Flower Questions in Gujarati

(C) $Argemone$ (જે $Papaveraceae$ કુળનો સભ્ય છે) માં બીજાશય એકકોટરીય હોય છે,પરંતુ કૂટપટ (replum) ના નિર્માણને કારણે તે દ્વિકોટરીય બને છે. આ પ્રકારના જરાયુવિન્યાસમાં,જ્યાં અંડકો બીજાશયની અંદરની દીવાલ પર અથવા પરિઘીય ભાગ પર વિકસે છે,તેને ચર્મવર્તી જરાયુવિન્યાસ (parietal) જરાયુવિન્યાસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) નિયમિત પુષ્પ (actinomorphic) પુષ્પો એવા હોય છે જેને કેન્દ્રમાંથી પસાર થતા કોઈપણ ત્રિજ્યાવર્તી સમતલ દ્વારા બે સમાન ભાગોમાં વિભાજિત કરી શકાય છે.
નિયમિત પુષ્પના ઉદાહરણોમાં રાઈ (Mustard),ધતૂરો અને મરચીનો સમાવેશ થાય છે.
વટાણા,બીન્સ અને ગુલમોહર દ્વિપાર્શ્વ સંમિતિ (zygomorphic) દર્શાવે છે,જ્યાં પુષ્પને માત્ર એક જ વિશિષ્ટ ઊભા સમતલમાં બે સમાન ભાગોમાં વિભાજિત કરી શકાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ રાઈ (Mustard) છે.

(D) જાયાધિજાયી પુષ્પોમાં,પુષ્પાસનની કિનારી ઉપરની તરફ વૃદ્ધિ પામે છે,જે અંડાશયને સંપૂર્ણપણે આવરી લે છે અને તેની સાથે જોડાયેલ હોય છે. પુષ્પના અન્ય ભાગો (વજ્રપત્રો,દલપત્રો અને પુંકેસર) અંડાશયની ઉપરથી ઉદ્ભવે છે. તેથી,અંડાશયને અધઃસ્થ (inferior) કહેવામાં આવે છે. આપેલા તમામ વિધાનો જાયાધિજાયી પુષ્પોની લાક્ષણિકતાઓનું વર્ણન કરતા હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) અધોજાયી પુષ્પોમાં,સ્ત્રીકેસરચક્ર સૌથી ઉપરના સ્થાને હોય છે જ્યારે અન્ય ભાગો તેની નીચે આવેલા હોય છે. આવા પુષ્પોમાં બીજાશયને ઉચ્ચસ્થ (superior) કહેવામાં આવે છે.
$1$. રાઈ: અધોજાયી (ઉચ્ચસ્થ બીજાશય)
$2$. જાસૂદ: અધોજાયી (ઉચ્ચસ્થ બીજાશય)
$3$. રીંગણ: અધોજાયી (ઉચ્ચસ્થ બીજાશય)
$4$. પ્લમ: પરિજાયી (અર્ધ-અધસ્થ બીજાશય)
$5$. ગુલાબ: પરિજાયી (અર્ધ-અધસ્થ બીજાશય)
$6$. પીચ: પરિજાયી (અર્ધ-અધસ્થ બીજાશય)
$7$. જામફળ: ઉપરજાયી (અધઃસ્થ બીજાશય)
$8$. કાકડી: ઉપરજાયી (અધઃસ્થ બીજાશય)
તેથી,અધોજાયી પુષ્પ ધરાવતા છોડ રાઈ,જાસૂદ અને રીંગણ છે. કુલ સંખ્યા $3$ છે.

(B) પુષ્પકલિકામાં વજ્રપત્રો અથવા દલપત્રોની ગોઠવણીને કલિકાંતરવિન્યાસ (Aestivation) કહેવામાં આવે છે.
$Twisted$ (વ્યવસ્થિત) કલિકાંતરવિન્યાસમાં,ઉપાંગની એક કિનારી તેની પછીની કિનારી પર ઓવરલેપ થાય છે (દા.ત.,જાસૂદ,ભીંડા અને કપાસ).
$Valvate$ (ધારાસ્પર્શી) કલિકાંતરવિન્યાસમાં,વજ્રપત્રો કે દલપત્રોની કિનારીઓ એકબીજાને માત્ર સ્પર્શે છે,પરંતુ ઓવરલેપ થતી નથી.
$Imbricate$ (આચ્છાદિત) કલિકાંતરવિન્યાસમાં,વજ્રપત્રો કે દલપત્રોની કિનારીઓ એકબીજા પર ઓવરલેપ થાય છે પરંતુ કોઈ ચોક્કસ દિશામાં નહીં.
$Vexillary$ (પિચ્છફલકીય અથવા પતંગીયાકાર) કલિકાંતરવિન્યાસમાં,સૌથી મોટું દલપત્ર (ધ્વજક) બે પાર્શ્વીય દલપત્રો (પક્ષક) પર ઓવરલેપ થાય છે,જે બદલામાં બે સૌથી નાના અગ્ર દલપત્રો (નૌતલ) પર ઓવરલેપ થાય છે.

(D) પુષ્પ મુખ્ય ચાર ચક્રોનું બનેલું હોય છે: વજ્રચક્ર,દલચક્ર,પુંકેસરચક્ર અને સ્ત્રીકેસરચક્ર.
$Calyx$ (વજ્રચક્ર),$Androecium$ (પુંકેસરચક્ર) અને $Gynoecium$ (સ્ત્રીકેસરચક્ર) એ પુષ્પના ભાગો છે.
$Stipule$ (ઉપપર્ણ) એ પર્ણના પર્ણદંડ પાસે જોવા મળતી નાની,પર્ણ જેવી રચના છે,જે પુષ્પનો ભાગ નથી.
તેથી,$Stipule$ એ અસંગત વિકલ્પ છે.

(B) રેપ્લમ એ $Brassicaceae$ (ક્રુસિફેરી) કુળની એક લાક્ષણિકતા છે.
તે અંડાશયમાં વિકસતો એક આભાસી પડદો (false septum) છે,જે તેને બે ખંડોમાં વિભાજિત કરે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,રાઈ ($Brassica$ $campestris$) એ $Brassicaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
તેથી,રેપ્લમ રાઈના પુષ્પના અંડાશયમાં જોવા મળે છે.

(B) ચર્મવર્તી જરાયુવિન્યાસમાં (Parietal),અંડકો અંડાશયની અંદરની દીવાલ પર અથવા પરિઘીય ભાગો પર વિકાસ પામે છે. અંડાશય સામાન્ય રીતે બહુસ્ત્રીકેસરી અને એકકોટરીય હોય છે (દા.ત.,રાઈ અને આર્જેમોન).
$1$. અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસ: અંડકો બહુકોટરીય બીજાશયમાં મધ્યવર્તી ધરી સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$2$. ધારાવર્તી જરાયુવિન્યાસ: જરાયુ અંડાશયની વક્ષ સેવની પર એક ધાર બનાવે છે.
$3$. તલસ્થ જરાયુવિન્યાસ: જરાયુ અંડાશયના તળિયે વિકાસ પામે છે અને તેની સાથે એક જ અંડક જોડાયેલું હોય છે.

