Nucleus and Chromosomes Questions in Gujarati

(B) આપેલ આકૃતિ કોષકેન્દ્રની રચના દર્શાવે છે.
તેમાં કોષકેન્દ્રપટલ,કોષકેન્દ્રરસ અને મધ્યમાં આવેલી ઘટ્ટ રચના જેને કોષકેન્દ્રિકા કહેવાય છે,તે સ્પષ્ટ દેખાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) આપેલ આકૃતિ કોષકેન્દ્રની રચના દર્શાવે છે. આ આકૃતિમાં,$A$ લેબલ કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલા ઘટ્ટ,ગોળાકાર ભાગ તરફ નિર્દેશ કરે છે,જે કોષકેન્દ્રિકા છે. કોષકેન્દ્રિકા એ સક્રિય રીબોઝોમલ $RNA$ સંશ્લેષણનું સ્થાન છે.

(B) આપેલ આકૃતિ કોષકેન્દ્રની રચના દર્શાવે છે.
આ આકૃતિમાં:
$A$ એ કોષકેન્દ્રિકા દર્શાવે છે.
$B$ એ કોષકેન્દ્રરસ (કોષકેન્દ્રની અંદર રહેલું પ્રવાહી) દર્શાવે છે.
$C$ એ કોષકેન્દ્રપટલ દર્શાવે છે.
તેથી,$B$ એ કોષકેન્દ્રરસનું સૂચન કરે છે.

(A) આપેલ કોષકેન્દ્રની આકૃતિમાં,લેબલ્સ નીચે મુજબની રચનાઓ દર્શાવે છે:
$A$ એ કોષકેન્દ્રિકા દર્શાવે છે.
$B$ એ કોષકેન્દ્રપટલ દર્શાવે છે.
$C$ એ કોષકેન્દ્ર છિદ્ર દર્શાવે છે.
કોષકેન્દ્ર છિદ્રો એ કોષકેન્દ્રપટલમાં આવેલા નાના છિદ્રો છે જે કોષકેન્દ્ર અને કોષરસ વચ્ચે $m-RNA$ અને પ્રોટીન જેવા અણુઓના પસંદગીયુક્ત વહનની મંજૂરી આપે છે. તેથી,$C$ એ કોષકેન્દ્ર છિદ્ર દર્શાવે છે.

(A) આપેલ કોષકેન્દ્રની આકૃતિમાં,$A$ લેબલ કોષકેન્દ્રરસમાં આવેલી ઘટ્ટ,ગોળાકાર રચના તરફ નિર્દેશ કરે છે,જેને કોષકેન્દ્રિકા (Nucleolus) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. કોષકેન્દ્રિકા એ રીબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ ના સંશ્લેષણનું સ્થાન છે.

(B) આકૃતિ કોષકેન્દ્રની રચના દર્શાવે છે. $A$ તરીકે દર્શાવેલ ભાગ કોષકેન્દ્રિકા (nucleolus) છે.
કોષકેન્દ્રિકા એ કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલી ગોળાકાર રચના છે અને તે રીબોઝોમલ $RNA$ $(r-RNA)$ ના સક્રિય સંશ્લેષણનું સ્થાન છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) આપેલ આકૃતિ એવા રંગસૂત્રને દર્શાવે છે જેમાં સેન્ટ્રોમિયર મધ્યથી થોડે દૂર આવેલું હોય છે,જેના પરિણામે એક ટૂંકી ભુજા અને એક લાંબી ભુજા બને છે. આ રચના સબમેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રની લાક્ષણિકતા છે.
મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રમાં,સેન્ટ્રોમિયર મધ્યમાં હોય છે.
એક્રોસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રમાં,સેન્ટ્રોમિયર તેના છેડાની નજીક સ્થિત હોય છે,જે એક અત્યંત ટૂંકી અને એક ખૂબ લાંબી ભુજા બનાવે છે.
ટિલોસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રમાં,સેન્ટ્રોમિયર અંતિમ છેડે હોય છે.

(B) રંગસૂત્રોનું વર્ગીકરણ સેન્ટ્રોમિયરના સ્થાનના આધારે કરવામાં આવે છે:
$1$. મેટાસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર મધ્યમાં હોય છે,જેના પરિણામે બે સમાન ભુજાઓ બને છે $(1-d)$.
$2$. સબમેટાસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર મધ્યથી થોડે દૂર હોય છે,જેના પરિણામે એક ટૂંકી અને એક લાંબી ભુજા બને છે $(2-a)$.
$3$. એક્રોસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર છેડાની નજીક હોય છે,જે એક ખૂબ જ લાંબી અને એક ખૂબ જ ટૂંકી ભુજા બનાવે છે $(3-b)$.
$4$. ટીલોસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર રંગસૂત્રના અંતિમ છેડા પર હોય છે $(4-c)$.
તેથી,સાચી જોડ $1-d, 2-a, 3-b, 4-c$ છે.

