Distribution of Electrons and Valency Questions in Gujarati

કાર્બન પરમાણુમાં કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $6$ છે. કાર્બન પરમાણુમાં ઇલેક્ટ્રોનની વહેંચણી નીચે મુજબ છે:
પ્રથમ કક્ષા અથવા $K$-કોષ $= 2$ ઇલેક્ટ્રોન
બીજી કક્ષા અથવા $L$-કોષ $= 4$ ઇલેક્ટ્રોન
આમ,કાર્બન પરમાણુમાં ઇલેક્ટ્રોનની વહેંચણી $2, 4$ તરીકે લખી શકાય.
સોડિયમ પરમાણુમાં કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $11$ છે. સોડિયમ પરમાણુમાં ઇલેક્ટ્રોનની વહેંચણી નીચે મુજબ છે:
પ્રથમ કક્ષા અથવા $K$-કોષ $= 2$ ઇલેક્ટ્રોન
બીજી કક્ષા અથવા $L$-કોષ $= 8$ ઇલેક્ટ્રોન
ત્રીજી કક્ષા અથવા $M$-કોષ $= 1$ ઇલેક્ટ્રોન
આમ,સોડિયમ પરમાણુમાં ઇલેક્ટ્રોનની વહેંચણી $2, 8, 1$ તરીકે લખી શકાય.

(B) $K$ કક્ષાની મહત્તમ ક્ષમતા $2$ ઇલેક્ટ્રોન છે.
$L$ કક્ષાની મહત્તમ ક્ષમતા $8$ ઇલેક્ટ્રોન છે.
જો બંને કક્ષાઓ સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોય,તો કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા બંને કક્ષાના ઇલેક્ટ્રોનનો સરવાળો થશે.
કુલ ઇલેક્ટ્રોન $= 2 + 8 = 10$ ઇલેક્ટ્રોન.

(N/A) જો કોઈ પરમાણુની સૌથી બહારની કક્ષામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $4$ કે તેથી ઓછી હોય,તો તેની સંયોજકતા તે ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા જેટલી જ હોય છે.
જો સૌથી બહારની કક્ષામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $4$ થી વધુ હોય,તો સંયોજકતા $8$ માંથી તે ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા બાદ કરીને નક્કી કરવામાં આવે છે.
ઇલેક્ટ્રોનિક બંધારણ નીચે મુજબ છે:
ક્લોરિન $(Z=17)$: $2, 8, 7$
સલ્ફર $(Z=16)$: $2, 8, 6$
મેગ્નેશિયમ $(Z=12)$: $2, 8, 2$
ક્લોરિન માટે: સૌથી બહારની કક્ષામાં $7$ ઇલેક્ટ્રોન છે. $7 > 4$ હોવાથી,સંયોજકતા $= 8 - 7 = 1$ થાય.
સલ્ફર માટે: સૌથી બહારની કક્ષામાં $6$ ઇલેક્ટ્રોન છે. $6 > 4$ હોવાથી,સંયોજકતા $= 8 - 6 = 2$ થાય.
મેગ્નેશિયમ માટે: સૌથી બહારની કક્ષામાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન છે. $2 \leq 4$ હોવાથી,સંયોજકતા $= 2$ થાય.

(N/A) પ્રથમ અઢાર તત્વો માટે વિવિધ કક્ષામાં ઇલેક્ટ્રોનની વહેંચણી લખવાના નિયમો નીચે મુજબ છે:
$\rightarrow$ જો $n$ એ કક્ષા અથવા ઉર્જા સ્તરની સંખ્યા દર્શાવે છે,તો $2n^2$ એ આપેલી કક્ષા અથવા ઉર્જા સ્તરમાં સમાઈ શકતા ઇલેક્ટ્રોનની મહત્તમ સંખ્યા દર્શાવે છે.
આમ:
- પ્રથમ કક્ષા અથવા $K$-કોષમાં મહત્તમ $2(1)^2 = 2$ ઇલેક્ટ્રોન હોઈ શકે છે.
- બીજી કક્ષા અથવા $L$-કોષમાં મહત્તમ $2(2)^2 = 8$ ઇલેક્ટ્રોન હોઈ શકે છે.
- ત્રીજી કક્ષા અથવા $M$-કોષમાં મહત્તમ $2(3)^2 = 18$ ઇલેક્ટ્રોન હોઈ શકે છે.
$\rightarrow$ પરમાણુની સૌથી બહારની કક્ષામાં મહત્તમ $8$ ઇલેક્ટ્રોન સમાઈ શકે છે.
$\rightarrow$ ઇલેક્ટ્રોન વિવિધ કક્ષાઓમાં તબક્કાવાર રીતે ભરવામાં આવે છે,જે અંદરની કક્ષાથી શરૂ થાય છે. જ્યાં સુધી અંદરની કક્ષાઓ સંપૂર્ણપણે ભરાઈ ન જાય ત્યાં સુધી ઇલેક્ટ્રોન બહારની કક્ષામાં પ્રવેશતા નથી.

