અ Gujarati
Chemical Properties of Acids and Bases Questions in Gujarati
Class 10 Science · Acids, Bases and Salts · Chemical Properties of Acids and Bases
108+
Questions
Gujarati
Language
100%
With Solutions
Showing 50 of 108 questions in Gujarati
1
EasyMCQ
દહીં અને ખાટી વસ્તુઓને પિત્તળ અને તાંબાના વાસણોમાં કેમ ન રાખવી જોઈએ?
A
તેઓ ધાતુ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને ઝેરી ક્ષાર બનાવે છે.
B
તેઓ ધાતુની સપાટીને તટસ્થ કરે છે.
C
તેનાથી વાસણો ઓગળી જાય છે.
D
તે ખોરાકનું પોષણ મૂલ્ય વધારે છે.
Solution
(A) દહીં અને અન્ય ખાટી વસ્તુઓમાં એસિડ હોય છે. જ્યારે આ પદાર્થોને પિત્તળ અને તાંબાના વાસણોમાં રાખવામાં આવે છે,ત્યારે એસિડ ધાતુ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને ધાતુના ક્ષાર બનાવે છે અને હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત કરે છે. આ ધાતુના ક્ષાર ઝેરી હોય છે અને તેનાથી ફૂડ પોઈઝનિંગ થઈ શકે છે,જેના કારણે ખોરાક બગડી જાય છે.
0 likes
View Solution2
Medium
જ્યારે એસિડ ધાતુ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે ત્યારે સામાન્ય રીતે કયો વાયુ મુક્ત થાય છે? ઉદાહરણ આપી સમજાવો. તમે આ વાયુની હાજરીની ચકાસણી કેવી રીતે કરશો?
Solution
(N/A) જ્યારે એસિડ ધાતુ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે ત્યારે સામાન્ય રીતે હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ મુક્ત થાય છે.
ઉદાહરણ: જ્યારે ઝિંકના ટુકડાઓ મંદ સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,ત્યારે ઝિંક સલ્ફેટ $(ZnSO_4)$ અને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે.
રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$Zn(s) + H_2SO_4(aq) \to ZnSO_4(aq) + H_2(g) \uparrow$
હાઇડ્રોજન વાયુની કસોટી:
હાઇડ્રોજન વાયુની હાજરી ચકાસવા માટે,ઉત્પન્ન થયેલા વાયુને સાબુના દ્રાવણમાંથી પસાર કરો. સાબુના દ્રાવણમાં પરપોટા બને છે,જેમાં હાઇડ્રોજન વાયુ હોય છે. જ્યારે આ સાબુના પરપોટા પાસે સળગતી મીણબત્તી લાવવામાં આવે છે,ત્યારે વાયુ 'પૉપ' અવાજ સાથે સળગે છે,જે હાઇડ્રોજન વાયુની હાજરીની પુષ્ટિ કરે છે.
ઉદાહરણ: જ્યારે ઝિંકના ટુકડાઓ મંદ સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,ત્યારે ઝિંક સલ્ફેટ $(ZnSO_4)$ અને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે.
રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$Zn(s) + H_2SO_4(aq) \to ZnSO_4(aq) + H_2(g) \uparrow$
હાઇડ્રોજન વાયુની કસોટી:
હાઇડ્રોજન વાયુની હાજરી ચકાસવા માટે,ઉત્પન્ન થયેલા વાયુને સાબુના દ્રાવણમાંથી પસાર કરો. સાબુના દ્રાવણમાં પરપોટા બને છે,જેમાં હાઇડ્રોજન વાયુ હોય છે. જ્યારે આ સાબુના પરપોટા પાસે સળગતી મીણબત્તી લાવવામાં આવે છે,ત્યારે વાયુ 'પૉપ' અવાજ સાથે સળગે છે,જે હાઇડ્રોજન વાયુની હાજરીની પુષ્ટિ કરે છે.
0 likes
View Solution3
Medium
શા માટે $HCl$,$HNO_3$ વગેરે જલીય દ્રાવણમાં એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવે છે,જ્યારે આલ્કોહોલ અને ગ્લુકોઝ જેવા સંયોજનોના દ્રાવણો એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવતા નથી?
Solution
(N/A) $HCl$ અથવા $HNO_3$ નું હાઇડ્રોજન આયનો બનાવવા માટેનું વિયોજન માત્ર પાણીની હાજરીમાં જ થાય છે.
હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ એ $H_2O$ સાથે જોડાઈને હાઇડ્રોનિયમ આયનો $(H_3O^+)$ બનાવે છે,જે એસિડિક ગુણધર્મો માટે જવાબદાર છે.
પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$HCl_{(aq)} \rightarrow H^+_{(aq)} + Cl^-_{(aq)}$
$H^+_{(aq)} + H_2O_{(l)} \rightarrow H_3O^+_{(aq)}$
જોકે ગ્લુકોઝ અને આલ્કોહોલના જલીય દ્રાવણોમાં હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે,પરંતુ આ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ પાણીમાં $H^+$ આયનો તરીકે મુક્ત થતા નથી.
તેથી,તેઓ દ્રાવણમાં હાઇડ્રોજન આયનો મુક્ત કરતા ન હોવાથી,તેઓ એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવતા નથી.
હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ એ $H_2O$ સાથે જોડાઈને હાઇડ્રોનિયમ આયનો $(H_3O^+)$ બનાવે છે,જે એસિડિક ગુણધર્મો માટે જવાબદાર છે.
પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$HCl_{(aq)} \rightarrow H^+_{(aq)} + Cl^-_{(aq)}$
$H^+_{(aq)} + H_2O_{(l)} \rightarrow H_3O^+_{(aq)}$
જોકે ગ્લુકોઝ અને આલ્કોહોલના જલીય દ્રાવણોમાં હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે,પરંતુ આ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ પાણીમાં $H^+$ આયનો તરીકે મુક્ત થતા નથી.
તેથી,તેઓ દ્રાવણમાં હાઇડ્રોજન આયનો મુક્ત કરતા ન હોવાથી,તેઓ એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવતા નથી.
0 likes
View Solution4
EasyMCQ
એસિડનું જલીય દ્રાવણ વિદ્યુતનું વહન શા માટે કરે છે?
A
મુક્ત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે.
B
મુક્ત આયનોની હાજરીને કારણે.
C
અણુઓની હાજરીને કારણે.
D
સહસંયોજક બંધની હાજરીને કારણે.
Solution
(B) એસિડ એવા પદાર્થો છે જે જલીય દ્રાવણમાં વિયોજન પામીને હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ અને સંબંધિત ઋણ આયનો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ મુક્ત આયનો દ્રાવણમાં વીજભારના વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
વિદ્યુત એ વીજભારનો પ્રવાહ હોવાથી,આ આયનોની ગતિ એસિડના જલીય દ્રાવણને વિદ્યુતનું વહન કરવા દે છે.
આ મુક્ત આયનો દ્રાવણમાં વીજભારના વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
વિદ્યુત એ વીજભારનો પ્રવાહ હોવાથી,આ આયનોની ગતિ એસિડના જલીય દ્રાવણને વિદ્યુતનું વહન કરવા દે છે.
1 likes
View Solution5
EasyMCQ
સૂકો $HCl$ વાયુ સૂકા લિટમસ પેપરનો રંગ કેમ બદલતો નથી?
A
તે સ્વભાવે એસિડિક નથી.
B
તે વાયુ અવસ્થામાં $H^+$ આયનો ધરાવતો નથી.
C
તે સહસંયોજક સંયોજન છે.
D
પ્રતિક્રિયા આપવા માટે તેને ઉદ્દીપકની જરૂર છે.
Solution
(B) લિટમસ પેપરનો રંગ હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ની હાજરીને કારણે બદલાય છે.
સૂકો $HCl$ વાયુ મુક્ત $H^+$ આયનો ધરાવતો નથી.
એસિડ માત્ર જલીય દ્રાવણમાં જ વિયોજન પામીને $H^+$ આયનો મુક્ત કરે છે.
અહીં $HCl$ વાયુ સૂકો છે અને લિટમસ પેપર પણ સૂકું છે,તેથી કોઈ વિયોજન થતું નથી અને પરિણામે લિટમસ પેપરનો રંગ બદલાતો નથી.
સૂકો $HCl$ વાયુ મુક્ત $H^+$ આયનો ધરાવતો નથી.
એસિડ માત્ર જલીય દ્રાવણમાં જ વિયોજન પામીને $H^+$ આયનો મુક્ત કરે છે.
