Infectious Diseases and their Spread Questions in Gujarati

(N/A) ચેપી રોગો વિવિધ માધ્યમો દ્વારા ફેલાય છે. જે નીચે મુજબ છે:
$a)$ હવા દ્વારા: જ્યારે કોઈ ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ છીંક ખાય અથવા ઉધરસ ખાય છે,ત્યારે તે રોગકારક જીવાણુઓ ધરાવતા ટીપાં મુક્ત કરે છે. આ ટીપાં શ્વાસ દ્વારા તંદુરસ્ત વ્યક્તિના શરીરમાં પ્રવેશી શકે છે.
ઉદાહરણ: $Common$ $cold$ (શરદી),$pneumonia$ (ન્યુમોનિયા) અને $tuberculosis$ (ક્ષય).
$b)$ પાણી દ્વારા: દૂષિત પાણીનું સેવન કરવાથી ઘણા લોકોમાં રોગ ફેલાઈ શકે છે.
ઉદાહરણ: $Cholera$ (કોલેરા),$amoebiasis$ (અમીબાયાસિસ) અને $hepatitis$ (હિપેટાઇટિસ).
$c)$ જાતીય સંપર્ક દ્વારા: $AIDS$ અને $syphilis$ જેવા કેટલાક રોગો જાતીય સંપર્ક દ્વારા ફેલાય છે. આ ઉપરાંત,$AIDS$ નો વાયરસ લોહી દ્વારા,ચેપગ્રસ્ત સિરીંજ દ્વારા,સગર્ભાવસ્થા દરમિયાન માતાથી બાળકમાં અથવા સ્તનપાન દ્વારા પણ ફેલાઈ શકે છે.
$d)$ વાહકો દ્વારા: કેટલાક પ્રાણીઓ મધ્યસ્થી અથવા વાહક તરીકે કામ કરે છે. આ વાહકો રોગકારક જીવાણુઓને ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી તંદુરસ્ત વ્યક્તિમાં લઈ જાય છે.
ઉદાહરણ: મચ્છર મનુષ્યનું લોહી ચૂસતી વખતે મેલેરિયા ફેલાવતા સજીવોનો ફેલાવો કરે છે.

(C) બીમાર પડવાની સૌથી વધુ શક્યતા પરિસ્થિતિ $(c)$ માં છે,જ્યારે તમારો મિત્ર ઓરી (measles) થી પીડાતો હોય.
ઓરી એ એક ચેપી વાયરલ રોગ છે જે સંક્રમિત વ્યક્તિના નાક અથવા ગળામાંથી નીકળતા ટીપાં દ્વારા ફેલાય છે. ઓરીથી પીડાતા મિત્રના સંપર્કમાં આવવાથી તમને પણ આ રોગ થવાની શક્યતા વધી જાય છે.

(C) ટાઈફોઈડ એ $Salmonella$ $typhi$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો રોગ છે.
તે મચ્છર જેવા વાહક દ્વારા ફેલાતો નથી.
તે મુખ્યત્વે દૂષિત ખોરાક અને પાણીના સેવન દ્વારા ફેલાય છે.

(C) હાઈ બ્લડ પ્રેશર,જિનેટિક અસાધારણતા અને બ્લડ કેન્સર જેવા રોગો કે સ્થિતિઓ બિન-ચેપી છે અને તે સંક્રમિત વ્યક્તિના સંપર્ક દ્વારા ફેલાઈ શકતી નથી.
છીંક આવવી એ સામાન્ય શરદી,ઈન્ફલ્યુએન્ઝા અથવા ક્ષય $(TB)$ જેવા ચેપી રોગો ફેલાવનારા રોગકારકો (વાયરસ અથવા બેક્ટેરિયા) ના પ્રસારણ માટેનું એક સામાન્ય માધ્યમ છે.
જ્યારે કોઈ સંક્રમિત વ્યક્તિ છીંક ખાય છે,ત્યારે તે હવામાં રોગકારકો ધરાવતા ટીપાં મુક્ત કરે છે,જે તંદુરસ્ત વ્યક્તિ દ્વારા શ્વાસમાં લેવાથી ચેપ લાગી શકે છે.
તેથી,છીંક આવવી એ સાચો જવાબ છે કારણ કે તે ચેપી રોગોના ફેલાવા સાથે સંકળાયેલ છે.

(B) $AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) $HIV$ વાયરસ દ્વારા થાય છે. તે રુધિર,વીર્ય,યોનિમાર્ગના પ્રવાહી અને માતાના દૂધ જેવા શારીરિક પ્રવાહીના આદાન-પ્રદાન દ્વારા ફેલાય છે. તે અસુરક્ષિત જાતીય સંપર્ક અને દૂષિત સોયના ઉપયોગ દ્વારા પણ ફેલાય છે. જોકે,$AIDS$ સામાન્ય શારીરિક સંપર્ક જેવા કે આલિંગન આપવું,હાથ મિલાવવો અથવા અંગત વસ્તુઓ શેર કરવાથી ફેલાતું નથી,કારણ કે વાયરસ માનવ શરીરની બહાર લાંબો સમય જીવિત રહી શકતો નથી અને પરસેવા કે લાળમાં ચેપ લગાડવા માટે પૂરતી માત્રામાં હોતો નથી.