(N/A) કોઈપણ તત્વની સંયોજકતા એટલે તે તત્વની અન્ય તત્વો સાથે જોડાવાની ક્ષમતા.
તત્વની સંયોજકતા તેના પરમાણુની સૌથી બહારની કક્ષામાં રહેલા સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
$1$. સિલિકોનની સંયોજકતા: સિલિકોનનો પરમાણુ ક્રમાંક $14$ છે. તેની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 8, 4$ છે. તેની બાહ્યતમ કક્ષામાં $4$ ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,તે પોતાનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે આ $4$ ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી કરે છે. તેથી,સિલિકોનની સંયોજકતા $4$ છે.
$2$. ઓક્સિજનની સંયોજકતા: ઓક્સિજનનો પરમાણુ ક્રમાંક $8$ છે. તેની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 6$ છે. તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે તેને $2$ ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર છે. તેથી,ઓક્સિજનની સંયોજકતા $2$ છે.

(N/A) સોડિયમ $(Na)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $11$ છે.
તટસ્થ સોડિયમ પરમાણુમાં $11$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે અને તેની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 8, 1$ છે.
જ્યારે સોડિયમ પરમાણુ એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને સોડિયમ આયન $(Na^{+})$ બનાવે છે,ત્યારે તેની પાસે $10$ ઇલેક્ટ્રોન બાકી રહે છે.
આ $10$ ઇલેક્ટ્રોનનું કક્ષાઓમાં વિતરણ નીચે મુજબ છે:
- $K$-કક્ષા: $2$ ઇલેક્ટ્રોન
- $L$-કક્ષા: $8$ ઇલેક્ટ્રોન
$K$-કક્ષાની મહત્તમ ક્ષમતા $2$ અને $L$-કક્ષાની $8$ હોવાથી,$Na^{+}$ માં બંને કક્ષાઓ સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોય છે.

(D) $Z = 3$ નો અર્થ એ છે કે તત્વનો પરમાણુ ક્રમાંક $3$ છે.
તેની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 1$ છે.
બાહ્યતમ કક્ષામાં માત્ર $1$ ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,સ્થાયી રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે તત્વને $1$ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવો પડે છે.
તેથી,તત્વની સંયોજકતા $1$ છે.
પરમાણુ ક્રમાંક $Z = 3$ ધરાવતું તત્વ લિથિયમ છે.

(A) ક્લોરિન $(Cl)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $17$ છે.
$Cl$ પરમાણુની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના: $1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^5$ છે.
તટસ્થ $Cl$ પરમાણુમાં સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $7$ છે (ત્રીજી કક્ષામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોન).
$Cl^-$ આયન તેની સંયોજકતા કક્ષામાં એક ઇલેક્ટ્રોન મેળવીને બને છે.
તેથી,$Cl^-$ આયનમાં સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા = $7 + 1 = 8$ થાય.

(B) સોડિયમ $(Na)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $11$ છે.
બોહર-બરી યોજના મુજબ,ઇલેક્ટ્રોન કક્ષાઓમાં $(K, L, M, N, ...)$ ભરાય છે,જેમાં દરેક કક્ષાની મહત્તમ ક્ષમતા $2n^2$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
સોડિયમ $(Z = 11)$ માટે:
$K$-કક્ષા: $2$ ઇલેક્ટ્રોન
$L$-કક્ષા: $8$ ઇલેક્ટ્રોન
$M$-કક્ષા: $1$ ઇલેક્ટ્રોન
તેથી,તેની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 8, 1$ છે.

(A) મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $12$ છે.
બોહર-બરી યોજના મુજબ,કોઈ પણ કક્ષામાં સમાઈ શકતા ઇલેક્ટ્રોનની મહત્તમ સંખ્યા $2n^2$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ કક્ષાનો ક્રમ છે.
પ્રથમ કક્ષા ($K$-કક્ષા,$n=1$) માં મહત્તમ $2(1)^2 = 2$ ઇલેક્ટ્રોન સમાઈ શકે છે.
બીજી કક્ષા ($L$-કક્ષા,$n=2$) માં મહત્તમ $2(2)^2 = 8$ ઇલેક્ટ્રોન સમાઈ શકે છે.
બાકીના ઇલેક્ટ્રોન ત્રીજી કક્ષા ($M$-કક્ષા,$n=3$) માં જાય છે.
$Mg$ $(Z=12)$ માટે,વિતરણ $K$-કક્ષામાં $2$,$L$-કક્ષામાં $8$ અને $M$-કક્ષામાં $2$ છે.
આમ,ઇલેક્ટ્રોનિક બંધારણ $2, 8, 2$ છે.