અહીં $HCl$ વાયુ સૂકો છે અને લિટમસ પેપર પણ સૂકું છે,તેથી કોઈ વિયોજન થતું નથી અને પરિણામે લિટમસ પેપરનો રંગ બદલાતો નથી.
0 likes
View Solution6
MediumMCQ
એસિડને મંદ કરતી વખતે,શા માટે એવી સલાહ આપવામાં આવે છે કે એસિડને પાણીમાં ઉમેરવો જોઈએ અને પાણીને એસિડમાં નહીં?
A
એસિડને વધુ સાંદ્ર બનતો અટકાવવા માટે.
B
એસિડનું બાષ્પીભવન ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે.
C
પ્રક્રિયાની અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક પ્રકૃતિને કારણે મિશ્રણને બહાર ઉછળતું અટકાવવા માટે.
D
એસિડના રાસાયણિક ગુણધર્મો જાળવી રાખવા માટે.
Solution
(C) સાંદ્ર એસિડને પાણીમાં ઓગાળવાની પ્રક્રિયા અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તે મોટી માત્રામાં ઉષ્મા મુક્ત કરે છે.
જો પાણીને સાંદ્ર એસિડમાં ઉમેરવામાં આવે,તો ઉત્પન્ન થતી ઉષ્માને કારણે મિશ્રણ બહાર ઉછળી શકે છે અને ગંભીર એસિડના દાઝી જવાની શક્યતા રહે છે.
વધુમાં,અતિશય સ્થાનિક ગરમીને કારણે કાચનું પાત્ર તૂટી શકે છે.
તેથી,હંમેશા એસિડને સતત હલાવતા રહીને ધીમે ધીમે પાણીમાં ઉમેરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
જો પાણીને સાંદ્ર એસિડમાં ઉમેરવામાં આવે,તો ઉત્પન્ન થતી ઉષ્માને કારણે મિશ્રણ બહાર ઉછળી શકે છે અને ગંભીર એસિડના દાઝી જવાની શક્યતા રહે છે.
વધુમાં,અતિશય સ્થાનિક ગરમીને કારણે કાચનું પાત્ર તૂટી શકે છે.
તેથી,હંમેશા એસિડને સતત હલાવતા રહીને ધીમે ધીમે પાણીમાં ઉમેરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
0 likes
View Solution7
EasyMCQ
જ્યારે એસિડના દ્રાવણને મંદ કરવામાં આવે ત્યારે હાઇડ્રોનિયમ આયનો $(H_3O^+)$ ની સાંદ્રતા પર શું અસર થાય છે?
A
તે વધે છે.
B
તે ઘટે છે.
C
તે અપરિવર્તિત રહે છે.
D
તે શૂન્ય થઈ જાય છે.
Solution
(B) જ્યારે પાણી ઉમેરીને એસિડને મંદ કરવામાં આવે છે,ત્યારે એકમ કદ દીઠ હાઇડ્રોનિયમ આયનો $(H_3O^+)$ ની સંખ્યા ઘટે છે.
આ પ્રક્રિયાને મંદન કહેવામાં આવે છે.
પાણી ઉમેરવાને કારણે દ્રાવણનું કદ વધે છે,તેથી એસિડની સાંદ્રતા ઘટે છે,જેના પરિણામે $(H_3O^+)$ આયનોની સાંદ્રતામાં ઘટાડો થાય છે.
આ પ્રક્રિયાને મંદન કહેવામાં આવે છે.
પાણી ઉમેરવાને કારણે દ્રાવણનું કદ વધે છે,તેથી એસિડની સાંદ્રતા ઘટે છે,જેના પરિણામે $(H_3O^+)$ આયનોની સાંદ્રતામાં ઘટાડો થાય છે.
0 likes
View Solution8
EasyMCQ
સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડના દ્રાવણમાં વધારાનો બેઇઝ ઓગાળવામાં આવે ત્યારે હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનો $(OH^-)$ ની સાંદ્રતા પર શું અસર થાય છે?
A
તે વધે છે
B
તે ઘટે છે
C
તે સમાન રહે છે
D
તે શૂન્ય થઈ જાય છે
Solution
(A) જ્યારે સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ ના દ્રાવણમાં વધારાનો બેઇઝ ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે તે દ્રાવણમાં વધુ હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનો $(OH^-)$ મુક્ત કરે છે.
સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ એક પ્રબળ બેઇઝ હોવાથી તે સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે,તેથી વધુ બેઇઝ ઉમેરવાથી એકમ કદ દીઠ $(OH^-)$ આયનોની કુલ સંખ્યામાં વધારો થાય છે.
આથી,હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનો $(OH^-)$ ની સાંદ્રતા વધે છે.
સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ એક પ્રબળ બેઇઝ હોવાથી તે સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે,તેથી વધુ બેઇઝ ઉમેરવાથી એકમ કદ દીઠ $(OH^-)$ આયનોની કુલ સંખ્યામાં વધારો થાય છે.
આથી,હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનો $(OH^-)$ ની સાંદ્રતા વધે છે.
0 likes
View Solution9
Easy
શું બેઝિક (આલ્કલાઇન) દ્રાવણોમાં પણ $H^+_{(aq)}$ આયનો હોય છે? જો હા,તો પછી આ દ્રાવણો બેઝિક શા માટે હોય છે?
Solution
(N/A) હા,બેઝિક દ્રાવણોમાં પણ $H^+_{(aq)}$ આયનો હોય છે. જોકે,તેમાં $H^+_{(aq)}$ આયનોની સાંદ્રતા $OH^-$ આયનોની સાંદ્રતાની સરખામણીમાં ઘણી ઓછી હોય છે. દ્રાવણમાં $OH^-$ આયનોની સાંદ્રતા $H^+_{(aq)}$ આયનો કરતા વધારે હોવાથી,દ્રાવણ બેઝિક ગુણધર્મ ધરાવે છે.
0 likes
View Solution10
MediumMCQ
તમારા મતે કઈ જમીનની સ્થિતિમાં ખેડૂત તેના ખેતરની જમીનમાં કળીચૂનો $(CaO)$,ફોડેલો ચૂનો $(Ca(OH)_2)$ અથવા ચોક $(CaCO_3)$ ઉમેરશે?
A
જ્યારે જમીન ખૂબ જ બેઝિક હોય.
B
જ્યારે જમીન ખૂબ જ એસિડિક હોય.
C
જ્યારે જમીન તટસ્થ હોય.
D
જ્યારે જમીનમાં પાણી ભરાઈ ગયું હોય.
Solution
(B) ઉલ્લેખિત પદાર્થો,જેમ કે કળીચૂનો $(CaO)$,ફોડેલો ચૂનો $(Ca(OH)_2)$ અને ચોક $(CaCO_3)$,સ્વભાવે બેઝિક હોય છે.
જો જમીન ખૂબ જ એસિડિક હોય,તો તે ઘણા પાકોના વિકાસ માટે અયોગ્ય બની જાય છે.
વધારાની એસિડિકતાને તટસ્થ કરવા અને ખેતી માટે જમીનની ગુણવત્તા સુધારવા માટે,ખેડૂત આ બેઝિક પદાર્થોને ખેતરમાં ઉમેરે છે.
તેથી,જ્યારે જમીન ખૂબ જ એસિડિક હોય ત્યારે ખેડૂત આ પદાર્થો સાથે જમીનની સારવાર કરે છે.
જો જમીન ખૂબ જ એસિડિક હોય,તો તે ઘણા પાકોના વિકાસ માટે અયોગ્ય બની જાય છે.
વધારાની એસિડિકતાને તટસ્થ કરવા અને ખેતી માટે જમીનની ગુણવત્તા સુધારવા માટે,ખેડૂત આ બેઝિક પદાર્થોને ખેતરમાં ઉમેરે છે.
તેથી,જ્યારે જમીન ખૂબ જ એસિડિક હોય ત્યારે ખેડૂત આ પદાર્થો સાથે જમીનની સારવાર કરે છે.
0 likes
View Solution11
EasyMCQ
એક દ્રાવણ કચરેલા ઈંડાના કવચ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એક વાયુ આપે છે જે ચૂનાના પાણીને દૂધિયું બનાવે છે. આ દ્રાવણમાં શું હોય છે?
A
$NaCl$
B
$LiCl$
C
$KCl$
D
$HCl$
Solution
(D) કચરેલા ઈંડાના કવચ મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ ના બનેલા હોય છે.
જ્યારે કોઈ એસિડ,જેમ કે હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$,કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે કાર્બન ડાયોક્સાઈડ વાયુ $(CO_2)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $CaCO_3 + 2HCl \rightarrow CaCl_2 + H_2O + CO_2 \uparrow$.