(C) વટાણાના છોડમાં,બીજાશય એકસ્ત્રીકેસરી અને એકકોટરીય હોય છે. જરાયુ બીજાશયની વક્ષ સેવની (ventral suture) પર એક ધાર બનાવે છે,અને અંડકો આ ધાર પર બે હરોળમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. આ પ્રકારના જરાયુવિન્યાસને $Marginal$ (ધારાવર્તી) જરાયુવિન્યાસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસમાં,જરાયુ અક્ષીય હોય છે અને અંડકો બહુકોટરીય બીજાશયમાં તેની સાથે જોડાયેલા હોય છે. તેના ઉદાહરણોમાં જાસૂદ,ટામેટા અને લીંબુનો સમાવેશ થાય છે.
આર્જિમોનમાં જરાયુવિન્યાસ ચર્મવર્તી $(parietal)$ પ્રકારનો હોય છે.
ડાયેન્થસમાં જરાયુવિન્યાસ મુક્ત કેન્દ્રસ્થ ($free$ $central$) પ્રકારનો હોય છે.
ગલગોટામાં જરાયુવિન્યાસ તલીય $(basal)$ પ્રકારનો હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) ચાઈનારોઝ (જાસૂદ) માં,પુંકેસરના તંતુઓ જોડાઈને સ્ત્રીકેસરદંડની આસપાસ એક જ સમૂહ કે નળી બનાવે છે. આ સ્થિતિને 'એકગુચ્છી' (Monadelphous) કહેવામાં આવે છે.

(D) ફેબેસી $(Fabaceae)$ કુળમાં, દલચક્ર પાંચ દલપત્રોનો બનેલો હોય છે. તેઓમાં પિચ્છફલકીય (vexillary) કલિકાંતરવિન્યાસ જોવા મળે છે. આ ગોઠવણીમાં એક પાછળનું મોટું દલપત્ર (ધ્વજક), બે પાર્શ્વ દલપત્રો (પક્ષક) અને બે અગ્ર દલપત્રોનો સમાવેશ થાય છે જે જોડાઈને હોડી જેવી રચના બનાવે છે, જેને નૌતલ (keel) અથવા કારિના કહેવામાં આવે છે. તેથી, નૌતલ એ વટાણાના પુષ્પોની લાક્ષણિકતા છે.

(C) પરિજાયા (perigynous) પુષ્પોમાં,સ્ત્રીકેસર મધ્યમાં સ્થિત હોય છે અને પુષ્પના અન્ય ભાગો પુષ્પાસન (thalamus) ની કિનારી પર લગભગ સમાન સ્તરે આવેલા હોય છે.
અહીં,બીજાશયને અર્ધઅધઃસ્થ (half-inferior) કહેવામાં આવે છે.
પરિજાયા પુષ્પોના ઉદાહરણોમાં $Plum$ (આલુ),$Rose$ (ગુલાબ) અને $Peach$ (પીચ) નો સમાવેશ થાય છે.
તેનાથી વિપરીત,$Cucumber$ (કાકડી) માં અધઃસ્થ બીજાશય (epigynous) હોય છે,જ્યારે $Cotton$ (કપાસ) માં ઊર્ધ્વસ્થ બીજાશય (hypogynous) હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Plum$ (આલુ) સાચો જવાબ છે.

(A) જ્યારે પુષ્પને માત્ર એક જ વિશિષ્ટ ઉર્ધ્વ સમતલ દ્વારા બે સમાન ભાગોમાં વિભાજિત કરી શકાય,ત્યારે તેને એકવ્યાસસમમિત (zygomorphic) પુષ્પ કહેવામાં આવે છે.
એકવ્યાસસમમિત પુષ્પોના ઉદાહરણોમાં વટાણા,વાલ,કેસિયા અને ગુલમહોરનો સમાવેશ થાય છે.
તેનાથી વિપરીત,નિયમિત પુષ્પ (ત્રિજ્યાસમમિત) પુષ્પોને કેન્દ્રમાંથી પસાર થતા કોઈપણ ત્રિજ્યાવર્તી સમતલ દ્વારા બે સમાન ભાગોમાં વિભાજિત કરી શકાય છે,જેમ કે રાઈ,ધતુરા અને ટામેટામાં જોવા મળે છે.

(D) સ્ત્રીકેસરચક્ર એ સ્ત્રીકેસરનું બનેલું હોય છે.
જ્યારે પુષ્પમાં ઘણા બધા સ્ત્રીકેસર હોય,ત્યારે તેને બહુસ્ત્રીકેસરી સ્થિતિ કહેવામાં આવે છે.
જો આ સ્ત્રીકેસરો એકબીજાથી મુક્ત હોય,તો તેને મુક્તસ્ત્રીકેસરી (apocarpous) સ્થિતિ કહેવાય છે.
$Aloe$ (કુંવારપાઠું) અને ટામેટા એ યુક્તસ્ત્રીકેસરી (syncarpous) વનસ્પતિઓ છે.
$Papaver$ (પેપાવર) પણ યુક્તસ્ત્રીકેસરી છે.
$Michelia$ (મચેલીયા) એ બહુસ્ત્રીકેસરી અને મુક્તસ્ત્રીકેસરી સ્ત્રીકેસરચક્રનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(D) અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસમાં,જરાયુ અક્ષીય હોય છે અને અંડકો બહુકોટરીય બીજાશયમાં તેની સાથે જોડાયેલા હોય છે.
આ પ્રકારનો જરાયુવિન્યાસ ટામેટા,લીંબુ અને જાસૂદ જેવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.

(A) ચાઇનારોઝ (જાસૂદ - $Hibiscus$ $rosa-sinensis$) માં:
$1$. પુષ્પો નિયમિત $(Actinomorphic)$ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેને કેન્દ્રમાંથી પસાર થતા કોઈપણ ત્રિજ્યાવર્તી સમતલમાં બે સમાન ભાગોમાં વિભાજિત કરી શકાય છે.
$2$. પુષ્પો અધોજાયી $(Hypogynous)$ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે સ્ત્રીકેસર સૌથી ઉપર હોય છે અને અન્ય પુષ્પીય ભાગો (વજ્રપત્રો,દલપત્રો,પુંકેસરો) સ્ત્રીકેસરની નીચે આવેલા હોય છે.
$3$. કલિકાન્તર વિન્યાસ વ્યાવૃત $(Twisted)$ પ્રકારનો હોય છે,જેમાં વજ્રપત્ર કે દલપત્રની એક ધાર તેની પછીના પત્રની ધાર પર આચ્છાદિત હોય છે.

