Mix Examples - Metals and Non-metals Questions in Gujarati

(B) વિસ્થાપન પ્રક્રિયાઓના આધારે:
$1$. $B$ એ આયર્ન,કોપર અને સિલ્વરનું વિસ્થાપન કરે છે,પરંતુ ઝિંકનું નહીં. તેથી,$B$ એ આયર્ન,કોપર અને સિલ્વર કરતા વધુ સક્રિય છે,પરંતુ ઝિંક કરતા ઓછી સક્રિય છે.
$2$. $A$ એ કોપર અને સિલ્વરનું વિસ્થાપન કરે છે,પરંતુ આયર્ન કે ઝિંકનું નહીં. તેથી,$A$ એ કોપર અને સિલ્વર કરતા વધુ સક્રિય છે,પરંતુ આયર્ન કરતા ઓછી સક્રિય છે.
$3$. $C$ માત્ર સિલ્વરનું વિસ્થાપન કરે છે. તેથી,$C$ એ સિલ્વર કરતા વધુ સક્રિય છે,પરંતુ આયર્ન,કોપર અને ઝિંક કરતા ઓછી સક્રિય છે.
$4$. $D$ કોઈપણ ધાતુનું વિસ્થાપન કરતું નથી. તેથી,$D$ સૌથી ઓછી સક્રિય ધાતુ છે.
$(i)$ સૌથી વધુ સક્રિય ધાતુ $B$ છે.
$(ii)$ જો $B$ ને કોપર $(II)$ સલ્ફેટના દ્રાવણમાં ઉમેરવામાં આવે,તો $B$ દ્રાવણમાંથી કોપરનું વિસ્થાપન કરશે,જેના પરિણામે રંગમાં ફેરફાર જોવા મળશે.
$(iii)$ સક્રિયતાનો ઘટતો ક્રમ $B > A > C > D$ છે.

(D) જ્યારે વધુ સક્રિય ધાતુ ઓછી સક્રિય ધાતુને તેના ઓક્સાઈડમાંથી વિસ્થાપિત કરે ત્યારે વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયા થાય છે. સક્રિયતા શ્રેણી $(Mg > Zn > Cu)$ ના આધારે:

ધાતુ	ઝિંક $(Zn)$	મેગ્નેશિયમ $(Mg)$	કોપર $(Cu)$
ઝિંક ઓક્સાઈડ $(ZnO)$	પ્રતિક્રિયા નથી	વિસ્થાપન	પ્રતિક્રિયા નથી
મેગ્નેશિયમ ઓક્સાઈડ $(MgO)$	પ્રતિક્રિયા નથી	પ્રતિક્રિયા નથી	પ્રતિક્રિયા નથી
કોપર ઓક્સાઈડ $(CuO)$	વિસ્થાપન	વિસ્થાપન	પ્રતિક્રિયા નથી

વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયાઓ ત્યારે થાય છે જ્યારે:
$1$. $Mg$ ને $ZnO$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે $(Mg + ZnO \rightarrow MgO + Zn)$
$2$. $Zn$ ને $CuO$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે $(Zn + CuO \rightarrow ZnO + Cu)$
$3$. $Mg$ ને $CuO$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે $(Mg + CuO \rightarrow MgO + Cu)$

(A) ઝિંક એ કોપર કરતા વધુ સક્રિય હોવાથી તે કોપર સલ્ફેટના દ્રાવણમાંથી કોપરને વિસ્થાપિત કરે છે અને ઝિંક સલ્ફેટનું દ્રાવણ મળે છે.
$Zn(s) + CuSO_4(aq) \rightarrow ZnSO_4(aq) + Cu(s)$
આ વિસ્થાપન પ્રક્રિયાનું ઉદાહરણ છે.
$(b)$ એલ્યુમિનિયમ વધુ સક્રિય હોવાથી તે મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડમાંથી હાઇડ્રોજનને વિસ્થાપિત કરે છે અને હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત થાય છે.
$2Al(s) + 6HCl(aq) \rightarrow 2AlCl_3(aq) + 3H_2(g)$
$(c)$ સિલ્વર ધાતુ કોપર કરતા ઓછી સક્રિય હોવાથી તે કોપર સલ્ફેટના દ્રાવણમાંથી કોપરને વિસ્થાપિત કરી શકતી નથી. તેથી,કોઈ પ્રક્રિયા થતી નથી.
$Ag(s) + CuSO_4(aq) \rightarrow \text{કોઈ પ્રક્રિયા થતી નથી}$

(A) સાંદ્ર $HCl$ અને સાંદ્ર $HNO_3$ ના $3:1$ ના ગુણોત્તરના મિશ્રણને 'એક્વા રિજિયા' (Aqua regia) કહેવામાં આવે છે.
એક્વા રિજિયા એ અત્યંત ક્ષયકારી અને ધુમાડો ઉત્પન્ન કરતું પ્રવાહી છે જે સોનું $(Au)$ અને પ્લેટિનમ $(Pt)$ જેવી ઉમદા ધાતુઓને ઓગાળી શકે છે.
આપેલ કિસ્સામાં,ધાતુ કસનળી $A$ અને $B$ માં રહેલા સ્વતંત્ર એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરતી નથી,પરંતુ કસનળી $C$ માં રહેલા મિશ્રણમાં ઓગળી જાય છે.
સોનું $(Au)$ એક ઉમદા ધાતુ છે જે સાંદ્ર $HCl$ કે $HNO_3$ સાથે સ્વતંત્ર રીતે પ્રક્રિયા કરતી નથી,પરંતુ તે એક્વા રિજિયામાં ઓગળી જાય છે. તેથી,તે ધાતુ સોનું $(Au)$ છે.

(B) મિશ્રધાતુ એ બે કે તેથી વધુ ધાતુઓ અથવા એક ધાતુ અને એક અધાતુનું સમાંગ મિશ્રણ છે.
તેને તૈયાર કરવા માટે સૌ પ્રથમ મુખ્ય ધાતુને ઓગાળવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ અન્ય તત્વોને તેમાં ચોક્કસ પ્રમાણમાં ઓગાળવામાં આવે છે.
મિશ્રણમાં ઘટકો સમાન રીતે વહેંચાયેલા હોવાથી,તેને સમાંગ મિશ્રણ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) મિશ્રધાતુ એ બે કે તેથી વધુ ધાતુઓ અથવા એક ધાતુ અને એક અધાતુનું સમાંગ મિશ્રણ છે.
$1$. પિત્તળ એ તાંબા $(Cu)$ અને જસત $(Zn)$ ની મિશ્રધાતુ છે,જે બંને ધાતુઓ છે.
$2$. સ્ટીલ એ લોખંડ $(Fe)$ અને કાર્બન $(C)$ ની મિશ્રધાતુ છે. કાર્બન એ અધાતુ છે.
$3$. એમલગમ એ પારો $(Hg)$ અને અન્ય ધાતુની મિશ્રધાતુ છે.
$4$. કાંસું એ તાંબા $(Cu)$ અને કલાઈ $(Sn)$ ની મિશ્રધાતુ છે,જે બંને ધાતુઓ છે.
તેથી,સ્ટીલ એ એવી મિશ્રધાતુ છે જેમાં અધાતુ (કાર્બન) તેના એક ઘટક તરીકે હોય છે.