(C) રંગસૂત્રોનું વર્ગીકરણ સેન્ટ્રોમિયરના સ્થાનના આધારે કરવામાં આવે છે:
$1$. મેટાસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર રંગસૂત્રના મધ્યમાં આવેલું હોય છે, જેનાથી બે સમાન ભુજાઓ બને છે। તેથી, $(1-d)$.
$2$. સબ-મેટાસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર મધ્ય ભાગથી સહેજ દૂર હોય છે, જેનાથી એક ટૂંકી અને એક લાંબી ભુજા બને છે। તેથી, $(2-c)$.
$3$. એક્રોસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર રંગસૂત્રના અંત ભાગની નજીક હોય છે, જેનાથી એક અત્યંત ટૂંકી અને એક ખૂબ લાંબી ભુજા બને છે। તેથી, $(3-b)$.
$4$. ટીલોસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર રંગસૂત્રના છેડે (અંત ભાગે) આવેલું હોય છે। તેથી, $(4-a)$.
આમ, સાચી જોડ $(1-d, 2-c, 3-b, 4-a)$ છે।

(B) કોષકેન્દ્ર એ કોષરસથી કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા અલગ પડે છે,જે બે સમાંતર પટલોની બનેલી રચના છે. આ બે પટલોની વચ્ચે અવકાશ હોય છે જેને પરિકોષકેન્દ્રીય અવકાશ કહે છે. તેથી,કોષકેન્દ્રપટલ એ દ્વિસ્તરીય રચના છે.

(A) રંગસૂત્રોનું વર્ગીકરણ સેન્ટ્રોમિયરના સ્થાનને આધારે કરવામાં આવે છે:
$1$. મેટાસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર રંગસૂત્રની બરાબર મધ્યમાં હોય છે,જેનાથી બે સમાન ભુજાઓ બને છે $(1-c)$.
$2$. સબ-મેટાસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર મધ્યથી થોડે દૂર હોય છે,જેનાથી એક ટૂંકી અને એક લાંબી ભુજા બને છે $(2-d)$.
$3$. એકોસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર છેડાની નજીક હોય છે,જેનાથી એક અત્યંત ટૂંકી અને એક ખૂબ લાંબી ભુજા બને છે $(3-b)$.
$4$. ટિલોસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર રંગસૂત્રના અંતિમ છેડે હોય છે $(4-a)$.
તેથી,સાચી જોડ $1-c, 2-d, 3-b, 4-a$ છે.

(B) કોષચક્રની આંતરાવસ્થા દરમિયાન,$DNA$ ઘટ્ટ રંગસૂત્રોમાં સંઘનિત હોતું નથી. તેના બદલે,તે છૂટક,દોરી જેવી અને વિસ્તરેલી રચનામાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેને $Chromatin$ (રંગસૂત્રદ્રવ્ય) કહેવામાં આવે છે. આ $Chromatin$ જાળી $DNA$ પ્રતિકૃતિ અને પ્રત્યાંકનની પ્રક્રિયાઓને કાર્યક્ષમ રીતે થવા દે છે. જેમ કોષ ભાજન અવસ્થામાં પ્રવેશે છે,તેમ આ $Chromatin$ સંઘનિત થઈને સ્પષ્ટ રંગસૂત્રો બનાવે છે.

(A) કોષચક્રની આંતરાવસ્થા દરમિયાન,કોષ ચયાપચયની દ્રષ્ટિએ સક્રિય હોય છે અને વિભાજન માટે તૈયારી કરે છે. આનુવંશિક દ્રવ્ય રંગસૂત્રદ્રવ્ય (Chromatin) તરીકે ઓળખાતા છૂટા,દોરી જેવા જાળીદાર સ્વરૂપે હોય છે. આ તંતુઓ અત્યંત વિસ્તરેલા અને કોષકેન્દ્રમાં ફેલાયેલા હોવાથી,પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ વ્યક્તિગત રંગસૂત્રોને અલગ પાડી શકાતા નથી. રંગસૂત્રો માત્ર $M$-તબક્કા (ભાજન અવસ્થા) દરમિયાન જ સ્પષ્ટ અને ઘટ્ટ રચનાઓ તરીકે દેખાય છે. તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(A) સેન્ટ્રોમિયર એ રંગસૂત્રનો તે ભાગ છે જ્યાં બે ભગિની રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય છે.
સેન્ટ્રોમિયરની સપાટી પર નાની તક્તી જેવી રચનાઓ જોવા મળે છે,જેને કાઈનેટોકોર્સ (kinetochores) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ કાઈનેટોકોર્સ કોષ વિભાજન (સમભાજન અને અર્ધીકરણ) દરમિયાન ત્રાકતંતુઓ (spindle fibers) ના જોડાણ સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે,જેનાથી રંગસૂત્રો ધ્રુવો તરફ ગતિ કરી શકે છે.

