવીઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ જમીન પર રહે છે પરંતુ ફલનની પ્રક્રિયા માટે પાણીની જરૂર પડે છે,કારણ કે તેમના નર જન્યુઓને માદા જન્યુઓ સુધી પહોંચવા માટે પાણીની જરૂર હોય છે.
$(c)$ ફૂગને મૃતોપજીવી કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ મૃત અને સડતા કાર્બનિક પદાર્થોમાંથી તેમનું પોષણ મેળવે છે,જેમાં તેઓ શરીરની બહાર પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરે છે અને દ્રાવ્ય પોષક તત્વોનું શોષણ કરે છે.
$(d)$ બેક્ટેરિયા એ એકકોષીય આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જેની કોષીય રચના સરળ હોય છે,જ્યારે પટ્ટીકૃમિ એ બહુકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે અંગ-તંત્ર સ્તરનું જટિલ આયોજન ધરાવે છે,જે તેમના અલગ ઉત્ક્રાંતિના માર્ગો અને અનુકૂલનો દર્શાવે છે.
$(e)$ પાઇનસ અને દેવદાર જેવી વનસ્પતિઓને અનાવૃત બીજધારી કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ નગ્ન બીજ ધરાવે છે જે ફળની અંદર બંધ હોતા નથી.