(A) કોપરના વિદ્યુતવિભાજનીય શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયામાં:
$1$. અશુદ્ધ કોપરના સળિયાને એનોડ તરીકે વાપરવામાં આવે છે (જે બેટરીના ધન ધ્રુવ સાથે જોડાયેલ હોય છે).
$2$. શુદ્ધ કોપરની પાતળી પટ્ટીને કેથોડ તરીકે વાપરવામાં આવે છે (જે બેટરીના ઋણ ધ્રુવ સાથે જોડાયેલ હોય છે).
$3$. એસિડિક કોપર સલ્ફેટ $(CuSO_4)$ ના દ્રાવણને વિદ્યુતવિભાજ્ય તરીકે વાપરવામાં આવે છે.
$4$. વિદ્યુત પ્રવાહ પસાર કરવાથી,એનોડમાંથી શુદ્ધ કોપર વિદ્યુતવિભાજ્યમાં ઓગળે છે અને તેટલા જ પ્રમાણમાં વિદ્યુતવિભાજ્યમાંથી શુદ્ધ કોપર કેથોડ પર જમા થાય છે.
$5$. એનોડમાંથી નીકળતી અશુદ્ધિઓ પાત્રના તળિયે 'એનોડ પંક' (anode mud) તરીકે જમા થાય છે.
$6$. આકૃતિ $A$ આ ગોઠવણીને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે,જેમાં એનોડ ધન ધ્રુવ સાથે અને કેથોડ ઋણ ધ્રુવ સાથે જોડાયેલ છે.

(N/A) સોલ્ડર એ સીસું $(Pb)$ અને ટીન $(Sn)$ ની મિશ્રધાતુ છે.
સોલ્ડરનો મુખ્ય ગુણધર્મ જે તેને વિદ્યુત વાયરોને જોડવા માટે યોગ્ય બનાવે છે તે તેનું નીચું ગલનબિંદુ છે,જે તેને પ્રમાણમાં ઓછા તાપમાને સરળતાથી ઓગળવા દે છે,જેથી નાજુક વિદ્યુત ઘટકોને નુકસાન થતું નથી.

(A) નરમ અને સક્રિય ધાતુ સોડિયમ $(Na)$ અથવા પોટેશિયમ $(K)$ છે.
$(b)$ ચૂનાના પથ્થર $(CaCO_3)$ નો મહત્વનો ઘટક કેલ્શિયમ $(Ca)$ ધાતુ છે.
$(c)$ ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં અસ્તિત્વ ધરાવતી ધાતુ પારો $(Hg)$ છે.
સક્રિયતાનો વધતો ક્રમ: $Hg < Ca < Na < K$.

(B) અધાતુઓ સામાન્ય રીતે ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસિડિક ઓક્સાઈડ બનાવે છે. કારણ કે ઓક્સાઈડ $A_{2}O_{3}$ સ્વભાવે એસિડિક છે,તેથી તત્વ $A$ અધાતુ હોવું જોઈએ.

$(A) A = N_2$ (નાઈટ્રોજન), $B = NH_3$ (એમોનિયા), $C = NO$ (નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ), $D = HNO_3$ (નાઈટ્રિક એસિડ)।
પગલું $1$: નાઈટ્રોજન $(N_2)$ એ વાતાવરણમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં રહેલો વાયુ છે।
પગલું $2$: હેબર પ્રક્રિયા: $N_2 + 3H_2 \xrightarrow{Fe} 2NH_3$ (વાયુ $B$)।
પગલું $3$: ઉદ્દીપકીય ઓક્સિડેશન: $N_2 + O_2 \rightarrow 2NO$ (ઓક્સાઈડ $C$)।
પગલું $4$: એસિડનું નિર્માણ: $4NO + 3O_2 + 2H_2O \rightarrow 4HNO_3$ (એસિડ $D$)।
$(b)$ નાઈટ્રોજન $(N_2)$ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $15$ માં આવે છે।

(N/A) જ્યારે $Al$ ને $HNO_3$ માં ડુબાડવામાં આવે છે,ત્યારે તેની સપાટી પર એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઈડ $(Al_2O_3)$ નું એક પાતળું,રક્ષણાત્મક અને નિષ્ક્રિય પડ બને છે. આ પડ ધાતુની એસિડ સાથેની વધુ પ્રતિક્રિયાને અટકાવે છે,જેનાથી તેની સક્રિયતા ઘટે છે.
$(b)$ $Na$ અને $Mg$ અત્યંત સક્રિય ધાતુઓ છે જેની ઓક્સિજન પ્રત્યેની આકર્ષણ શક્તિ કાર્બન કરતા ઘણી વધારે હોય છે. તેથી,કાર્બન $Na_2O$ અથવા $MgO$ માંથી ઓક્સિજનને દૂર કરીને તેનું રિડક્શન કરી શકતું નથી.

(A) ઘન $NaCl$ માં,તેની સખત રચનાને કારણે આયનોનું હલનચલન શક્ય નથી. જોકે,જલીય દ્રાવણ અથવા પીગળિત અવસ્થામાં,આકર્ષણના સ્થિર વિદ્યુતીય બળો દૂર થાય છે,જેનાથી આયનો મુક્તપણે ગતિ કરી શકે છે અને વિદ્યુતનું વહન કરે છે.
$(b)$ લોખંડની વસ્તુઓને ક્ષારણ (કાટ) થી બચાવવા માટે ગેલ્વેનાઈઝેશન કરવામાં આવે છે. ગેલ્વેનાઈઝેશનમાં લોખંડ પર ઝિંકનું પાતળું પડ ચઢાવવામાં આવે છે,જે લોખંડ કરતા વધુ સક્રિય હોવાથી લોખંડને ઓક્સિજન અને ભેજના સંપર્કમાં આવતા અટકાવે છે.
$(c)$ $Na, K, Ca$ અને $Mg$ જેવી ધાતુઓ અત્યંત સક્રિય હોય છે. તેઓ પર્યાવરણમાં હાજર ઓક્સિજન,સલ્ફર અને કાર્બન જેવા અન્ય તત્વો સાથે સરળતાથી પ્રતિક્રિયા આપીને ઓક્સાઈડ,સલ્ફાઈડ અથવા કાર્બોનેટ જેવા સંયોજનો બનાવે છે,તેથી તેઓ કુદરતમાં ક્યારેય તેમની મુક્ત તત્વ અવસ્થામાં મળી આવતી નથી.

