Nutrition Questions in Gujarati

(B) પાચનની પ્રક્રિયા મુખગુહા (મોં) થી શરૂ થાય છે.
લાળ ગ્રંથિઓ લાળનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેમાં લાળ એમાયલેઝ (જેને ટાયલિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) નામનો ઉત્સેચક હોય છે.
આ ઉત્સેચક ખોરાક સાથે ભળતું પ્રથમ ઉત્સેચક છે અને તે જટિલ કાર્બોદિતો (સ્ટાર્ચ) નું માલ્ટોઝ જેવી સરળ શર્કરામાં વિઘટન કરવાનું શરૂ કરે છે.

(C) લાળીય એમાયલેઝ એ લાળમાં રહેલો ઉત્સેચક છે જે કાર્બોદિતોના રાસાયણિક પાચનની શરૂઆત કરે છે.
તે ખાસ કરીને સ્ટાર્ચ (જટિલ કાર્બોદિત) પર કાર્ય કરે છે અને તેનું માલ્ટોઝ જેવી સરળ શર્કરામાં વિઘટન કરે છે.
જો લાળીય એમાયલેઝ ગેરહાજર હોય,તો મુખગુહામાં સ્ટાર્ચનું શર્કરામાં થતું વિઘટન નોંધપાત્ર રીતે પ્રભાવિત થશે અથવા અટકી જશે.

(D) જઠરની દીવાલ જઠરરસનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેમાં હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$,પેપ્સિન અને શ્લેષ્મ હોય છે.
$HCl$ એ પેપ્સિન ઉત્સેચકની સક્રિયતા માટે જરૂરી એસિડિક માધ્યમ પૂરું પાડે છે.
જોકે,$HCl$ જઠરના અંદરના સ્તર માટે નુકસાનકારક હોઈ શકે છે.
જઠરના અંદરના સ્તરમાં રહેલા ગોબ્લેટ કોષો દ્વારા શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ થાય છે,જે એક રક્ષણાત્મક પડ બનાવે છે.
આ પડ એસિડને જઠરની દીવાલને નુકસાન પહોંચાડતા અટકાવે છે,આમ તે ધોવાણ અને અલ્સરથી રક્ષણ આપે છે.

(A) યકૃત પિત્ત ઉત્પન્ન કરે છે,જે પિત્તાશયમાં સંગ્રહિત થાય છે. પિત્ત નાના આંતરડાના પ્રથમ ભાગ એટલે કે પકવાશય (duodenum) માં મુક્ત થાય છે. આ પિત્ત ચરબીના પાચનમાં મદદ કરે છે,જે ચરબીના મોટા ગોલકોને નાના ગોલકોમાં રૂપાંતરિત કરે છે જેથી ઉત્સેચકો દ્વારા તેનું પાચન સરળતાથી થઈ શકે.

(B) આયોડિન કસોટી એ નમૂનામાં સ્ટાર્ચની હાજરી તપાસવા માટે વપરાતી રાસાયણિક કસોટી છે.
જ્યારે સ્ટાર્ચ ધરાવતા પદાર્થમાં આયોડિનનું દ્રાવણ ($I_2$ અને $KI$ નું મિશ્રણ) ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે સ્ટાર્ચ-આયોડિન સંકિર્ણ બનાવે છે,જેના પરિણામે દ્રાવણનો રંગ ભૂરો-કાળો થઈ જાય છે.
ચોખાના પાણીમાં આયોડિન ઉમેરતા તેનો રંગ ભૂરો-કાળો થયો હોવાથી,તે સાબિત કરે છે કે ચોખાના પાણીમાં સ્ટાર્ચ રહેલો છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) પાચનની પ્રક્રિયા મુખથી શરૂ થાય છે અને જઠરમાં ચાલુ રહે છે.
જોકે,કાર્બોદિતો,પ્રોટીન અને ચરબી સહિતના ખોરાકનું અંતિમ પાચન નાના આંતરડામાં પૂર્ણ થાય છે.
નાનું આંતરડું યકૃત (પિત્ત) અને સ્વાદુપિંડ (સ્વાદુરસ) માંથી સ્ત્રાવ મેળવે છે,અને તેની દીવાલો આંત્રરસનો સ્ત્રાવ કરે છે.
આ ઉત્સેચકો જટિલ ખોરાકના અણુઓને તેમના સૌથી સરળ શોષી શકાય તેવા સ્વરૂપોમાં તોડે છે,જેમ કે ગ્લુકોઝ,એમિનો એસિડ અને ફેટી એસિડ,જે પછી રુધિરમાં શોષાય છે.

