Mix Examples - Metals and Non-metals Questions in Gujarati

(D) મેગ્નેલિયમ એ એલ્યુમિનિયમ અને મેગ્નેશિયમની મિશ્રધાતુ છે.
તેમાં સામાન્ય રીતે $90-95\%$ એલ્યુમિનિયમ અને $5-10\%$ મેગ્નેશિયમ હોય છે.
તે તેની ઉચ્ચ મજબૂતી,ઓછી ઘનતા અને ક્ષારણ સામે પ્રતિકારકતા માટે જાણીતું છે,જે તેને એરોસ્પેસ અને ઓટોમોટિવ ક્ષેત્રમાં ઉપયોગી બનાવે છે.

(C) કાંસું એ મુખ્યત્વે તાંબા $(Cu)$ અને કલાઈ $(Sn)$ ની બનેલી મિશ્રધાતુ છે.
તે ક્ષારણ સામે ખૂબ જ પ્રતિરોધક છે અને તેમાં ઉત્તમ કાસ્ટિંગ ગુણધર્મો હોય છે,જે તેને પૂતળાં,મેડલ અને વિવિધ કલાત્મક વસ્તુઓ બનાવવા માટે આદર્શ પદાર્થ બનાવે છે.

(A) મેગ્નેલિયમ એ એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ અને મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ ની મિશ્રધાતુ છે. તે તેની ઉચ્ચ મજબૂતી,ઓછી ઘનતા અને ક્ષારણ સામેના પ્રતિકાર માટે જાણીતી છે. આ ગુણધર્મોને કારણે,તેનો ઉપયોગ વૈજ્ઞાનિક ત્રાજવાં,વિમાનના ભાગો અને ચોકસાઈવાળા સાધનો બનાવવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

(B) કાંસું એ એક મિશ્રધાતુ છે જે મુખ્યત્વે કૉપર (તાંબુ) અને ટિનની બનેલી હોય છે. સામાન્ય રીતે તેમાં $88\%$ કૉપર અને $12\%$ ટિનનું પ્રમાણ હોય છે. તેથી,કાંસાના મુખ્ય ઘટકો કૉપર અને ટિન છે.

(D) જર્મન સિલ્વર એ તાંબુ $(Cu)$,ઝિંક $(Zn)$ અને નિકલ $(Ni)$ ની બનેલી એક મિશ્રધાતુ છે.
તેના નામમાં 'સિલ્વર' હોવા છતાં,તેમાં ચાંદીનું પ્રમાણ હોતું નથી.
તે બે કે તેથી વધુ ધાતુઓનું સમાંગ મિશ્રણ હોવાથી,તેને મિશ્રધાતુ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) શુદ્ધ સોનું $24$ કેરેટનું હોય છે,જે ખૂબ જ નરમ હોવાથી તેમાંથી દાગીના બનાવી શકાતા નથી.
તેને સખત અને ટકાઉ બનાવવા માટે તેમાં તાંબુ અથવા ચાંદી જેવી અન્ય ધાતુઓનું મિશ્રણ કરવામાં આવે છે.
સામાન્ય રીતે,સોનાના દાગીના $22$ કેરેટ સોનામાંથી બનાવવામાં આવે છે,જેમાં $22$ ભાગ સોનું અને $2$ ભાગ અન્ય ધાતુઓ હોય છે.

(A) $H_{2}$ (હાઇડ્રોજન વાયુ) અધ્રુવીય છે અને પાણી સાથે હાઇડ્રોજન બંધ બનાવતું નથી,તેથી તે પાણીમાં વ્યવહારિક રીતે અદ્રાવ્ય છે.
$CO_{2}$ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) પાણીમાં થોડો દ્રાવ્ય છે અને કાર્બોનિક એસિડ $(H_{2}CO_{3})$ બનાવે છે.
$NH_{3}$ (એમોનિયા) અને $SO_{2}$ (સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ) તેમની ધ્રુવીય પ્રકૃતિ અને હાઇડ્રોજન બંધ બનાવવાની અથવા પાણી સાથે પ્રતિક્રિયા કરવાની ક્ષમતાને કારણે પાણીમાં ખૂબ જ દ્રાવ્ય છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1.$ નિર્જલીકરણ કરતા પદાર્થ: સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ એક જાણીતો નિર્જલીકરણ કરતા પદાર્થ છે જે સંયોજનોમાંથી પાણીના અણુઓને દૂર કરે છે। તેથી, $(1-q)$.
$2.$ ફટાકડા બનાવવામાં: સલ્ફરનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે દારૂગોળો અને ફટાકડા બનાવવામાં થાય છે। તેથી, $(2-s)$.
$3.$ નિર્બળ વિરંજક: સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ એક નિર્બળ વિરંજક તરીકે કામ કરે છે, ખાસ કરીને ઊન અને રેશમ જેવી નાજુક વસ્તુઓ માટે। તેથી, $(3-p)$.
$4.$ સૌથી હલકો વાયુ: ડાયહાઇડ્રોજન $(H_2)$ એ આવર્ત કોષ્ટકનો સૌથી હલકો વાયુ છે। તેથી, $(4-r)$.
આમ, સાચો ક્રમ $(1-q), (2-s), (3-p), (4-r)$ છે।