(A) $A = Na$ (સોડિયમ),$B = Cl_2$ (ક્લોરિન),$C = NaCl$ (સોડિયમ ક્લોરાઇડ),$D = NaOH$ (સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ).
$1$. $A$ ની $B$ સાથેની પ્રક્રિયા: $2Na(s) + Cl_2(g) \rightarrow 2NaCl(s)$.
$2$. $C$ ના જલીય દ્રાવણનું વિદ્યુતવિભાજન (ક્લોર-આલ્કલી પ્રક્રિયા): $2NaCl(aq) + 2H_2O(l) \rightarrow 2NaOH(aq) + Cl_2(g) + H_2(g)$.

(B) સૌથી વધુ સક્રિય તત્વ છે.
કારણ: $B$ એ $A$ અને $C$ બંનેને તેમના સંયોજનોમાંથી વિસ્થાપિત કરે છે,જે દર્શાવે છે કે $B$ ની સક્રિયતા $A$ અને $C$ બંને કરતા વધારે છે.
$(b)$ $C$ સૌથી ઓછું સક્રિય તત્વ છે.
કારણ: આપેલી રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓમાં $C$ ને $A$ અને $B$ બંને દ્વારા વિસ્થાપિત કરવામાં આવે છે,જે દર્શાવે છે કે ત્રણેયમાં $C$ ની સક્રિયતા સૌથી ઓછી છે.
$(c)$ આ વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયાઓ છે.
કારણ: દરેક પ્રતિક્રિયામાં,વધુ સક્રિય તત્વ તેના સંયોજનમાંથી ઓછા સક્રિય તત્વને વિસ્થાપિત કરે છે.

(C) ધાતુઓની સક્રિયતા શ્રેણી મુજબ ચાંદી $(Ag)$ એ કોપર $(Cu)$ કરતા ઓછી સક્રિય છે.
તેથી,ચાંદી કોપર સલ્ફેટ $(CuSO_4)$ ના દ્રાવણમાંથી કોપરનું વિસ્થાપન કરી શકતી નથી.
કોઈ પ્રક્રિયા થતી ન હોવાથી,અહીં કોઈ રાસાયણિક સમીકરણ લખી શકાતું નથી.

(N/A) $Zn(s) + H_{2}SO_{4}(aq) \rightarrow ZnSO_{4}(aq) + H_{2}(g)$
$(b)$ $Zn(s) + 2HCl(aq) \rightarrow ZnCl_{2}(aq) + H_{2}(g)$
$(c)$ $3Zn(s) + 2AlCl_{3}(aq) \rightarrow 3ZnCl_{2}(aq) + 2Al(s)$ (ઝિંક એ એલ્યુમિનિયમ કરતા વધુ સક્રિય હોવાથી તેનું વિસ્થાપન કરે છે)
$(d)$ $Zn(s) + 2NaOH(aq) \rightarrow Na_{2}ZnO_{2}(aq) + H_{2}(g)$ (સોડિયમ ઝિંકેટનું નિર્માણ)
$(e)$ $4Zn(s) + 10HNO_{3}(\text{મંદ}) \rightarrow 4Zn(NO_{3})_{2}(aq) + NH_{4}NO_{3}(aq) + 3H_{2}O(l)$

(N/A) $(i)$ ધાતુઓમાં મુક્ત ઇલેક્ટ્રોન હોય છે જે ધાતુના સ્ફટિકમાં ગતિ કરી શકે છે,જેના કારણે તે વિદ્યુતનું વહન કરી શકે છે.
$(ii)$ અધાતુઓ ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર છે. મંદ એસિડમાંથી હાઇડ્રોજનનું વિસ્થાપન કરવા માટે,એસિડના $H^+$ આયનોને ઇલેક્ટ્રોન આપવા જરૂરી છે. અધાતુઓ ઇલેક્ટ્રોન આપી શકતી ન હોવાથી,તે હાઇડ્રોજનનું વિસ્થાપન કરી શકતી નથી.
$(iii)$ એલ્યુમિનિયમ ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને તેની સપાટી પર એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઇડ $(Al_2O_3)$ નું પાતળું અને રક્ષણાત્મક પડ બનાવે છે. આ પડ નિષ્ક્રિય હોય છે અને તે અંદરની ધાતુનું વધુ ઓક્સિડેશન થતું અટકાવે છે,તેથી તે રસોઈના વાસણો બનાવવા માટે યોગ્ય છે.

(N/A) હાડકાંમાં જોવા મળતું તત્વ કેલ્શિયમ $(Ca)$ છે. સિમેન્ટ ઉદ્યોગમાં વપરાતો આ ધાતુનો ઓક્સાઈડ કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ $(CaO)$ છે,જેને ક્વિકલાઈમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
જ્યારે $CaO$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે કેલ્શિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(Ca(OH)_2)$ બનાવે છે,જે સ્વભાવે બેઝિક છે અને લાલ લિટમસને ભૂરું બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $CaO(s) + H_2O(l) \rightarrow Ca(OH)_2(aq)$.
$(b)$ આપેલી ધાતુઓમાંથી,મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ ફક્ત ગરમ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
બનતી નીપજો મેગ્નેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(Mg(OH)_2)$ અને હાઈડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $Mg(s) + 2H_2O(l) \rightarrow Mg(OH)_2(aq) + H_2(g)$.

(N/A) $(i)$ $3Fe(s) + 4H_2O(g) \rightarrow Fe_3O_4(s) + 4H_2(g)$
$(ii)$ $Mg(s) + 2HCl(aq) \rightarrow MgCl_2(aq) + H_2(g)$
$(iii)$ $2Cu(s) + O_2(g) \xrightarrow{\Delta} 2CuO(s)$

(N/A) $(i)$ સોડિયમ $(Na)$ અને પોટેશિયમ $(K)$ અત્યંત સક્રિય ધાતુઓ છે જે હવામાં રહેલા ભેજ અને ઓક્સિજન સાથે ઝડપથી પ્રતિક્રિયા આપે છે,તેથી પ્રતિક્રિયા અટકાવવા માટે તેમને કેરોસીનમાં રાખવામાં આવે છે.
$(ii)$ સ્ટેનલેસ સ્ટીલ બનાવવા માટે લોખંડ $(Fe)$ માં નિકલ $(Ni)$ અને ક્રોમિયમ $(Cr)$ ઉમેરવામાં આવે છે,જે તેને કાટ સામે રક્ષણ આપે છે.
$(iii)$ સોનું $(Au)$ અને ચાંદી $(Ag)$ સૌથી વધુ ટીપી શકાય તેવી અને તાર ખેંચી શકાય તેવી ધાતુઓ છે,જેના કારણે તેને પાતળા પતરામાં ટીપી શકાય છે અને પાતળા તારમાં ખેંચી શકાય છે.