(C) ભીડભાડવાળી અને નબળા વેન્ટિલેશનવાળી જગ્યાએ રહેવાથી હવાથી ફેલાતા રોગોનું જોખમ વધે છે. જ્યારે ઘણા લોકો નબળા હવાના પરિભ્રમણવાળી નાની અને બંધ જગ્યામાં સાથે રહેતા હોય,ત્યારે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ દ્વારા છોડવામાં આવેલા ચેપી એજન્ટો ધરાવતા ટીપાં અન્ય લોકો દ્વારા સરળતાથી શ્વાસમાં લઈ શકાય છે,જેનાથી હવાથી ફેલાતા રોગોનું જોખમ વધે છે.

(D) ન્યુમોનિયા એ $Streptococcus \text{ } pneumoniae$ જેવા બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો શ્વસનતંત્રનો રોગ છે. તે મુખ્યત્વે હવામાં ફેલાતા ટીપાં દ્વારા ફેલાય છે, જે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિના ખાંસવા કે છીંક ખાવાથી મુક્ત થાય છે. જ્યારે ડેન્ગ્યુ, મેલેરિયા અને એન્સેફાલીટીસ એ મચ્છરો દ્વારા ફેલાતા રોગો છે.

(C) મચ્છરો $\text{મેલેરિયા}$, $\text{ડેન્ગ્યુ}$ અને $\text{ચિકનગુનિયા}$ જેવા વિવિધ ગંભીર રોગો માટે વાહક (vectors) તરીકે કાર્ય કરે છે। તેઓ રોગકારક જીવાણુઓને ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ફેલાવે છે। તેથી, જાહેર સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે આપણી આસપાસ મચ્છરોનો ઉપદ્રવ અટકાવવો ખૂબ જ જરૂરી છે।

(A) હિપેટાઇટિસ એ વાયરલ રોગ છે. હિપેટાઇટિસ $A$ અને $E$ મુખ્યત્વે દૂષિત પાણી અને ખોરાકના સેવન દ્વારા ફેલાય છે. હિપેટાઇટિસ $B$,$C$ અને $D$ ચેપગ્રસ્ત શારીરિક પ્રવાહી,જેમ કે રક્ત અથવા જાતીય સંપર્ક દ્વારા ફેલાય છે. આપેલા વિકલ્પોને ધ્યાનમાં લેતા,દૂષિત પાણી એ હિપેટાઇટિસના કેટલાક પ્રકારો માટે ફેલાવાનું મુખ્ય માધ્યમ છે.

(B) વેક્ટર (વાહકો) એ જીવંત સજીવો છે જે રોગ ફેલાવતા પેથોજેન્સના વાહક તરીકે કામ કરે છે. તેઓ ચેપી એજન્ટોને ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં સ્થાનાંતરિત કરે છે,અને આ પ્રક્રિયામાં તેઓ પોતે રોગગ્રસ્ત થાય તે જરૂરી નથી. મચ્છર,ઇતરડી (ticks) અને ચાંચડ તેના સામાન્ય ઉદાહરણો છે.

(N/A) ન્યુમોનિયા એ ચેપી અથવા સંસર્ગજન્ય રોગ છે કારણ કે તે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ફેલાય છે.
$(b)$ ઘણી ચામડીની બીમારીઓ,જેમ કે દાદ (ringworm),ફૂગ (fungi) દ્વારા થાય છે.
$(c)$ એન્ટિબાયોટિક્સ એવી દવાઓ છે જે ખાસ કરીને બેક્ટેરિયાના વિકાસ અને અસ્તિત્વ માટે જરૂરી જૈવ રાસાયણિક માર્ગોને લક્ષ્ય બનાવે છે અને અવરોધે છે.
$(d)$ જે સજીવો ચેપી કારકોને ચેપગ્રસ્ત યજમાનમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિ સુધી લઈ જાય છે તેમને વાહક (vectors) કહેવામાં આવે છે (દા.ત.,મચ્છર).

(N/A) ચેપી રોગો રોગકારક સજીવો (જેમ કે બેક્ટેરિયા, વાયરસ, ફૂગ અથવા પરોપજીવીઓ) દ્વારા થાય છે અને એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાઈ શકે છે। બિન-ચેપી રોગો રોગકારક સજીવો દ્વારા થતા નથી અને તે વ્યક્તિઓ વચ્ચે ફેલાતા નથી।
$(a)$ $AIDS$: ચેપી ($HIV$ દ્વારા થાય છે)
$(b)$ ક્ષય: ચેપી ($Mycobacterium$ $\text{tuberculosis}$ દ્વારા થાય છે)
$(c)$ કોલેરા: ચેપી ($Vibrio$ $\text{cholerae}$ દ્વારા થાય છે)
$(d)$ હાઈ બ્લડ પ્રેશર: બિન-ચેપી (જીવનશૈલી/જનીનિક પરિબળો)
$(e)$ હૃદય રોગ: બિન-ચેપી (જીવનશૈલી/જનીનિક પરિબળો)
$(f)$ ન્યુમોનિયા: ચેપી (બેક્ટેરિયા અથવા વાયરસ દ્વારા થાય છે)
$(g)$ કેન્સર: બિન-ચેપી (કોષોનું અનિયંત્રિત વિભાજન)

(A) વાહકજન્ય રોગો એવા રોગો છે જે મચ્છર,ઈતરડી અથવા માખીઓ જેવા વાહકો દ્વારા મનુષ્યોમાં ફેલાય છે.
આવા રોગોના ત્રણ ઉદાહરણો નીચે મુજબ છે:
$1$. મેલેરિયા: માદા $Anopheles$ મચ્છર દ્વારા ફેલાય છે.
$2$. ડેન્ગ્યુ: $Aedes$ $aegypti$ મચ્છર દ્વારા ફેલાય છે.
$3$. ચિકનગુનિયા: આ પણ $Aedes$ મચ્છર દ્વારા ફેલાય છે.