(D) અધોજાયી પુષ્પ તે છે જેમાં સ્ત્રીકેસરચક્ર સૌથી ઉપરના સ્થાને હોય છે અને અન્ય ભાગો તેની નીચે આવેલા હોય છે. આ ઉચ્ચસ્થ બીજાશયની લાક્ષણિકતા છે.
$1$. કારેલાં: ઉપરજાયી (Epigynous)
$2$. રાઈ: અધોજાયી (Hypogynous)
$3$. રીંગણ: અધોજાયી
$4$. કોળું: ઉપરજાયી
$5$. જાસૂદ: અધોજાયી
$6$. લ્યુપીન: અધોજાયી
$7$. કાકડી: ઉપરજાયી
$8$. શણ: અધોજાયી
$9$. ચણા: અધોજાયી
$10$. જામફળ: ઉપરજાયી
$11$. કઠોળ: અધોજાયી
$12$. મરચા: અધોજાયી
$13$. આલુ: પરિજાયી (Perigynous)
$14$. પેઢુનીઆ: અધોજાયી
$15$. ટામેટા: અધોજાયી
$16$. ગુલાબ: પરિજાયી
$17$. વીધાનીઆ: અધોજાયી
$18$. બટાકા: અધોજાયી
$19$. કાંદા: અધોજાયી
$20$. કુંવારપાઠું: અધોજાયી
$21$. તુલીપ: અધોજાયી
અધોજાયી પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિઓની ગણતરી: રાઈ,રીંગણ,જાસૂદ,લ્યુપીન,શણ,ચણા,કઠોળ,મરચા,પેઢુનીઆ,ટામેટા,વીધાનીઆ,બટાકા,કાંદા,કુંવારપાઠું અને તુલીપ. કુલ સંખ્યા = $15$.

(B) પુષ્પકલિકામાં વજ્રપત્રો કે દલપત્રોની ગોઠવણીને કલિકાંતરવિન્યાસ (Aestivation) કહે છે.
આચ્છાદિત (Imbricate) કલિકાંતરવિન્યાસમાં,વજ્રપત્રો કે દલપત્રોની ધાર એકબીજાને આચ્છાદિત કરે છે પરંતુ કોઈ ચોક્કસ દિશામાં નહીં.
વ્યાવૃત (Twisted) કલિકાંતરવિન્યાસમાં,એક એકમની ધાર તેની બાજુના એકમની ધારને ચોક્કસ દિશામાં આચ્છાદિત કરે છે.
ધારાસ્પર્શી (Valvate) કલિકાંતરવિન્યાસમાં,વજ્રપત્રો કે દલપત્રો માત્ર એકબીજાની ધારને સ્પર્શે છે,આચ્છાદિત કરતા નથી.
પિચ્છફલકીય (Vexillary) કલિકાંતરવિન્યાસમાં,સૌથી મોટું દલપત્ર (ધ્વજક) બે પાશ્વીય દલપત્રો (પક્ષક) ને આચ્છાદિત કરે છે,જે બદલામાં બે સૌથી નાના અગ્રસ્થ દલપત્રો (નૌતલ) ને આચ્છાદિત કરે છે.

(C) ઉચ્ચસ્થ બીજાશય ધરાવતી વનસ્પતિઓની સંખ્યા નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક વનસ્પતિને તેના પુષ્પના પ્રકાર અને બીજાશયના સ્થાનના આધારે વર્ગીકૃત કરીએ છીએ:
$1$. જાસૂદ: ઉચ્ચસ્થ બીજાશય (અધોજાયી પુષ્પ).
$2$. રાઈ: ઉચ્ચસ્થ બીજાશય (અધોજાયી પુષ્પ).
$3$. રીંગણ: ઉચ્ચસ્થ બીજાશય (અધોજાયી પુષ્પ).
$4$. બટાટા: ઉચ્ચસ્થ બીજાશય (અધોજાયી પુષ્પ).
$5$. જામફળ: અધઃસ્થ બીજાશય (પરિજાયી/ઉપરજાયી પુષ્પ).
$6$. કાકડી: અધઃસ્થ બીજાશય (પરિજાયી/ઉપરજાયી પુષ્પ).
$7$. ડુંગળી: ઉચ્ચસ્થ બીજાશય (અધોજાયી પુષ્પ).
$8$. તુલીપ: ઉચ્ચસ્થ બીજાશય (અધોજાયી પુષ્પ).
ઉચ્ચસ્થ બીજાશય ધરાવતી વનસ્પતિઓની ગણતરી કરતા: જાસૂદ,રાઈ,રીંગણ,બટાટા,ડુંગળી અને તુલીપ.
કુલ સંખ્યા = $6$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસમાં,જરાયુ અક્ષીય હોય છે અને અંડકો બહુકોટરીય બીજાશયમાં તેની સાથે જોડાયેલા હોય છે.
અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસ ધરાવતી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણોમાં જાસૂદ,ટામેટા અને લીંબુનો સમાવેશ થાય છે.
- દારૂડી $(Argemone)$ માં ચર્મવર્તી (parietal) જરાયુવિન્યાસ જોવા મળે છે.
- ડાયેન્થસ $(Dianthus)$ માં મુક્ત કેન્દ્રસ્થ (free central) જરાયુવિન્યાસ જોવા મળે છે.
- વટાણા $(Pea)$ માં સીમાંત (marginal) જરાયુવિન્યાસ જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ (લીંબુ) છે.

(C) જ્યારે પુષ્પમાં માત્ર પુંકેસર (નર પ્રાજનનિક અંગ) અથવા માત્ર સ્ત્રીકેસરો (માદા પ્રાજનનિક અંગ) હાજર હોય, ત્યારે તેને એકલિંગી પુષ્પ કહેવામાં આવે છે।
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $\text{કાકડી}$ (Cucumis sativus) માં એકલિંગી પુષ્પો જોવા મળે છે, જેમાં વ્યક્તિગત પુષ્પો કાં તો નર (પુંકેસરી) અથવા માદા (સ્ત્રીકેસરી) હોય છે।
ડુંગળી, વટાણા અને જાસૂદમાં દ્વિલિંગી પુષ્પો હોય છે, જેમાં એક જ પુષ્પમાં પુંકેસર અને સ્ત્રીકેસરો બંને હાજર હોય છે।

(D) $Polyadelphous$ (બહુગુચ્છી) શબ્દ એવી સ્થિતિ દર્શાવે છે જેમાં પુંકેસરો બે કરતાં વધુ સમૂહોમાં જોડાયેલા હોય છે.
આ સ્થિતિ $Androecium$ (પુંકેસરચક્ર - પુષ્પનો નર પ્રાજનનિક ભાગ) નું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Rutaceae$ કુળમાં (જેમ કે $Citrus$ - લીંબુ વર્ગની વનસ્પતિઓ),પુંકેસરો ઘણા સમૂહોમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેથી,$polyadelphous$ શબ્દ $Androecium$ (પુંકેસરચક્ર) ને લાગુ પડે છે.