(D) $1$ સંયોજકતા ધરાવતા તત્વો ધાતુઓ અથવા અધાતુઓ હોઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,સોડિયમ $(Na)$ એ $1$ સંયોજકતા ધરાવતી ધાતુ છે,જ્યારે ક્લોરિન $(Cl)$ એ $1$ સંયોજકતા ધરાવતી અધાતુ છે.
તેથી,$1$ સંયોજકતા ધરાવતા તત્વો ધાતુ અથવા અધાતુ બંને હોઈ શકે છે.

(B) પરમાણુમાં પ્રોટોનની સંખ્યા તેના પરમાણુ ક્રમાંક જેટલી હોય છે. અહીં,પરમાણુ ક્રમાંક $3$ છે,જે લિથિયમ $(Li)$ તત્વને અનુરૂપ છે.
પરમાણુ તટસ્થ હોવાથી,ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા પ્રોટોનની સંખ્યા જેટલી એટલે કે $3$ હોય છે.
આ પરમાણુની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 1$ છે.
બાહ્યતમ કક્ષામાં $1$ ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,સ્થાયી અષ્ટક રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે પરમાણુ $1$ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવશે.
તેથી,પરમાણુની સંયોજકતા $1$ છે.

(C) એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $13$ છે.
બોહર-બરી યોજના મુજબ,કોઈપણ કક્ષામાં સમાઈ શકતા ઇલેક્ટ્રોનની મહત્તમ સંખ્યા $2n^2$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ કક્ષાનો ક્રમાંક છે.
પ્રથમ કક્ષા $(n=1)$ માટે,ક્ષમતા $2(1)^2 = 2$ ઇલેક્ટ્રોન છે.
બીજી કક્ષા $(n=2)$ માટે,ક્ષમતા $2(2)^2 = 8$ ઇલેક્ટ્રોન છે.
ત્રીજી કક્ષા $(n=3)$ માટે,બાકીના ઇલેક્ટ્રોન ગોઠવવામાં આવે છે. $13 - 2 - 8 = 3$ હોવાથી,ત્રીજી કક્ષામાં $3$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
આમ,ઇલેક્ટ્રોનની વહેંચણી $2, 8, 3$ છે. તેથી,વિકલ્પ $(C)$ સાચો છે.

(N/A) આકૃતિ $(a)$ માં,પરમાણુની પ્રથમ કક્ષામાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન,બીજી કક્ષામાં $8$ અને ત્રીજી કક્ષામાં $8$ ઇલેક્ટ્રોન છે. બાહ્યતમ કક્ષા સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોવાથી (અષ્ટકનો નિયમ),તેની સંયોજકતા $0$ છે.
આકૃતિ $(b)$ માં,પરમાણુની પ્રથમ કક્ષામાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન અને બીજી કક્ષામાં $7$ ઇલેક્ટ્રોન છે. તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે તેને $1$ ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર છે,તેથી તેની સંયોજકતા $1$ છે.

(B) જ્યારે કોઈ પરમાણુ એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે,ત્યારે તે એક ઋણ વીજભાર ગુમાવે છે,જેના પરિણામે ઇલેક્ટ્રોનની સાપેક્ષમાં પ્રોટોનની સંખ્યા વધી જાય છે.
તત્વ $X$ ની સૌથી બહારની કક્ષામાં એક ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,તે સ્થાયી અષ્ટક રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે આ એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવશે.
એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાથી,પરમાણુ પર $+1$ નો ચોખ્ખો ધન વીજભાર આવે છે.
તેથી,વીજભારનો પ્રકાર ધન છે અને તેનું મૂલ્ય $+1$ છે.

(A) ક્લોરિનનો પરમાણુ ક્રમાંક $17$ છે.
બોહર-બરી યોજના મુજબ,ઇલેક્ટ્રોનનું કક્ષાઓમાં વિતરણ નીચે મુજબ થાય છે:
$K$ કક્ષા $(n=1)$: $2$ ઇલેક્ટ્રોન
$L$ કક્ષા $(n=2)$: $8$ ઇલેક્ટ્રોન
$M$ કક્ષા $(n=3)$: $7$ ઇલેક્ટ્રોન
આમ,ઇલેક્ટ્રોન રચના $2, 8, 7$ છે.
$L$ કક્ષામાં $8$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.