(N/A) ચેપી રોગ એટલે એવો રોગ જે રોગકારક સૂક્ષ્મજીવો (જેમ કે બેક્ટેરિયા,વાયરસ,ફૂગ અથવા પરોપજીવીઓ) દ્વારા થાય છે અને જે હવા,પાણી,ખોરાક અથવા શારીરિક સંપર્ક જેવા વિવિધ માધ્યમો દ્વારા ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ફેલાઈ શકે છે.
ઉદાહરણ: $Common \ cold$ (શરદી) અથવા $Chickenpox$ (અછબડા).

(B) ચેપી રોગો એવા રોગો છે જે હવા,પાણી,ખોરાક અથવા શારીરિક સંપર્ક જેવા વિવિધ માધ્યમો દ્વારા ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ફેલાઈ શકે છે.
આ રોગો બેક્ટેરિયા,વાયરસ,ફૂગ અથવા પરોપજીવી જેવા સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા થાય છે.
કારણ કે આ રોગકારકો એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાઈ શકે છે,તેથી તેમના દ્વારા થતા રોગોને ચેપી રોગો કહેવામાં આવે છે.

(N/A) $(i)$ આ રોગ $AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) છે.
$(ii)$ $AIDS$ માટે જવાબદાર રોગકારક $Human$ $Immunodeficiency$ $Virus$ $(HIV)$ છે.

(B) મચ્છરોની ઘણી પ્રજાતિઓમાં,નર મચ્છરો ઉર્જા મેળવવા માટે ફળોના રસ અથવા વનસ્પતિના મધુરસ પર નભે છે. માદા મચ્છરો પણ ઉર્જા માટે આ પદાર્થોનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે,પરંતુ તેમને તેમના ઈંડાના વિકાસ અને પરિપક્વતા માટે જરૂરી પ્રોટીન અને લિપિડ્સ મેળવવા માટે લોહીના ખોરાકની જરૂર હોય છે.

(N/A) એન્સેફાલીટીસ મુખ્યત્વે વાયરસ દ્વારા થાય છે. તે સંક્રમિત મચ્છરના કરડવાથી શરીરમાં પ્રવેશે છે.
આ વાયરસ મુખ્યત્વે મગજને સંક્રમિત કરે છે.
લક્ષણો: જો મગજ સંક્રમિત થાય,તો નીચે મુજબના લક્ષણો જોવા મળે છે:
- તીવ્ર માથાનો દુખાવો
- ઉલટી થવી
- આંચકી આવવી (ફિટ્સ)
- બેભાન અવસ્થા અથવા મૂંઝવણ.
નિવારણ: મચ્છર કરડવાથી બચીને,મચ્છરદાનીનો ઉપયોગ કરીને અને મચ્છરોના પ્રજનન સ્થળોને નિયંત્રિત કરીને તેને અટકાવી શકાય છે.

(N/A)

રોગનું નામ	ફેલાવાનું માધ્યમ
$(a)$ સિફિલિસ	જાતીય સંપર્ક
$(b)$ ક્ષય	હવા (ડ્રોપલેટ ઇન્ફેક્શન)
$(c)$ કમળો	દૂષિત પાણી
$(d)$ જાપાનીઝ એન્સેફાલીટીસ	મચ્છર કરડવાથી (વાહક દ્વારા)

(N/A) ફેલાવાની રીતો:
$(i)$ કોલેરા: આ પાણીજન્ય રોગ છે જે દૂષિત ખોરાક અથવા પાણીના સેવનથી ફેલાય છે.
$(ii)$ એઇડ્સ: તે સંક્રમિત વ્યક્તિ સાથેના જાતીય સંપર્ક,દૂષિત સોયનો ઉપયોગ કરવાથી અથવા રક્ત ચઢાવવાથી ફેલાય છે.
$(iii)$ મેલેરિયા: તે સંક્રમિત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે,જે વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(iv)$ ન્યુમોનિયા: આ હવા દ્વારા ફેલાતો રોગ છે જે સંક્રમિત વ્યક્તિ દ્વારા ખાંસી કે છીંક ખાતી વખતે નીકળતા ટીપાં દ્વારા ફેલાય છે.
$(b)$ જો રોગકારક સજીવ યકૃતને લક્ષ્ય બનાવે,તો વ્યક્તિને હેપેટાઇટિસ (જેને સામાન્ય રીતે કમળો કહેવાય છે) થાય છે.

(N/A)

ચેપી રોગો	બિન-ચેપી રોગો
$(i)$ આ રોગો ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ફેલાય છે.	$(i)$ આ રોગો ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ફેલાતા નથી.
$(ii)$ આ રોગો સામાન્ય રીતે બેક્ટેરિયા,વાયરસ,ફૂગ અથવા પરોપજીવી જેવા રોગકારકો દ્વારા થાય છે.	$(ii)$ આ રોગો આનુવંશિક વિકૃતિઓ,હોર્મોનલ અસંતુલન અથવા જીવનશૈલી જેવા આંતરિક પરિબળોને કારણે થાય છે.
$(iii)$ આ રોગો સંસર્ગજન્ય (communicable) છે,ઉદાહરણ તરીકે,સામાન્ય શરદી,ઈન્ફલ્યુએન્ઝા અને ક્ષય $(TB)$.	$(iii)$ આ રોગો બિન-સંસર્ગજન્ય (non-communicable) છે,ઉદાહરણ તરીકે,ડાયાબિટીસ,હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને કેન્સર.

