Secondary growth Questions in Gujarati

(C) વસંતકાષ્ઠ (spring wood) રંગમાં આછું હોય છે અને તેની ઘનતા ઓછી હોય છે,જ્યારે શરદકાષ્ઠ (autumn wood) ઘેરા રંગનું હોય છે અને તેની ઘનતા વધુ હોય છે.
આ બે પ્રકારના લાકડા એકાંતરે કેન્દ્રિત વલયો તરીકે દેખાય છે,જે એક વાર્ષિક વલય (annual ring) બનાવે છે.
પ્રકાંડના આડછેદમાં જોવા મળતા વાર્ષિક વલયો વૃક્ષની ઉંમરનો અંદાજ આપે છે.

(A) પેરિડર્મ ત્રણ સ્તરોનું બનેલું છે: ફેલેમ (કોર્ક),ફેલોજન (કોર્ક કેમ્બિયમ) અને ફેલોડર્મ.
ફેલોજન (કોર્ક કેમ્બિયમ) એ એક વર્ધનશીલ પેશી છે જે બાહ્યક,અધિસ્તર અથવા અન્નવાહકમાં વિકસે છે.
તે બહારની તરફ ફેલેમ (કોર્ક) અને અંદરની તરફ ફેલોડર્મ (દ્વિતીયક બાહ્યક) ઉત્પન્ન કરે છે.
આમ,સમગ્ર પેરિડર્મ કોર્ક કેમ્બિયમ (ફેલોજન) ની પ્રવૃત્તિ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.

(A) એક વર્ષમાં બનતા વસંતકાલીન લાકડા (spring wood) અને શરદકાલીન લાકડા (autumn wood) મળીને વાર્ષિક વલય બનાવે છે.
વસંતકાલીન લાકડું,જેને $Early \ wood$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે રંગમાં આછું હોય છે અને તેની ઘનતા ઓછી હોય છે કારણ કે વસંત ઋતુ દરમિયાન એધા (cambium) ખૂબ જ સક્રિય હોય છે.
શરદકાલીન લાકડું,જેને $Late \ wood$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે રંગમાં ઘેરું હોય છે અને એધાની ઓછી સક્રિયતાને કારણે તેની ઘનતા વધુ હોય છે.
તેથી,વાર્ષિક વલયનો આછા રંગનો ભાગ $Early \ wood$ છે.

(D) દ્વિ-દળી પ્રકાંડમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન,વાહિએધા અંદરની તરફ દ્વિતીયક જલવાહક અને બહારની તરફ દ્વિતીયક અન્નવાહક ઉત્પન્ન કરે છે. આ ઉપરાંત,વાહિએધા મૃદુતકીય કોષોના કેટલાક સાંકડા પટ્ટાઓ પણ ઉત્પન્ન કરે છે જે દ્વિતીયક જલવાહક અને દ્વિતીયક અન્નવાહકમાંથી ત્રિજ્યાવર્તી દિશામાં પસાર થાય છે. આને દ્વિતીયક મજ્જાકિરણો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) દ્વિતીય વર્ધનશીલ પેશી,જેમ કે વાહિએધા અને ત્વક્ષૈધા,વનસ્પતિના પ્રકાંડ અને મૂળની જાડાઈ અથવા વ્યાસ વધારવા માટે જવાબદાર છે. જાડાઈમાં થતા આ વધારાને ત્રિજ્યાવર્તી વૃદ્ધિ અથવા દ્વિતીય વૃદ્ધિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) મધ્યકાષ્ઠ,જેને $duramen$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે દ્વિતીયક જલવાહક (secondary xylem) નો કેન્દ્રીય,બિન-કાર્યકારી ભાગ છે.
વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે કાર્બનિક સંયોજનોના જમા થવાને કારણે મધ્યકાષ્ઠ પાણીનું વહન કરતું નથી.
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે અલ્બર્નમ એ રસકાષ્ઠ (sapwood) માટે વપરાતો શબ્દ છે,મધ્યકાષ્ઠ માટે નહીં.
વિધાન $III$ ખોટું છે કારણ કે મધ્યકાષ્ઠ ઘેરા રંગનું હોય છે પરંતુ તે ખૂબ જ સખત અને ટકાઉ હોય છે,નરમ હોતું નથી.
વિધાન $IV$ સાચું છે કારણ કે મધ્યકાષ્ઠમાં રહેલા ટ્રેકીઅરી તત્વો ટેનીન,રેઝિન,તેલ,ગુંદર અને સુગંધિત પદાર્થોથી ભરેલા હોય છે,જે તેને સૂક્ષ્મજીવોના હુમલા સામે રક્ષણ આપે છે.