(B) એકલસૂત્રો (Chromatids) એ રંગસૂત્રના સ્વયંજનન પછી બનતા બે સમાન ભાગો છે.
આ બે ભગિની એકલસૂત્રો (sister chromatids) એક વિશિષ્ટ સ્થાને જોડાયેલા હોય છે જેને $Centromere$ (સેન્ટ્રોમિયર) કહેવામાં આવે છે.
કોષ વિભાજન દરમિયાન,એકલસૂત્રો સેન્ટ્રોમિયર સ્થાનેથી અલગ થઈને વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.

(C) કોષકેન્દ્રિકા એ કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલી પટલવિહીન રચના છે. તે સક્રિય રિબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ ના સંશ્લેષણનું સ્થાન છે. કોષકેન્દ્રિકાનું આયોજન ચોક્કસ રંગસૂત્રીય પ્રદેશોની આસપાસ થાય છે જેને કોષકેન્દ્રિકા આયોજક પ્રદેશો $(NORs)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રદેશોમાં $rRNA$ માટે સંકેત આપતા જનીનોની ઘણી નકલો હોય છે. તેથી,કોષકેન્દ્રિકાનું સંશ્લેષણ કોષકેન્દ્રિકા આયોજક પ્રદેશ પર થાય છે.

(C) $\text{સેન્ટ્રોમિયર}$ એ રંગસૂત્રનો એવો વિસ્તાર છે જ્યાં બે ભગિની રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય છે। $\text{સેન્ટ્રોમિયર}$ ની સપાટી પર નાની તકતી જેવી રચનાઓ આવેલી હોય છે જેને $\text{કાઇનેટોકોર્સ}$ (kinetochores) કહેવામાં આવે છે। કોષ વિભાજન દરમિયાન આ રચનાઓ ત્રાકતંતુઓ (spindle fibers) ના જોડાણ સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે, જેથી રંગસૂત્રોને ધ્રુવો તરફ ગતિ કરવામાં મદદ કરે છે।

(C) કોષકેન્દ્રિકા એ કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલી પટલવિહીન રચના છે. તે સક્રિય રીબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ ના સંશ્લેષણનું સ્થાન છે. કોષકેન્દ્રિકાનું આયોજન ચોક્કસ રંગસૂત્રીય પ્રદેશોની આસપાસ થાય છે જેને કોષકેન્દ્રિકા આયોજક પ્રદેશો $(NORs)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રદેશોમાં $rRNA$ માટે સંકેત આપતા જનીનોની ઘણી નકલો હોય છે.

(B) કોષકેન્દ્રિકાના આયોજક પ્રદેશ $(NOR)$ એ રંગસૂત્રનો એક વિશિષ્ટ ભાગ છે જે રીબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ ના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર જનીનો ધરાવે છે.
આ પ્રદેશો ચોક્કસ રંગસૂત્રો પર આવેલા હોય છે અને તે એવા સ્થાનો છે જ્યાં કોષચક્ર દરમિયાન કોષકેન્દ્રિકાનું સંશ્લેષણ અને આયોજન થાય છે.
તેથી,કોષકેન્દ્રિકાનું સર્જન કોષકેન્દ્રિકાના આયોજક પ્રદેશ પરથી થાય છે.

(D) $\text{સેન્ટ્રોમિયર}$ એ રંગસૂત્રનું એક વિશિષ્ટ $DNA$ બંધારણ છે જે બે ભગિની રંગસૂત્રિકાઓને જોડે છે। સમભાજન દરમિયાન, ત્રાકતંતુઓ કાઇનેટોકોર દ્વારા $\text{સેન્ટ્રોમિયર}$ સાથે જોડાય છે જેથી રંગસૂત્રિકાઓને અલગ કરી શકાય। અન્ય વિકલ્પો ($\text{સેન્ટ્રોઝોમ}$, $\text{ગોલ્ગી}$ $\text{પ્રસાધન}$ અને $\text{કોષકેન્દ્ર}$) એ કોષના અલગ અંગિકાઓ અથવા બંધારણો છે, જે રંગસૂત્રનો ભાગ નથી।