કાર્બન ડાયોક્સાઈડ વાયુ ચૂનાના પાણી $(Ca(OH)_2)$ ને દૂધિયું બનાવે છે,કારણ કે તેમાં અદ્રાવ્ય કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ બને છે.
તેથી,દ્રાવણમાં $HCl$ હોવું જોઈએ.
જ્યારે કોઈ એસિડ,જેમ કે હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$,કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે કાર્બન ડાયોક્સાઈડ વાયુ $(CO_2)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $CaCO_3 + 2HCl \rightarrow CaCl_2 + H_2O + CO_2 \uparrow$.
કાર્બન ડાયોક્સાઈડ વાયુ ચૂનાના પાણી $(Ca(OH)_2)$ ને દૂધિયું બનાવે છે,કારણ કે તેમાં અદ્રાવ્ય કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ બને છે.
તેથી,દ્રાવણમાં $HCl$ હોવું જોઈએ.
0 likes
View Solution12
EasyMCQ
અપચાની સારવાર માટે નીચેનામાંથી કયા પ્રકારની દવાઓનો ઉપયોગ થાય છે?
A
એન્ટિબાયોટિક
B
એન્ટાસિડ
C
એનાલજેસિક
D
એન્ટિસેપ્ટિક
Solution
(B) અપચો જઠરમાં વધારાના એસિડના ઉત્પાદનને કારણે થાય છે. એન્ટાસિડ એ મંદ બેઝ છે જે આ વધારાના એસિડને તટસ્થ કરે છે,જેનાથી દુખાવો અને બળતરામાં રાહત મળે છે. તેથી,અપચાની સારવાર માટે એન્ટાસિડનો ઉપયોગ થાય છે.
0 likes
View Solution13
આલ્કોહોલ અને ગ્લુકોઝ જેવા સંયોજનોમાં પણ હાઇડ્રોજન હોય છે,પરંતુ તેમને એસિડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવતા નથી. આ સાબિત કરવા માટેની પ્રવૃત્તિનું વર્ણન કરો.
.jpg)
Solution
(N/A) $1$. બે લોખંડની ખીલીઓ લો અને તેને રબરના બૂચ પર લગાવો. આ બૂચને $100\,mL$ ના બીકરમાં મૂકો.
$2$. ખીલીઓને એક બલ્બ અને સ્વિચ દ્વારા $6\,V$ ની બેટરીના બે ટર્મિનલ સાથે જોડો.
$3$. બીકરમાં થોડું મંદ $HCl$ ઉમેરો અને વિદ્યુતપ્રવાહ ચાલુ કરો. બલ્બ પ્રકાશિત થશે,જે દર્શાવે છે કે $HCl$ માં $H^+$ આયનોની હાજરીને કારણે તે વિદ્યુતનું વહન કરે છે.
$4$. આ જ પ્રયોગ ગ્લુકોઝના દ્રાવણ અને આલ્કોહોલના દ્રાવણ સાથે અલગ-અલગ રીતે કરો.
$5$. અવલોકન: ગ્લુકોઝ અને આલ્કોહોલના દ્રાવણના કિસ્સામાં બલ્બ પ્રકાશિત થતો નથી.
$6$. નિષ્કર્ષ: ગ્લુકોઝ અને આલ્કોહોલ જલીય દ્રાવણમાં આયનોમાં વિયોજન પામતા નથી. તેઓ $H^+$ આયનો ઉત્પન્ન કરતા ન હોવાથી,તેઓ હાઇડ્રોજન ધરાવતા હોવા છતાં એસિડિક ગુણધર્મો દર્શાવતા નથી.
$2$. ખીલીઓને એક બલ્બ અને સ્વિચ દ્વારા $6\,V$ ની બેટરીના બે ટર્મિનલ સાથે જોડો.
$3$. બીકરમાં થોડું મંદ $HCl$ ઉમેરો અને વિદ્યુતપ્રવાહ ચાલુ કરો. બલ્બ પ્રકાશિત થશે,જે દર્શાવે છે કે $HCl$ માં $H^+$ આયનોની હાજરીને કારણે તે વિદ્યુતનું વહન કરે છે.
$4$. આ જ પ્રયોગ ગ્લુકોઝના દ્રાવણ અને આલ્કોહોલના દ્રાવણ સાથે અલગ-અલગ રીતે કરો.
$5$. અવલોકન: ગ્લુકોઝ અને આલ્કોહોલના દ્રાવણના કિસ્સામાં બલ્બ પ્રકાશિત થતો નથી.
$6$. નિષ્કર્ષ: ગ્લુકોઝ અને આલ્કોહોલ જલીય દ્રાવણમાં આયનોમાં વિયોજન પામતા નથી. તેઓ $H^+$ આયનો ઉત્પન્ન કરતા ન હોવાથી,તેઓ હાઇડ્રોજન ધરાવતા હોવા છતાં એસિડિક ગુણધર્મો દર્શાવતા નથી.
0 likes
View Solution14
EasyMCQ
પાણીની ગેરહાજરીમાં એસિડ શા માટે એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવતા નથી?
A
તેઓ આયનોમાં વિયોજન પામતા નથી.
B
તેઓ પાણીમાં દ્રાવ્ય હોતા નથી.
C
તેઓ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેઇઝ બનાવે છે.
D
પાણીની ગેરહાજરીમાં તેઓ તટસ્થ બની જાય છે.
Solution
(A) પાણીની ગેરહાજરીમાં એસિડ એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવતા નથી કારણ કે એસિડમાંથી હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ નું વિયોજન માત્ર પાણીની હાજરીમાં જ થાય છે.
આ હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ની હાજરી જ પદાર્થના એસિડિક ગુણધર્મ માટે જવાબદાર છે.
પાણીની ગેરહાજરીમાં,એસિડના અણુઓ $H^+$ આયનો મુક્ત કરતા નથી,અને તેથી,તેઓ એસિડિક ગુણધર્મો દર્શાવતા નથી.
આ હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ની હાજરી જ પદાર્થના એસિડિક ગુણધર્મ માટે જવાબદાર છે.
પાણીની ગેરહાજરીમાં,એસિડના અણુઓ $H^+$ આયનો મુક્ત કરતા નથી,અને તેથી,તેઓ એસિડિક ગુણધર્મો દર્શાવતા નથી.
0 likes
View Solution15
Medium
ટેસ્ટ ટ્યુબ $A$ અને $B$ માં મેગ્નેશિયમની પટ્ટીઓની સમાન લંબાઈ લેવામાં આવી છે. ટેસ્ટ ટ્યુબ $A$ માં હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ ઉમેરવામાં આવે છે,જ્યારે ટેસ્ટ ટ્યુબ $B$ માં એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ ઉમેરવામાં આવે છે. બંને એસિડની માત્રા અને સાંદ્રતા સમાન છે. કઈ ટેસ્ટ ટ્યુબમાં પરપોટા (fizzing) વધુ જોરથી થશે અને શા માટે?
Solution
(A) ટેસ્ટ ટ્યુબ $A$ માં પરપોટા (fizzing) વધુ જોરથી થશે,જેમાં હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ ઉમેરવામાં આવ્યું છે.
આનું કારણ એ છે કે $HCl$ એ પ્રબળ એસિડ છે,જ્યારે $CH_3COOH$ એ નિર્બળ એસિડ છે.
પ્રબળ એસિડ પાણીમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે અને નિર્બળ એસિડની તુલનામાં હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ની વધુ સાંદ્રતા ઉત્પન્ન કરે છે.
મેગ્નેશિયમ અને એસિડ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ની સાંદ્રતા પર આધારિત હોવાથી,ટેસ્ટ ટ્યુબ $A$ માં પ્રતિક્રિયા ઝડપથી થાય છે,જેના પરિણામે હાઇડ્રોજન વાયુ વધુ જોરથી ઉત્પન્ન થાય છે.
આનું કારણ એ છે કે $HCl$ એ પ્રબળ એસિડ છે,જ્યારે $CH_3COOH$ એ નિર્બળ એસિડ છે.
પ્રબળ એસિડ પાણીમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે અને નિર્બળ એસિડની તુલનામાં હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ની વધુ સાંદ્રતા ઉત્પન્ન કરે છે.
મેગ્નેશિયમ અને એસિડ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ની સાંદ્રતા પર આધારિત હોવાથી,ટેસ્ટ ટ્યુબ $A$ માં પ્રતિક્રિયા ઝડપથી થાય છે,જેના પરિણામે હાઇડ્રોજન વાયુ વધુ જોરથી ઉત્પન્ન થાય છે.
1 likes
View Solution16
MediumMCQ
તટસ્થીકરણની પ્રક્રિયા એટલે શું? બે ઉદાહરણો આપો.