(N/A) રોગ: મેલેરિયા.
કારણભૂત સૂક્ષ્મજીવ: $Plasmodium$ (એક પ્રજીવ).
ફેલાવાની રીત: ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી.
લક્ષણો: સામાન્ય નબળાઈ,સ્નાયુઓમાં દુખાવો,ઉબકા અને પરસેવા તથા ધ્રુજારી સાથે આવતો તીવ્ર તાવ.
નિવારણ અને નિયંત્રણ: મચ્છરદાની અને મચ્છર ભગાડતી દવાઓનો ઉપયોગ કરવો. મચ્છરના ડિંભને મારવા માટે સ્થિર પાણી પર કેરોસીન કે તેલનો છંટકાવ કરવો. મચ્છરોના પ્રજનનને રોકવા માટે આસપાસના વિસ્તારમાં પાણી ભરાવા ન દેવું.
સારવાર: મેલેરિયાની સારવાર માટે ક્વિનાઈન ($Cinchona$ ના વૃક્ષમાંથી મેળવેલ) જેવી મેલેરિયા વિરોધી દવાઓનો ઉપયોગ થાય છે.

(A) પોલિયોમાયલાઈટિસ વાયરસ (પોલિયો વાયરસ).
$(b)$ હડકવા (Rabies).
$(c)$ બેક્ટેરિયા દૂષિત ખોરાક અથવા પાણી દ્વારા જઠરાંત્રિય માર્ગ (gastrointestinal tract) મારફતે શરીરમાં પ્રવેશે છે.

(N/A) ડેન્ગ્યુ વાયરસ (ફ્લેવીવાયરસ)
$(b)$ એડિસ મચ્છર (વાહક)
$(c)$ કોલેરા (ઝાડા-ઊલટી)
$(d)$ એઇડ્સ $(AIDS)$
$(e)$ જાતીય સંપર્ક,રુધિર ચઢાવવું અથવા ચેપગ્રસ્ત સોયનો ઉપયોગ
$(f)$ ડ્રોપલેટ ઇન્ફેક્શન (હવા દ્વારા)

(N/A) સીધો સંપર્ક (દા.ત.,શારીરિક સ્પર્શ અથવા ચુંબન).
$(b)$ હવા દ્વારા (દા.ત.,ખાંસી કે છીંક દ્વારા નીકળતા ટીપાં).
$(c)$ પરોક્ષ સંપર્ક (દા.ત.,કપડાં અથવા વાસણો જેવી અંગત વસ્તુઓ વહેંચવી).
$(d)$ ખોરાક/પાણી દ્વારા (દા.ત.,દૂષિત ખોરાક અથવા પાણી).
$(e)$ મચ્છર/કીટક (દા.ત.,વાહક દ્વારા રોગનો ફેલાવો).
$(f)$ હડકાયું પ્રાણી (દા.ત.,પ્રાણીનું કરડવું).

(N/A) $(i)$ હવા દ્વારા સંક્રમણ (હવાજન્ય રોગ).
$(ii)$ પાણી દ્વારા સંક્રમણ (પાણીજન્ય રોગ).
બંને પરિસ્થિતિઓ ચેપી રોગોના ફેલાવાને દર્શાવે છે.

(N/A) આ રોગ રેબીઝ (જેને હાઇડ્રોફોબિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) છે.
$(b)$ હા,રેબીઝ વિરોધી રસી (Anti-rabies vaccine) ઉપલબ્ધ છે,જે રોગના સંપર્ક પહેલાં અને પછી બંને સ્થિતિમાં આપી શકાય છે.
$(c)$ હા,સ્થાનિક સત્તાધિકારીઓ પાલતુ કૂતરાઓનું ફરજિયાત રસીકરણ,નસબંધી ($ABC$ - Animal Birth Control) દ્વારા રખડતા કૂતરાઓની વસ્તી પર નિયંત્રણ અને રેબીઝને ફેલાતો અટકાવવા માટે જનજાગૃતિ અભિયાન જેવી યોજનાઓ અમલમાં મૂકે છે.

(N/A) કારણ: $AIDS$ એ $HIV$ ($Human$ $Immunodeficiency$ $Virus$) નામના વાયરસ દ્વારા થાય છે.
લક્ષણો: તેના લક્ષણોમાં વજનમાં ઘટાડો,રાત્રે પરસેવો થવો,ભૂખ ન લાગવી,સતત તાવ આવવો અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડવાને કારણે શરીર અશક્ત થઈ જવું વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
અટકાયત: અજાણી વ્યક્તિઓ સાથે અસુરક્ષિત જાતીય સંપર્ક ટાળવો,હંમેશા જંતુરહિત (sterilized) સોય અને બ્લેડનો ઉપયોગ કરવો,અને રુધિર ચઢાવતી વખતે તે રુધિર $HIV$ મુક્ત હોવાની ખાતરી કરવી જોઈએ.

(N/A) ચેપી રોગની ત્રણ હાનિકારક અસરો નીચે મુજબ છે:
$(a)$ રોગથી પીડાતી વ્યક્તિના શરીરના કાર્યોને નુકસાન થાય છે અને તે કદાચ ક્યારેય સંપૂર્ણપણે સાજા થઈ શકતા નથી.
$(b)$ રોગની સારવારમાં સમય લાગે છે અને પીડાતી વ્યક્તિ થોડા સમય માટે પથારીવશ રહેવાની શક્યતા છે,જેનાથી કાર્યક્ષમતામાં ઘટાડો થાય છે.
$(c)$ ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ ચેપના સ્ત્રોત તરીકે કામ કરે છે,જે સમુદાયમાં અન્ય સ્વસ્થ વ્યક્તિઓમાં રોગ ફેલાવી શકે છે.