(B) રંગસૂત્રદ્રવ્ય એ સુકોષકેન્દ્રી કોષના કોષકેન્દ્રમાં જોવા મળતા $DNA$ અને પ્રોટીન (હિસ્ટોન) નું સંકુલ છે.
આંતરાવસ્થા (Interphase) દરમિયાન,જનીન દ્રવ્ય છૂટા,દોરી જેવા અને વિસ્તરેલા સ્વરૂપે જોવા મળે છે,જેને રંગસૂત્રદ્રવ્ય કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે કોષ વિભાજન અવસ્થા ($M$-phase) માં પ્રવેશે છે,ત્યારે આ રંગસૂત્રદ્રવ્ય સંકોચાઈને ઘટ્ટ અને સ્પષ્ટ રચનાઓ બનાવે છે જેને રંગસૂત્રો કહેવાય છે.
તેથી,રંગસૂત્રદ્રવ્ય એ જનીન દ્રવ્યની વિસ્તરેલી અને અસંકોચિત ગોઠવણી દર્શાવે છે.

(C) રંગસૂત્ર એ ન્યુક્લિક એસિડ અને પ્રોટીનની બનેલી દોરી જેવી રચના છે જે મોટાભાગના જીવંત કોષોના કોષકેન્દ્રમાં જોવા મળે છે,જે જનીનોના સ્વરૂપમાં આનુવંશિક માહિતી વહન કરે છે. તેથી,તેને મુખ્યત્વે $DNA$ અને પ્રોટીનથી બનેલી કોષકેન્દ્રિય રચના તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

(C) વારસાગમન એટલે પિતૃઓમાંથી સંતતિમાં જનીનિક માહિતીનું વહન.
રંગસૂત્રો એ પ્રાણી અને વનસ્પતિ કોષોના કોષકેન્દ્રમાં આવેલી દોરી જેવી રચનાઓ છે.
દરેક રંગસૂત્ર પ્રોટીન અને $DNA$ (ડીઓક્સિરીબોન્યુક્લિક એસિડ) ના એક અણુનું બનેલું હોય છે.
$DNA$ માં વિશિષ્ટ સૂચનાઓ હોય છે જે દરેક સજીવને અનન્ય બનાવે છે અને તે વારસાગમનનો ભૌતિક આધાર છે.

(C) $1920$ માં,સંશોધકોએ ઓળખ્યું કે ન્યુક્લિક એસિડ એ રંગસૂત્રોનો એક પાયાનો ઘટક છે. આ શોધ એ સમજવા માટે નિર્ણાયક હતી કે જનીનિક દ્રવ્ય સુકોષકેન્દ્રી કોષોના રંગસૂત્રોમાં સંગ્રહિત હોય છે. જોકે ન્યુક્લિક એસિડ કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ જેવી અન્ય અંગિકાઓમાં પણ હાજર હોય છે,પરંતુ ઐતિહાસિક રીતે તેને મુખ્યત્વે રંગસૂત્રોના બંધારણીય અને કાર્યાત્મક કેન્દ્ર તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા હતા.

(C) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે રંગસૂત્રો આનુવંશિક દ્રવ્ય $(DNA)$ ધરાવે છે જે માતા-પિતા પાસેથી સંતાનોમાં લક્ષણોના વારસા માટે જવાબદાર છે.
કારણ $(R)$ ખોટું છે કારણ કે સંબંધ તેનાથી ઉલટો છે: રંગસૂત્રો એ રચનાઓ છે જે જનીનો ધરાવે છે,જનીનો રંગસૂત્રો ધરાવતા નથી. જનીનો એ $DNA$ ના ખંડો છે જે રંગસૂત્રો પર આવેલા હોય છે.

(C) રંગસૂત્રો એ $DNA$ અને પ્રોટીનથી બનેલી દોરી જેવી રચનાઓ છે જે આનુવંશિક માહિતીનું વહન કરે છે. સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,આ રચનાઓ કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલી હોય છે. તેથી,રંગસૂત્રોને કોષકેન્દ્રમાં આવેલા જનીનો ધરાવતી રચના તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

(D) સેન્ટ્રોમિયર એ રંગસૂત્રનો એક વિશિષ્ટ ભાગ છે જે કોષ વિભાજન દરમિયાન સ્પિન્ડલ તંતુઓ સાથે જોડાય છે.
સેન્ટ્રોમિયરના સ્થાનના આધારે,રંગસૂત્રોનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ કરવામાં આવે છે:
$1$. મેટાસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર મધ્યમાં હોય છે,જે બે સમાન ભુજાઓ બનાવે છે.
$2$. સબ-મેટાસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર મધ્યથી થોડે દૂર હોય છે,જેના પરિણામે એક ટૂંકી અને એક લાંબી ભુજા બને છે.
$3$. એક્રોસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર એક છેડાની નજીક આવેલું હોય છે,જેના પરિણામે એક અત્યંત ટૂંકી અને એક ખૂબ લાંબી ભુજા બને છે.
$4$. ટેલોસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર રંગસૂત્રના અંતિમ છેડા પર હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ એક્રોસેન્ટ્રિક છે.