(B) સ્થાયી નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી ઇલેક્ટ્રોનીય રચના (અષ્ટકનો નિયમ) પ્રાપ્ત કરવા માટે પરમાણુની સૌથી બહારની કક્ષામાં $8$ ઇલેક્ટ્રોન હોવા જરૂરી છે.
તત્વ $X$ ની સૌથી બહારની કક્ષામાં $6$ ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે તેણે $8 - 6 = 2$ ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની જરૂર છે.
જ્યારે કોઈ પરમાણુ ઇલેક્ટ્રોન મેળવે છે,ત્યારે તે ઋણ વીજભારિત આયન (એનાયન) બને છે.
તે $2$ ઇલેક્ટ્રોન મેળવે છે,તેથી બનતા આયન પરનો વીજભાર $-2$ હશે.

(N/A) હિલિયમ પરમાણુની સૌથી બહારની કક્ષામાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે,જે તેની પૂર્ણ દ્વિક (duplet) રચના દર્શાવે છે. તેની સૌથી બહારની કક્ષા પહેલેથી જ પૂર્ણ અને સ્થાયી હોવાથી,તેને સ્થિરતા પ્રાપ્ત કરવા માટે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની,મેળવવાની કે ભાગીદારી કરવાની જરૂર પડતી નથી. તેથી,તેની સંયોજકતા $0$ છે.

(0) તત્વ $X$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $2$ છે.
આનો અર્થ એ છે કે તેની $K$ કક્ષામાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન છે.
$K$ કક્ષામાં મહત્તમ $2$ ઇલેક્ટ્રોન સમાઈ શકે છે,તેથી તે સંપૂર્ણ ભરાયેલી છે.
આથી,આ તત્વ સ્થાયી છે અને તેને ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની,ગુમાવવાની કે ભાગીદારી કરવાની જરૂર નથી.
તેથી,આ તત્વની સંયોજકતા $0$ છે.

(B) હિલિયમની એકમાત્ર ઉર્જા કક્ષામાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન (ડ્યુપ્લેટ) હોય છે,જ્યારે નિયોન અને આર્ગોનની સંયોજકતા કક્ષામાં $8$ ઇલેક્ટ્રોન (ઓક્ટેટ) હોય છે.
આ તત્વોની સૌથી બહારની કક્ષામાં ઇલેક્ટ્રોનની મહત્તમ સંખ્યા હોવાથી,તેમની સંયોજકતા કક્ષા સંપૂર્ણપણે ભરાયેલી હોય છે.
આ સ્થાયી ઇલેક્ટ્રોનિક રચનાનો અર્થ એ છે કે તેઓ અન્ય તત્વો સાથે ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની,ગુમાવવાની કે ભાગીદારી કરવાની કોઈ વૃત્તિ ધરાવતા નથી.
તેથી,તેમની સંયોજવાની ક્ષમતા,એટલે કે સંયોજકતા,$0$ જેટલી હોય છે.

(N/A) હિલિયમ પરમાણુમાં માત્ર એક જ કક્ષા ($K$-કક્ષા) હોય છે,જેની મહત્તમ ક્ષમતા $2$ ઇલેક્ટ્રોન સમાવવાની છે. આ કક્ષા સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોવાથી,પરમાણુ સ્થાયી છે અને તે અન્ય પરમાણુઓ સાથે ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની,ગુમાવવાની કે ભાગીદારી કરવાની વૃત્તિ ધરાવતું નથી. તેથી,હિલિયમની સંયોજકતા $0$ છે.

(C) તત્વોની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના નીચે મુજબ છે:
તત્વ $A$ (પરમાણુ ક્રમાંક $9$): $2, 7$. તેને અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે $1$ ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર છે,તેથી તે ઋણ આયન બનાવે છે.
તત્વ $B$ (પરમાણુ ક્રમાંક $10$): $2, 8$. તેની અષ્ટક રચના પૂર્ણ છે અને તે નિષ્ક્રિય વાયુ છે,તેથી તે રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય છે.
તત્વ $C$ (પરમાણુ ક્રમાંક $13$): $2, 8, 3$. તેની બાહ્યતમ કક્ષામાં $3$ ઇલેક્ટ્રોન છે. ધાતુઓ સ્થાયી અષ્ટક રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે તેમના સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે,જેનાથી ધન આયન (cation) બને છે.
તેથી,તત્વ $C$ એ $3$ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને ધન આયન બનાવશે: $C (2, 8, 3) \rightarrow C^{3+} (2, 8) + 3e^-$.

(N/A) હિલિયમ પરમાણુની સંયોજકતા કક્ષા $K$-કક્ષા છે,જેમાં મહત્તમ $2$ ઇલેક્ટ્રોન સમાઈ શકે છે. કારણ કે $K$-કક્ષા $2$ ઇલેક્ટ્રોનથી સંપૂર્ણ ભરાયેલી છે,તેથી પરમાણુ સ્થાયી છે અને સ્થાયી રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે તેને ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની,ગુમાવવાની કે ભાગીદારી કરવાની જરૂર પડતી નથી. તેથી,તેની સંયોજવાની ક્ષમતા અથવા સંયોજકતા $0$ છે.