(D) દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન,ત્વક્ષૈધા (phellogen) એક વર્ધનશીલ પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે જે બંને બાજુએ કોષોનું નિર્માણ કરે છે.
બહારની તરફ ઉત્પન્ન થયેલા કોષો બૂચ (cork) અથવા ત્વક્ષામાં વિભેદિત થાય છે,જે સુબેરિનના જમા થવાને કારણે પાણી માટે અપ્રવેશ્ય હોય છે.
અંદરની તરફ ઉત્પન્ન થયેલા કોષો દ્વિતીય બાહ્યક (secondary cortex) અથવા ઉપત્વક્ષા (phelloderm) માં વિભેદિત થાય છે,જે મૃદુતકીય કોષો ધરાવે છે.
તેથી,$A$ એ બૂચ/ત્વક્ષા છે અને $B$ એ દ્વિતીય બાહ્યક છે.

(B) ટાયલોસિસ એ જલવાહક મૃદુત્તક (xylem parenchyma) કોષોની ફુગ્ગા જેવી રચનાઓ છે જે ગર્ત (pits) દ્વારા નજીકની જલવાહક વાહિનીઓના પોલાણમાં પ્રવેશે છે.
આ રચનાઓ મધ્યકાષ્ઠની લાક્ષણિકતા છે,જ્યાં તે વાહિનીના પોલાણને અવરોધે છે,જેનાથી લાકડું વધુ ટકાઉ અને સડો સામે પ્રતિરોધક બને છે.
તે સામાન્ય રીતે કાર્યરત રસકાષ્ઠમાં જોવા મળતા નથી.

(D) દ્વિદળી મૂળમાં,દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન બાહ્યક પ્રદેશમાં ત્વક્ષેધા (તર્કુધા) નું નિર્માણ થાય છે.
આ ત્વક્ષેધા બહારની તરફ કોર્ક (ત્વક્ષા) અને અંદરની તરફ દ્વિતીય બાહ્યક (ઉપત્વક્ષા) ઉત્પન્ન કરે છે.
ત્વક્ષેધાનું ઉદ્ભવ સ્થાન બાહ્યકમાં હોવાથી (જે અંતઃસ્તરની બહાર હોય છે),પરિણામી કોર્ક સ્તર પણ અંતઃસ્તરની બહારની તરફ સ્થિત હોય છે.
વધુમાં,કોર્ક એ પ્રાથમિક અન્નવાહકની બહારની તરફ હોય છે,કારણ કે પ્રાથમિક અન્નવાહક મૂળમાં વધુ ઊંડાણપૂર્વક,વાહિએધાની બરાબર બહાર આવેલી હોય છે.

(A) વાહિએધાનું એધાવલય સક્રિય બને છે અને અંદરની તેમજ બહારની બંને બાજુએ નવા કોષોનું નિર્માણ કરવાનું શરૂ કરે છે.
મજ્જા (અંદરની બાજુ) તરફ નિર્માણ પામતા કોષો દ્વિતીયક જલવાહકમાં પરિપક્વ થાય છે.
પરિઘ (બહારની બાજુ) તરફ નિર્માણ પામતા કોષો દ્વિતીયક અન્નવાહકમાં પરિપક્વ થાય છે.

(C) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,પ્રાથમિક જલવાહક અને પ્રાથમિક અન્નવાહકની વચ્ચે હાજર એધાના કોષોને ઇન્ટ્રાફેસિક્યુલર કેમ્બિયમ (આંતરપુલિય એધા) કહેવામાં આવે છે.
આ કોષો વર્ધનશીલ રહે છે અને દ્વિતીય વૃદ્ધિમાં ફાળો આપે છે.
આ ઇન્ટ્રાફેસિક્યુલર કેમ્બિયમની બાજુમાં આવેલા મજ્જા કિરણોના કોષો વર્ધનશીલ બનીને ઇન્ટરફેસિક્યુલર કેમ્બિયમ (આંતરપુલીય એધા) બનાવે છે.
આમ,તેઓ મળીને એધાનું એક સળંગ વલય બનાવે છે.

(A) વૃદ્ધિના અમુક વર્ષો પછી,ઘણા વૃક્ષોના પ્રકાંડમાં રહેલા જલવાહક (xylem) તત્વો ઘેરા બદામી રંગના બને છે,ખાસ કરીને કેન્દ્રના અથવા સૌથી અંદરના સ્તરોમાં.
આ પ્રદેશ મૃત તત્વોનો બનેલો હોય છે જેની કોષદીવાલ ખૂબ જ લિગ્નીનયુક્ત દીવાલો હોય છે અને તેને મધ્યકાષ્ઠ (heartwood) અથવા ડ્યુરામેન કહેવામાં આવે છે.
તે દ્વિતીયક કાષ્ઠના આંતરિક ભાગમાં જોવા મળે છે.

(C) કાષ્ઠીય દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,બહારની બાજુથી અંદરની બાજુ તરફ પેશીઓની ગોઠવણી નીચે મુજબ છે:
$1.$ બુચ $(Phellem)$: આ ત્વક્ષૈધા (phellogen) દ્વારા નિર્મિત સૌથી બહારનું સ્તર છે.
$2.$ દ્વિતીયક બાહ્યક $(Phelloderm)$: આ ત્વક્ષૈધા દ્વારા અંદરની તરફ નિર્મિત થાય છે.
$3.$ દ્વિતીયક અન્નવાહક: આ વાહક એધા દ્વારા બહારની તરફ નિર્મિત થાય છે.
$4.$ શરદકાષ્ઠ ($Autumn$ $wood$): આ દ્વિતીયક જલવાહકનો એક ભાગ છે જે વાહક એધા દ્વારા અંદરની તરફ નિર્મિત થાય છે.
તેથી,બહારથી અંદર તરફનો સાચો ક્રમ $IV, I, III, II$ છે.