(N/A)

રોગ	કારણ અને ઉપાય
$(a)$ હિપેટાઇટિસ	$(i)$ કારણ: હિપેટાઇટિસ વાયરસ. $(ii)$ ઉપાય: દૂષિત ખોરાક અને પાણી ટાળો,અને હિપેટાઇટિસ $A$ અને $B$ ની રસી લો.
$(b)$ એઇડ્સ $(AIDS)$	$(i)$ કારણ: હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ $(HIV)$. $(ii)$ ઉપાય: વપરાયેલી સોય,રેઝર અથવા બ્લેડનો ઉપયોગ ટાળો અને સુરક્ષિત જાતીય સંપર્ક રાખો.
$(c)$ મેલેરિયા	$(i)$ કારણ: માદા એનોફિલિસ મચ્છર દ્વારા ફેલાતો પ્રજીવ પરોપજીવી. $(ii)$ ઉપાય: સ્વચ્છતા જાળવો,મચ્છરોના પ્રજનનને રોકવા માટે પાણી ભરાવા ન દો,અને મચ્છર ભગાડવાની દવાઓ અથવા મચ્છરદાનીનો ઉપયોગ કરો.

(N/A) તે વ્યક્તિ $AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) થી પીડાય છે.
આ રોગ માટે જવાબદાર રોગકારક એક વાયરસ છે જેને $HIV$ (હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$HIV$ ફેલાવાના માધ્યમો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ સંક્રમિત વ્યક્તિ સાથે અસુરક્ષિત જાતીય સંપર્ક.
$(ii)$ દૂષિત રક્ત અથવા રક્ત ઉત્પાદનોનું સંચરણ (ટ્રાન્સફ્યુઝન).
$(iii)$ સંક્રમિત વ્યક્તિ દ્વારા વપરાયેલી દૂષિત સોય,સિરીંજ અથવા રેઝરનો ઉપયોગ કરવો.

(N/A) રોગોને તે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ફેલાઈ શકે છે કે નહીં તેના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$(a)$ કેન્સર: બિન-ચેપી (જનીનિક પરિવર્તન અથવા પર્યાવરણીય પરિબળોને કારણે થાય છે,રોગકારક જીવાણુઓ દ્વારા નહીં).
$(b)$ હાઈ બ્લડ પ્રેશર: બિન-ચેપી (જીવનશૈલી અથવા શારીરિક વિકાર).
$(c)$ શરદી: ચેપી (વાયરસ દ્વારા થાય છે,ટીપાં દ્વારા ફેલાય છે).
$(d)$ ડાયાબિટીસ: બિન-ચેપી (ચયાપચયનો વિકાર).
$(e)$ ક્ષય: ચેપી (બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે,હવા દ્વારા ફેલાય છે).
$(f)$ રતાંધળાપણું: બિન-ચેપી (વિટામિન $A$ ની ઉણપને કારણે થાય છે).
$(g)$ $SARS$: ચેપી (વાયરસ દ્વારા થાય છે,શ્વસન ટીપાં દ્વારા ફેલાય છે).
$(h)$ ટાઈફોઈડ: ચેપી (બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે,દૂષિત ખોરાક/પાણી દ્વારા ફેલાય છે).
$(i)$ કોલેરા: ચેપી (બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે,દૂષિત ખોરાક/પાણી દ્વારા ફેલાય છે).
$(j)$ ડેન્ગ્યુ: ચેપી (વાયરસ દ્વારા થાય છે,મચ્છરો દ્વારા ફેલાય છે).

(N/A) વાયરસથી થતા ત્રણ રોગો નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ઈન્ફલ્યુએન્ઝા (Influenza)
$(b)$ હેપેટાઈટીસ (Hepatitis)
$(c)$ એઈડ્સ $(AIDS)$
એઈડ્સ (Acquired Immuno Deficiency Syndrome) વિશે વિગતવાર માહિતી:
કારણ: તે રેટ્રોવાયરસ $HIV$ (Human Immuno Deficiency Virus) દ્વારા થાય છે.
ફેલાવાની રીત:
$(i)$ રુધિર ચઢાવવાથી (Blood transfusion).
$(ii)$ અસુરક્ષિત જાતીય સંપર્ક દ્વારા.
$(iii)$ દૂષિત સોય અને સિરીંજનો ઉપયોગ,રેઝર અથવા અન્ય સાધનો શેર કરવાથી.
$(iv)$ સંક્રમિત માતાથી ગર્ભસ્થ શિશુમાં જરાયુ (placenta) દ્વારા.
લક્ષણો:
$(i)$ લાંબા સમય સુધી તાવ આવવો.
$(ii)$ લસિકા ગ્રંથીઓમાં સોજો આવવો.
$(iii)$ વજનમાં ઘટાડો અને ભૂખ ન લાગવી.
$(iv)$ અસ્પષ્ટ રક્તસ્રાવ.
$(v)$ રુધિર પ્લેટલેટ્સની સંખ્યામાં ઘટાડો થવો.
$(vi)$ યાદશક્તિ અને માનસિક ક્ષમતામાં ઘટાડો.
$(vii)$ દર્દી અન્ય રોગો માટે અત્યંત સંવેદનશીલ બની જાય છે.
નિદાન:
તે $ELISA$ ટેસ્ટ અને વેસ્ટર્ન બ્લોટ ટેસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
નિવારણ:
$(i)$ સુરક્ષિત જાતીય સંબંધો.
$(ii)$ ડિસ્પોઝેબલ સિરીંજ,સોય અને નવા રેઝરનો ઉપયોગ.
$(iii)$ રુધિર ચઢાવતા પહેલા તેની તપાસ કરવી.
$(iv)$ એઈડ્સ જાગૃતિ કાર્યક્રમો દ્વારા લોકોમાં શિક્ષણ.
$(v)$ $HIV$ સંક્રમિત માતાએ ગર્ભધારણ ટાળવું.
સારવાર: અત્યાર સુધી એઈડ્સનો કોઈ કાયમી ઈલાજ નથી; માત્ર એન્ટિરેટ્રોવાયરલ થેરાપી દ્વારા વાયરલ લોડને નિયંત્રિત કરી શકાય છે.