(N/A) સંયોજકતા કક્ષામાં ઇલેક્ટ્રોનનું અષ્ટક એટલે પરમાણુની સૌથી બહારની કક્ષામાં $8$ ઇલેક્ટ્રોનની હાજરી. જે પરમાણુઓની સંયોજકતા કક્ષામાં $8$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે (હિલિયમ સિવાય,જેમાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે),તેઓ નિષ્ક્રિય વાયુઓ જેવી સ્થાયી ઇલેક્ટ્રોનીય રચના ધરાવે છે તેમ માનવામાં આવે છે. આ સ્થિતિને અષ્ટકનો નિયમ કહેવામાં આવે છે,જે સમજાવે છે કે શા માટે પરમાણુઓ સ્થિરતા પ્રાપ્ત કરવા માટે ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાનું,ગુમાવવાનું અથવા ભાગીદારી કરવાનું વલણ ધરાવે છે.

(B) પરમાણુની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના દરેક કક્ષામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
બોહર-બરી યોજના મુજબ,$K$ કક્ષાની મહત્તમ ક્ષમતા $2$ ઇલેક્ટ્રોન અને $L$ કક્ષાની $8$ ઇલેક્ટ્રોન છે.
અહીં આપેલ છે કે $K$ અને $L$ કક્ષાઓ સંપૂર્ણ ભરાયેલી છે,તેથી તેમાં અનુક્રમે $2$ અને $8$ ઇલેક્ટ્રોન છે.
$M$ કક્ષામાં $5$ ઇલેક્ટ્રોન છે.
તેથી,ઇલેક્ટ્રોનની કુલ સંખ્યા = $2 + 8 + 5 = 15$.
તટસ્થ પરમાણુમાં પરમાણુ ક્રમાંક એ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા જેટલો હોવાથી,પરમાણુ ક્રમાંક $15$ છે.

(C) નિષ્ક્રિય વાયુઓ એ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $18$ ના તત્વો છે. તેઓ સંપૂર્ણ સંયોજકતા કક્ષા સાથે સ્થાયી ઇલેક્ટ્રોનિક રચના ધરાવે છે.
નિષ્ક્રિય વાયુઓના બે ઉદાહરણો હિલિયમ $(He)$ અને આર્ગોન $(Ar)$ છે.

(B) $16$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું તત્વ $Z$,$18$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા તત્વ $X$ કરતા રાસાયણિક રીતે વધુ સક્રિય છે.
$1$. તત્વ $X$ ($18$ પરમાણુ ક્રમાંક) ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 8, 8$ છે. તેની બાહ્યતમ કક્ષા સંપૂર્ણ ભરાયેલી છે,જેનો અર્થ છે કે તે સ્થાયી અષ્ટક રચના ધરાવે છે. તેથી,તે રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય (ઉમદા વાયુ) છે.
$2$. તત્વ $Z$ ($16$ પરમાણુ ક્રમાંક) ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 8, 6$ છે. તેની બાહ્યતમ કક્ષામાં $6$ ઇલેક્ટ્રોન છે. સ્થાયી અષ્ટક પ્રાપ્ત કરવા માટે તેને $2$ ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની જરૂર છે. તેની સંયોજકતા કક્ષા અપૂર્ણ હોવાથી,તે રાસાયણિક રીતે સક્રિય છે.

(B) ધાતુ $A$ (પરમાણુ ક્રમાંક $4$) ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 2$ છે. તેની સંયોજકતા $2$ છે.
ધાતુ $B$ (પરમાણુ ક્રમાંક $11$) ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 8, 1$ છે. તેની સંયોજકતા $1$ છે.
ધાતુ $C$ (પરમાણુ ક્રમાંક $13$) ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 8, 3$ છે. તેની સંયોજકતા $3$ છે.
સંયોજકતાની સરખામણી કરતા: $B (1) < A (2) < C (3)$.
તેથી,તેમની સંયોજકતાનો વધતો ક્રમ $B < A < C$ છે.

(N/A) તેની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 5$ છે.
$(b)$ તેની સંયોજકતા $3$ છે. આનું કારણ એ છે કે પરમાણુની સૌથી બહારની કક્ષામાં $5$ ઇલેક્ટ્રોન છે અને તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે (સ્થાયી રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે) તેને વધુ $3$ ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર છે.