(B) વાર્ષિક વૃદ્ધિ વલયો વાહિએધા (vascular cambium) ની ભિન્ન પ્રવૃત્તિને કારણે રચાય છે,જે આબોહવામાં થતા મોસમી ફેરફારોથી પ્રભાવિત થાય છે.
સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં,સ્પષ્ટ મોસમી ફેરફારો જોવા મળે છે,જેના પરિણામે સ્પષ્ટ વાર્ષિક વલયો રચાય છે.
ઉષ્ણકટિબંધીય સદાબહાર જંગલોમાં,આબોહવા આખા વર્ષ દરમિયાન પ્રમાણમાં સમાન રહે છે અને તેમાં કોઈ નોંધપાત્ર મોસમી ફેરફારો હોતા નથી.
પરિણામે,વાહિએધાની પ્રવૃત્તિ સતત રહે છે અને સ્પષ્ટ વૃદ્ધિ વલયો કાં તો ગેરહાજર હોય છે અથવા સ્પષ્ટ રીતે અલગ પડતા નથી.

(B) સાચો જવાબ $IV$ છે.
મધ્યકાષ્ઠ એ જૂના વૃક્ષોમાં દ્વિતીયક જલવાહકનો કેન્દ્રીય,સૌથી અંદરનો ભાગ છે. ટેનિન,રેઝિન,તેલ,ગુંદર,સુગંધિત પદાર્થો અને આવશ્યક તેલ જેવા કાર્બનિક સંયોજનોના જમા થવાને કારણે તે ઘેરા બદામી રંગનું હોય છે. આ પદાર્થો તેને સખત,ટકાઉ અને સૂક્ષ્મજીવો તથા કીટકોના હુમલા સામે પ્રતિરોધક બનાવે છે. તે અત્યંત લિગ્નિફાઇડ કોષદીવાલ ધરાવતા મૃત ઘટકોનું બનેલું હોય છે. તેનાથી વિપરીત,દ્વિતીયક જલવાહકનો પરિઘવર્તી ભાગ સેપવુડ (રસકાષ્ઠ) તરીકે ઓળખાય છે,જે રંગમાં આછો હોય છે અને પાણી તથા ખનિજોના વહનમાં ભાગ લે છે. તેથી,વિધાન $IV$ (તે પરિઘવર્તી ભાગ છે) મધ્યકાષ્ઠનું વર્ણન કરતું નથી.

(B) ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં ઋતુઓ વચ્ચે કોઈ સ્પષ્ટ તફાવત હોતો નથી, જેના કારણે આખા વર્ષ દરમિયાન એધા (cambium) ની પ્રવૃત્તિ સતત અને સમાન રહે છે.
વિખરાયેલ છિદ્રાળુ લાકડામાં, વાહિનીઓ (vessels) સમાન કદની હોય છે અને વૃદ્ધિ વલયમાં સમાન રીતે વિતરિત થયેલી હોય છે, જેમાં પૂર્વકાષ્ઠ (early wood) અને માજીકાષ્ઠ (late wood) બંનેનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉષ્ણકટિબંધીય આબોહવામાં ઉગતી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે, ઉદાહરણ તરીકે, $Syzygium \text{ } cumini$ (જાંબુ).

(C) વાહિએધા સામાન્ય રીતે બહારની બાજુ કરતા અંદરની બાજુએ વધુ સક્રિય હોય છે.
પરિણામે,કેન્દ્ર તરફ ઉત્પન્ન થતા દ્વિતીયક જલવાહક (secondary xylem) નું પ્રમાણ પરિઘ તરફ ઉત્પન્ન થતા દ્વિતીયક અન્નવાહક (secondary phloem) કરતા ઘણું વધારે હોય છે.
આ વિભેદિત સક્રિયતાને કારણે દ્વિતીયક જલવાહકનો એક ઘટ્ટ જથ્થો બને છે,જે લાકડાનો મુખ્ય ભાગ બનાવે છે.

(C) કોર્ક,જેને $phellem$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન બનતી રક્ષણાત્મક પેશી છે.
તેના કોષો મૃત હોય છે અને તેની કોષદીવાલ $suberin$ નામના ચરબીયુક્ત પદાર્થથી જાડી થયેલી હોય છે.
$Suberin$ સ્વભાવે જલવિરાગી (hydrophobic) છે,જે કોર્ક કોષોને પાણી અને વાયુઓ માટે અભેદ્ય બનાવે છે,જેનાથી વનસ્પતિના શરીરમાંથી પાણીનો વ્યય અટકે છે.