(D) સ્વાદુપિંડના રસમાં ઘણા ઉત્સેચકો હોય છે જે પાચનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$1$. $Trypsin$ (ટ્રિપ્સિન) એ પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે જે પ્રોટીનનું નાના પેપ્ટાઈડ્સમાં વિઘટન કરે છે.
$2$. $Lipase$ (લાઈપેઝ) એ ઉત્સેચક છે જે તૈલોદિત ચરબી (emulsified fats) પર કાર્ય કરે છે અને તેનું ફેટી એસિડ્સ અને ગ્લિસરોલમાં વિઘટન કરે છે.
તેથી,સાચું કાર્ય એ છે કે $trypsin$ પ્રોટીનનું પાચન કરે છે અને $lipase$ તૈલોદિત ચરબીનું પાચન કરે છે.

(A) આ વિધાન $True$ (સાચું) છે. પિત્ત એ પાચક રસ છે જે યકૃતના કોષો (hepatocytes) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. પિત્ત ક્ષારોની હાજરીને કારણે તે સ્વભાવે આલ્કલાઇન (બેઝિક) હોય છે,જે ચરબીના પાચન (emulsification) માં મદદ કરે છે. નાના આંતરડામાં મુક્ત થાય તે પહેલાં તે પિત્તાશયમાં કામચલાઉ રીતે સંગ્રહિત અને સાંદ્ર થાય છે.

(A) જઠર જઠરરસનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેમાં હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ હોય છે.
આ એસિડ નીચા $pH$ (સામાન્ય રીતે $1.5$ થી $3.5$ ની વચ્ચે) વાળું એસિડિક વાતાવરણ બનાવે છે.
પેપ્સિન એ પાચક ઉત્સેચક છે જે પ્રોટીનનું નાના પેપ્ટાઇડ્સમાં વિઘટન કરે છે.
તે તેના નિષ્ક્રિય સ્વરૂપ,પેપ્સિનોજેન તરીકે સ્ત્રવિત થાય છે અને તેને સક્રિય સ્વરૂપ,પેપ્સિનમાં રૂપાંતરિત થવા માટે આ નીચા $pH$ વાતાવરણની જરૂર હોય છે જેથી તે અસરકારક રીતે કાર્ય કરી શકે.

(B) જૈવ-રાસાયણિક ઉદ્દીપકો એવા પદાર્થો છે જે સજીવોમાં થતી રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓના દરને વધારે છે,પરંતુ પ્રક્રિયા દરમિયાન પોતે વપરાઈ જતા નથી.
આ જૈવિક ઉદ્દીપકોને $Enzymes$ (ઉત્સેચકો) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
મોટાભાગના $Enzymes$ પ્રોટીનયુક્ત હોય છે અને તે પાચન,શ્વસન અને $DNA$ પ્રતિકૃતિ જેવી ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ માટે આવશ્યક છે.

(A) દૂધનું દહીંમાં રૂપાંતર એ લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા દ્વારા થતી જૈવિક પ્રક્રિયા છે,જેને સામાન્ય રીતે $Lactobacillus$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ બેક્ટેરિયા લેક્ટિક એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે,જે દૂધના કેસીન નામના પ્રોટીનને જમાવે છે,જેના પરિણામે દહીં બને છે.
$Lactase$ એ એક ઉત્સેચક છે જે લેક્ટોઝ (દૂધની શર્કરા) નું વિઘટન કરે છે,$Sucrase$ સુક્રોઝનું વિઘટન કરે છે,અને $Zymase$ આથવણની પ્રક્રિયામાં સામેલ છે.
આથી,દૂધમાંથી દહીં બનાવવા માટે $Lactobacillus$ જવાબદાર છે.

(D) લીલી વનસ્પતિઓ સ્વયંપોષી છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તેઓ સૂર્યપ્રકાશની ઉર્જાને ગ્રહણ કરે છે અને તેનું રૂપાંતર ગ્લુકોઝ (કાર્બનિક સંયોજનો) ના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત રાસાયણિક ઉર્જામાં કરે છે. તેથી,સાચો જવાબ રાસાયણિક ઉર્જા છે.