(B) અધાતુઓ ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને અધાત્વીય ઑક્સાઈડ બનાવે છે.
આ ઑક્સાઈડ સામાન્ય રીતે સ્વભાવે ઍસિડિક હોય છે કારણ કે તે પાણીમાં ઓગળીને ઍસિડ બનાવે છે (દા.ત.,$SO_2 + H_2O \rightarrow H_2SO_3$).
કેટલાક અધાત્વીય ઑક્સાઈડ,જેવા કે કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$,પાણી $(H_2O)$ અને નાઈટ્રસ ઑક્સાઈડ $(N_2O)$,સ્વભાવે તટસ્થ હોય છે.
તેથી,અધાતુના ઑક્સાઈડ સામાન્ય રીતે ઍસિડિક અથવા તટસ્થ હોય છે.

(B) રોમ્બિક સલ્ફર,જેને $\alpha$-સલ્ફર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ઓરડાના તાપમાને સલ્ફરનું સૌથી સ્થાયી અપરરૂપ છે.
તે $CS_2$ માં રોલ સલ્ફરના દ્રાવણને બાષ્પીભવન કરીને બનાવવામાં આવે છે.
રોમ્બિક સલ્ફરના સ્ફટિકો અષ્ટફલકીય આકાર ધરાવે છે.

(A) મોનોક્લિનિક સલ્ફર, જેને $\beta$-સલ્ફર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે સલ્ફરનું એક અપરરૂપ છે.
તેને રોમ્બિક સલ્ફરને એક પાત્રમાં ઓગાળીને અને જ્યાં સુધી ઉપર પોપડી ન બને ત્યાં સુધી ઠંડુ કરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે.
પોપડીમાં બે છિદ્રો કરવામાં આવે છે અને બાકીનું પ્રવાહી બહાર કાઢી લેવામાં આવે છે.
પોપડી દૂર કર્યા પછી, મોનોક્લિનિક સલ્ફરના રંગહીન સોય જેવા આકારના સ્ફટિકો જોવા મળે છે.
તેથી, મોનોક્લિનિક સલ્ફરનો આકાર સોય જેવો હોય છે.

(D) સલ્ફરનો ઉપયોગ સલ્ફ્યુરિક ઍસિડ $(H_2SO_4)$ બનાવવા,રબરના વલ્કેનાઈઝેશનમાં,ચામડીના મલમ (ચેપનાશક ગુણધર્મો) બનાવવા અને દારૂખાનું તથા ગનપાઉડરના ઉત્પાદનમાં વ્યાપકપણે થાય છે. જોકે,સલ્ફરનો ઉપયોગ નાઈટ્રિક ઍસિડ $(HNO_3)$ બનાવવામાં થતો નથી. નાઈટ્રિક ઍસિડ મુખ્યત્વે ઓસ્ટવાલ્ડ પ્રક્રિયા દ્વારા એમોનિયા $(NH_3)$ અને ઓક્સિજન $(O_2)$ નો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે.