(A) ઇલેક્ટ્રોનની કુલ સંખ્યા એ દરેક કક્ષામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનનો સરવાળો છે: $2 + 8 + 2 = 12$ ઇલેક્ટ્રોન.
$(b)$ તટસ્થ પરમાણુનો પરમાણુ ક્રમાંક તેમાં રહેલા કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા જેટલો હોય છે. તેથી,પરમાણુ ક્રમાંક $12$ છે.
$(c)$ આ તત્વની સૌથી બહારની કક્ષામાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,તે સ્થાયી અષ્ટક રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે આ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાનું વલણ ધરાવે છે. જે તત્વો ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને ધન આયન બનાવે છે તેને ધાતુ કહેવાય છે. તેથી,$X$ એક ધાતુ છે.
$(d)$ સંયોજકતા સૌથી બહારની કક્ષામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. $X$ પાસે $2$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,તે તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે $2$ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે. તેથી,$X$ ની સંયોજકતા $+2$ છે.

(A) $Na^+$ ની $K$ અને $L$ કક્ષા સંપૂર્ણ ભરાયેલી છે.
$Na$ પરમાણુનો પરમાણુ ક્રમાંક $11$ છે,જેની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $(2, 8, 1)$ છે.
જ્યારે $Na$ તેની સૌથી બહારની $M$ કક્ષામાંથી એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને $Na^+$ બનાવે છે,ત્યારે તેની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $(2, 8)$ થાય છે.
અહીં,$K$ કક્ષામાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન અને $L$ કક્ષામાં $8$ ઇલેક્ટ્રોન છે,જે બંને સંપૂર્ણ ભરાયેલી છે.
તેની સામે,$He$ (પરમાણુ ક્રમાંક $2$) માં માત્ર $K$ કક્ષા હોય છે,જેમાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે,અને તેમાં $L$ કક્ષા હોતી નથી.

(N/A) $(i)$ કોઈ પણ કક્ષામાં સમાઈ શકતા ઇલેક્ટ્રોનની મહત્તમ સંખ્યા $2n^2$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ કક્ષાનો ક્રમ અથવા ઉર્જા સ્તરનો ક્રમાંક $(1, 2, 3, ...)$ છે.
$(ii)$ પરમાણુની સૌથી બહારની કક્ષામાં મહત્તમ $8$ ઇલેક્ટ્રોન સમાઈ શકે છે.
$(iii)$ જ્યાં સુધી અંદરની કક્ષાઓ સંપૂર્ણપણે ભરાઈ ન જાય ત્યાં સુધી ઇલેક્ટ્રોન બહારની કક્ષામાં પ્રવેશતા નથી; એટલે કે,કક્ષાઓ તબક્કાવાર રીતે ભરાય છે.

(N/A) બોહર$-$બરીના નિયમો:
$(i)$ કોઈપણ કક્ષામાં સમાઈ શકતા ઇલેક્ટ્રોનની મહત્તમ સંખ્યા $2n^2$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ કક્ષાનો ક્રમ છે.
$(ii)$ સૌથી બહારની કક્ષામાં ઇલેક્ટ્રોનની મહત્તમ સંખ્યા $8$ હોઈ શકે છે.
$(iii)$ જ્યાં સુધી અંદરની કક્ષાઓ સંપૂર્ણ ભરાઈ ન જાય ત્યાં સુધી ઇલેક્ટ્રોન બહારની કક્ષામાં પ્રવેશતા નથી. કક્ષાઓ ક્રમશઃ ભરાય છે.
$(b)$ સલ્ફર $(S)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $16$ છે. તેની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 8, 6$ છે.
સલ્ફર પરમાણુની આકૃતિ:
પરમાણુના કેન્દ્રમાં ન્યુક્લિયસ હોય છે,જેમાં $K$-કક્ષામાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન,$L$-કક્ષામાં $8$ ઇલેક્ટ્રોન અને $M$-કક્ષામાં $6$ ઇલેક્ટ્રોન ગોઠવાયેલા હોય છે.

(N/A) બોહર$-$બરીના નિયમો:
$(i)$ કોઈપણ કક્ષામાં સમાઈ શકતા મહત્તમ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $2n^2$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ કક્ષાનો ક્રમાંક છે.
$(ii)$ સૌથી બહારની કક્ષામાં મહત્તમ $8$ ઇલેક્ટ્રોન સમાઈ શકે છે.
$(iii)$ જ્યાં સુધી અંદરની કક્ષાઓ સંપૂર્ણ ભરાઈ ન જાય ત્યાં સુધી ઇલેક્ટ્રોન બહારની કક્ષામાં પ્રવેશતા નથી.
$(b)$ ઇલેક્ટ્રોનીય રચના:
$(i)$ તત્વ $X$ (પરમાણ્વીય ક્રમાંક $17$): ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 8, 7$ છે. તેમાં $K$ કક્ષામાં $2$,$L$ કક્ષામાં $8$ અને $M$ કક્ષામાં $7$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
$(ii)$ તત્વ $Y$ (પરમાણ્વીય ક્રમાંક $16$): ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 8, 6$ છે. તેમાં $K$ કક્ષામાં $2$,$L$ કક્ષામાં $8$ અને $M$ કક્ષામાં $6$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.