(A) લેન્ટિસેલ એ એક છિદ્રાળુ પેશી છે જે દ્વિદળી વનસ્પતિઓના દ્વિતીયક વૃદ્ધિ પામતા અંગો અને કાષ્ઠીય પ્રકાંડ તથા મૂળની ત્વક્ષા (periderm) માં મોટા આંતરકોષીય અવકાશ ધરાવતા કોષોની બનેલી હોય છે.
આપેલ આકૃતિમાં:
$A$ એ અધિસ્તર (Epidermis) દર્શાવે છે.
$B$ એ ત્વક્ષૈધા (Cork cambium/phellogen) દર્શાવે છે,જે લેન્ટિસેલના પૂરક કોષો ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર છે.
$C$ એ દ્વિતીયક બાહ્યક (Secondary cortex/phelloderm) દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A-$ અધિસ્તર,$B-$ ત્વક્ષૈધા,$C-$ દ્વિતીયક બાહ્યક છે.

(A) પ્રકાંડમાં આવેલી વાહિએધા એ ઉદ્ભવની દ્રષ્ટિએ અંશતઃ પ્રાથમિક અને અંશતઃ દ્વિતીય હોય છે.
$1$. આંતરપુલીય એધા (Intrafascicular cambium),જે વાહિપુલોમાં જલવાહક અને અન્નવાહક પેશીની વચ્ચે આવેલી હોય છે,તે પ્રાથમિક છે કારણ કે તે પ્રોકેમ્બિયમમાંથી ઉદ્ભવે છે.
$2$. આંતરપુલીય એધા (Interfascicular cambium),જે દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન મજ્જા કિરણોમાંથી વિકસે છે,તે દ્વિતીય પ્રકારની છે.
આમ,સંપૂર્ણ વાહિએધાનું એધાવલય પ્રાથમિક અને દ્વિતીય બંને પ્રકારની વર્ધનશીલ પેશીઓના જોડાણથી બને છે.

(D) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન,વાહિએધા સક્રિય થાય છે અને અંદરની તરફ દ્વિતીયક જલવાહક અને બહારની તરફ દ્વિતીયક અન્નવાહક પેશીનું નિર્માણ કરે છે.
જેમ જેમ દ્વિતીયક જલવાહકનો જથ્થો વધે છે,તેમ તે પ્રાથમિક જલવાહક પર દબાણ લાવે છે,જે પ્રકાંડના કેન્દ્રમાં લગભગ અકબંધ રહે છે.
તેનાથી વિપરીત,પ્રાથમિક અન્નવાહક બહારની તરફ ધકેલાય છે અને દ્વિતીયક અન્નવાહક તથા દ્વિતીયક જલવાહકના સતત નિર્માણને કારણે કચડાઈ જાય છે.
તેથી,વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે પ્રાથમિક અન્નવાહક કચડાઈ જાય છે,પરંતુ દ્વિતીયક અન્નવાહક સામાન્ય રીતે કચડાતું નથી કારણ કે તે નવું બનેલું હોય છે. જોકે,પ્રમાણિત જીવવિજ્ઞાનના પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં,વિધાન $I$ પ્રાથમિક અન્નવાહકના કચડાવા અંગે સાચું માનવામાં આવે છે અને વિધાન $II$ પ્રાથમિક જલવાહક અંગે સાચું છે. આમ,આપેલા વિકલ્પોમાં કોઈ પણ વિધાન 'ખોટું' નથી.

(C) $I.$ વાર્ષિક વલયો ખરેખર વાહક એધાની પ્રવૃત્તિમાં મોસમી ફેરફારોને કારણે રચાય છે,જે પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓથી પ્રભાવિત થાય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$II.$ વસંતઋતુ દરમિયાન (અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ),એધા ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને મોટી સંખ્યામાં જલવાહક ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે જેમાં જલવાહિનીઓ પહોળી હોય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$III.$ પાનખર અથવા શિયાળા દરમિયાન (પાણીની અછત/ઓછી અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ),એધા ઓછી સક્રિય હોય છે અને સાંકડી જલવાહિનીઓ અને જાડી દીવાલો ધરાવતા ઓછા જલવાહક ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$IV.$ જોકે હાર્ટવુડ (જૂનું લાકડું) સામાન્ય રીતે સેપવુડ (નવું લાકડું) કરતા ટેનીન,રેઝિન અને તેલ જેવા કાર્બનિક સંયોજનોના જમા થવાને કારણે ઘેરું હોય છે,પરંતુ તે સાર્વત્રિક નિયમ નથી કે અગાઉના વર્ષોમાં બનેલું લાકડું હંમેશા નવા લાકડા કરતા ઘેરું જ હોય.

(D) સામાન્ય રીતે,એકદળી વનસ્પતિઓના પ્રકાંડમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ જોવા મળતી નથી કારણ કે તેમાં વાહિએધા (vascular cambium) નો અભાવ હોય છે.
જોકે,આ નિયમના કેટલાક અપવાદો છે,જેમ કે $Yucca$ અને $Aloe$,જેમાં દ્વિતીય વર્ધમાન પેશીની સક્રિયતાને કારણે તેમના પ્રકાંડમાં અસામાન્ય દ્વિતીય વૃદ્ધિ જોવા મળે છે.