A
$A$ reaction between an acid and a base to form salt and water.
B
$A$ reaction between a metal and an acid.
C
$A$ reaction between a non-metal and a base.
D
$A$ reaction between two salts.
Solution
(A) જે પ્રક્રિયામાં એસિડ અને બેઇઝ એકબીજા સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને પાણી આપે છે,તેને તટસ્થીકરણની પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં ઉષ્મા સ્વરૂપે ઉર્જા મુક્ત થાય છે.
ઉદાહરણ $(i)$: સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ અને હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા:
$NaOH + HCl \rightarrow NaCl + H_2O$
ઉદાહરણ $(ii)$: અપચો (જે જઠરમાં વધુ પડતા હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડના ઉત્પાદનને કારણે થાય છે) દરમિયાન,આપણે એન્ટાસિડ (સામાન્ય રીતે મિલ્ક ઓફ મેગ્નેશિયા,$Mg(OH)_2$,જે સ્વભાવે બેઝિક છે) લઈએ છીએ. એન્ટાસિડ વધારાના એસિડને તટસ્થ કરે છે અને આમ અપચામાંથી રાહત આપે છે.
$Mg(OH)_2 + 2HCl \rightarrow MgCl_2 + 2H_2O$
ઉદાહરણ $(i)$: સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ અને હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા:
$NaOH + HCl \rightarrow NaCl + H_2O$
ઉદાહરણ $(ii)$: અપચો (જે જઠરમાં વધુ પડતા હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડના ઉત્પાદનને કારણે થાય છે) દરમિયાન,આપણે એન્ટાસિડ (સામાન્ય રીતે મિલ્ક ઓફ મેગ્નેશિયા,$Mg(OH)_2$,જે સ્વભાવે બેઝિક છે) લઈએ છીએ. એન્ટાસિડ વધારાના એસિડને તટસ્થ કરે છે અને આમ અપચામાંથી રાહત આપે છે.
$Mg(OH)_2 + 2HCl \rightarrow MgCl_2 + 2H_2O$
2 likes
View Solution17
Difficult
પ્રત્યુષે એક સ્પેટુલા પર સલ્ફર પાવડર લીધો અને તેને ગરમ કર્યો. તેણે નીચેની આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ તેની ઉપર એક કસનળીને ઉંધી રાખીને ઉત્પન્ન થયેલ વાયુ એકત્રિત કર્યો.
$(a)$ વાયુની નીચેના પર શું અસર થશે?
$(i)$ સૂકા લિટમસ પેપર પર?
$(ii)$ ભીના લિટમસ પેપર પર?
$(b)$ થતી પ્રક્રિયા માટે સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ લખો.
$(a)$ વાયુની નીચેના પર શું અસર થશે?
$(i)$ સૂકા લિટમસ પેપર પર?
$(ii)$ ભીના લિટમસ પેપર પર?
$(b)$ થતી પ્રક્રિયા માટે સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ લખો.
Solution
(N/A) $(i)$ સૂકા લિટમસ પેપર પર કોઈ અસર થશે નહીં.
$(ii)$ કારણ કે ઉત્પન્ન થયેલ વાયુ સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ છે,તે ભીના ભૂરા લિટમસ પેપરને લાલ બનાવે છે કારણ કે સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ ભેજ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સલ્ફ્યુરસ એસિડ બનાવે છે.
$(b)$ $S_{(s)} + O_{2(g)} \to SO_{2(g)}$
$SO_{2(g)} + H_2O_{(l)} \to H_2SO_{3(aq)}$
$(ii)$ કારણ કે ઉત્પન્ન થયેલ વાયુ સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ છે,તે ભીના ભૂરા લિટમસ પેપરને લાલ બનાવે છે કારણ કે સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ ભેજ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સલ્ફ્યુરસ એસિડ બનાવે છે.
$(b)$ $S_{(s)} + O_{2(g)} \to SO_{2(g)}$
$SO_{2(g)} + H_2O_{(l)} \to H_2SO_{3(aq)}$
0 likes
View Solution18
Medium
તમે તાંબાના વાસણોને લીંબુ અથવા આમલીના રસથી સાફ કરતા જોયા હશે. સમજાવો કે આ ખાટા પદાર્થો વાસણો સાફ કરવામાં શા માટે અસરકારક છે.
Solution
(N/A) તાંબું હવામાં રહેલા ભેજયુક્ત કાર્બન ડાયોક્સાઇડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કોપર કાર્બોનેટ બનાવે છે,જેના પરિણામે તાંબાના વાસણની ચમકતી કથ્થઈ સપાટી ઝાંખી પડી જાય છે અને તેના પર કોપર કાર્બોનેટનું લીલા રંગનું પડ જામી જાય છે.
લીંબુ અથવા આમલીના રસમાં રહેલું સાઇટ્રિક એસિડ બેઝિક કોપર કાર્બોનેટને તટસ્થ કરે છે અને તે પડને ઓગાળી નાખે છે.
આ કારણોસર,તાંબાના વાસણોની સપાટી પરની લાક્ષણિક ચમક પાછી લાવવા માટે તેને લીંબુ અથવા આમલીના રસથી સાફ કરવામાં આવે છે.
લીંબુ અથવા આમલીના રસમાં રહેલું સાઇટ્રિક એસિડ બેઝિક કોપર કાર્બોનેટને તટસ્થ કરે છે અને તે પડને ઓગાળી નાખે છે.
આ કારણોસર,તાંબાના વાસણોની સપાટી પરની લાક્ષણિક ચમક પાછી લાવવા માટે તેને લીંબુ અથવા આમલીના રસથી સાફ કરવામાં આવે છે.
0 likes
View Solution19
MediumMCQ
એક પદાર્થ $X$, જે સમૂહ $2$ ના તત્વનો ઓક્સાઈડ છે, તેનો સિમેન્ટ ઉદ્યોગમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે. આ તત્વ હાડકાંમાં પણ હાજર હોય છે. પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરવા પર તે એક દ્રાવણ બનાવે છે જે લાલ લિટમસને ભૂરું બનાવે છે. $X$ ને ઓળખો અને તેમાં સામેલ રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ લખો.
A
કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ $(CaO)$
B
કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$
C
કેલ્શિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(Ca(OH)_2)$
D
કેલ્શિયમ ક્લોરાઈડ $(CaCl_2)$
Solution
(A) પદાર્થ $X$ એ કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ $(CaO)$ છે, જેને સામાન્ય રીતે કળીચૂનો (quicklime) કહેવામાં આવે છે.
$1$. તે કેલ્શિયમનો ઓક્સાઈડ છે, જે સમૂહ $2$ નું તત્વ છે.
$2$. કેલ્શિયમ એ કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટના સ્વરૂપમાં હાડકાંનો મુખ્ય ઘટક છે.
$3$. તેનો ઉપયોગ સિમેન્ટ ઉદ્યોગમાં મોટા પાયે થાય છે.
$4$. જ્યારે $CaO$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે છે, ત્યારે તે કેલ્શિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(Ca(OH)_2)$ બનાવે છે, જે એક પ્રબળ બેઈઝ છે અને લાલ લિટમસને ભૂરું બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CaO(s) + H_2O(l) \longrightarrow Ca(OH)_2(aq) + \text{ઉષ્મા}$
$1$. તે કેલ્શિયમનો ઓક્સાઈડ છે, જે સમૂહ $2$ નું તત્વ છે.
$2$. કેલ્શિયમ એ કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટના સ્વરૂપમાં હાડકાંનો મુખ્ય ઘટક છે.
$3$. તેનો ઉપયોગ સિમેન્ટ ઉદ્યોગમાં મોટા પાયે થાય છે.
$4$. જ્યારે $CaO$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે છે, ત્યારે તે કેલ્શિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(Ca(OH)_2)$ બનાવે છે, જે એક પ્રબળ બેઈઝ છે અને લાલ લિટમસને ભૂરું બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CaO(s) + H_2O(l) \longrightarrow Ca(OH)_2(aq) + \text{ઉષ્મા}$
0 likes
View Solution20
MediumMCQ
ભેજવાળા દિવસે હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ વાયુની બનાવટ દરમિયાન,વાયુને સામાન્ય રીતે કેલ્શિયમ ક્લોરાઇડ ધરાવતી ગાર્ડ ટ્યુબમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે. ગાર્ડ ટ્યુબમાં લીધેલ કેલ્શિયમ ક્લોરાઇડનું કાર્ય શું છે?