(B) : વિકાસના અમુક તબક્કાઓ દરમિયાન,પોલીટીન રંગસૂત્રોમાં સ્પષ્ટ ઉપસેલા ભાગો જોવા મળે છે જેને ક્રોમોઝોમ પફ (chromosome puffs) કહેવામાં આવે છે. મોટા ઉપસેલા ભાગોને બાલબિયાની વલયો કહેવાય છે.
પફ અથવા બાલબિયાની વલયના વિસ્તારમાં,$DNA$ શૃંખલાઓ છૂટી પડે છે,સક્રિય બને છે અને $mRNA$ ની ઘણી નકલો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ $mRNA$ અણુઓ પફમાં કામચલાઉ સંગ્રહિત થઈ શકે છે અને પ્રોટીન બનાવવા માટે તેનું ભાષાંતર (translation) થાય છે.
આમ,બાલબિયાની વલયો એ $RNA$ અને પ્રોટીન સંશ્લેષણના મુખ્ય સ્થાનો છે.

(B) : કોષકેન્દ્રિકા $(Nucleolus)$ એ રીબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ ના સંશ્લેષણનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે,જે રીબોઝોમલ સબ્યુનિટ્સ બનાવવા માટે જરૂરી છે.
રીબોઝોમલ પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કોષરસમાં થાય છે અને ત્યારબાદ તે કોષકેન્દ્રિકામાં સ્થળાંતર કરે છે.
કોષકેન્દ્રિકાની અંદર,આ પ્રોટીન $rRNA$ સાથે જોડાઈને રીબોન્યુક્લિયોપ્રોટીન સંકુલ બનાવે છે.
આ સંકુલ ત્યારબાદ પાછા કોષરસમાં મોકલવામાં આવે છે,જ્યાં તેઓ પરિપક્વ રીબોઝોમ કણોમાં ફેરવાય છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓના પરિપક્વ $RBCs$ (રક્તકણો) કોષકેન્દ્રવિહીન હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં કોષકેન્દ્ર અને અન્ય અંગિકાઓ જેવી કે કણાભસૂત્ર અને રિબોઝોમ્સનો અભાવ હોય છે જેથી હિમોગ્લોબિન માટે વધુ જગ્યા મળી રહે. $DNA$ કોષકેન્દ્રમાં હોવાથી,પરિપક્વ $RBCs$ માં $DNA$ હોતું નથી. તેની સરખામણીમાં,પરિપક્વ શુક્રકોષમાં $DNA$ ધરાવતું એકકીય કોષકેન્દ્ર હોય છે,વાળના મૂળમાં કોષકેન્દ્ર અને $DNA$ ધરાવતા જીવંત કોષો હોય છે,અને અંડકોષમાં પણ $DNA$ ધરાવતું એકકીય કોષકેન્દ્ર હોય છે.

(B) કોષકેન્દ્રનું વર્ણન સૌપ્રથમ રોબર્ટ બ્રાઉન દ્વારા $1831$ માં ઓર્કિડના મૂળના કોષોમાં કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે કોષની અંદર એક ઘટ્ટ,ગોળાકાર અંગિકા તરીકે તેનું અવલોકન કર્યું હતું,જેને તેમણે 'કોષકેન્દ્ર' $(Nucleus)$ નામ આપ્યું હતું.

(A) $DNA$ (ડીઓક્સિરીબોન્યુક્લિક એસિડ) મુખ્યત્વે સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષકેન્દ્રમાં જોવા મળે છે,જ્યાં તે રંગસૂત્રોમાં આયોજિત હોય છે.
તે કણાભસૂત્ર અને હરિતકણમાં પણ હાજર હોય છે (કોષકેન્દ્ર સિવાયનું $DNA$).
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,કોષકેન્દ્ર એ $DNA$ ના સંગ્રહ અને પ્રતિકૃતિ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.