(D) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં કાષ્ઠમય ધરી અથવા ઘેરાવામાં (વ્યાસમાં) થતો વધારો દ્વિતીય વૃદ્ધિને કારણે થાય છે.
દ્વિતીય વૃદ્ધિ એ દ્વિતીય વર્ધનશીલ પેશીઓની પ્રવૃત્તિ દ્વારા થાય છે,જેમાં વાહિએધા અને ત્વક્ષૈધાનો સમાવેશ થાય છે.
અગ્રીય વર્ધનશીલ પેશી અને આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશી બંને પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીઓના પ્રકારો છે,જે પ્રાથમિક વૃદ્ધિ અથવા વનસ્પતિની ધરીની લંબાઈમાં વધારા માટે જવાબદાર છે.

(B) વાહિપુલો (vascular bundles) માં એધા (cambium) ની હાજરી તેમને દ્વિતીય વૃદ્ધિ કરવાની ક્ષમતા આપે છે. આવા વાહિપુલોને $Open$ (ખુલ્લા) વાહિપુલ કહેવામાં આવે છે. એધા એ વર્ધનશીલ પેશી (meristematic tissue) છે જે વિભાજન પામીને દ્વિતીયક જલવાહક (secondary xylem) અને દ્વિતીયક અન્નવાહક (secondary phloem) બનાવે છે,જે દ્વિતીયક પેશીઓ છે.

(A) દ્વિતીય વૃદ્ધિમાં ભાગ લેતી પેશી પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (Lateral meristem) છે.
પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશીઓ,જેમ કે વાહિએધા અને ત્વક્ષૈધા,વનસ્પતિના દેહની જાડાઈ અથવા વ્યાસ વધારવા માટે જવાબદાર છે.
તેનાથી વિપરીત,અગ્રીય અને આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશીઓ પ્રાથમિક વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે,જે વનસ્પતિની લંબાઈમાં વધારો કરે છે.

(A) એધાવલય સામાન્ય રીતે બહારની બાજુ કરતા અંદરની બાજુએ વધુ સક્રિય હોય છે.
પરિણામે,તે કેન્દ્ર તરફ દ્વિતીયક જલવાહક પેશી (secondary xylem) નો મોટો જથ્થો અને પરિઘ તરફ દ્વિતીયક અન્નવાહક પેશી (secondary phloem) નો ઓછો જથ્થો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ વિભેદિત સક્રિયતા વનસ્પતિઓમાં લાકડાના મુખ્ય ભાગના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.

(B) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,આંતરપુલીય એધાનું નિર્માણ વાહિપુલોની વચ્ચે આવેલા મજ્જા કિરણોના મૃદુતકીય કોષોના વિભેદન (dedifferentiation) દ્વારા થાય છે. આ કોષો ફરીથી વર્ધનશીલ ગુણધર્મ પ્રાપ્ત કરે છે અને એક સંપૂર્ણ એધાવલય બનાવે છે.

(C) લાકડું એ તકનીકી રીતે દ્વિતીયક જલવાહક (Secondary xylem) તરીકે ઓળખાય છે,જે દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં વાહિએધા (vascular cambium) ની પ્રવૃત્તિ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન,વાહિએધા અંદરની તરફ કોષોનું નિર્માણ કરે છે,જે પરિપક્વ થઈને દ્વિતીયક જલવાહક બનાવે છે અને તે લાકડાના મુખ્ય ભાગનું નિર્માણ કરે છે.

(B) સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં,આબોહવાની સ્થિતિ આખા વર્ષ દરમિયાન સમાન હોતી નથી. વસંત ઋતુ દરમિયાન,એધા ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને વિશાળ પોલાણ ધરાવતી વાહિનીઓ સાથે મોટી સંખ્યામાં જલવાહક ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે,જેને વસંતકાષ્ઠ (spring wood) અથવા પૂર્વકાષ્ઠ (early wood) કહેવામાં આવે છે. શિયાળામાં,એધા ઓછું સક્રિય હોય છે અને સાંકડી વાહિનીઓ સાથે ઓછા જલવાહક ઘટકો ઉત્પન્ન કરે છે,જેને શરદકાષ્ઠ (autumn wood) અથવા માજીકાષ્ઠ (late wood) કહેવામાં આવે છે. એક વાર્ષિક વલયોમાં એક વર્ષમાં બનેલા વસંતકાષ્ઠનો એક પટ્ટો અને શરદકાષ્ઠનો એક પટ્ટો હોય છે.