(D) જુદી જુદી લંબાઈના પુંકેસર ધરાવતી વનસ્પતિઓ નક્કી કરવા માટે,આપણે ડાયડાયનેમસ (બે લાંબા,બે ટૂંકા) અથવા ટેટ્રાડાયનેમસ (ચાર લાંબા,બે ટૂંકા) પુંકેસર જેવી સ્થિતિઓ તપાસવી પડે.
$1$. $Indigofera$: પુંકેસર સમાન લંબાઈના હોય છે.
$2$. $Sesbania$: પુંકેસર સમાન લંબાઈના હોય છે.
$3$. $Salvia$: ડાયડાયનેમસ સ્થિતિ દર્શાવે છે (જુદી જુદી લંબાઈના પુંકેસર).
$4$. $Allium$: પુંકેસર સમાન લંબાઈના હોય છે.
$5$. $Aloe$: પુંકેસર સમાન લંબાઈના હોય છે.
$6$. $Mustard$ (રાઈ): ટેટ્રાડાયનેમસ સ્થિતિ દર્શાવે છે (જુદી જુદી લંબાઈના પુંકેસર).
$7$. $Groundnut$ (મગફળી): પુંકેસર સમાન લંબાઈના હોય છે.
$8$. $Radish$ (મૂળો): ટેટ્રાડાયનેમસ સ્થિતિ દર્શાવે છે (જુદી જુદી લંબાઈના પુંકેસર).
$9$. $Gram$ (ચણા): પુંકેસર સમાન લંબાઈના હોય છે.
$10$. $Turnip$ (સલગમ): ટેટ્રાડાયનેમસ સ્થિતિ દર્શાવે છે (જુદી જુદી લંબાઈના પુંકેસર).
આમ,$Salvia$,$Mustard$,$Radish$ અને $Turnip$ એમ કુલ $4$ વનસ્પતિઓમાં પુંકેસર જુદી જુદી લંબાઈના હોય છે.

(C) જ્યારે પુષ્પને તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતા કોઈપણ અરીય સમતલ દ્વારા બે સમાન ભાગોમાં વિભાજિત કરી શકાય,ત્યારે તેને નિયમિત પુષ્પ (Actinomorphic symmetry) કહેવામાં આવે છે.
નિયમિત પુષ્પ ધરાવતા પુષ્પોના ઉદાહરણોમાં રાઈ $(Brassica)$,ધતૂરો અને મરચીનો સમાવેશ થાય છે.
વટાણા $(Pisum)$,કેશિયા $(Cassia)$ અને ટ્રાયફોલિયમ $(Trifolium)$ માં દ્વિપાર્શ્વ સમરચના (Zygomorphic symmetry) જોવા મળે છે,જેમાં પુષ્પને માત્ર એક જ વિશિષ્ટ ઉર્ધ્વ સમતલ દ્વારા બે સમાન ભાગોમાં વિભાજિત કરી શકાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $Brassica$ છે.

(C) મુક્ત કેન્દ્રસ્થ જરાયુવિન્યાસમાં,અંડકો મધ્ય અક્ષ પર ગોઠવાયેલા હોય છે અને તેમાં આંતરપટલ (septa) ગેરહાજર હોય છે. આ પ્રકારનો જરાયુવિન્યાસ મુખ્યત્વે કેરીઓફાયલેસી (Caryophyllaceae) અને પ્રિમ્યુલેસી (Primulaceae) કુળની વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Dianthus$ (ડાયેન્થસ) એ કેરીઓફાયલેસી કુળની વનસ્પતિ છે અને તેમાં મુક્ત કેન્દ્રસ્થ જરાયુવિન્યાસ જોવા મળે છે. $Brassica$ (બ્રાસિકા) માં અક્ષવર્તી (parietal),$Citrus$ (લીંબુ) માં સ્તંભીય (axile) અને $Argemone$ (દારૂડી) માં અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસ જોવા મળે છે.

(B) ફેબેસી (Fabaceae) કુળ (ઉપકુળ પેપિલિઓનેસીય) માં,દલચક્ર પતંગીયાકાર હોય છે,જે પાંચ દલપત્રોનું બનેલું હોય છે.
આ દલપત્રો પિચ્છફલકીય કલિકાંતરવિન્યાસ (vexillary aestivation) પદ્ધતિમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેમાં એક મોટું પશ્ચ દલપત્ર હોય છે જેને $Vexillum$ (ધ્વજક) કહેવાય છે,બે પાર્શ્વ દલપત્રોને $Wings$ (પક્ષક) કહેવાય છે,અને બે અગ્ર દલપત્રો જોડાઈને નૌકા જેવી રચના બનાવે છે જેને $Keel$ (નૌકાદલ અથવા $Carina$) કહેવાય છે.
તેથી,લાક્ષણિક પશ્ચ દલપત્રને $Vexillum$ અથવા $Standard$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) ચર્મવર્તી જરાયુવિન્યાસ (Parietal) માં,અંડકો બીજાશયની અંદરની દીવાલ પર અથવા પરિઘવર્તી ભાગમાં વિકાસ પામે છે.
આ પ્રકારના જરાયુવિન્યાસમાં,બીજાશય એકકોટરીય (unilocular) હોય છે,પરંતુ કૂટપટ (replum) ના નિર્માણને કારણે તે દ્વિ-કોટરીય બની શકે છે.

(B) પરિજાયી (Perigyny) માં,સ્ત્રીકેસરચક્ર કેન્દ્રમાં સ્થિત હોય છે અને પુષ્પના અન્ય ભાગો પુષ્પાસનની કિનારી પર લગભગ સમાન સ્તરે આવેલા હોય છે.
આ સ્થિતિમાં,બીજાશયને અર્ધ-અધસ્થ (half-inferior) કહેવામાં આવે છે.
પરિજાયી પુષ્પોના ઉદાહરણોમાં પ્લમ,ગુલાબ અને પીચનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,આપેલા વિધાનો પરિજાયી સ્થિતિનું વર્ણન કરે છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. તલસ્થ જરાયુવિન્યાસ (Basal): આ પ્રકારમાં,જરાયુ અંડાશયના તળિયે વિકસે છે અને તેની સાથે એક અંડક જોડાયેલું હોય છે. ઉદાહરણ: સૂર્યમુખી,ગલગોટો.
$2$. અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસ (Axile): આ પ્રકારમાં,જરાયુ અક્ષીય હોય છે અને બહુકોટરીય બીજાશયમાં અંડકો તેની સાથે જોડાયેલા હોય છે. ઉદાહરણ: જાસૂદ,ટામેટાં,લીંબુ.
$3$. ચર્મવર્તી જરાયુવિન્યાસ (Parietal): આ પ્રકારમાં,અંડકો અંડાશયની અંદરની દીવાલ પર અથવા પરિઘીય ભાગ પર વિકસે છે. ઉદાહરણ: રાઈ,આર્જેમોન.
$4$. મુક્ત કેન્દ્રસ્થ (Free central) જરાયુવિન્યાસ: આ પ્રકારમાં,અંડકો કેન્દ્રસ્થ અક્ષ પર ગોઠવાયેલા હોય છે અને તેમાં આંતરપટલ ગેરહાજર હોય છે. ઉદાહરણ: ડાયન્થસ,પ્રિમરોઝ.
તેથી,સાચી જોડ છે: $(a)-(iv), (b)-(ii), (c)-(i), (d)-(iii)$.