(N/A) $HIV$ ના ચેપમાં:
$(i)$ વાયરસ રોગપ્રતિકારક તંત્રમાં પ્રવેશ કરે છે અને $T-helper$ કોષોને નિશાન બનાવીને તેના કાર્યને નુકસાન પહોંચાડે છે.
$(ii)$ શરીર દરરોજ સામનો કરતા અનેક નાના ચેપો સામે અસરકારક રીતે લડી શકતું નથી.
$(iii)$ એક સામાન્ય શરદી ન્યુમોનિયા $(Pneumonia)$ માં ફેરવાઈ શકે છે,અને આંતરડાના નાના ચેપને કારણે લોહીના નુકસાન સાથે ગંભીર ઝાડા થઈ શકે છે,જે અંતે દર્દીના મૃત્યુનું કારણ બને છે.

(N/A) આ રોગ $Rabies$ (હડકવા) છે અને તે હડકાયા કૂતરાના કરડવાથી ફેલાય છે.
અહીં 'રિઝર્વોયર' શબ્દનો અર્થ એ છે કે કૂતરૂં આ રોગના રોગકારકનું વાહક અથવા સ્ત્રોત છે,જે મનુષ્યોમાં ફેલાઈ શકે છે.
રોગના ફેલાવાને રોકવા માટે સરકારે નીચેના પગલાં લેવા જોઈએ:
$1.$ કરડાયેલા દર્દીઓને એન્ટી-રેબીઝ રસી આપવી જોઈએ.
$2.$ રખડતા કૂતરાઓ અને બિલાડીઓ માટે ફરજિયાત રસીકરણ કાર્યક્રમો અમલમાં મૂકવા જોઈએ. પાળેલા કૂતરાઓને પણ એન્ટી-રેબીઝ રસી આપવી જોઈએ.
$3.$ હડકવાના લક્ષણો ધરાવતા પ્રાણીઓ,જેમ કે વધુ પડતી લાળ ટપકવી અને આક્રમક વર્તન,તેમને ઓળખીને અલગ કરવા અથવા દૂર કરવા જોઈએ.

(N/A) નિવારક પગલાંઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$(i)$ મચ્છરોના પ્રજનનને રોકવા માટે ઘરની આસપાસ પાણી ભરાવા ન દેવું.
$(ii)$ મચ્છરદાનીનો ઉપયોગ કરવો,મચ્છર ભગાડનાર ક્રીમનો ઉપયોગ કરવો અને મચ્છર કરડવાથી બચવા માટે આખા શરીરને ઢાંકે તેવા કપડાં પહેરવા.
$(b)$ સાના દ્વારા પ્રદર્શિત મૂલ્યો:
$(i)$ સામાજિક જવાબદારી અને સામુદાયિક સેવા.
$(ii)$ જાહેર આરોગ્ય અંગે સક્રિય અભિગમ અને જાગૃતિ.
$(c)$ આવા મૂલ્યોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે શાળામાં 'સ્વચ્છતા અભિયાન' અથવા 'જાગૃતિ અભિયાન' જેવી પ્રવૃત્તિનું આયોજન કરી શકાય છે,જેમાં વિદ્યાર્થીઓ નજીકના વિસ્તારોમાં જઈને લોકોને સ્થિર પાણીના જોખમો અને રોગવાહક રોગો વિશે શિક્ષિત કરે.

(N/A) તીવ્ર રોગો એવા રોગો છે જે ખૂબ જ ટૂંકા સમય માટે રહે છે,દા.ત.,શરદી અથવા ઝાડા. લાંબાગાળાના રોગો એવા રોગો છે જે લાંબા સમય સુધી,ક્યારેક આજીવન રહે છે,દા.ત.,અસ્થમા અથવા હાથીપગો.
$(b)$ જે રોગો બીમાર વ્યક્તિના સંપર્કમાં આવવાથી ફેલાય છે તેને ચેપી રોગો કહેવામાં આવે છે. આ રોગો વાયરસ,બેક્ટેરિયા,ફૂગ,પ્રજીવો અને કૃમિ જેવા વિવિધ રોગકારકો દ્વારા થાય છે.