(C) કોષકેન્દ્રપટલ બે સમાંતર પટલોનું બનેલું હોય છે,જેની વચ્ચેની જગ્યાને પરિકોષકેન્દ્રીય અવકાશ કહે છે. કોષકેન્દ્રપટલ કોષકેન્દ્રના દ્રવ્યો અને કોષરસ વચ્ચે અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે. ઘણી જગ્યાએ,કોષકેન્દ્રપટલ સૂક્ષ્મ છિદ્રો દ્વારા ખંડિત થાય છે,જે તેના બે પટલોના જોડાણથી બને છે. આ કોષકેન્દ્ર છિદ્રો એવા માર્ગો છે જેના દ્વારા કોષકેન્દ્ર અને કોષરસ વચ્ચે $RNA$ અને પ્રોટીન અણુઓની અવરજવર બંને દિશામાં થાય છે.

(C) $chromatin$ (રંગસૂત્રદ્રવ્ય) શબ્દ જર્મન જીવવિજ્ઞાની $Walther$ $Fleming$ દ્વારા $1880$ માં આપવામાં આવ્યો હતો.
તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે કોષકેન્દ્રની અંદરનો પદાર્થ બેઝિક અભિરંજકો વડે અભિરંજિત થાય છે,જેને તેમણે $chromatin$ નામ આપ્યું હતું (ગ્રીક શબ્દ $chroma$ પરથી,જેનો અર્થ રંગ થાય છે).

(C) ક્રોમેટિન એ કોષોમાં જોવા મળતા મેક્રોમોલેક્યુલ્સનું સંકુલ છે,જે $DNA$,પ્રોટીન અને $RNA$ નું બનેલું છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,ક્રોમેટિનના મુખ્ય પ્રોટીન ઘટકો હિસ્ટોન્સ છે,જે $DNA$ ને વધુ ઘટ્ટ અને સંકુચિત આકારમાં પેક કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,ક્રોમેટિનમાં $DNA$ અને હિસ્ટોન્સ બંનેનો સમાવેશ થાય છે.

(C) આપેલ આકૃતિ વનસ્પતિ કોષ દર્શાવે છે. લેબલ $X$ કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલી ઘટ્ટ,ગોળાકાર રચના તરફ નિર્દેશ કરે છે.
આ રચના કોષકેન્દ્રિકા (Nucleolus) છે,જે રિબોઝોમલ $RNA$ (rRNA) ના સંશ્લેષણનું સ્થાન છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) માનવ રંગસૂત્રોના ડેનવર વર્ગીકરણ મુજબ,રંગસૂત્રોને તેમના કદ અને સેન્ટ્રોમિયરના સ્થાનના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
સમૂહ $A$ માં રંગસૂત્ર $1, 2$ અને $3$ નો સમાવેશ થાય છે.
રંગસૂત્ર $1$ અને $3$ એ મોટા મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રો છે.
રંગસૂત્ર $2$ એ મોટું સબમેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર છે.
સામાન્ય સાયટોજેનેટિક વર્ગીકરણમાં,મોટા મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રોની $3$ જોડ (એટલે કે કુલ $6$ રંગસૂત્રો) ગણવામાં આવે છે.
તેથી,મોટા મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રોની કુલ સંખ્યા $6$ છે.

(D) $\text{કોષકેન્દ્રિકા}$ (Nucleolus) એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષકેન્દ્રમાં જોવા મળતી પટલવિહીન રચના છે.
તે મુખ્યત્વે રિબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ ના સંશ્લેષણ અને એસેમ્બલીમાં સામેલ છે.
તેની સામે, $\text{રસધાની}$, $\text{લાયસોઝોમ}$ અને $\text{કણાભસૂત્ર}$ એ ત્રણેય પટલમય અંગિકાઓ છે.
$\text{રસધાની}$ એક જ પટલ દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે જેને ટોનોપ્લાસ્ટ કહેવાય છે.
$\text{લાયસોઝોમ}$ પણ એકલ પટલ ધરાવે છે.
$\text{કણાભસૂત્ર}$ એ બેવડા પટલ ધરાવતી અંગિકા છે.

(B) કોષકેન્દ્રિકા એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષકેન્દ્રમાં જોવા મળતી ગોળાકાર,પટલવિહીન રચના છે.
તે રીબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ ના ટ્રાન્સક્રિપ્શન અને રીબોઝોમલ સબયુનિટ્સના એસેમ્બલી માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
તેથી,કોષકેન્દ્રિકાને સક્રિય રીબોઝોમલ $RNA$ સંશ્લેષણ માટેનું સ્થાન માનવામાં આવે છે.