(N/A) $(i)$ લોખંડ સખત ગરમ કરવા છતાં હવામાં સળગતું નથી. ઊંચા તાપમાને,તે હવામાંના ઓક્સિજન સાથે સંયોજાઈને $Fe_{3}O_{4}$ બનાવે છે.
$3Fe(s) + 2O_{2}(g) \xrightarrow{\text{Heat}} Fe_{3}O_{4}(s)$
$(ii)$ લેડ કાર્બોનેટનું કેલ્સિનેશન એટલે કે કાચી ધાતુને હવાની ગેરહાજરીમાં ગરમ કરવી.
$PbCO_{3}(s) \xrightarrow{\text{Heat}} PbO(s) + CO_{2}(g)$
$(iii)$ આ થર્મિટ પ્રક્રિયા છે જેમાં એલ્યુમિનિયમ રિડક્શન કર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$Cr_{2}O_{3}(s) + 2Al(s) \rightarrow Al_{2}O_{3}(s) + 2Cr(l) + \text{Heat}$

(N/A) $(i)$ ઘટતી સક્રિયતાનો ક્રમ આ મુજબ છે: સોડિયમ > એલ્યુમિનિયમ > કોપર > સોનું.
$(ii)$ જ્યારે એલ્યુમિનિયમ પાવડરને મેંગેનીઝ ડાયોક્સાઇડ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે, ત્યારે થર્મિટ પ્રક્રિયા થાય છે, જેમાં મેંગેનીઝ ધાતુ અને એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઇડ ઉત્પન્ન થાય છે: $4Al(s) + 3MnO_2(s) \xrightarrow{\Delta} 3Mn(l) + 2Al_2O_3(s) + \text{ઉષ્મા}$.

(N/A) $(i)$ પારો $(Hg)$ એક એવી ધાતુ છે જે કાચ સાથે ચોંટતી નથી,કારણ કે તેનું પૃષ્ઠતાણ વધારે હોય છે અને કાચ સાથે તેનું આસંજક બળ નબળું હોય છે.
$(ii)$ એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ એ થર્મિટ વેલ્ડિંગમાં સામાન્ય રીતે વપરાતી ધાતુ છે,કારણ કે તે ધાતુના ઓક્સાઇડ સાથે પ્રક્રિયા કરતી વખતે પ્રબળ રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(iii)$ ઝિંક ઓક્સાઇડ $(ZnO)$ ઉભયધર્મી સ્વભાવ ધરાવે છે,જેનો અર્થ છે કે તે એસિડ અને બેઇઝ બંને સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને પાણી બનાવે છે.

(N/A) મેગ્નેશિયમ ખૂબ જ મંદ નાઈટ્રિક એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને મેગ્નેશિયમ નાઈટ્રેટ અને હાઈડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે:
$Mg(s) + 2HNO_3(aq) \longrightarrow Mg(NO_3)_2(aq) + H_2(g)$
$(b)$ એલ્યુમિનિયમ પાવડર આયર્ન$(III)$ ઓક્સાઇડ સાથે થર્મિટ પ્રક્રિયા કરીને આયર્ન અને એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઇડ ઉત્પન્ન કરે છે:
$Fe_2O_3(s) + 2Al(s) \longrightarrow 2Fe(l) + Al_2O_3(s) + \text{ઉષ્મા}$
$(c)$ ઝિંક સલ્ફાઇડનું ઓક્સિજનની હાજરીમાં ભૂંજન કરવાથી ઝિંક ઓક્સાઇડ અને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે:
$2ZnS(s) + 3O_2(g) \xrightarrow{\Delta} 2ZnO(s) + 2SO_2(g)$

(N/A) એલ્યુમિનિયમ જ્યારે હવામાં ખુલ્લું રહે છે ત્યારે તેની સપાટી પર એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઇડ $(Al_2O_3)$ નું મજબૂત,અભેદ્ય અને રક્ષણાત્મક પડ બને છે. આ પડ સરળતાથી દૂર થતું નથી અને અંદરની ધાતુનું વધુ ઓક્સિડેશન કે ક્ષારણ થતું અટકાવે છે.
$(b)$ મંદ $HNO_3$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે. જ્યારે તે ઝિંક જેવી ધાતુઓ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા હાઇડ્રોજન વાયુનું પાણી $(H_2O)$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે અને પોતે નાઇટ્રોજનના ઓક્સાઇડ્સ (જેમ કે $N_2O$,$NO$,અથવા $NO_2$) માં રિડક્શન પામે છે.
$(c)$ એલ્યુમિનિયમની ઓક્સિજન પ્રત્યેની આકર્ષણ શક્તિ કાર્બન કરતાં ઘણી વધારે હોય છે. તેથી,કાર્બન એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઇડ $(Al_2O_3)$ માંથી ઓક્સિજનને દૂર કરી શકતું નથી. પરિણામે,એલ્યુમિનિયમ મેળવવા માટે કાર્બન રિડક્શનને બદલે વિદ્યુતવિભાજનની પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