(N/A) ઇલેક્ટ્રોનીય રચના પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે:
સલ્ફર $(S)$: પરમાણુ ક્રમાંક $Z = 16$. ઇલેક્ટ્રોનીય રચના: $2, 8, 6$.
ઓક્સિજન $(O)$: પરમાણુ ક્રમાંક $Z = 8$. ઇલેક્ટ્રોનીય રચના: $2, 6$.
$(b)$ સંયોજકતા એ તત્વની જોડાવાની ક્ષમતા છે.
ઓક્સિજન $(O)$ માટે: તેને અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે $2$ ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર છે,તેથી તેની સંયોજકતા $2$ છે.
સલ્ફર $(S)$ માટે: તેને અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે $2$ ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર છે,તેથી તેની સંયોજકતા $2$ છે.
$(c)$ ના,તેઓ સમસ્થાનિકો નથી. સમસ્થાનિકો એટલે એક જ તત્વના એવા પરમાણુઓ કે જેમના પરમાણુ ક્રમાંક સમાન હોય પરંતુ પરમાણુ દળ અલગ હોય. સલ્ફર અને ઓક્સિજનના પરમાણુ ક્રમાંક અલગ ($16$ અને $8$) હોવાથી,તેઓ અલગ તત્વો છે.

(D) પરમાણુના ત્રણ અપરમાણ્વીય કણો ઇલેક્ટ્રોન,પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોન છે.
$(b) (i)$ $K$ કક્ષા એ પ્રથમ કક્ષા છે અને તેમાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન સમાઈ શકે છે. $L$ કક્ષા એ બીજી કક્ષા છે અને તેમાં $5$ ઇલેક્ટ્રોન છે. તેથી,કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $2 + 5 = 7$ છે. પરમાણુ તટસ્થ હોવાથી,પરમાણુ ક્રમાંક ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા જેટલો એટલે કે $7$ થાય છે.
$(ii)$ સંયોજકતા એ અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે જરૂરી ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. બાહ્યતમ કક્ષા ($L$ કક્ષા) માં $5$ ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે તેને $3$ વધુ ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર પડે છે. તેથી,તેની સંયોજકતા $3$ (અથવા $-3$) છે.
$(iii)$ $7$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું તત્વ નાઇટ્રોજન $(N)$ છે.

(A) ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $Y: 3, 8, 2$ અને $Z: 2, 8, 9$ શક્ય નથી. બોહર-બરી યોજના મુજબ,પ્રથમ કક્ષા ($K$-કક્ષા) માં મહત્તમ $2$ ઇલેક્ટ્રોન રહી શકે છે અને પરમાણુની સૌથી બહારની કક્ષામાં મહત્તમ $8$ ઇલેક્ટ્રોન રહી શકે છે.
$(b)$ ઇલેક્ટ્રોનીય રચના અને સંયોજકતા નીચે મુજબ છે:

તત્વ	ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $(K, L, M)$	સંયોજકતા
ફ્લોરિન $(9)$	$2, 7$	$1$
એલ્યુમિનિયમ $(13)$	$2, 8, 3$	$3$
આર્ગોન $(18)$	$2, 8, 8$	$0$

(FALSE) આ વિધાન ખોટું છે.
સોડિયમ $(Na)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $11$ છે. તેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $2, 8, 1$ છે. સ્થાયી અષ્ટક પ્રાપ્ત કરવા માટે,તે એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને $+1$ વીજભાર ધરાવતો સોડિયમ આયન $(Na^+)$ બનાવે છે. તે $Na^{2+}$ બનાવવા માટે બે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવતું નથી,કારણ કે સ્થાયી આંતરિક કક્ષામાંથી બીજો ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવા માટે જરૂરી ઉર્જા ખૂબ જ વધારે હોય છે.

(TRUE) આ વિધાન ખરું છે.
સંયોજકતા એટલે તત્વની અન્ય તત્વો સાથે જોડાવાની ક્ષમતા.
જે તત્વોની સંયોજકતા $1$ હોય છે તેમને એકસંયોજક (monovalent) તત્વો કહેવામાં આવે છે (દા.ત.,$Na$,$Cl$,$H$).
$2$ સંયોજકતા ધરાવતા તત્વોને દ્વિસંયોજક (divalent) અને $3$ સંયોજકતા ધરાવતા તત્વોને ત્રિસંયોજક (trivalent) કહેવામાં આવે છે.

(D) આપેલા પરમાણુઓની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના નીચે મુજબ છે:
$Na (11): 2, 8, 1$
$Cl (17): 2, 8, 7$
$Al (13): 2, 8, 3$
$Ar (18): 2, 8, 8$
$Ar_{18}^{40}$ એ સૌથી સ્થાયી પરમાણુ છે કારણ કે તેની સૌથી બહારની કક્ષા $8$ ઇલેક્ટ્રોનથી સંપૂર્ણ ભરાયેલી છે,જે સ્થાયી અષ્ટક રચના પ્રાપ્ત કરે છે.