(N/A) પુષ્પકલિકામાં વજ્રપત્રો અથવા દલપત્રોની અન્ય સભ્યોની સાપેક્ષમાં ગોઠવણીની રીતને કલિકાંતરવિન્યાસ (Aestivation) કહેવામાં આવે છે.
વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા મુખ્ય પ્રકારો નીચે મુજબ છે:
$1$. ધારાસ્પર્શી (Valvate): જ્યારે વજ્રપત્રો કે દલપત્રો એકબીજાને કિનારીએથી માત્ર સ્પર્શતા હોય અને એકબીજા પર ચઢેલા ન હોય.
$2$. વ્યાવૃત (Twisted): જો એક પત્રની કિનારી તેની પછીના પત્રની કિનારી પર ચઢેલી હોય.
$3$. આચ્છાદિત (Imbricate): જો વજ્રપત્રો કે દલપત્રોની કિનારીઓ એકબીજા પર ચઢેલી હોય પરંતુ કોઈ ચોક્કસ દિશામાં ન હોય.
$4$. પિચ્છફલકીય (Vexillary): વટાણા અને વાલના પુષ્પોમાં પાંચ દલપત્રો હોય છે; સૌથી મોટું (ધ્વજક) બે પાશ્વીય દલપત્રો (પક્ષક) પર ચઢેલું હોય છે,જે બદલામાં બે સૌથી નાના અગ્ર દલપત્રો (નૌતલ) પર ચઢેલા હોય છે.

(N/A) જરાયુવિન્યાસ એટલે અંડાશયની અંદર અંડકોની ગોઠવણી. તે મુખ્યત્વે પાંચ પ્રકારના હોય છે:
$(A)$ સીમાંત (Marginal) જરાયુવિન્યાસ:
અંડાશયની વક્ષ સીવણ (ventral suture) પર જરાયુ એક કટક બનાવે છે અને અંડકો આ કટક પર બે હરોળમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. આ પ્રકારનો જરાયુવિન્યાસ વટાણામાં જોવા મળે છે.
$(B)$ ચર્મવત (Parietal) જરાયુવિન્યાસ:
જ્યારે અંડકો અંડાશયની અંદરની દીવાલ પર અથવા પરિઘવર્તી ભાગ પર વિકાસ પામે છે,ત્યારે તેને ચર્મવત જરાયુવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
$(C)$ અક્ષવર્તી (Axile) જરાયુવિન્યાસ:
અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસમાં,જરાયુ અક્ષીય હોય છે અને અંડકો બહુકોટર અંડાશયમાં તેની સાથે જોડાયેલા હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે જાસૂદ,ટામેટા અને લીંબુ.
$(D)$ તલીય (Basal) જરાયુવિન્યાસ:
અંડાશયના તળિયે જરાયુનો વિકાસ થાય છે અને તેની સાથે એક જ અંડક જોડાયેલું હોય છે. તે સૂર્યમુખી અને ગલગોટામાં જોવા મળે છે.
$(E)$ મુક્ત કેન્દ્રસ્થ (Free central) જરાયુવિન્યાસ:
મુક્ત કેન્દ્રસ્થ જરાયુવિન્યાસમાં,અંડકો મધ્ય અક્ષ પર ગોઠવાયેલા હોય છે અને તેમાં આંતરપટલ (septa) ગેરહાજર હોય છે. આ પ્રકારનો જરાયુવિન્યાસ ડાયન્થસ અને પ્રિમરોઝમાં જોવા મળે છે.

(N/A) પુષ્પાસન પર બીજાશયના સાપેક્ષમાં વજ્રપત્ર,દલચક્ર અને પુંકેસરચક્રના સ્થાનના આધારે પુષ્પોને ત્રણ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. અધોજાયી (Hypogynous): આ પ્રકારના પુષ્પોમાં સ્ત્રીકેસરચક્ર સૌથી ઉપરના સ્થાને હોય છે જ્યારે અન્ય પુષ્પીય ભાગો તેની નીચે આવેલા હોય છે. અહીં બીજાશય ઉચ્સ્થ (superior) કહેવાય છે. ઉદાહરણ: જાસૂદ,રાઈ અને રીંગણ.
$2$. પરિજાયી (Perigynous): આ પ્રકારના પુષ્પોમાં સ્ત્રીકેસરચક્ર કેન્દ્રમાં હોય છે અને અન્ય પુષ્પીય ભાગો પુષ્પાસનની કિનારી પર સમાન સ્તરે ગોઠવાયેલા હોય છે. અહીં બીજાશય અર્ધ-અધસ્થ (half-inferior) કહેવાય છે. ઉદાહરણ: જરદાળુ (Plum),ગુલાબ અને પીચ.
$3$. ઉપરજાયી (Epigynous): આ પ્રકારના પુષ્પોમાં પુષ્પાસનની કિનારી ઉપરની તરફ વૃદ્ધિ પામી બીજાશયને સંપૂર્ણપણે ઘેરી લે છે અને તેની સાથે જોડાય છે. અન્ય પુષ્પીય ભાગો બીજાશયની ઉપરથી ઉદ્ભવે છે. અહીં બીજાશય અધસ્થ (inferior) કહેવાય છે. ઉદાહરણ: જામફળ,કાકડી અને સૂર્યમુખીના કિરણ પુષ્પકો.

(N/A) જરાયુવિન્યાસ (Placentation) એટલે પુષ્પના બીજાશયમાં અંડકોની ગોઠવણી.
તે મુખ્યત્વે પાંચ પ્રકારના હોય છે: સીમાંત (marginal),તલીય (basal),ચર્મવત (parietal),અક્ષવર્તી (axile) અને મુક્ત કેન્દ્રસ્થ (free central).

(N/A) નિયમિત પુષ્પ (Actinomorphic): નિયમિત પુષ્પો એવા પુષ્પો છે જેને પુષ્પના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતા કોઈપણ ત્રિજ્યાવર્તી સમતલ દ્વારા બે સમાન ભાગોમાં વિભાજિત કરી શકાય છે. આ પ્રકારની સંમિતિને ત્રિજ્યાવર્તી સંમિતિ કહેવામાં આવે છે. નિયમિત પુષ્પોના ઉદાહરણોમાં રાઈ,ધતૂરો અને મરચીનો સમાવેશ થાય છે.

(N/A) ઝાયગોમોર્ફિક પુષ્પો એવા પુષ્પો છે જેમને માત્ર એક જ ઊભી ધરી (vertical plane) દ્વારા બે સમાન ભાગોમાં વિભાજિત કરી શકાય છે. આ પ્રકારની સંમિતિને દ્વિપાર્શ્વ સંમિતિ (bilateral symmetry) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઝાયગોમોર્ફિક પુષ્પોના ઉદાહરણોમાં વટાણા,કઠોળ,કેસિયા અને ગુલમહોરનો સમાવેશ થાય છે.

(N/A) ઉચ્ચસ્થ બીજાશય ($Superior$ $ovary$) એ પુષ્પની એવી સ્થિતિ છે જેમાં સ્ત્રીકેસરચક્ર $(gynoecium)$ સૌથી ઉપરના સ્થાને હોય છે,જ્યારે અન્ય પુષ્પીય ભાગો (વજ્રપત્રો,દલપત્રો અને પુંકેસરો) તેની નીચે ગોઠવાયેલા હોય છે. આ પ્રકારની ગોઠવણી ધરાવતા પુષ્પને અધોજાયી $(hypogynous)$ પુષ્પ કહેવામાં આવે છે. ઉચ્ચસ્થ બીજાશય ધરાવતી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણોમાં રીંગણ,રાઈ અને જાસૂદનો સમાવેશ થાય છે.