(A) જ્યારે કેલ્શિયમને પાણીમાં ઉમેરવામાં આવે છે ત્યારે તે તરવા લાગે છે કારણ કે પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા હાઈડ્રોજન વાયુના પરપોટા ધાતુની સપાટી પર ચોંટી જાય છે,જે તેને હલકી બનાવે છે.
$(b)$ નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_{3})$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે. જ્યારે તે ધાતુઓ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે ઉત્પન્ન થયેલા હાઈડ્રોજન વાયુનું પાણી $(H_{2}O)$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે અને પોતે નાઈટ્રોજનના ઓક્સાઈડ $(N_{2}O, NO, NO_{2})$ માં રિડક્શન પામે છે.
$(c)$ રાસાયણિક સમીકરણ છે: $3Fe(s) + 4H_{2}O(g) \rightarrow Fe_{3}O_{4}(s) + 4H_{2}(g)$.
મળતું સંયોજન આયર્ન($II$,$III$) ઓક્સાઈડ છે,જેને ફેરોફેરિક ઓક્સાઈડ $(Fe_{3}O_{4})$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(A) કારણ કે અયસ્કને હવામાં ગરમ કરતા $SO_2$ વાયુ મુક્ત થાય છે,તેથી તે સલ્ફાઈડ અયસ્ક છે.
ધાતુશાસ્ત્રના સોપાનો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ અયસ્કનું સંકેન્દ્રણ: સલ્ફાઈડ અયસ્ક માટે સામાન્ય રીતે ફીણ પ્લવન પદ્ધતિનો ઉપયોગ થાય છે.
$(ii)$ ભૂંજન (Roasting): સંકેન્દ્રિત સલ્ફાઈડ અયસ્કને હવાની હાજરીમાં સખત ગરમ કરીને ધાતુના ઓક્સાઈડમાં ફેરવવામાં આવે છે.
$(iii)$ રિડક્શન: ધાતુના ઓક્સાઈડનું કાર્બન જેવા રિડક્શનકર્તાનો ઉપયોગ કરીને અથવા સ્વ-રિડક્શન દ્વારા ધાતુમાં રૂપાંતર કરવામાં આવે છે.
$(b)$ $(i)$ $Zn(s) + CuSO_4(aq) \rightarrow ZnSO_4(aq) + Cu(s)$: આ પ્રક્રિયા થશે કારણ કે $Zn$ એ $Cu$ કરતા વધુ સક્રિય છે અને તે કોપર સલ્ફેટના દ્રાવણમાંથી કોપરને વિસ્થાપિત કરી શકે છે.
$(ii)$ $Fe(s) + ZnSO_4(aq) \rightarrow FeSO_4(aq) + Zn(s)$: આ પ્રક્રિયા થશે નહીં કારણ કે $Fe$ એ $Zn$ કરતા ઓછી સક્રિય ધાતુ છે અને તે ઝિંક સલ્ફેટના દ્રાવણમાંથી ઝિંકને વિસ્થાપિત કરી શકતી નથી.

(N/A) $(i)$ કેલ્શિયમ તરવાનું શરૂ કરે છે કારણ કે ઉત્પન્ન થયેલા હાઇડ્રોજન વાયુના પરપોટા તેની સપાટી પર ચોંટી જાય છે.
$Ca(s) + 2H_2O(l) \longrightarrow Ca(OH)_2(aq) + H_2(g)$
$(ii)$ સૂકી હવામાં,સોડિયમ ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ ઓક્સાઇડ બનાવે છે. ભેજવાળી હવામાં,તે પાણીની વરાળ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ બનાવે છે.
$4Na(s) + O_2(g) \longrightarrow 2Na_2O(s)$ (સૂકી હવામાં)
$2Na(s) + 2H_2O(l) \longrightarrow 2NaOH(aq) + H_2(g) + \text{ઉષ્મા}$ (ભેજવાળી હવામાં)
$(iii)$ લોખંડ વધુ સક્રિય હોવાથી કોપર સલ્ફેટના દ્રાવણમાંથી કોપરને વિસ્થાપિત કરે છે.
$Fe(s) + CuSO_4(aq) \longrightarrow FeSO_4(aq) + Cu(s)$
$(iv)$ પોટેશિયમ ઠંડા પાણી સાથે હિંસક રીતે પ્રક્રિયા કરે છે,હાઇડ્રોજન વાયુ અને ઉષ્મા મુક્ત કરે છે.
$2K(s) + 2H_2O(l) \longrightarrow 2KOH(aq) + H_2(g) + \text{ઉષ્મા}$
$(v)$ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ઊંચા દબાણે પાણીમાં ઓગળીને કાર્બોનિક એસિડ બનાવે છે.
$CO_2(g) + H_2O(l) \longrightarrow H_2CO_3(aq)$

(N/A) સિલ્વર (ચાંદી): તે હવામાં રહેલા સલ્ફરના સંયોજનો સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર સલ્ફાઈડનું કાળું પડ બનાવે છે.
$(b)$ કોપર (તાંબુ): તે હવામાં રહેલા ભેજયુક્ત કાર્બન ડાયોક્સાઇડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેઝિક કોપર કાર્બોનેટનું લીલું પડ બનાવે છે.
$(c)$ પ્લેટિનમ: તે એક નિષ્ક્રિય ધાતુ છે અને તેનું ક્ષારણ થતું નથી.
$(d)$ નિકલ અથવા ક્રોમિયમ: સ્ટેનલેસ સ્ટીલ બનાવવા માટે લોખંડમાં આ ધાતુઓ ઉમેરવામાં આવે છે.
$(e)$ સોડિયમ: તે એક નરમ અને સક્રિય ધાતુ છે,જે હવામાં રહેલા ભેજ અને ઓક્સિજન સાથે ઝડપથી પ્રક્રિયા કરતી હોવાથી તે સામાન્ય ધાતુ જેવો ચળકાટ ધરાવતી નથી.

(N/A) $(i)$ સોનું અને પ્લેટિનમ નિષ્ક્રિય ધાતુઓ છે જે ખૂબ જ ચમકદાર અને ક્ષારણ સામે પ્રતિરોધક છે,જે તેમને ઘરેણાં માટે આદર્શ બનાવે છે.
$(ii)$ સક્રિયતા શ્રેણીમાં કોપર હાઇડ્રોજન કરતા ઓછું સક્રિય છે,તેથી તે મંદ એસિડમાંથી હાઇડ્રોજનને વિસ્થાપિત કરી શકતું નથી.
$(iii)$ સ્ટેનલેસ સ્ટીલ એ લોખંડ,ક્રોમિયમ અને નિકલની મિશ્રધાતુ છે,જે એક રક્ષણાત્મક ઓક્સાઇડ સ્તર બનાવે છે જે કાટને અટકાવે છે.
$(iv)$ ધાતુઓ ટીપી શકાય તેવી (ટીપાવપણું) અને ખેંચી શકાય તેવી (તન્યતા) હોય છે,જેના કારણે તેમને જરૂરિયાત મુજબ આકાર આપી શકાય છે.
$(v)$ $HNO_3$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે. જ્યારે તે ધાતુઓ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે ઉત્પન્ન થયેલા હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ નું પાણી $(H_2O)$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે,તેથી હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત થતો નથી.