(A) સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ ના ઉત્પાદન માટે ઔદ્યોગિક રીતે $Contact$ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ નું વેનેડિયમ પેન્ટોક્સાઇડ $(V_2O_5)$ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં સલ્ફર ટ્રાયોક્સાઇડ $(SO_3)$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે,જેને ત્યારબાદ સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડમાં શોષીને ઓલિયમ $(H_2S_2O_7)$ બનાવવામાં આવે છે,અને અંતે પાણી સાથે મંદ કરવામાં આવે છે.
$Haber$ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ એમોનિયા $(NH_3)$ ના સંશ્લેષણ માટે થાય છે.
$Oswald$ પદ્ધતિનો ઉપયોગ નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ ના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
$Frasch$ પદ્ધતિનો ઉપયોગ જમીનની અંદર રહેલા સલ્ફરના ભંડારોમાંથી તત્વ સલ્ફર મેળવવા માટે થાય છે.

(C) સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ નું ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન મુખ્યત્વે સંપર્ક પદ્ધતિ (Contact process) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
ઐતિહાસિક રીતે,સંપર્ક પદ્ધતિ પ્રચલિત બની તે પહેલાં લેડ ચેમ્બર પદ્ધતિનો ઉપયોગ સલ્ફ્યુરિક એસિડના મોટા પાયે ઉત્પાદન માટે મુખ્ય પદ્ધતિ તરીકે થતો હતો.
હેબર પદ્ધતિનો ઉપયોગ એમોનિયા $(NH_3)$ ના સંશ્લેષણ માટે થાય છે.
ઓસ્વાલ્ડ પદ્ધતિનો ઉપયોગ નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ ના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
હૉલ-હેરાઉત પદ્ધતિનો ઉપયોગ એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ ના નિષ્કર્ષણ માટે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) વલ્કેનાઈઝેશન એ કુદરતી રબરના ગુણધર્મો સુધારવા માટે વપરાતી રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,કુદરતી રબરને $100^{\circ}C$ થી $150^{\circ}C$ તાપમાન વચ્ચે $Sulphur$ (ગંધક) સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા રબરની પોલિમર સાંકળો વચ્ચે ક્રોસ-લિંક્સ બનાવે છે,જે રબરને વધુ સખત,ટકાઉ અને ગરમી તથા ઘસારા સામે પ્રતિરોધક બનાવે છે.
તેથી,વલ્કેનાઈઝ્ડ રબર મેળવવા માટે કુદરતી રબરમાં $Sulphur$ ભેળવવામાં આવે છે.

(D) વલ્કેનાઈઝેશન એ કુદરતી રબર અથવા સંબંધિત પોલિમરને સલ્ફર અથવા અન્ય સમાન પદાર્થો ઉમેરીને વધુ ટકાઉ સામગ્રીમાં રૂપાંતરિત કરવાની રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે.
ટાયરમાં વપરાતા સામાન્ય વલ્કેનાઈઝેડ રબરમાં સલ્ફરનું પ્રમાણ સામાન્ય રીતે $3-5 \%$ ની આસપાસ હોય છે.
જો કે,બેટરીના આવરણ (ઈબોનાઈટ અથવા સખત રબર) જેવી વિશિષ્ટ એપ્લિકેશન માટે,જરૂરી કઠિનતા અને રાસાયણિક પ્રતિકાર પ્રાપ્ત કરવા માટે સલ્ફરની ઘણી વધારે સાંદ્રતાની જરૂર પડે છે.
ઈબોનાઈટના ઉત્પાદનમાં,જેનો ઉપયોગ બેટરીના આવરણ માટે થાય છે,તેમાં સલ્ફરનું પ્રમાણ આશરે $30 \%$ હોય છે.

(D) વલ્કેનાઇઝેશન એ કુદરતી રબર અથવા સંબંધિત પોલિમરને સલ્ફર અથવા અન્ય સમાન ક્યુરેટિવ્સ ઉમેરીને વધુ ટકાઉ સામગ્રીમાં રૂપાંતરિત કરવાની રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે.
ટાયરમાં વપરાતા સામાન્ય વલ્કેનાઇઝ્ડ રબર માટે,સલ્ફરનું પ્રમાણ સામાન્ય રીતે $3-5 \%$ ની આસપાસ હોય છે.
જો કે,બેટરીના આવરણ માટે વપરાતા સખત રબર (ઇબોનાઇટ) માટે,જરૂરી કઠિનતા અને રાસાયણિક પ્રતિકાર પૂરો પાડવા માટે સલ્ફરની ઘણી વધારે સાંદ્રતાની જરૂર પડે છે.
આ પ્રકારના રબરમાં સામાન્ય રીતે આશરે $30 \%$ સલ્ફર હોય છે.