A
ઉત્પન્ન થયેલ વાયુનું શોષણ કરવું
B
વાયુને ભેજયુક્ત બનાવવો
C
વાયુમાંથી ભેજનું શોષણ કરવું
D
ઉત્પન્ન થયેલ વાયુમાંથી $Cl^-$ આયનોનું શોષણ કરવું
Solution
(C) કેલ્શિયમ ક્લોરાઇડ $(CaCl_2)$ એ એક જાણીતું નિર્જલીકરણ કારક (dehydrating agent) અથવા ભેજશોષક પદાર્થ છે.
જ્યારે હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ $(HCl)$ વાયુ બનાવવામાં આવે છે,ત્યારે તેમાં પાણીની વરાળ હોઈ શકે છે,ખાસ કરીને ભેજવાળા દિવસે.
શુષ્ક $HCl$ વાયુ મેળવવા માટે,તેને નિર્જળ કેલ્શિયમ ક્લોરાઇડ ધરાવતી ગાર્ડ ટ્યુબમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે.
આ પદાર્થ વાયુમાં રહેલા ભેજ (પાણીની વરાળ) નું શોષણ કરે છે,જેથી ખાતરી થાય છે કે મળતો $HCl$ વાયુ શુષ્ક છે.
જ્યારે હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ $(HCl)$ વાયુ બનાવવામાં આવે છે,ત્યારે તેમાં પાણીની વરાળ હોઈ શકે છે,ખાસ કરીને ભેજવાળા દિવસે.
શુષ્ક $HCl$ વાયુ મેળવવા માટે,તેને નિર્જળ કેલ્શિયમ ક્લોરાઇડ ધરાવતી ગાર્ડ ટ્યુબમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે.
આ પદાર્થ વાયુમાં રહેલા ભેજ (પાણીની વરાળ) નું શોષણ કરે છે,જેથી ખાતરી થાય છે કે મળતો $HCl$ વાયુ શુષ્ક છે.
0 likes
View Solution21
EasyMCQ
દાંતનો સડો અટકાવવા માટે આપણને નિયમિતપણે બ્રશ કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે વપરાતી ટૂથપેસ્ટનો સ્વભાવ કેવો હોય છે?
A
બેઝિક (આલ્કલાઇન)
B
તટસ્થ
C
એસિડિક
D
ક્ષયકારી
Solution
(A) દાંતનો સડો મોઢામાં રહેલા બેક્ટેરિયા દ્વારા ખોરાકના કણોના વિઘટનથી ઉત્પન્ન થતા એસિડને કારણે થાય છે. આ એસિડ મોઢાના $pH$ ને ઘટાડે છે,જેનાથી દાંતનું ઇનેમલ ક્ષય પામે છે.
આ એસિડને તટસ્થ કરવા અને સડો અટકાવવા માટે આપણે ટૂથપેસ્ટનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. ટૂથપેસ્ટ સામાન્ય રીતે સ્વભાવે બેઝિક (આલ્કલાઇન) હોય છે. જ્યારે તે મોઢામાં રહેલા એસિડ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,ત્યારે તે તેને તટસ્થ કરે છે,જેનાથી દાંતને સડાથી રક્ષણ મળે છે.
આ એસિડને તટસ્થ કરવા અને સડો અટકાવવા માટે આપણે ટૂથપેસ્ટનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. ટૂથપેસ્ટ સામાન્ય રીતે સ્વભાવે બેઝિક (આલ્કલાઇન) હોય છે. જ્યારે તે મોઢામાં રહેલા એસિડ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,ત્યારે તે તેને તટસ્થ કરે છે,જેનાથી દાંતને સડાથી રક્ષણ મળે છે.
0 likes
View Solution22
EasyMCQ
દ્રષ્ટિહીન વિદ્યાર્થી દ્વારા નીચેનામાંથી કોનો ઉપયોગ એસિડ-બેઇઝ સૂચક તરીકે કરી શકાય છે?
A
વેનીલા એસેન્સ
B
હળદર
C
લિટમસ
D
પિટુનિયાના પાન
Solution
(A) દ્રષ્ટિહીન વિદ્યાર્થી જે એસિડ-બેઇઝ સૂચકનો ઉપયોગ કરી શકે છે તેને ઘ્રાણેન્દ્રિય સૂચક (olfactory indicator) કહેવામાં આવે છે.
ઘ્રાણેન્દ્રિય સૂચકો એવા પદાર્થો છે જેની ગંધ એસિડિક અથવા બેઝિક માધ્યમમાં બદલાય છે.
વેનીલા એસેન્સ એક ઘ્રાણેન્દ્રિય સૂચક છે.
એસિડિક માધ્યમમાં,વેનીલા એસેન્સની લાક્ષણિક ગંધ જળવાઈ રહે છે,જ્યારે બેઝિક માધ્યમમાં તેની ગંધ નાશ પામે છે.
હળદર,લિટમસ અને પિટુનિયાના પાન એ દ્રશ્ય સૂચકો છે,જેમાં રંગ પરિવર્તન જોવા માટે દ્રષ્ટિની જરૂર પડે છે.
ઘ્રાણેન્દ્રિય સૂચકો એવા પદાર્થો છે જેની ગંધ એસિડિક અથવા બેઝિક માધ્યમમાં બદલાય છે.
વેનીલા એસેન્સ એક ઘ્રાણેન્દ્રિય સૂચક છે.
એસિડિક માધ્યમમાં,વેનીલા એસેન્સની લાક્ષણિક ગંધ જળવાઈ રહે છે,જ્યારે બેઝિક માધ્યમમાં તેની ગંધ નાશ પામે છે.
હળદર,લિટમસ અને પિટુનિયાના પાન એ દ્રશ્ય સૂચકો છે,જેમાં રંગ પરિવર્તન જોવા માટે દ્રષ્ટિની જરૂર પડે છે.
0 likes
View Solution23
DifficultMCQ
વિદ્યુતવિભાજ્ય દ્વારા વિદ્યુત વાહકતા દર્શાવવાના પ્રયાસમાં,નીચે મુજબના સાધનો ગોઠવવામાં આવ્યા હતા. નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન(નો) સાચું/સાચા છે?
$(i)$ બલ્બ પ્રકાશિત થશે નહીં કારણ કે વિદ્યુતવિભાજ્ય એસિડિક નથી.
$(ii)$ બલ્બ પ્રકાશિત થશે કારણ કે $NaOH$ એક પ્રબળ બેઇઝ છે અને વહન માટે આયનો પૂરા પાડે છે.
$(iii)$ બલ્બ પ્રકાશિત થશે નહીં કારણ કે પરિપથ અધૂરો છે.
$(iv)$ બલ્બ પ્રકાશિત થશે નહીં કારણ કે તે વિદ્યુતવિભાજ્ય દ્રાવણના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે.
ઉકેલ: આકૃતિમાં એક બીકર દર્શાવેલ છે જેમાં રબરના બૂચ પર બે ખીલીઓ લગાવેલી છે અને તેમાં મંદ $NaOH$ નું દ્રાવણ ભરેલું છે. $NaOH$ એક પ્રબળ બેઇઝ છે જે પાણીમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામીને $Na^+$ અને $OH^-$ આયનો આપે છે. આ મુક્ત આયનો વીજભારના વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે,જેનાથી દ્રાવણમાંથી વિદ્યુત પ્રવાહ પસાર થાય છે અને પરિપથ પૂર્ણ થાય છે. તેથી,બલ્બ પ્રકાશિત થશે. વિધાન $(ii)$ સાચું છે.
$(i)$ બલ્બ પ્રકાશિત થશે નહીં કારણ કે વિદ્યુતવિભાજ્ય એસિડિક નથી.
$(ii)$ બલ્બ પ્રકાશિત થશે કારણ કે $NaOH$ એક પ્રબળ બેઇઝ છે અને વહન માટે આયનો પૂરા પાડે છે.
$(iii)$ બલ્બ પ્રકાશિત થશે નહીં કારણ કે પરિપથ અધૂરો છે.
$(iv)$ બલ્બ પ્રકાશિત થશે નહીં કારણ કે તે વિદ્યુતવિભાજ્ય દ્રાવણના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે.
ઉકેલ: આકૃતિમાં એક બીકર દર્શાવેલ છે જેમાં રબરના બૂચ પર બે ખીલીઓ લગાવેલી છે અને તેમાં મંદ $NaOH$ નું દ્રાવણ ભરેલું છે. $NaOH$ એક પ્રબળ બેઇઝ છે જે પાણીમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામીને $Na^+$ અને $OH^-$ આયનો આપે છે. આ મુક્ત આયનો વીજભારના વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે,જેનાથી દ્રાવણમાંથી વિદ્યુત પ્રવાહ પસાર થાય છે અને પરિપથ પૂર્ણ થાય છે. તેથી,બલ્બ પ્રકાશિત થશે. વિધાન $(ii)$ સાચું છે.