(N/A) પરિજાયી (Perigynous) પુષ્પ:
પરિજાયી પુષ્પમાં,સ્ત્રીકેસરચક્ર કેન્દ્રમાં સ્થિત હોય છે અને બાકીના પુષ્પીય ભાગો (વજ્રપત્રો,દલપત્રો અને પુંકેસરો) પુષ્પાસનના કિનારી પર લગભગ સમાન સ્તરે ગોઠવાયેલા હોય છે.
આવા પુષ્પોમાં બીજાશય અર્ધ-અધસ્થ (half-inferior) કહેવાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે $Plum$ (આલુ),$Rose$ (ગુલાબ) અને $Peach$ (આડુ) નો સમાવેશ થાય છે.

(N/A) $Epipetalous$ $Stamen$ (દલલગ્ન પુંકેસર):
જ્યારે પુંકેસર દલપત્રો સાથે જોડાયેલા હોય,ત્યારે તેને $Epipetalous$ (દલલગ્ન) પુંકેસર કહેવામાં આવે છે.
આ સ્થિતિ સામાન્ય રીતે રીંગણ ($Solanum$ $melongena$) જેવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.

(N/A)

એપોકાર્પસ (મુક્તસ્ત્રીકેસરી) બીજાશય	સિનકાર્પસ (યુક્તસ્ત્રીકેસરી) બીજાશય
$(1)$ જે પુષ્પોમાં એપોકાર્પસ બીજાશય હોય છે તેમાં એક કરતાં વધુ સ્ત્રીકેસર હોય છે અને આ સ્ત્રીકેસરો મુક્ત હોય છે.	$(1)$ જે પુષ્પોમાં સિનકાર્પસ બીજાશય હોય છે તેમાં એક કરતાં વધુ સ્ત્રીકેસર હોય છે,પરંતુ આ સ્ત્રીકેસરો એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$(2)$ ઉદાહરણ તરીકે કમળ અને ગુલાબના પુષ્પો.	$(2)$ ઉદાહરણ તરીકે ટામેટા અને રાઈના પુષ્પો.

(N/A) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પુષ્પના ભાગો :
$\rightarrow$ પુષ્પ એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પ્રાજનનિક એકમ છે,જે લિંગી પ્રજનન માટે હોય છે.
$\rightarrow$ તે એક મધ્ય અક્ષ ધરાવે છે અને પુષ્પદંડ (pedicel) દ્વારા પ્રકાંડ સાથે જોડાયેલું હોય છે.
$\rightarrow$ પુષ્પદંડના ફૂલેલા છેડાને પુષ્પાસન (thalamus) કહે છે. તેના પર ચાર પ્રકારના ચક્રો ક્રમશઃ ગોઠવાયેલા હોય છે.
$\rightarrow$ આ ચક્રો વજ્રચક્ર (calyx),દલચક્ર (corolla),પુંકેસરચક્ર (androecium) અને સ્ત્રીકેસરચક્ર (gynoecium) છે.
$\rightarrow$ વજ્રચક્ર અને દલચક્ર સહાયક અંગો છે,જ્યારે પુંકેસરચક્ર અને સ્ત્રીકેસરચક્ર પ્રાજનનિક અંગો છે.
$(i)$ વજ્રચક્ર: પુષ્પનું સૌથી બહારનું ચક્ર,જે વજ્રપત્રોનું બનેલું હોય છે. વજ્રપત્રો સામાન્ય રીતે લીલા અને પર્ણ જેવા હોય છે,જે કલિકા અવસ્થામાં પુષ્પનું રક્ષણ કરે છે. વજ્રચક્ર યુક્તવજ્રપત્રી (gamosepalous) અથવા મુક્તવજ્રપત્રી (polysepalous) હોઈ શકે છે.
$(ii)$ દલચક્ર: વજ્રચક્રની અંદર આવેલું ચક્ર,જે દલપત્રોનું બનેલું હોય છે. દલપત્રો ઘણીવાર તેજસ્વી રંગના હોય છે અને પરાગનયન માટે કીટકોને આકર્ષે છે. દલચક્ર મુક્તદલપત્રી (polypetalous) અથવા યુક્તદલપત્રી (gamopetalous) હોઈ શકે છે.
$\rightarrow$ દલચક્ર વિવિધ આકારો અને રંગો ધરાવે છે,જેમ કે નળાકાર,ઘંટ આકાર,ગળણી આકાર અથવા ચક્રાકાર.
$\rightarrow$ જે પુષ્પમાં પુંકેસરચક્ર અને સ્ત્રીકેસરચક્ર બંને હાજર હોય તેને દ્વિલિંગી પુષ્પ કહે છે.
$\rightarrow$ જે પુષ્પમાં માત્ર પુંકેસર અથવા માત્ર સ્ત્રીકેસરો હોય તેને એકલિંગી પુષ્પ કહે છે.

(N/A) પુષ્પકલિકામાં વજ્રપત્રો અથવા દલપત્રોની ગોઠવણીની પદ્ધતિને કલિકાંતરવિન્યાસ (Aestivation) કહે છે.
તેના પ્રકારો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ ધારાસ્પર્શી (Valvate): જ્યારે વજ્રપત્રો કે દલપત્રો એકબીજાની કિનારીએ માત્ર સ્પર્શતા હોય અને એકબીજા પર આચ્છાદિત ન થતા હોય,ત્યારે તેને ધારાસ્પર્શી કહે છે,દા.ત.,આંકડો $(Calotropis)$.
$(ii)$ વ્યાવૃત (Twisted): જો એક વજ્રપત્ર કે દલપત્રની કિનારી તેની પછીના પત્રની કિનારી પર આચ્છાદિત હોય,તો તેને વ્યાવૃત કહે છે,દા.ત.,જાસૂદ,ભીંડા અને કપાસ.
$(iii)$ આચ્છાદિત (Imbricate): જો વજ્રપત્રો કે દલપત્રોની કિનારીઓ એકબીજા પર આચ્છાદિત હોય પરંતુ કોઈ ચોક્કસ દિશામાં ન હોય,તો તેને આચ્છાદિત કહે છે,દા.ત.,ગલતોરો $(Cassia)$ અને ગુલમહોર.
$(iv)$ પિચ્છફલકીય અથવા પતંગીયાકાર (Vexillary or Papilionaceous): વટાણા અને વાલના પુષ્પોમાં પાંચ દલપત્રો હોય છે; સૌથી મોટું (ધ્વજક) બે પાર્શ્વ દલપત્રો (પક્ષક) પર આચ્છાદિત હોય છે,જે બદલામાં બે સૌથી નાના અગ્રસ્થ દલપત્રો (નૌતલ) પર આચ્છાદિત હોય છે. આ પ્રકારના કલિકાંતરવિન્યાસને પિચ્છફલકીય અથવા પતંગીયાકાર કહે છે.