(B) તત્વ $= X$
પરમાણુ ક્રમાંક $= 16$
ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $= 2, 8, 6$
બાહ્યતમ કક્ષામાં $6$ ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે તત્વને $2$ ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર છે.
સંયોજકતા $= 8 - 6 = 2$.

(N/A) સંયોજકતા: તત્વના પરમાણુની જોડાવાની ક્ષમતાને તેની સંયોજકતા કહેવામાં આવે છે.
સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનથી તફાવત: સંયોજકતા એ પરમાણુની જોડાવાની ક્ષમતા છે,જ્યારે સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન એ પરમાણુની સૌથી બહારની કક્ષામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$O$ અને $F$ ની સંયોજકતા: ઓક્સિજન $(O)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $8$ છે અને તેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $2, 6$ છે. અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે તેને $2$ ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની જરૂર છે,તેથી તેની સંયોજકતા $2$ છે.
ફ્લોરિન $(F)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $9$ છે અને તેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $2, 7$ છે. અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે તેને $1$ ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની જરૂર છે,તેથી તેની સંયોજકતા $1$ છે.

(D) ક્લોરિન $(Cl)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $17$ છે.
તેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $2, 8, 7$ છે.
આનો અર્થ એ છે કે તેની તટસ્થ અવસ્થામાં $7$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે.
જ્યારે તે ક્લોરાઇડ આયન $(Cl^{-})$ બનાવે છે,ત્યારે તે તેની અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોન મેળવે છે.
$Cl^{-}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $2, 8, 8$ થાય છે.
તેથી,$Cl^{-}$ આયનમાં સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $8$ છે.

(C) સંયોજકતા એ તત્વની સંયોજાવાની ક્ષમતા છે.
$1$ સંયોજકતા ધરાવતા તત્વો ધાતુ અથવા અધાતુ હોઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,સોડિયમ $(Na)$ એ $1$ સંયોજકતા ધરાવતી ધાતુ છે (તે $1$ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે).
ક્લોરિન $(Cl)$ એ $1$ સંયોજકતા ધરાવતું અધાતુ છે (તે $1$ ઇલેક્ટ્રોન મેળવે છે).
તેથી,$1$ સંયોજકતા ધરાવતા તત્વો કાં તો ધાતુ અથવા અધાતુ હોઈ શકે છે.

(A) પરમાણુમાં પ્રોટોનની સંખ્યા તેના પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ ને નક્કી કરે છે.
અહીં,પ્રોટોનની સંખ્યા $3$ છે,તેથી પરમાણુ ક્રમાંક $3$ છે.
$3$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા પરમાણુની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $2, 1$ છે.
પરમાણુની સૌથી બહારની કક્ષામાં $1$ ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,તે સ્થાયી અષ્ટક રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે આ $1$ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવશે.
તેથી,પરમાણુની સંયોજકતા $1$ છે.

(B) એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $13$ છે.
બોહર-બરી યોજના મુજબ,કોઈ પણ કક્ષામાં સમાઈ શકતા ઇલેક્ટ્રોનની મહત્તમ સંખ્યા $2n^2$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ કક્ષાનો ક્રમાંક છે.
$K$ કક્ષા $(n=1)$ માટે,ક્ષમતા $2(1)^2 = 2$ ઇલેક્ટ્રોન છે.
$L$ કક્ષા $(n=2)$ માટે,ક્ષમતા $2(2)^2 = 8$ ઇલેક્ટ્રોન છે.
બાકીના ઇલેક્ટ્રોન $M$ કક્ષા $(n=3)$ માં જાય છે.
$13$ ઇલેક્ટ્રોન માટે,વહેંચણી $K$ કક્ષામાં $2$,$L$ કક્ષામાં $8$ અને $M$ કક્ષામાં $3$ ઇલેક્ટ્રોન થાય છે.
તેથી,ઇલેક્ટ્રોનની વહેંચણી $2, 8, 3$ છે.

(TRUE) સાચું.
સંયોજકતા એટલે તત્વના પરમાણુની અન્ય પરમાણુઓ સાથે જોડાવાની ક્ષમતા. તે દર્શાવે છે કે સ્થાયી ઇલેક્ટ્રોનિક રચના (સામાન્ય રીતે તેની સૌથી બહારની કક્ષામાં $8$ ઇલેક્ટ્રોન) પ્રાપ્ત કરવા માટે પરમાણુએ કેટલા ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવા,મેળવવા અથવા ભાગીદારી કરવાની જરૂર છે.