(C) વૃદ્ધિ વલયો આબોહવામાં થતા મોસમી ફેરફારોના પ્રતિભાવમાં વાહક એધાની વિભેદિત પ્રવૃત્તિને કારણે રચાય છે.
શિમલા જેવા સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં,આબોહવા આખા વર્ષ દરમિયાન નોંધપાત્ર રીતે બદલાય છે,જેના પરિણામે વસંતકાલીન લાકડું (વહેલું લાકડું) અને શરદકાલીન લાકડું (મોડું લાકડું) સ્પષ્ટ રીતે અલગ પડે છે,જે સાથે મળીને એક વૃદ્ધિ વલય બનાવે છે.
તેની સામે,મુંબઈ,ચેન્નાઈ અને કોલકાતા જેવા ઉષ્ણકટિબંધીય અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં આખા વર્ષ દરમિયાન પ્રમાણમાં સમાન,ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવા રહે છે,જેના કારણે સ્પષ્ટ વૃદ્ધિ વલયો બનતા નથી.

(A) હાર્ટવુડ એ દ્વિતીયક જલવાહક પેશીનો મધ્યસ્થ,બિન-કાર્યક્ષમ ભાગ છે. તે અત્યંત લિગ્નિફાઇડ કોષદીવાલ ધરાવતા મૃત ઘટકોનું બનેલું છે. પ્રકાંડના મધ્ય ભાગમાં ટેનિન,રેઝિન,તેલ,ગુંદર,સુગંધિત પદાર્થો અને આવશ્યક તેલ જેવા કાર્બનિક સંયોજનોના જમા થવાને કારણે તે સખત,ટકાઉ અને સૂક્ષ્મજીવો તથા કીટકોના હુમલા સામે પ્રતિરોધક બને છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય પ્રકાંડને યાંત્રિક આધાર આપવાનું છે.

(D) હાર્ટવુડ (મૂળકાષ્ઠ) મૃત ઘટકોનું બનેલું હોય છે જેની કોષદીવાલ ખૂબ જ લિગ્નિનયુક્ત હોય છે. હાર્ટવુડમાં,ઝાયલેમ (જલવાહક) વાહિનીઓ અને વાહિનીકીઓ ટેનિન,રેઝિન,તેલ,ગુંદર,સુગંધિત પદાર્થો અને આવશ્યક તેલ જેવા કાર્બનિક સંયોજનોના જમાવને કારણે અવરોધાય છે.
વધુમાં,ટાયલોસિસ (ઝાયલેમ પેરેન્કાઇમા કોષોના ફુગ્ગા જેવા પ્રવર્ધો જે ગર્ત દ્વારા વાહિનીના પોલાણમાં પ્રવેશે છે) ઝાયલેમના ઘટકોને વધુ અવરોધે છે,જેનાથી પાણીનું વહન અટકી જાય છે.

(D) પેરીડર્મ ત્રણ સ્તરોનું બનેલું છે: ફેલેમ (બૂચ),ફેલોજન (બૂચ એધા) અને ફેલોડર્મ (દ્વિતીયક બાહ્યક).
ફેલોડર્મ એ દ્વિતીયક બાહ્યકનું જ બીજું નામ હોવાથી,વિકલ્પ $A$ અને $B$ બંને સાચા છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) મધ્યકાષ્ઠ અને રસકાષ્ઠ બંને દ્વિતીયક જલવાહક (secondary xylem) ના ભાગો છે.
રસકાષ્ઠ એ દ્વિતીયક જલવાહકનો પરિઘવર્તી વિસ્તાર છે જે પાણી અને ખનિજોના વહનમાં સામેલ છે.
મધ્યકાષ્ઠ એ દ્વિતીયક જલવાહકનો મધ્યસ્થ,ઘેરા રંગનો વિસ્તાર છે જે વાહિનીઓમાં ટેનિન,રેઝિન,તેલ,ગુંદર,સુગંધિત પદાર્થો અને આવશ્યક તેલ જેવા કાર્બનિક સંયોજનોના જમા થવાને કારણે પાણીનું વહન કરતું નથી.
આ પદાર્થો મધ્યકાષ્ઠને સખત,ટકાઉ અને સૂક્ષ્મજીવો તથા કીટકોના હુમલા સામે પ્રતિરોધક બનાવે છે.

(B) વાતછિદ્રો (Lenticels) એ કાષ્ઠીય પ્રકાંડના પરિચર્મમાં જોવા મળતા લેન્સ આકારના છિદ્રો છે જે વાયુઓના વિનિમય માટે જવાબદાર છે.
બુલિફોર્મ કોષો એ ઘાસમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ અધિસ્તરીય કોષો છે જે પાણીના વ્યયને ઘટાડવા માટે પર્ણને વાળવામાં મદદ કરે છે.
શ્વસનમૂળ (Pneumatophores) એ દલદલવાળા વિસ્તારોમાં ઉગતી વનસ્પતિઓના વિશિષ્ટ મૂળ છે,જે શ્વસનમાં મદદ કરે છે.
ત્રિપાદ (Trichomes) એ પ્રકાંડ પર જોવા મળતી અધિસ્તરીય રચનાઓ છે જે મુખ્યત્વે બાષ્પોત્સર્જન ઘટાડવા અને વનસ્પતિનું રક્ષણ કરવા માટે હોય છે.