(N/A) ના, બધા વિદ્યાર્થીઓને ચેપ લાગશે નહીં અને તેઓ રોગથી પીડાશે નહીં કારણ કે રોગના સંક્રમણ માટે પેથોજેન્સની મોટી સંખ્યા (inoculum) જરૂરી હોય છે.
$(b)$ કોલેરાના બે મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ ગંભીર પાણી જેવો ઝાડા (જેને ઘણીવાર ચોખાના ઓસામણ જેવા ઝાડા કહેવામાં આવે છે).
$(ii)$ નિર્જલીકરણ (Dehydration), જે બ્લડ પ્રેશર ઘટવા અને સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ તરફ દોરી શકે છે.
$(c)$ આ રોગ ફેલાવાના વિવિધ માર્ગો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ $Vibrio$ $\text{cholerae}$ બેક્ટેરિયા ધરાવતું દૂષિત પાણી પીવાથી.
$(ii)$ ગંદા હાથ અથવા રોગકારક જીવાણુઓ ધરાવતી માખીઓ દ્વારા દૂષિત થયેલ ખોરાક ખાવાથી.

(N/A) ચેપી કારકો એ જૈવિક રોગકારકો છે જે યજમાનમાં રોગોનું કારણ બને છે. તેમને નીચે મુજબ વિવિધ શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય છે:

ચેપી કારકો	થતા રોગો
$I$. વાયરસ	સામાન્ય શરદી,ઈન્ફલ્યુએન્ઝા,ગાલપચોળિયાં,પોલિયોમાયલાઈટિસ,હડકવા,શીતળા,ઓરી,એઈડ્સ,વગેરે.
$II$. રિકેટ્સિયા	ટાયફસ તાવ,ટ્રેન્ચ ફીવર.
$III$. બેક્ટેરિયા	ક્ષય (Tuberculosis),કોલેરા,ધનુર,સિફિલિસ,ન્યુમોનિયા,વગેરે.
$IV$. ફૂગ	દાદ (Ringworm),એથ્લેટ્સ ફૂટ.
$V$. પ્રજીવ (Protozoa)	મેલેરિયા,સ્લીપિંગ સિકનેસ,અમીબિક મરડો,વગેરે.
$VI$. કૃમિ (Helminths)	ફાઈલેરિયાસિસ,એસ્કેરિયાસિસ,ટેપવોર્મ ચેપ,વગેરે.
$VII$. માઈટ્સ (ઈતરડી)	સ્કેબીઝ (ખંજવાળ)।

(N/A) ચેપી રોગો ફેલાવવાના વિવિધ માધ્યમો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ સ્વસ્થ વ્યક્તિ અને ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ વચ્ચેના સીધા સંપર્ક દ્વારા.
$(ii)$ સ્વસ્થ વ્યક્તિ અને ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ વચ્ચેના પરોક્ષ સંપર્ક દ્વારા.
$(iii)$ હવા દ્વારા (ટીપાં,એરોસોલ્સ).
$(iv)$ દૂષિત ખોરાક અને પાણી દ્વારા.
$(v)$ મચ્છર,માખીઓ અને અન્ય કીટકો જેવા વાહકો દ્વારા.
$(vi)$ હડકાયા પ્રાણીના કરડવાથી (દા.ત.,કૂતરા,ચામાચીડિયા).

(A) ન્યુમોનિયા એ બેક્ટેરિયા (જેમ કે $Streptococcus$ $\text{pneumoniae}$), વાયરસ અથવા ફૂગ દ્વારા થતો શ્વસનતંત્રનો ચેપ છે. તે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિના ખાંસી કે છીંક દ્વારા નીકળતા ટીપાંથી ફેલાય છે, મચ્છરો દ્વારા નહીં.
મેલેરિયા ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.
મગજનો તાવ (એન્સેફાલીટીસ) મચ્છરો દ્વારા ફેલાઈ શકે છે (દા.ત., જાપાનીઝ એન્સેફાલીટીસ).
ડેન્ગ્યુ ચેપગ્રસ્ત $Aedes$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.

(D) બેક્ટેરિયલ રોગો રોગકારક બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$1$. ટાઈફોઈડ તાવ $Salmonella$ $typhi$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$2$. કોલેરા $Vibrio$ $cholerae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$3$. ક્ષય $(TB)$ $Mycobacterium$ $tuberculosis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$4$. એન્થ્રેક્સ $Bacillus$ $anthracis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
આમ, વિકલ્પ $(a)$ અને $(b)$ માં આપેલા ચારેય રોગો બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે, તેથી બંને વિકલ્પો સાચા છે. તેથી, સાચો જવાબ $(d)$ છે.

(B) બેક્ટેરિયલ રોગ રોગકારક બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$1$. કોલેરા $Vibrio cholerae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે।
$2$. એન્થ્રેક્સ $Bacillus anthracis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે।
$3$. ક્ષય (Tuberculosis) $Mycobacterium tuberculosis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે।
$4$. ઈન્ફલ્યુએન્ઝા (જે સામાન્ય રીતે ફ્લૂ તરીકે ઓળખાય છે) એ ઈન્ફલ્યુએન્ઝા વાયરસ દ્વારા થતો વાયરલ રોગ છે।
તેથી, ઈન્ફલ્યુએન્ઝા એ બેક્ટેરિયલ રોગ નથી।

(C) $AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) $HIV$ વાયરસ દ્વારા થાય છે.
તે સંક્રમિત શારીરિક પ્રવાહી જેવા કે રુધિર,વીર્ય,યોનિમાર્ગના સ્ત્રાવ અને માતાના દૂધના આદાન-પ્રદાન દ્વારા ફેલાય છે.
$1$. જાતીય સંપર્કમાં શારીરિક પ્રવાહીનું આદાન-પ્રદાન થાય છે,જેનાથી વાયરસ ફેલાઈ શકે છે.
$2$. સ્તનપાન દ્વારા સંક્રમિત માતામાંથી તેના શિશુમાં વાયરસ ફેલાઈ શકે છે.
$3$. સંક્રમિત રુધિર ચઢાવવાથી પણ $AIDS$ ફેલાઈ શકે છે.
$4$. આલિંગન (ભેટવું),હાથ મિલાવવા,સાથે ભોજન લેવું અથવા સામાન્ય શારીરિક સંપર્કથી શારીરિક પ્રવાહીનું આદાન-પ્રદાન થતું નથી,તેથી આલિંગન દ્વારા $AIDS$ ફેલાઈ શકતું નથી.