(B) આપેલ આકૃતિ રંગસૂત્ર દર્શાવે છે. રંગસૂત્રની ભુજાઓના છેડે $X$ તરીકે દર્શાવેલ રચના સેટેલાઇટ છે,જે ગૌણ સંકોચન સાથે જોડાયેલ હોય છે. જોકે,આ પ્રકારની ઘણી પ્રમાણિત પાઠ્યપુસ્તકની આકૃતિઓમાં,ટોચ પરની રચનાને ઘણીવાર સેટેલાઇટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને તે જે સ્થાને જોડાયેલ છે તેને ગૌણ સંકોચન કહેવાય છે. આપેલા વિકલ્પોને જોતા,'ગૌણ સંકોચન' એ આ સંદર્ભમાં સેટેલાઇટની નજીકના પ્રદેશ માટે સૌથી યોગ્ય જૈવિક શબ્દ છે. પ્રાથમિક સંકોચનને સેન્ટ્રોમિયર કહેવામાં આવે છે.

(C) $\text{કોષકેન્દ્ર}$ એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતી બેવડા પટલથી ઘેરાયેલી અંગિકા છે。
તે કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે, જે બે સમાંતર પટલોનું બનેલું હોય છે અને તેમની વચ્ચેની જગ્યાને પરિકોષકેન્દ્રીય અવકાશ કહેવામાં આવે છે。
$\text{કોષકેન્દ્રિકા}$ એ પટલવિહીન રચના છે。
$\text{રીબોઝોમ્સ}$ એ પટલવિહીન અંગિકાઓ છે。
$\text{રસધાની}$ એ એકલ પટલથી ઘેરાયેલી અંગિકા છે (ટોનોપ્લાસ્ટ)。

(A) કોષકેન્દ્રપટલ બે સમાંતર પટલોનું બનેલું હોય છે,જેની વચ્ચેની જગ્યાને પરિકોષકેન્દ્રીય અવકાશ કહેવામાં આવે છે.
આ પટલોમાં નાના છિદ્રો આવેલા હોય છે,જે બે કોષકેન્દ્રપટલોના જોડાણથી બને છે.
આ છિદ્રોને કોષકેન્દ્ર છિદ્ર (Nuclear pore) કહેવામાં આવે છે.
કોષકેન્દ્ર છિદ્રો એ માર્ગ છે જેના દ્વારા કોષકેન્દ્ર અને કોષરસ વચ્ચે $RNA$ અને પ્રોટીન અણુઓની અવરજવર બંને દિશામાં થાય છે.

(C) આપેલ લાક્ષણિકતાઓ $Nucleolus$ (કોષકેન્દ્રિકા) નું વર્ણન કરે છે.
$1$. તે પટલવિહીન અંગિકા છે: કોષકેન્દ્રિકા એ કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલો એક ઘટ્ટ,ગોળાકાર પ્રદેશ છે જેની ફરતે કોઈ પટલ હોતું નથી.
$2$. સક્રિય રીબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ સંશ્લેષણનું સ્થાન: કોષકેન્દ્રિકા એ $rRNA$ ના ટ્રાન્સક્રિપ્શન અને રીબોઝોમલ સબયુનિટ્સના એસેમ્બલી માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
$3$. ગોળાકાર રચના: તે માઇક્રોસ્કોપ હેઠળ એક સ્પષ્ટ,ગોળાકાર અને ઘેરા રંગની રચના તરીકે દેખાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) સેટેલાઇટ એ રંગસૂત્રનો એક નાનો ભાગ છે જે ગૌણ સંકોચન (secondary constriction) દ્વારા રંગસૂત્રના મુખ્ય ભાગથી અલગ પડે છે. તે અમુક ચોક્કસ રંગસૂત્રોની રચનાત્મક લાક્ષણિકતા છે,જેને ઘણીવાર $SAT$-રંગસૂત્રો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,તે રંગસૂત્ર પર જોવા મળે છે.

(B) આપેલ આકૃતિ મેટાફેઝ રંગસૂત્ર દર્શાવે છે જે બે સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સનું બનેલું છે.
$1$. સેન્ટ્રોમિયર: આ પ્રાથમિક સંકોચન બિંદુ છે જ્યાં બે સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ એકસાથે જોડાયેલા હોય છે. આ આકૃતિમાં,$1$ સેન્ટ્રોમિયર છે.
$2$. કાઇનેટોકોર: આ સેન્ટ્રોમિયરની બાજુઓ પર હાજર ડિસ્ક-આકારની રચનાઓ છે. બે ક્રોમેટિડ્સ હોવાથી,$2$ કાઇનેટોકોર છે (દરેક ક્રોમેટિડ પર એક).
$3$. ભુજાઓ (Arms): સેન્ટ્રોમિયર રંગસૂત્રને ભુજાઓમાં વિભાજિત કરે છે. બે ક્રોમેટિડ ધરાવતા રંગસૂત્રમાં કુલ $4$ ભુજાઓ હોય છે.
તેથી,સાચો ડેટા $1$ સેન્ટ્રોમિયર,$2$ કાઇનેટોકોર અને $4$ ભુજાઓ છે.