(N/A) $Mg$ ની ઓક્સિજન પ્રત્યેની આકર્ષણ શક્તિ કાર્બન કરતા વધારે હોય છે,તેથી રિડક્શન માટે જરૂરી તાપમાને $MgO$ એ $CO_2$ કરતા વધુ સ્થાયી છે.
$(b)$ સોડિયમ પીગળેલા સોડિયમ ક્લોરાઈડ $(NaCl)$ ના વિદ્યુતવિભાજન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
કેથોડ પર: $2Na^+ + 2e^- \rightarrow 2Na$
એનોડ પર: $2Cl^- \rightarrow Cl_2 + 2e^-$
$(c)$ કોપર તેના સલ્ફાઈડ અયસ્ક $(Cu_2S)$ માંથી ભૂંજન (roasting) અને ત્યારબાદ સ્વયં-રિડક્શન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે:
$2Cu_2S + 3O_2 \rightarrow 2Cu_2O + 2SO_2$
$2Cu_2O + Cu_2S \rightarrow 6Cu + SO_2$

(A-D) ચાંદી પર બનતું પડ સિલ્વર સલ્ફાઈડ $(Ag_2S)$ છે અને તાંબા પર બનતું પડ બેઝિક કોપર કાર્બોનેટ $(CuCO_3 \cdot Cu(OH)_2)$ છે.
$(b)$ ગેલ્વેનાઈઝેશન એ લોખંડ અને સ્ટીલને કાટથી બચાવવા માટે તેના પર ઝીંકનું પાતળું પડ ચડાવવાની પદ્ધતિ છે. તેનો હેતુ ક્ષારણ અટકાવવાનો છે,કારણ કે ઝીંકનું પડ બલિદાન એનોડ તરીકે કાર્ય કરે છે અને જો પડ પર કાચલી પડે તો પણ તે અંદરની ધાતુનું રક્ષણ કરે છે.
$(c)$ મિશ્રધાતુ એ બે કે તેથી વધુ ધાતુઓ અથવા એક ધાતુ અને એક અધાતુનું સમાંગ મિશ્રણ છે. તે મુખ્ય ધાતુને ઓગાળીને અને તેમાં અન્ય તત્વોને ચોક્કસ પ્રમાણમાં ઓગાળીને તૈયાર કરવામાં આવે છે,ત્યારબાદ તેને ઓરડાના તાપમાને ઠંડુ કરવામાં આવે છે.
$(i)$ જ્યારે લોખંડમાં થોડી માત્રામાં કાર્બન ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે સખત અને મજબૂત બને છે.
$(ii)$ જ્યારે લોખંડમાં નિકલ અને ક્રોમિયમ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે સ્ટેનલેસ સ્ટીલ બને છે,જે સખત હોય છે અને તેને કાટ લાગતો નથી.

(N/A) ધાતુઓ સ્વભાવે રાસાયણિક રીતે સક્રિય હોય છે. તેઓ ઓક્સિજન,સલ્ફર અને અન્ય તત્વો સાથે સરળતાથી પ્રક્રિયા કરીને ઓક્સાઇડ,સલ્ફાઇડ,હેલાઇડ,કાર્બોનેટ અને સલ્ફેટ જેવા સંયોજનો બનાવે છે. આ ઉચ્ચ સક્રિયતાને કારણે,તેઓ કુદરતમાં તેમની મુક્ત (શુદ્ધ) અવસ્થામાં ભાગ્યે જ જોવા મળે છે.
$(b)$ ધાતુઓ ઉષ્માની સુવાહક છે કારણ કે તેમાં મુક્ત ઇલેક્ટ્રોન હોય છે. આ મુક્ત ઇલેક્ટ્રોન ધાતુના સ્ફટિક લેટિસમાં ગતિ કરે છે,જે ગરમ ભાગમાંથી ઠંડા ભાગમાં ગતિજ ઉર્જાનું અસરકારક રીતે વહન કરે છે,જેનાથી ઉષ્માનું વહન સરળતાથી થાય છે.

(B) તત્વ $A$ એ અધાતુ છે કારણ કે અધાતુના ઓક્સાઈડ સામાન્ય રીતે સ્વભાવે એસિડિક અથવા તટસ્થ હોય છે.
$AO$ (દા.ત.,$CO$ - કાર્બન મોનોક્સાઈડ) એ તટસ્થ ઓક્સાઈડ છે.
$AO_2$ (દા.ત.,$CO_2$ - કાર્બન ડાયોક્સાઈડ) એ એસિડિક ઓક્સાઈડ છે.
ધાતુઓ સામાન્ય રીતે બેઝિક ઓક્સાઈડ બનાવે છે,તેથી તટસ્થ અને એસિડિક ઓક્સાઈડનું નિર્માણ એ સાબિત કરે છે કે $A$ એ અધાતુ છે.

(A) આપણે કોપર સલ્ફેટને ચાંદીના પાત્રમાં સંગ્રહી શકીએ છીએ કારણ કે ચાંદી એ કોપર કરતા ઓછી સક્રિય છે,તેથી વિસ્થાપન પ્રક્રિયા થતી નથી. જોકે,આપણે સિલ્વર નાઈટ્રેટના દ્રાવણને તાંબાના પાત્રમાં સંગ્રહી શકતા નથી કારણ કે કોપર એ ચાંદી કરતા વધુ સક્રિય છે અને તે તેના ક્ષારના દ્રાવણમાંથી ચાંદીનું વિસ્થાપન કરે છે.
$Cu(s) + 2AgNO_{3}(aq) \rightarrow Cu(NO_{3})_{2}(aq) + 2Ag(s)$
$(b)$ નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_{3})$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે. જ્યારે ઝિંક મંદ $HNO_{3}$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે ઉત્પન્ન થયેલ હાઈડ્રોજન વાયુનું તરત જ પાણી $(H_{2}O)$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે,જ્યારે નાઈટ્રિક એસિડ પોતે નાઈટ્રોજનના ઓક્સાઈડ જેવા કે $N_{2}O$,$NO$ અથવા $NO_{2}$ માં રિડક્શન પામે છે.
$(c)$ ટીન એ ઝિંક કરતા ઓછી સક્રિય ધાતુ છે. ઝિંક વધુ સક્રિય હોવાથી તે ખોરાકમાં રહેલા કાર્બનિક એસિડ સાથે સરળતાથી પ્રક્રિયા કરી શકે છે,જે ખોરાકને દૂષિત કરી શકે છે. ટીન એક રક્ષણાત્મક,નિષ્ક્રિય પડ પૂરું પાડે છે જે ખોરાકને સુરક્ષિત રાખે છે.

(N/A) $(i)$ કાર્બન રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે. સક્રિયતા શ્રેણીમાં,ઝિંક કાર્બન કરતા ઓછું સક્રિય છે,તેથી કાર્બન ઝિંક ઓક્સાઈડમાંથી ઓક્સિજનને દૂર કરીને ઝિંક ધાતુ બનાવી શકે છે:
$ZnO(s) + C(s) \rightarrow Zn(s) + CO(g)$
જોકે,કેલ્શિયમ કાર્બન કરતા ઘણું વધારે સક્રિય છે અને તેની ઓક્સિજન પ્રત્યેની આકર્ષણ શક્તિ ખૂબ વધારે છે. તેથી,કાર્બન કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડનું કેલ્શિયમમાં રિડક્શન કરી શકતું નથી.
$(ii)$ તાંબા અને એલ્યુમિનિયમનો ઉપયોગ વીજળીના વહન માટે થાય છે કારણ કે તેમની વિદ્યુત વાહકતા ઊંચી હોય છે અને વિદ્યુત અવરોધ ઓછો હોય છે,જે વહન દરમિયાન ઉર્જાનો વ્યય ઘટાડે છે.