(A) $Typhoid$ (ટાઈફોઈડ) એ $Salmonella$ $typhi$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો બેક્ટેરિયલ રોગ છે. તે મુખ્યત્વે દૂષિત ખોરાક અથવા પાણીના સેવન દ્વારા ફેલાય છે (મળ-મુખ માર્ગ),મચ્છર દ્વારા નહીં.
$Malaria$ (મેલેરિયા) એ $Plasmodium$ પરોપજીવી દ્વારા થાય છે અને તે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.
$Brain$ $fever$ (મગજનો તાવ - જે ઘણીવાર જાપાનીઝ એન્સેફાલીટીસનો સંદર્ભ આપે છે) એ $Culex$ મચ્છરો દ્વારા ફેલાતો વાયરલ રોગ છે.
$Dengue$ (ડેન્ગ્યુ) એ ચેપગ્રસ્ત $Aedes$ $aegypti$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાતો વાયરલ રોગ છે.
તેથી,$Typhoid$ એ સાચો જવાબ છે.

(D) બેક્ટેરિયા દ્વારા થતા રોગો નીચે મુજબ છે:
$1$. ટાઈફોઈડ એ $Salmonella \text{ } typhi$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$2$. ક્ષય (Tuberculosis) એ $Mycobacterium \text{ } tuberculosis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$3$. એન્થ્રેક્સ એ $Bacillus \text{ } anthracis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
મેલેરિયા એ પ્રજીવ (protozoan) દ્વારા થતો રોગ છે. આપેલા વિકલ્પોમાં $A$, $C$ અને $D$ ત્રણેય બેક્ટેરિયા દ્વારા થતા રોગો છે. તેથી, આ પ્રશ્નમાં એક કરતા વધુ સાચા વિકલ્પો છે.

(B) હિપેટાઇટિસ એ વાયરલ ચેપ છે જે યકૃતમાં સોજો લાવે છે.
હિપેટાઇટિસ વાયરસના ઘણા પ્રકારો છે,જેમ કે હિપેટાઇટિસ $A$,$B$,$C$,$D$ અને $E$.
હિપેટાઇટિસ $A$ અને $E$ મુખ્યત્વે મળ-મૌખિક માર્ગ દ્વારા ફેલાય છે,જેનો અર્થ છે કે તે દૂષિત પાણી અથવા ખોરાક દ્વારા ફેલાય છે.
પ્રશ્નમાં સામાન્ય સંદર્ભમાં હિપેટાઇટિસ વાયરસના પ્રસારણના માધ્યમ વિશે પૂછવામાં આવ્યું હોવાથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી 'પાણી' એ સૌથી યોગ્ય જવાબ છે.

(D) ભીડભાડવાળી અને નબળી વેન્ટિલેશન ધરાવતી રહેણાંક પરિસ્થિતિઓ હવામાંથી ફેલાતા ચેપી રોગકારકોના ઝડપી ફેલાવાને પ્રોત્સાહન આપે છે.
જ્યારે ઘણા લોકો મર્યાદિત હવાના પરિભ્રમણવાળી નાની,બંધ જગ્યામાં સાથે રહેતા હોય,ત્યારે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ દ્વારા (ખાંસી કે છીંક દ્વારા) મુક્ત કરાયેલા રોગકારકો ધરાવતા ટીપાં લાંબા સમય સુધી હવામાં તરતા રહે છે.
આવું વાતાવરણ હવા દ્વારા ફેલાતા રોગો જેવા કે ક્ષય (Tuberculosis),ઈન્ફલ્યુએન્ઝા અથવા સામાન્ય શરદી થવાનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) વાહકો (Vectors) એ એવા જીવંત સજીવો છે જે મનુષ્યો વચ્ચે અથવા પ્રાણીઓમાંથી મનુષ્યોમાં ચેપી રોગકારકોનું વહન કરી શકે છે.
તેઓ પોતે રોગનું કારણ બનતા નથી પરંતુ રોગકારકો માટે વાહક (મધ્યસ્થી) તરીકે કાર્ય કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,માદા $Anopheles$ મચ્છર મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ માટે વાહક તરીકે કામ કરે છે.
તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચી વ્યાખ્યા છે.

(C) મચ્છરોને વાહક (vectors) માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ અથવા પ્રાણીમાંથી તંદુરસ્ત વ્યક્તિમાં ફેલાવે છે.
તેઓ $Malaria$ (મેલેરિયા),$Dengue$ (ડેન્ગ્યુ),$Chikungunya$ (ચિકનગુનિયા) અને $Zika$ વાયરસ જેવા ગંભીર રોગો ફેલાવે છે.
તેમના પ્રજનનને અટકાવીને,આપણે આપણી આસપાસ આવા ચેપી રોગોના ફેલાવાને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી શકીએ છીએ.