(A-D) $\rightarrow$ પુંકેસરચક્ર એ પુંકેસરોનું બનેલું હોય છે,જે ફૂલના નર પ્રાજનનિક અંગો છે.
$\rightarrow$ દરેક પુંકેસર તંતુ અને પરાગાશયનું બનેલું હોય છે.
$\rightarrow$ પુંકેસરના જોડાણના આધારે,તેનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$\rightarrow$ $1$. મુક્તપુંકેસરી (Polyandrous): જ્યારે ફૂલમાં પુંકેસરો મુક્ત રહે છે,ત્યારે તેને મુક્તપુંકેસરી કહેવાય છે.
$\rightarrow$ $2$. એકગુચ્છી (Monoadelphous): જ્યારે પુંકેસરો એક સમૂહ કે જૂથમાં જોડાયેલા હોય,ત્યારે તેને એકગુચ્છી કહેવાય છે,દા.ત.,જાસૂદ.
$\rightarrow$ $3$. દ્વિગુચ્છી (Diadelphous): જ્યારે પુંકેસરો બે જૂથમાં જોડાયેલા હોય,ત્યારે તેને દ્વિગુચ્છી કહેવાય છે,દા.ત.,વટાણા.
$\rightarrow$ $4$. બહુગુચ્છી (Polydelphous): જ્યારે પુંકેસરો બેથી વધુ જૂથોમાં જોડાયેલા હોય,ત્યારે તેને બહુગુચ્છી પુંકેસર કહેવાય છે,દા.ત.,લીંબુ.
$\rightarrow$ આ ઉપરાંત,જોડાણના આધારે: દલલગ્ન (દલપત્રો સાથે જોડાયેલ,દા.ત.,રીંગણ) અને પરિપુષ્પલગ્ન (પરિપુષ્પચક્ર સાથે જોડાયેલ,દા.ત.,લીલી).

(N/A) $\rightarrow$ સ્ત્રીકેસરચક્ર: તે પુષ્પનો માદા પ્રાજનનિક ભાગ છે અને તે એક અથવા વધુ સ્ત્રીકેસરો (carpels) નું બનેલું હોય છે.
$\rightarrow$ સ્ત્રીકેસર ત્રણ ભાગો ધરાવે છે: બીજાશય (ovary),પરાગવાહિની (style) અને પરાગાસન (stigma).
$\rightarrow$ બીજાશય એ ફૂલેલો નીચેનો ભાગ છે,જેના પર લાંબી નળી જેવો ભાગ પરાગવાહિની તરીકે ઓળખાય છે.
$\rightarrow$ પરાગવાહિની બીજાશયને પરાગાસન સાથે જોડે છે.
$\rightarrow$ પરાગાસન સામાન્ય રીતે પરાગવાહિનીના ટોચના ભાગે હોય છે અને તે પરાગરજ માટે ગ્રહણશીલ સપાટી તરીકે કાર્ય કરે છે.
$\rightarrow$ દરેક બીજાશયમાં એક અથવા વધુ અંડકો (ovules) હોય છે જે ચપટા,ગાદી જેવા જરાયુ (placenta) સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$\rightarrow$ સ્ત્રીકેસરચક્રના પ્રકારો:
$\rightarrow$ જ્યારે સ્ત્રીકેસરચક્રમાં માત્ર એક જ સ્ત્રીકેસર હોય,ત્યારે તેને એકસ્ત્રીકેસરી (monocarpellary) કહેવાય છે,દા.ત.,વટાણા.
$\rightarrow$ જ્યારે સ્ત્રીકેસરચક્રમાં એક કરતાં વધુ સ્ત્રીકેસર હોય,ત્યારે તેને બહુસ્ત્રીકેસરી (polycarpellary) કહેવાય છે.
$\rightarrow$ બહુસ્ત્રીકેસરી સ્ત્રીકેસરચક્રમાં જો બધા સ્ત્રીકેસર એકબીજાથી મુક્ત હોય,તો તેને મુક્તસ્ત્રીકેસરી (Apocarpous) કહેવાય છે,દા.ત.,કમળ,ગુલાબ.
$\rightarrow$ જો બધા સ્ત્રીકેસર જોડાયેલા હોય,તો તેને યુક્તસ્ત્રીકેસરી (Syncarpous) કહેવાય છે. આવા કિસ્સામાં માત્ર એક જ બીજાશય હોય છે,દા.ત.,ટામેટાં,રાઈ.
$\rightarrow$ ફલન પછી,અંડકો બીજમાં વિકસે છે અને બીજાશય ફળમાં પરિણમે છે.

(N/A) $\rightarrow$ બીજાશયમાં એક કે તેથી વધુ અંડકો એક ચપટી ગાદી જેવી રચના સાથે જોડાયેલા હોય છે,જેને જરાયુ (Placenta) કહે છે.
$\rightarrow$ બીજાશયની અંદર અંડકોની ગોઠવણીને જરાયુવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
$\rightarrow$ જરાયુવિન્યાસના પ્રકારો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ ધારાવર્તી (Marginal): આ પ્રકારમાં,જરાયુ બીજાશયની વક્ષ સેવની (ventral suture) પર એક ધાર બનાવે છે અને અંડકો આ ધાર પર બે હરોળમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,ઉદા. વટાણા,કઠોળ.
$(ii)$ અક્ષવર્તી (Axile): જ્યારે જરાયુ અક્ષીય હોય અને બહુકોટરીય બીજાશયમાં અંડકો તેની સાથે જોડાયેલા હોય,ત્યારે તેને અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસ કહેવાય છે,ઉદા. જાસૂદ,ટામેટાં અને લીંબુ.
$(iii)$ ચર્મવર્તી જરાયુવિન્યાસ (Parietal): આ પ્રકારમાં,અંડકો બીજાશયની અંદરની દીવાલ પર અથવા તેના પરિઘીય ભાગ પર વિકાસ પામે છે. બીજાશય એક-કોટરયુક્ત હોય છે પરંતુ કૂટપટ (false septum) ના નિર્માણને કારણે તે બે-કોટરયુક્ત બને છે,ઉદા. રાઈ અને આર્જેમોન.
$(iv)$ મુક્તકેન્દ્રસ્થ (Free central): જ્યારે અંડકો કેન્દ્રીય ધરી પર ગોઠવાયેલા હોય અને પટલ ગેરહાજર હોય,ત્યારે બીજાશય એક-કોટરયુક્ત હોય છે; આને મુક્તકેન્દ્રસ્થ જરાયુવિન્યાસ કહેવાય છે,ઉદા. ડાયન્થસ અને પ્રિમરોઝ.
$(v)$ તલસ્થ જરાયુવિન્યાસ (Basal): આ પ્રકારમાં,જરાયુ બીજાશયના તળિયે વિકાસ પામે છે અને તેની સાથે એક જ અંડક જોડાયેલું હોય છે,ઉદા. સૂર્યમુખી,ઘઉં.