A
$(i)$ અને $(iii)$
B
$(ii)$ અને $(iv)$
C
માત્ર $(iv)$
D
માત્ર $(ii)$
1 likes
View Solution24
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું ખનિજ એસિડ નથી?
A
હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ
B
સાઇટ્રિક એસિડ
C
સલ્ફ્યુરિક એસિડ
D
નાઈટ્રિક એસિડ
Solution
(B) ખનિજ એસિડ એ એવા એસિડ છે જે અકાર્બનિક સંયોજનોમાંથી મેળવવામાં આવે છે,સામાન્ય રીતે રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ દ્વારા. તેના ઉદાહરણોમાં $HCl$,$H_2SO_4$ અને $HNO_3$ નો સમાવેશ થાય છે.
કાર્બનિક એસિડ એ એવા એસિડ છે જે કુદરતી રીતે વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓમાં જોવા મળે છે. સાઇટ્રિક એસિડ એ એક કાર્બનિક એસિડ છે જે લીંબુ અને નારંગી જેવા ખાટા ફળોમાં જોવા મળે છે.
તેથી,સાઇટ્રિક એસિડ એ ખનિજ એસિડ નથી.
કાર્બનિક એસિડ એ એવા એસિડ છે જે કુદરતી રીતે વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓમાં જોવા મળે છે. સાઇટ્રિક એસિડ એ એક કાર્બનિક એસિડ છે જે લીંબુ અને નારંગી જેવા ખાટા ફળોમાં જોવા મળે છે.
તેથી,સાઇટ્રિક એસિડ એ ખનિજ એસિડ નથી.
0 likes
View Solution25
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું બેઇઝ નથી?
A
$NaOH$
B
$KOH$
C
$C_2H_5OH$
D
$NH_4OH$
Solution
(C) $C_2H_5OH$ એ બેઇઝ નથી.
$C_2H_5OH$ (ઇથાઇલ આલ્કોહોલ) માં $-OH$ સમૂહ હોય છે,પરંતુ તે જલીય દ્રાવણમાં $OH^-$ આયનો મુક્ત કરવા માટે વિયોજન પામતું નથી.
બેઇઝ એવા પદાર્થો છે જે પાણીમાં $OH^-$ આયનો મુક્ત કરે છે.
$C_2H_5OH$ પ્રોટોન સ્વીકારનાર અથવા $OH^-$ દાતા તરીકે કામ કરતું નથી,તેથી તેને આલ્કોહોલ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,બેઇઝ તરીકે નહીં.
$C_2H_5OH$ (ઇથાઇલ આલ્કોહોલ) માં $-OH$ સમૂહ હોય છે,પરંતુ તે જલીય દ્રાવણમાં $OH^-$ આયનો મુક્ત કરવા માટે વિયોજન પામતું નથી.
બેઇઝ એવા પદાર્થો છે જે પાણીમાં $OH^-$ આયનો મુક્ત કરે છે.
$C_2H_5OH$ પ્રોટોન સ્વીકારનાર અથવા $OH^-$ દાતા તરીકે કામ કરતું નથી,તેથી તેને આલ્કોહોલ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,બેઇઝ તરીકે નહીં.
0 likes
View Solution26
MediumMCQ
જ્યારે $HCl(g)$ ને પાણીમાંથી પસાર કરવામાં આવે ત્યારે નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન સાચું/સાચા છે?
$(i)$ તે દ્રાવણમાં આયનીકરણ પામતું નથી કારણ કે તે સહસંયોજક સંયોજન છે.
$(ii)$ તે દ્રાવણમાં આયનીકરણ પામે છે.
$(iii)$ તે દ્રાવણમાં હાઇડ્રોજન અને હાઇડ્રોક્સિલ બંને આયનો આપે છે.
$(iv)$ તે હાઇડ્રોજન આયન અને પાણીના અણુના સંયોજનને કારણે દ્રાવણમાં હાઇડ્રોનિયમ આયન બનાવે છે.
$(i)$ તે દ્રાવણમાં આયનીકરણ પામતું નથી કારણ કે તે સહસંયોજક સંયોજન છે.
$(ii)$ તે દ્રાવણમાં આયનીકરણ પામે છે.
$(iii)$ તે દ્રાવણમાં હાઇડ્રોજન અને હાઇડ્રોક્સિલ બંને આયનો આપે છે.
$(iv)$ તે હાઇડ્રોજન આયન અને પાણીના અણુના સંયોજનને કારણે દ્રાવણમાં હાઇડ્રોનિયમ આયન બનાવે છે.
A
માત્ર $(i)$
B
માત્ર $(iii)$
C
$(ii)$ અને $(iv)$
D
$(iii)$ અને $(iv)$
Solution
(C) જ્યારે $HCl(g)$ ને પાણીમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું આયનીકરણ થાય છે કારણ કે પાણી એક ધ્રુવીય દ્રાવક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$HCl + H_2O \rightarrow H_3O^+ + Cl^-$.
વિધાન $(ii)$ સાચું છે કારણ કે $HCl$ પાણીમાં આયનીકરણ પામે છે.
વિધાન $(iv)$ સાચું છે કારણ કે ઉત્પન્ન થયેલ $H^+$ આયન $H_2O$ સાથે જોડાઈને હાઇડ્રોનિયમ આયન $(H_3O^+)$ બનાવે છે.
વિધાન $(i)$ ખોટું છે કારણ કે તે આયનીકરણ પામે છે.
વિધાન $(iii)$ ખોટું છે કારણ કે તે દ્રાવણમાં હાઇડ્રોક્સિલ આયનો $(OH^-)$ ઉત્પન્ન કરતું નથી.
$HCl + H_2O \rightarrow H_3O^+ + Cl^-$.
વિધાન $(ii)$ સાચું છે કારણ કે $HCl$ પાણીમાં આયનીકરણ પામે છે.
વિધાન $(iv)$ સાચું છે કારણ કે ઉત્પન્ન થયેલ $H^+$ આયન $H_2O$ સાથે જોડાઈને હાઇડ્રોનિયમ આયન $(H_3O^+)$ બનાવે છે.
વિધાન $(i)$ ખોટું છે કારણ કે તે આયનીકરણ પામે છે.
વિધાન $(iii)$ ખોટું છે કારણ કે તે દ્રાવણમાં હાઇડ્રોક્સિલ આયનો $(OH^-)$ ઉત્પન્ન કરતું નથી.
0 likes
View Solution27
EasyMCQ
એસિડ માટે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
કડવા અને લાલ લિટમસને ભૂરામાં ફેરવે છે
B
ખાટા અને લાલ લિટમસને ભૂરામાં ફેરવે છે
C
કડવા અને ભૂરા લિટમસને લાલમાં ફેરવે છે
D
ખાટા અને ભૂરા લિટમસને લાલમાં ફેરવે છે
Solution
(D) એસિડ એવા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે સ્વાદમાં ખાટા હોય છે.
તેઓ ભૂરા લિટમસ પેપરને લાલ રંગમાં ફેરવે છે.
બીજી તરફ,બેઇઝ સ્વાદમાં કડવા હોય છે અને લાલ લિટમસ પેપરને ભૂરા રંગમાં ફેરવે છે.
તેથી,એસિડ માટે સાચું વિધાન એ છે કે તેઓ ખાટા હોય છે અને ભૂરા લિટમસને લાલમાં ફેરવે છે.
તેઓ ભૂરા લિટમસ પેપરને લાલ રંગમાં ફેરવે છે.
બીજી તરફ,બેઇઝ સ્વાદમાં કડવા હોય છે અને લાલ લિટમસ પેપરને ભૂરા રંગમાં ફેરવે છે.
તેથી,એસિડ માટે સાચું વિધાન એ છે કે તેઓ ખાટા હોય છે અને ભૂરા લિટમસને લાલમાં ફેરવે છે.
0 likes
View Solution28
EasyMCQ
હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડના મંદ જલીય દ્રાવણમાં નીચેનામાંથી શું હાજર હોય છે?
A
$H_{3}O^{+} + Cl^{-}$
B
$H_{3}O^{+} + OH^{-}$
C
$Cl^{-} + OH^{-}$
D
અઆયનીકૃત $HCl$
Solution
(A) હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ એ એક પ્રબળ એસિડ છે જે જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે.
જ્યારે $HCl$ ને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે તે પાણીના અણુઓ સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઇડ્રોનિયમ આયનો $(H_{3}O^{+})$ અને ક્લોરાઇડ આયનો $(Cl^{-})$ બનાવે છે.