(B) લેમ્પબ્રશ રંગસૂત્રો એ સસ્તન પ્રાણીઓ સિવાયના મોટાભાગના પ્રાણીઓના વિકાસશીલ અંડકોષો (અપરિપક્વ ઈંડા) માં જોવા મળતા રંગસૂત્રોનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે.
તેઓ તેમના મોટા કદ અને ક્રોમેટિનની પાર્શ્વ લૂપ્સને કારણે દેખાતા વિશિષ્ટ 'લેમ્પબ્રશ' આકાર માટે જાણીતા છે.
આ રંગસૂત્રોની લંબાઈ ખૂબ જ વધારે હોઈ શકે છે,જે ઉભયજીવી જેવા ચોક્કસ પ્રાણીઓમાં $1000 \ \mu m$ $(1 \ mm)$ કે તેથી વધુ સુધી પહોંચી શકે છે.

(B) પોલિટિન રંગસૂત્રો એ ડ્રોસોફિલાના ડિંભની લાળ ગ્રંથિઓમાં જોવા મળતા વિશાળ રંગસૂત્રો છે.
તેમાં એકાંતરે ઘેરા પટ્ટા (dark bands) અને આછા આંતરપટ્ટા (light interbands) આવેલા હોય છે.
ઘેરા પટ્ટા એ ક્રોમેટિનના અત્યંત ઘટ્ટ વિસ્તારો છે,જેમાં આછા આંતરપટ્ટાની તુલનામાં $DNA$ નું પ્રમાણ નોંધપાત્ર રીતે વધારે હોય છે.
આછા આંતરપટ્ટા એવા વિસ્તારો છે જ્યાં ક્રોમેટિન ઓછું ઘટ્ટ હોય છે અને તે ઘણીવાર સક્રિય ટ્રાન્સક્રિપ્શન સાથે સંકળાયેલા હોય છે.

(A) $Polytene$ $chromosomes$ (પોલિટિન રંગસૂત્રો) સૌપ્રથમ $1881$ માં $E.G.$ $Balbiani$ દ્વારા $Chironomus$ લાર્વા (એક પ્રકારની મિજ માખી) ની લાળ ગ્રંથિઓમાં શોધવામાં આવ્યા હતા.
આ રંગસૂત્રો વિશાળ રંગસૂત્રો છે જે કોષ વિભાજન વગર $DNA$ ના વારંવારના પ્રતિકૃતિના રાઉન્ડ દ્વારા રચાય છે,જેને એન્ડોરિડુપ્લિકેશન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ વિશિષ્ટ બેન્ડિંગ પેટર્ન દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે અને સામાન્ય રીતે $Dipteran$ કીટકોની લાળ ગ્રંથિઓમાં જોવા મળે છે.

(A) $DNA$ ના સ્વયંજનન દરમિયાન,દરેક રંગસૂત્ર બે સમાન સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સનું બનેલું હોય છે.
આ બે ક્રોમેટિડ્સ એક વિશિષ્ટ સંકુચિત પ્રદેશ પર એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે જેને $Centromere$ (સેન્ટ્રોમિયર) કહેવામાં આવે છે.
જોકે $Kinetochore$ એ $Centromere$ ની સપાટી પર આવેલી તકતી જેવી રચના છે જે કોષ વિભાજન દરમિયાન સ્પિન્ડલ તંતુઓ માટે જોડાણ સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે,પરંતુ ક્રોમેટિડ્સને એકસાથે પકડી રાખવા માટે જવાબદાર પ્રાથમિક રચના $Centromere$ છે.

(C) લેમ્પબ્રશ રંગસૂત્રો એ મોટા,વિશિષ્ટ રંગસૂત્રો છે જે ઘણા પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓના અંડકોષોમાં (સસ્તન પ્રાણીઓ સિવાય) જોવા મળે છે.
તેઓ એક $DNA$ અણુ (ક્રોમોનેમા) દ્વારા બનેલી કેન્દ્રીય ધરી ધરાવે છે જે અત્યંત સંઘનિત હોય છે.
આ $DNA$ ધરી વિવિધ પ્રોટીન સાથે જોડાયેલી હોય છે જે તેની રચના જાળવવામાં અને જનીન અભિવ્યક્તિના નિયમનમાં મદદ કરે છે.
તેથી,મુખ્ય ધરી મુખ્યત્વે $DNA$ અને સંકળાયેલ પ્રોટીનની બનેલી હોય છે.