(A-D) સ્ત્રીકેસરચક્ર એ પુષ્પનો માદા પ્રાજનનિક ભાગ છે,જે એક અથવા વધુ સ્ત્રીકેસરો (carpels) ધરાવે છે. તેનું વર્ગીકરણ બે માપદંડોના આધારે કરવામાં આવે છે:
$1$. સ્ત્રીકેસરોની સંખ્યાના આધારે:
- $Monocarpellary$ (એકસ્ત્રીકેસરી): સ્ત્રીકેસરચક્ર એક જ સ્ત્રીકેસર ધરાવે છે (દા.ત.,વટાણા).
- $Bicarpellary$ (દ્વિસ્ત્રીકેસરીય): સ્ત્રીકેસરચક્ર બે સ્ત્રીકેસરો ધરાવે છે.
- $Tricarpellary$ (ત્રિસ્ત્રીકેસરીય): સ્ત્રીકેસરચક્ર ત્રણ સ્ત્રીકેસરો ધરાવે છે.
- $Multicarpellary$ (બહુસ્ત્રીકેસરી): સ્ત્રીકેસરચક્ર ઘણા સ્ત્રીકેસરો ધરાવે છે.
$2$. સ્ત્રીકેસરના જોડાણના આધારે:
- $Apocarpous$ (મુક્તસ્ત્રીકેસરી): જ્યારે સ્ત્રીકેસરો મુક્ત હોય છે (દા.ત.,ગુલાબ,કમળ).
- $Syncarpous$ (યુક્તસ્ત્રીકેસરી): જ્યારે સ્ત્રીકેસરો એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે (દા.ત.,ટામેટા,રાઈ).

(N/A) $(i)$ અધોજાયી પુષ્પમાં પુષ્પાસન શંકુ આકારનું બને છે,તેથી બીજાશય સૌથી ઉપરના સ્થાને ગોઠવાયેલું હોય છે. આવા બીજાશયને ઉચ્ચસ્થ બીજાશય કહે છે અને પુષ્પના અન્ય ભાગો બીજાશયની નીચેથી ઉદ્ભવે છે,તેથી આ પુષ્પને અધોજાયી પુષ્પ કહેવામાં આવે છે.
$(ii)$ એકદળી વનસ્પતિઓમાં,ભ્રૂણીય પ્રદેશમાં એક મોટું અને ઢાલ આકારનું બીજપત્ર આવેલું હોય છે,જેને વરુથિકા (Scutellum) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(N/A) એક લાક્ષણિક આવૃતબીજધારી પુષ્પમાં બહારથી અંદરની તરફ ક્રમશઃ ચાર ચક્રો આવેલા હોય છે:
$(a)$ વજ્રચક્ર (Calyx): તે પુષ્પનું સૌથી બહારનું ચક્ર છે. તેના એકમોને વજ્રપત્રો (sepals) કહે છે. તે સામાન્ય રીતે લીલા રંગના હોય છે અને કલિકા અવસ્થામાં પુષ્પનું રક્ષણ કરે છે.
$(b)$ દલચક્ર (Corolla): તે બીજું ચક્ર છે,જે દલપત્રોનું બનેલું હોય છે. પરાગનયન માટે કીટકોને આકર્ષવા માટે તે સામાન્ય રીતે તેજસ્વી રંગના હોય છે.
$(c)$ પુંકેસરચક્ર (Androecium): તે ત્રીજું ચક્ર છે,જે પુંકેસરોનું બનેલું હોય છે. તે નર પ્રાજનનિક અંગ છે. દરેક પુંકેસર તંતુ અને પરાગાશય ધરાવે છે,જેમાં પરાગકોથળી અને પરાગરજ હોય છે.
$(d)$ સ્ત્રીકેસરચક્ર (Gynoecium): તે સૌથી અંદરનું ચક્ર છે,જે એક અથવા વધુ સ્ત્રીકેસરોનું બનેલું હોય છે. તે માદા પ્રાજનનિક અંગ છે,જે બીજાશય,પરાગવાહિની અને પરાગાસન ધરાવે છે.

(N/A) $\Rightarrow$ જરાયુ એ બીજાશયની અંદર આવેલી એક પોચી,ગાદી જેવી પેશી છે જેની સાથે અંડકો જોડાયેલા હોય છે.
$\Rightarrow$ બીજાશયમાં અંડકોની ગોઠવણીને જરાયુવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે. જરાયુવિન્યાસના મુખ્ય પ્રકારો સીમાંત (marginal),અક્ષવર્તી (axile),ચર્મવર્તી જરાયુવિન્યાસ (parietal),મુક્ત કેન્દ્રસ્થ (free central) અને તલસ્થ જરાયુવિન્યાસ (basal) છે.
$\Rightarrow$ સીમાંત જરાયુવિન્યાસ: આ પ્રકારમાં,જરાયુ બીજાશયની વક્ષ સેવની (ventral suture) પર એક ધાર બનાવે છે અને અંડકો આ ધાર પર બે હરોળમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેમ કે વટાણામાં.
$\Rightarrow$ અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસ: આ પ્રકારમાં,જરાયુ અક્ષીય હોય છે અને બહુકોટરીય બીજાશયમાં અંડકો તેની સાથે જોડાયેલા હોય છે,જેમ કે જાસૂદ,ટામેટા અને લીંબુમાં.
$\Rightarrow$ ચર્મવર્તી જરાયુવિન્યાસ: આ પ્રકારમાં,અંડકો બીજાશયની અંદરની દીવાલ પર અથવા પરિઘવર્તી ભાગ પર વિકાસ પામે છે. બીજાશય એકકોટરી હોય છે પરંતુ કૂટપટ (false septum) ના નિર્માણને કારણે તે દ્વિ-કોટરી બની શકે છે,જેમ કે રાઈ અને આર્જેમોનમાં.
$\Rightarrow$ મુક્ત કેન્દ્રસ્થ જરાયુવિન્યાસ: આ પ્રકારમાં,અંડકો કેન્દ્રસ્થ અક્ષ પર ગોઠવાયેલા હોય છે અને આંતરપટલ (septa) ગેરહાજર હોય છે,તેથી બીજાશય એકકોટરી હોય છે,જેમ કે ડાયન્થસ અને પ્રિમ્યુલામાં.
$\Rightarrow$ તલસ્થ જરાયુવિન્યાસ: આ પ્રકારમાં,જરાયુ બીજાશયના તળિયે વિકાસ પામે છે અને તેની સાથે એક જ અંડક જોડાયેલું હોય છે,જેમ કે સૂર્યમુખી અને ગલગોટામાં.

(N/A) ફળની અંદર બીજની ગોઠવણી પુષ્પના બીજાશયમાં રહેલા જરાયુવિન્યાસ (placentation) ના પ્રકાર દ્વારા નક્કી થાય છે.
$1$. વટાણાના છોડમાં,બીજાશય એકસ્ત્રીકેસરી (monocarpellary) હોય છે અને તેમાં સીમાંત જરાયુવિન્યાસ (marginal placentation) જોવા મળે છે. અંડકો વક્ષ સેવની (ventral suture) પર જરાયુ સાથે જોડાયેલા હોય છે,જેના પરિણામે બીજ એક હારમાં ગોઠવાયેલા જોવા મળે છે.
$2$. ટામેટાના છોડમાં,બીજાશય બહુસ્ત્રીકેસરી (multicarpellary) અને યુક્તસ્ત્રીકેસરી (syncarpous) હોય છે,જેમાં અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસ (axile placentation) હોય છે. અંડકો બહુકોટરીય બીજાશયમાં મધ્ય અક્ષ સાથે જોડાયેલા હોય છે. જેમ જેમ ફળ પરિપક્વ થાય છે,તેમ તેમ આંતરિક વિભાજન ઓછું સ્પષ્ટ બને છે અને બીજ ફળના માંસલ,રસદાર ગર્ભમાં વેરવિખેર દેખાય છે.