(N/A) $(i)$ મિશ્રધાતુઓની વિદ્યુત અવરોધકતા સામાન્ય રીતે તેમની ઘટક શુદ્ધ ધાતુઓ કરતા વધારે હોય છે. આ ગુણધર્મને કારણે જ્યારે તેમાંથી વિદ્યુત પ્રવાહ પસાર થાય છે ત્યારે તે વધુ ગરમી ઉત્પન્ન કરે છે. વધુમાં,તે ઊંચા તાપમાને સરળતાથી ઓક્સિડાઈઝ (બળતી) થતી નથી.
$(ii)$ સોનું એક નિષ્ક્રિય ધાતુ છે અને તે ક્ષારણ સામે ખૂબ જ પ્રતિરોધક છે. તે ઓક્સિજન,ભેજ અથવા વાતાવરણીય વાયુઓ સાથે પ્રતિક્રિયા આપતું નથી,તેથી જ તે વર્ષો સુધી તેની ચમક જાળવી રાખે છે.
$(iii)$ લોખંડ હવામાં હાજર ઓક્સિજન અને ભેજ સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને હાઇડ્રેટેડ આયર્ન$(III)$ ઓક્સાઈડ બનાવે છે,જેને સામાન્ય રીતે કાટ કહેવામાં આવે છે. ગ્રીલને રંગવાથી એક રક્ષણાત્મક પડ બને છે જે લોખંડને હવા અને ભેજના સંપર્કમાં આવતા અટકાવે છે,જેનાથી કાટ લાગતો અટકે છે.

(B) અધાતુઓ સામાન્ય રીતે એસિડિક અથવા તટસ્થ ઓક્સાઈડ બનાવે છે.
$1$. એસિડિક ઓક્સાઈડ: આ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસિડ બનાવે છે. આપેલા ઓક્સાઈડમાંથી,$SO_2$ અને $NO_2$ એસિડિક ઓક્સાઈડ છે.
$2$. તટસ્થ ઓક્સાઈડ: આ ઓક્સાઈડ એસિડ કે બેઝ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર બનાવતા નથી. આપેલા ઓક્સાઈડમાંથી,$CO$,$H_2O$ અને $N_2O$ તટસ્થ ઓક્સાઈડ છે.

(N/A) $(i)$ ધાતુઓ વિદ્યુતનું વહન કરે છે કારણ કે તેમની પાસે મુક્ત ઇલેક્ટ્રોન હોય છે જે ગતિશીલ હોય છે. પરિણામે,તેઓ વિદ્યુત પ્રવાહના વહનમાં ન્યૂનતમ અવરોધ પેદા કરે છે.
$(ii)$ આયર્ન $(III)$ ઓક્સાઇડ $(Fe_{2}O_{3})$ અને એલ્યુમિનિયમ વચ્ચેની પ્રક્રિયા અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક છે. મુક્ત થતી ઉષ્મા એટલી વધારે હોય છે કે આયર્ન પીગળેલા સ્વરૂપમાં ઉત્પન્ન થાય છે,જે મશીનના ભાગોની તિરાડોને ભરી દે છે. આ પ્રક્રિયાને થર્મિટ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે:
$Fe_{2}O_{3}(s) + 2Al(s) \xrightarrow{\text{Heat}} 2Fe(l) + Al_{2}O_{3}(s)$
$(iii)$ આ ધાતુઓને તેલની નીચે સંગ્રહિત કરવાના બે મુખ્ય કારણો છે:
$(a)$ તેઓ અત્યંત સક્રિય છે અને હવામાં રહેલા ઓક્સિજનના સંપર્કમાં આવતા જ આગ પકડી શકે છે.
$(b)$ તેઓ હવામાં રહેલા ભેજ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ સાથે સરળતાથી પ્રતિક્રિયા આપે છે,જેનાથી તેમની સપાટી પર ઓક્સાઇડ અથવા કાર્બોનેટનું પડ બની જાય છે.

(N/A) $(i)$ જ્યારે ધાતુને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેના પરમાણુઓ ઉર્જા મેળવે છે અને વધુ જોરથી કંપન કરે છે. આ ઉર્જા મુક્ત ઇલેક્ટ્રોન સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે,જે ધાતુના લેટીસમાં ગતિ કરે છે. આ ઇલેક્ટ્રોન તેમની ગતિજ ઉર્જા અન્ય પરમાણુઓ અને ઇલેક્ટ્રોનને સ્થાનાંતરિત કરે છે,જેનાથી ધાતુઓ ઉષ્માની સુવાહક બને છે.
$(ii)$ શુદ્ધ સોનું,જેને $24$ કેરેટ સોનું કહેવાય છે,તે ખૂબ જ નરમ અને ટીપાય તેવું હોય છે. તે ઘરેણાં બનાવવા માટે યોગ્ય નથી કારણ કે તે સરળતાથી વળી જાય છે. તેથી,તેને સખત અને ટકાઉ બનાવવા માટે તેમાં થોડી માત્રામાં ચાંદી અથવા તાંબુ ઉમેરીને મિશ્રધાતુ બનાવવામાં આવે છે.
$(iii)$ અધાતુઓ વિદ્યુતઋણ હોય છે અને ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર તરીકે કાર્ય કરે છે. મંદ એસિડમાંથી હાઇડ્રોજનનું વિસ્થાપન કરવા માટે,પદાર્થ $H_2$ વાયુ બનાવવા માટે $H^{+}$ આયનોને ઇલેક્ટ્રોન આપવા સક્ષમ હોવો જોઈએ. અધાતુઓ ઇલેક્ટ્રોન આપી શકતી નથી,તેથી તે મંદ સલ્ફ્યુરિક એસિડમાંથી હાઇડ્રોજનનું વિસ્થાપન કરી શકતી નથી.