(C) છાલ એ એક બિન-તકનીકી શબ્દ છે જેનો ઉપયોગ વાહિએધા (Vascular cambium) ની બહાર આવેલી તમામ પેશીઓનું વર્ણન કરવા માટે થાય છે.
તેમાં દ્વિતીયક અન્નવાહક (Secondary phloem),પ્રાથમિક અન્નવાહક,બાહ્યક (Cortex),પરિચક્ર અને બાહ્યવલ્ક (ત્વક્ષેધા,કોર્ક અને દ્વિતીય બાહ્યક) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,વાહિએધાની બહારની તમામ પેશીઓને સામૂહિક રીતે છાલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) દ્વિદળી મૂળમાં,દ્વિતીય વૃદ્ધિ વાહિએધા અને ત્વક્ષૈધાની સક્રિયતાને કારણે થાય છે.
વાહિએધા અને ત્વક્ષૈધા બંને દ્વિતીય વર્ધમાન પેશીઓ છે જે પ્રાથમિક વૃદ્ધિ પૂર્ણ થયા પછી જ વિકસે છે.
તેથી,બંને દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે તે વિધાન સાચું છે.

(B) દ્વિદળી મૂળમાં,પરિચક્રના કોષો વિભાજન પામીને પાર્શ્વ મૂળના નિર્માણની શરૂઆત કરે છે.
વધુમાં,દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન,મૂળમાં ત્વક્ષેધા (ફેલોજન) ના નિર્માણમાં પણ પરિચક્રના કોષો ફાળો આપે છે.

(D) વાહિએધા એ પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશી છે જે દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
તે પરિઘવર્તી વિભાજન પામીને અંદરની તરફ દ્વિતીયક જલવાહક અને બહારની તરફ દ્વિતીયક અન્નવાહક ઉત્પન્ન કરે છે.
વધુમાં,તે મૃદુત્તક કોષો ઉત્પન્ન કરે છે જે મજ્જા કિરણો (vascular rays) બનાવે છે,જે પાણી અને ખોરાકના ત્રિજ્યાવર્તી વહન માટે મદદરૂપ થાય છે.
તેથી,તે દ્વિતીયક જલવાહક,દ્વિતીયક અન્નવાહક અને મજ્જા કિરણોનું નિર્માણ કરે છે.

(C) સ્ટીલર પ્રદેશમાં આવેલી દ્વિતીયક વર્ધનશીલ પેશી એ વાહિએધા (vascular cambium) છે. વાહિએધા દ્વિતીયક વાહક પેશીઓના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે. તે અંદરની તરફ કોષોને મુક્ત કરીને દ્વિતીયક જલવાહક (લાકડું) બનાવે છે અને બહારની તરફ દ્વિતીયક અન્નવાહક બનાવે છે. અલબર્નમ એ રસકાષ્ઠ (sapwood) માટેનો શબ્દ છે,જે કાર્યશીલ દ્વિતીયક જલવાહકનો બનેલો હોય છે. ડ્યુરામેન એ મધ્યકાષ્ઠ (heartwood) છે,જે બિન-કાર્યશીલ દ્વિતીયક જલવાહક છે. તેથી,વાહિએધાના વ્યુત્પન્નોમાં દ્વિતીયક જલવાહક (જે અલબર્નમ અને ડ્યુરામેન બનાવે છે) અને દ્વિતીયક અન્નવાહકનો સમાવેશ થાય છે.

(C) દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન,વાહિએધા અંદરની તરફ દ્વિતીયક જલવાહક અને બહારની તરફ દ્વિતીયક અન્નવાહક ઉત્પન્ન કરે છે.
જેમ જેમ વાહિએધા દ્વારા દ્વિતીયક અન્નવાહકના નવા સ્તરો સતત ઉમેરાતા જાય છે,તેમ જૂના સ્તરો બહારની તરફ ધકેલાતા જાય છે.
તેથી,સૌથી જૂનું દ્વિતીયક અન્નવાહક પરિઘ તરફ,પરિચક્ર (અથવા પ્રાથમિક અન્નવાહક) ની બરાબર નીચે આવેલું હોય છે,જ્યારે સૌથી નવું દ્વિતીયક અન્નવાહક વાહિએધાની બરાબર બહાર જોવા મળે છે.

(C) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,વાહિએધા દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
જેમ જેમ વાહિએધા વિભાજન પામે છે,તેમ તે અંદરની તરફ દ્વિતીયક જલવાહક પેશી અને બહારની તરફ દ્વિતીયક અન્નવાહક પેશી ઉમેરે છે.
દ્વિતીયક જલવાહક પેશીના જે કોષો સૌથી તાજેતરમાં ઉત્પન્ન થયા હોય છે,તે વાહિએધાની સૌથી નજીક આવેલા હોય છે.
તેથી,દ્વિતીયક જલવાહક પેશીનું સૌથી નવું સ્તર વાહિએધાની બરાબર અંદર જોવા મળે છે,જ્યારે સૌથી જૂનું સ્તર પ્રાથમિક જલવાહક પેશી અથવા મજ્જાની નજીક જોવા મળે છે.