આ આયનીકરણ પ્રક્રિયા નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય છે: $HCl(aq) + H_{2}O(l) \rightarrow H_{3}O^{+}(aq) + Cl^{-}(aq)$.
તે પ્રબળ એસિડ હોવાથી,લગભગ તમામ $HCl$ અણુઓ આયનોમાં વિભાજિત થઈ જાય છે,જેના કારણે મંદ દ્રાવણમાં અઆયનીકૃત $HCl$ નહિવત પ્રમાણમાં રહે છે.
તેથી,દ્રાવણમાં મુખ્યત્વે $H_{3}O^{+}$ અને $Cl^{-}$ આયનો હાજર હોય છે.
જ્યારે $HCl$ ને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે તે પાણીના અણુઓ સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઇડ્રોનિયમ આયનો $(H_{3}O^{+})$ અને ક્લોરાઇડ આયનો $(Cl^{-})$ બનાવે છે.
આ આયનીકરણ પ્રક્રિયા નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય છે: $HCl(aq) + H_{2}O(l) \rightarrow H_{3}O^{+}(aq) + Cl^{-}(aq)$.
તે પ્રબળ એસિડ હોવાથી,લગભગ તમામ $HCl$ અણુઓ આયનોમાં વિભાજિત થઈ જાય છે,જેના કારણે મંદ દ્રાવણમાં અઆયનીકૃત $HCl$ નહિવત પ્રમાણમાં રહે છે.
તેથી,દ્રાવણમાં મુખ્યત્વે $H_{3}O^{+}$ અને $Cl^{-}$ આયનો હાજર હોય છે.
0 likes
View Solution29
MediumMCQ
કોલમ $(A)$ માં આપેલા એસિડને કોલમ $(B)$ માં આપેલા તેમના સાચા સ્ત્રોત સાથે જોડો.
| કોલમ $(A)$ | કોલમ $(B)$ |
| $(a)$ લેક્ટિક એસિડ | $(i)$ ટામેટાં |
| $(b)$ એસિટિક એસિડ | $(ii)$ લીંબુ |
| $(c)$ સાઇટ્રિક એસિડ | $(iii)$ વિનેગર |
| $(d)$ ઓક્સાલિક એસિડ | $(iv)$ દહીં |
A
$(a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(i), (d)-(ii)$
B
$(a)-(iii), (b)-(ii), (c)-(i), (d)-(iv)$
C
$(a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(ii), (d)-(i)$
D
$(a)-(ii), (b)-(i), (c)-(iii), (d)-(iv)$
Solution
(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ લેક્ટિક એસિડ $(iv)$ દહીંમાં જોવા મળે છે.
$(b)$ એસિટિક એસિડ $(iii)$ વિનેગરમાં જોવા મળે છે.
$(c)$ સાઇટ્રિક એસિડ $(ii)$ લીંબુમાં જોવા મળે છે.
$(d)$ ઓક્સાલિક એસિડ $(i)$ ટામેટાંમાં જોવા મળે છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $(a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(ii), (d)-(i)$ છે.
$(a)$ લેક્ટિક એસિડ $(iv)$ દહીંમાં જોવા મળે છે.
$(b)$ એસિટિક એસિડ $(iii)$ વિનેગરમાં જોવા મળે છે.
$(c)$ સાઇટ્રિક એસિડ $(ii)$ લીંબુમાં જોવા મળે છે.
$(d)$ ઓક્સાલિક એસિડ $(i)$ ટામેટાંમાં જોવા મળે છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $(a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(ii), (d)-(i)$ છે.
0 likes
View Solution30
Medium
કીડીના ડંખમાં રહેલા એસિડનું નામ જણાવો અને તેનું રાસાયણિક સૂત્ર આપો. કીડીના ડંખથી થતી અગવડતામાંથી રાહત મેળવવા માટેની સામાન્ય પદ્ધતિ પણ જણાવો.
Solution
(N/A) કીડીના ડંખમાં રહેલો એસિડ મેથેનોઇક એસિડ (ફોર્મિક એસિડ) છે.
મેથેનોઇક એસિડનું રાસાયણિક સૂત્ર $HCOOH$ છે.
કીડીના ડંખથી થતી બળતરામાંથી રાહત મેળવવા માટે,અસરગ્રસ્ત ભાગ પર ખાવાનો સોડા $(NaHCO_3)$ જેવો મંદ બેઝ લગાવવો જોઈએ. આ બેઝ ડંખની એસિડિક અસરને તટસ્થ કરે છે,જેનાથી રાહત મળે છે.
મેથેનોઇક એસિડનું રાસાયણિક સૂત્ર $HCOOH$ છે.
કીડીના ડંખથી થતી બળતરામાંથી રાહત મેળવવા માટે,અસરગ્રસ્ત ભાગ પર ખાવાનો સોડા $(NaHCO_3)$ જેવો મંદ બેઝ લગાવવો જોઈએ. આ બેઝ ડંખની એસિડિક અસરને તટસ્થ કરે છે,જેનાથી રાહત મળે છે.
1 likes
View Solution31
MediumMCQ
ખનિજ એસિડ એ કાર્બોક્સિલિક એસિડ કરતાં વધુ પ્રબળ એસિડ છે કારણ કે:
$(i)$ ખનિજ એસિડ સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે.
$(ii)$ કાર્બોક્સિલિક એસિડ સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે.
$(iii)$ ખનિજ એસિડ આંશિક રીતે આયનીકરણ પામે છે.
$(iv)$ કાર્બોક્સિલિક એસિડ આંશિક રીતે આયનીકરણ પામે છે.
$(i)$ ખનિજ એસિડ સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે.
$(ii)$ કાર્બોક્સિલિક એસિડ સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે.
$(iii)$ ખનિજ એસિડ આંશિક રીતે આયનીકરણ પામે છે.
$(iv)$ કાર્બોક્સિલિક એસિડ આંશિક રીતે આયનીકરણ પામે છે.
A
$(iii)$ અને $(iv)$
B
$(ii)$ અને $(iii)$
C
$(i)$ અને $(ii)$
D
$(i)$ અને $(iv)$
Solution
(D) ખનિજ એસિડ (જેમ કે $HCl$,$H_2SO_4$,$HNO_3$) પ્રબળ એસિડ છે કારણ કે તેઓ જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણપણે આયનોમાં વિયોજિત થાય છે.
કાર્બોક્સિલિક એસિડ (જેમ કે $CH_3COOH$) નિર્બળ એસિડ છે કારણ કે તેઓ જલીય દ્રાવણમાં માત્ર આંશિક રીતે જ આયનોમાં વિયોજિત થાય છે.
તેથી,વિધાન $(i)$ (ખનિજ એસિડ સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે) અને વિધાન $(iv)$ (કાર્બોક્સિલિક એસિડ આંશિક રીતે આયનીકરણ પામે છે) એ સમજાવે છે કે શા માટે ખનિજ એસિડ કાર્બોક્સિલિક એસિડ કરતાં વધુ પ્રબળ હોય છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $(i)$ અને $(iv)$ છે.
કાર્બોક્સિલિક એસિડ (જેમ કે $CH_3COOH$) નિર્બળ એસિડ છે કારણ કે તેઓ જલીય દ્રાવણમાં માત્ર આંશિક રીતે જ આયનોમાં વિયોજિત થાય છે.
તેથી,વિધાન $(i)$ (ખનિજ એસિડ સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે) અને વિધાન $(iv)$ (કાર્બોક્સિલિક એસિડ આંશિક રીતે આયનીકરણ પામે છે) એ સમજાવે છે કે શા માટે ખનિજ એસિડ કાર્બોક્સિલિક એસિડ કરતાં વધુ પ્રબળ હોય છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $(i)$ અને $(iv)$ છે.
0 likes
View Solution32
MediumMCQ
કોપર ઓક્સાઇડના પાવડરમાં મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ ઉમેરતા,બનતું દ્રાવણ વાદળી-લીલા રંગનું હોય છે. દ્રાવણને વાદળી-લીલો રંગ આપતા નવા સંયોજનનું નામ જણાવો.
A
કોપર $(I)$ ક્લોરાઇડ
B
કોપર $(II)$ ક્લોરાઇડ
C
કોપર હાઇડ્રોક્સાઇડ
D
કોપર કાર્બોનેટ
Solution
(B) જ્યારે કોપર ઓક્સાઇડ $(CuO)$ મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તટસ્થીકરણની પ્રક્રિયા થાય છે.
તેનું રાસાયણિક સમીકરણ આ મુજબ છે: $CuO(s) + 2HCl(aq) \rightarrow CuCl_2(aq) + H_2O(l)$.