(D) મિશ્રધાતુ એ બે કે તેથી વધુ ધાતુઓ અથવા એક ધાતુ અને એક અધાતુનું સમાંગ મિશ્રણ છે.
જ્યારે મિશ્રધાતુ બને છે,ત્યારે શુદ્ધ ધાતુના લેટિસમાં પરમાણુઓની નિયમિત ગોઠવણીમાં અન્ય પરમાણુઓના ઉમેરાને કારણે ખલેલ પહોંચે છે.
આ ખલેલ મુક્ત ઇલેક્ટ્રોનની ગતિને અવરોધે છે,જે વિદ્યુત વહન માટે જવાબદાર છે,જેનાથી શુદ્ધ ધાતુની તુલનામાં વિદ્યુત વાહકતા ઘટે છે.
વધુમાં,અન્ય પરમાણુઓની હાજરી લેટિસમાં વિકૃતિઓ પેદા કરે છે,જેના કારણે સામાન્ય રીતે મિશ્રધાતુનું ગલનબિંદુ શુદ્ધ ધાતુ કરતા ઓછું હોય છે.

(C) મિશ્રધાતુ એ બે કે તેથી વધુ ધાતુઓ અથવા એક ધાતુ અને એક અધાતુનું સમાંગ મિશ્રણ છે.
$24$ કેરેટ સોનું એ શુદ્ધ સોનું છે,જે ખૂબ જ નરમ હોય છે અને ઘરેણાં બનાવવા માટે તેનો ઉપયોગ કરી શકાતો નથી.
તેને સખત બનાવવા માટે,તેમાં થોડી માત્રામાં ચાંદી અથવા તાંબુ ઉમેરીને મિશ્રધાતુ બનાવવામાં આવે છે.
$22$ કેરેટ સોનામાં $22$ ભાગ શુદ્ધ સોનું અને $2$ ભાગ તાંબુ અથવા ચાંદી હોય છે,જે તેને એક મિશ્રધાતુ બનાવે છે.

(C) વિદ્યુતનો ઉપયોગ કરીને એક પદાર્થ પર અન્ય ઇચ્છિત ધાતુનું પડ ચડાવવાની પ્રક્રિયાને $Electroplating$ (ઢોળ ચડાવવો) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,જે ધાતુનું પડ ચડાવવાનું હોય (આ કિસ્સામાં સોનું) તેના દ્રાવણમાંથી વિદ્યુત પ્રવાહ પસાર કરવામાં આવે છે,જેથી તે બીજી ધાતુ (ચાંદી) પર જમા થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) જ્યારે ધાતુ ઓક્સિજન સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે ત્યારે ધાતુનો ઓક્સાઈડ બને છે.
$CaO$ (કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ) એ ધાતુનો ઓક્સાઈડ છે.
$MgO$ (મેગ્નેશિયમ ઓક્સાઈડ) એ ધાતુનો ઓક્સાઈડ છે.
$Na_2O$ (સોડિયમ ઓક્સાઈડ) એ ધાતુનો ઓક્સાઈડ છે.
$CO_2$ (કાર્બન ડાયોક્સાઈડ) એ કાર્બન દ્વારા બને છે,જે અધાતુ છે. તેથી,$CO_2$ એ અધાતુનો ઓક્સાઈડ (એસિડિક ઓક્સાઈડ) છે,ધાતુનો ઓક્સાઈડ નથી.

(B) વિધાન $B$ ખોટું છે કારણ કે મજબૂત ધાત્વીય બંધને કારણે ધાતુઓના ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ સામાન્ય રીતે ઊંચા હોય છે.
વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે ભેજ અને ઓક્સિજનની હાજરીમાં લોખંડને કાટ લાગે છે.
વિધાન $C$ સાચું છે કારણ કે કેલ્સિનેશન એ કાર્બોનેટ અયસ્કને મર્યાદિત હવાના પુરવઠામાં ગરમ કરવાની પ્રક્રિયા છે.
વિધાન $D$ સાચું છે કારણ કે વધુ સક્રિય ધાતુ તેના ક્ષારના દ્રાવણમાંથી ઓછી સક્રિય ધાતુનું વિસ્થાપન કરે છે.

(A) સ્ટેઈનલેસ સ્ટીલ એ એક મિશ્રધાતુ છે જે મુખ્યત્વે આયર્ન $(Fe)$,ક્રોમિયમ $(Cr)$ અને નિકલ $(Ni)$ ની બનેલી છે.
ક્રોમિયમ તેને કાટ સામે રક્ષણ આપવા માટે ઉમેરવામાં આવે છે,જ્યારે નિકલ સ્ટીલના યાંત્રિક ગુણધર્મો અને તેની ટીપાવપણામાં સુધારો કરે છે.
કાર્બન પણ અલ્પ માત્રામાં હાજર હોય છે,પરંતુ સ્ટેઈનલેસ સ્ટીલને વ્યાખ્યાયિત કરતા મુખ્ય મિશ્રિત તત્વો આયર્ન,ક્રોમિયમ અને નિકલ છે.

(B) મિશ્રધાતુ એ બે કે તેથી વધુ ધાતુઓ અથવા એક ધાતુ અને એક અધાતુનું સમાંગ મિશ્રણ છે.
$A$. કૉપર $(Cu)$ એ શુદ્ધ રાસાયણિક તત્વ છે.
$B$. પિત્તળ એ કૉપર $(Cu)$ અને ઝિંક $(Zn)$ ની બનેલી મિશ્રધાતુ છે.
$C$. ક્રોમિયમ $(Cr)$ એ શુદ્ધ રાસાયણિક તત્વ છે.
$D$. મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ એ શુદ્ધ રાસાયણિક તત્વ છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(B) મિશ્રધાતુ એ બે કે તેથી વધુ ધાતુઓ અથવા એક ધાતુ અને એક અધાતુનું સમાંગ મિશ્રણ છે.
$A$. કૉપર $(Cu)$ એ શુદ્ધ ધાતુ છે.
$B$. મેગ્નેલિયમ એ એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ અને મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ ની મિશ્રધાતુ છે.
$C$. આયર્ન $(Fe)$ એ શુદ્ધ ધાતુ છે.
$D$. ઝીંક $(Zn)$ એ શુદ્ધ ધાતુ છે.
તેથી,મેગ્નેલિયમ એ સાચો જવાબ છે.

(B) મિશ્રધાતુ એ બે કે તેથી વધુ ધાતુઓ અથવા એક ધાતુ અને એક અધાતુનું સમાંગ મિશ્રણ છે.
કાંસું એ મુખ્યત્વે કૉપર $(Cu)$ અને ટિન $(Sn)$ ની બનેલી મિશ્રધાતુ છે.
પિત્તળ એ કૉપર $(Cu)$ અને ઝિંક $(Zn)$ ની મિશ્રધાતુ છે.
સ્ટીલ એ લોખંડ $(Fe)$ અને કાર્બન $(C)$ ની મિશ્રધાતુ છે.
જર્મન સિલ્વર એ કૉપર $(Cu)$,ઝિંક $(Zn)$ અને નિકલ $(Ni)$ ની મિશ્રધાતુ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.