(D) . હાર્ટવુડ (મધ્યકાષ્ઠ) એ દ્વિતીયક જલવાહકનો કેન્દ્રીય,મૃત અને ઘેરા રંગનો ભાગ છે,જે ટેનીન,રેઝિન અને તેલના જમા થવાને કારણે ખૂબ જ ટકાઉ હોય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$B$. ટાયલોસીસ એ જલવાહક મૃદુતક (xylem parenchyma) કોષોની વાહિનીના પોલાણમાં ગર્ત દ્વારા થતી વૃદ્ધિ છે,જે ફુગ્ગા જેવી રચનાઓ તરીકે દેખાય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$C$. લેટ વુડ (અંતસ્થ કાષ્ઠ) પાનખર અથવા શિયાળાની ઋતુ દરમિયાન બને છે જ્યારે કેમ્બિયમની પ્રવૃત્તિ ઓછી હોય છે,જેના પરિણામે સાંકડી અને ઘેરી વાહિનીઓ બને છે. સ્પ્રિંગ વુડ (વસંતકાષ્ઠ) વસંત ઋતુ દરમિયાન બને છે. તેથી,વિધાન $C$ ખોટું છે.

(C) ત્વક્ષેધા,જેને ફેલોજન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક દ્વિતીયક વર્ધનશીલ પેશી છે. તે દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન પ્રકાંડના બાહ્યરંભીય વિસ્તારમાં વિકસે છે. તે અધિસ્તરની બરાબર નીચે આવેલા બાહ્યકના કોષો (મૃદુત્તક કોષો) ના વિભેદન પામવાની પ્રક્રિયા (dedifferentiation) દ્વારા ઉદભવે છે.

(D) વાહિએધાની પ્રવૃત્તિ પર્યાવરણીય અને દેહધાર્મિક પરિબળો પર ખૂબ જ આધાર રાખે છે. $A$,$B$,અને $C$ જેવા પરિબળો સીધી રીતે એધાની પ્રવૃત્તિના દરને અસર કરે છે,જે સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં વાર્ષિક વલયોના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે. જો કે,પર્ણનું અભિવિન્યાસ (leaf orientation) વાહિએધાની મોસમી પ્રવૃત્તિ પર કોઈ સીધી કે નોંધપાત્ર અસર કરતું નથી.

(C) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિની શરૂઆતનું પ્રથમ પગલું વાહિપુલોની વચ્ચે આવેલા મજ્જા કિરણોના મૃદુતકીય કોષોનું વિભેદન પામવું (dedifferentiation) છે. આ કોષો વર્ધનશીલ બનીને આંતરપુલીય એધા બનાવે છે. ત્યારબાદ આ નવી બનેલી આંતરપુલીય એધા અગાઉથી હાજર આંતરપુલીય એધા સાથે જોડાઈને એક સંપૂર્ણ અને સતત એધાવલય બનાવે છે.

(D) દ્વિદળી મૂળમાં,વાહિએધા દ્વિતીયક ઉદ્ભવ ધરાવે છે. તે અન્નવાહક સમૂહોની બરાબર નીચે આવેલા સંયુક્ત મૃદુત્તક (conjunctive parenchyma) કોષો અને આદિદારુ (protoxylem) ની બરાબર બહાર આવેલા પરિચક્ર (pericycle) ના કોષોમાંથી વિકસે છે. આ બંને કોષોના સમૂહો વર્ધનશીલ બનીને વાહિએધાનું એક સળંગ તરંગિત વલય બનાવે છે.

(A) દ્વિતીયક અન્નવાહક દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન વાહિએધા (vascular cambium) ની પ્રવૃત્તિને કારણે બને છે. તે એક દ્વિતીયક સ્થાયી પેશી છે. પ્રાથમિક અન્નવાહકથી વિપરીત,જે આદિઅન્નવાહક અને અનુઅન્નવાહકમાં વિભેદિત થાય છે,દ્વિતીયક અન્નવાહકમાં આવો કોઈ તફાવત જોવા મળતો નથી. તેથી,તે પ્રોકેમ્બિયમની પ્રવૃત્તિને કારણે ઉદ્ભવે છે તે વિધાન ખોટું છે,કારણ કે પ્રોકેમ્બિયમ પ્રાથમિક વાહક પેશીઓના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.

(C) દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન,ત્વક્ષૈધા (cork cambium) અમુક સ્થાનો પર ત્વક્ષ (cork) કોષોને બદલે તેની બહારની બાજુએ પાતળી દીવાલવાળા,છૂટાછવાયા ગોઠવાયેલા મૃદુતકીય કોષો ઉત્પન્ન કરે છે. આને પૂરક કોષો કહેવામાં આવે છે. આ પૂરક કોષોના ઝડપી વિભાજન અને સંખ્યામાં વધારાને કારણે અધિસ્તર પર દબાણ આવે છે,જેનાથી તે ફાટી જાય છે અને એક લેન્સ આકારનું છિદ્ર બને છે જેને વાતછિદ્ર કહે છે.