બનતું નવું સંયોજન કોપર $(II)$ ક્લોરાઇડ $(CuCl_2)$ છે,જે દ્રાવણને વાદળી-લીલો રંગ આપે છે.
તેનું રાસાયણિક સમીકરણ આ મુજબ છે: $CuO(s) + 2HCl(aq) \rightarrow CuCl_2(aq) + H_2O(l)$.
બનતું નવું સંયોજન કોપર $(II)$ ક્લોરાઇડ $(CuCl_2)$ છે,જે દ્રાવણને વાદળી-લીલો રંગ આપે છે.
0 likes
View Solution33
Easy
એન્ટાસિડ (Antacids) એટલે શું? પેટના દુખાવામાં રાહત આપવામાં તેમની ભૂમિકા સમજાવો.
Solution
(N/A) $(i)$ એન્ટાસિડ એ નિર્બળ બેઇઝ છે.
$(ii)$ અપચા દરમિયાન,જઠરમાં વધારાનું હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ ઉત્પન્ન થાય છે,જે દુખાવો અને બળતરા પેદા કરે છે. એન્ટાસિડ એવા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે આ વધારાના એસિડને તટસ્થ કરે છે,જેનાથી પેટના દુખાવામાં રાહત મળે છે.
$(ii)$ અપચા દરમિયાન,જઠરમાં વધારાનું હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ ઉત્પન્ન થાય છે,જે દુખાવો અને બળતરા પેદા કરે છે. એન્ટાસિડ એવા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે આ વધારાના એસિડને તટસ્થ કરે છે,જેનાથી પેટના દુખાવામાં રાહત મળે છે.
0 likes
View Solution34
Easy
આલ્કલી (alkalies) ની વ્યાખ્યા આપો અને એક ઉદાહરણ આપો.
Solution
(N/A) પાણીમાં દ્રાવ્ય બેઝને આલ્કલી કહેવામાં આવે છે.
બધા જ આલ્કલી બેઝ છે,પરંતુ બધા બેઝ આલ્કલી નથી.
ઉદાહરણ તરીકે સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ અને પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(KOH)$.
બધા જ આલ્કલી બેઝ છે,પરંતુ બધા બેઝ આલ્કલી નથી.
ઉદાહરણ તરીકે સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ અને પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(KOH)$.
0 likes
View Solution35
EasyMCQ
ઘ્રાણેન્દ્રિય સૂચકો (Olfactory indicators) એટલે શું?
A
જે પદાર્થો એસિડિક અથવા બેઝિક માધ્યમમાં રંગ બદલે છે.
B
જે પદાર્થોની વાસ એસિડિક અથવા બેઝિક માધ્યમમાં બદલાય છે.
C
જે પદાર્થો ક્ષારની હાજરી સૂચવે છે.
D
જે પદાર્થો દ્રાવણની $pH$ માપવા માટે વપરાય છે.
Solution
(B) ઘ્રાણેન્દ્રિય સૂચકો એવા પદાર્થો છે જેમની ગંધ અથવા વાસ એસિડિક કે બેઝિક માધ્યમમાં બદલાય છે.
આ સૂચકો દ્રષ્ટિહીન વિદ્યાર્થીઓ માટે ઉપયોગી છે કારણ કે તેઓ તેમની સુંઘવાની શક્તિ દ્વારા પદાર્થની પ્રકૃતિમાં થતો ફેરફાર પારખી શકે છે.
ઉદાહરણોમાં ડુંગળી,વેનીલા અર્ક અને લવિંગનું તેલનો સમાવેશ થાય છે.
આ સૂચકો દ્રષ્ટિહીન વિદ્યાર્થીઓ માટે ઉપયોગી છે કારણ કે તેઓ તેમની સુંઘવાની શક્તિ દ્વારા પદાર્થની પ્રકૃતિમાં થતો ફેરફાર પારખી શકે છે.
ઉદાહરણોમાં ડુંગળી,વેનીલા અર્ક અને લવિંગનું તેલનો સમાવેશ થાય છે.
0 likes
View Solution36
MediumMCQ
$1 \, M \, HCl$ ના દ્રાવણમાં $1 \, M \, CH_{3}COOH$ ના દ્રાવણ કરતા $H^{+}$ આયનોની સાંદ્રતા શા માટે વધારે હોય છે?
A
$HCl$ પ્રબળ એસિડ છે અને તેનું સંપૂર્ણ આયનીકરણ થાય છે.
B
$CH_{3}COOH$ પ્રબળ એસિડ છે અને તેનું સંપૂર્ણ આયનીકરણ થાય છે.
C
$HCl$ નિર્બળ એસિડ છે અને તેનું આંશિક આયનીકરણ થાય છે.
D
બંને સમાન રીતે પ્રબળ એસિડ છે.
Solution
(A) $HCl$ એ પ્રબળ એસિડ છે,જેનો અર્થ છે કે તે જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણ રીતે વિયોજન પામીને $H^{+}$ આયનોની ઊંચી સાંદ્રતા ઉત્પન્ન કરે છે.
તેની સામે,$CH_{3}COOH$ (એસિટિક એસિડ) એ નિર્બળ એસિડ છે,જે જલીય દ્રાવણમાં માત્ર આંશિક રીતે જ વિયોજન પામે છે.
તેથી,સમાન મોલર સાંદ્રતા માટે,$HCl$ ના દ્રાવણમાં $CH_{3}COOH$ ના દ્રાવણની તુલનામાં $H^{+}$ આયનોની સાંદ્રતા ઘણી વધારે હોય છે.
તેની સામે,$CH_{3}COOH$ (એસિટિક એસિડ) એ નિર્બળ એસિડ છે,જે જલીય દ્રાવણમાં માત્ર આંશિક રીતે જ વિયોજન પામે છે.
તેથી,સમાન મોલર સાંદ્રતા માટે,$HCl$ ના દ્રાવણમાં $CH_{3}COOH$ ના દ્રાવણની તુલનામાં $H^{+}$ આયનોની સાંદ્રતા ઘણી વધારે હોય છે.
0 likes
View Solution37
EasyMCQ
પાણીમાં $H^{+}$ (હાઇડ્રોજન) આયનો કયા સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે?
A
મુક્ત $H^{+}$ આયનો તરીકે
B
$H_{3}O^{+}$ (હાઇડ્રોનિયમ) આયનો તરીકે
C
$H_{2}O_{2}$ અણુઓ તરીકે
D
$OH^{-}$ આયનો તરીકે
Solution
(B) હાઇડ્રોજન આયનો $(H^{+})$ જલીય દ્રાવણમાં સ્વતંત્ર રીતે અસ્તિત્વ ધરાવી શકતા નથી કારણ કે તેઓ ખૂબ જ સક્રિય હોય છે.
તેઓ તરત જ પાણીના $(H_{2}O)$ અણુઓ સાથે જોડાઈને હાઇડ્રોનિયમ આયનો $(H_{3}O^{+})$ બનાવે છે.
તેથી,હાઇડ્રોજન આયનોને હંમેશા $H^{+}(aq)$ અથવા હાઇડ્રોનિયમ આયન $(H_{3}O^{+})$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
તેઓ તરત જ પાણીના $(H_{2}O)$ અણુઓ સાથે જોડાઈને હાઇડ્રોનિયમ આયનો $(H_{3}O^{+})$ બનાવે છે.
તેથી,હાઇડ્રોજન આયનોને હંમેશા $H^{+}(aq)$ અથવા હાઇડ્રોનિયમ આયન $(H_{3}O^{+})$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
0 likes
View Solution38
Easy
સૂકો $HCl$ વાયુ સૂકા ભૂરા લિટમસનો રંગ બદલતો નથી. કારણ આપો.
Solution
(N/A) $HCl$ નો એસિડિક ગુણધર્મ તેમાં રહેલા $H^+$ આયનોને કારણે હોય છે.
પાણીની ગેરહાજરીમાં,$HCl$ ના અણુઓ $H^+$ આયનો ઉત્પન્ન કરવા માટે વિયોજન પામતા નથી.
લિટમસ પેપર સૂકું છે અને $HCl$ વાયુ પણ સૂકો હોવાથી,$HCl$ નું આયનોમાં વિયોજન થવા માટે કોઈ માધ્યમ મળતું નથી.
તેથી,લિટમસ પેપરનો રંગ બદલાતો નથી.
પાણીની ગેરહાજરીમાં,$HCl$ ના અણુઓ $H^+$ આયનો ઉત્પન્ન કરવા માટે વિયોજન પામતા નથી.
લિટમસ પેપર સૂકું છે અને $HCl$ વાયુ પણ સૂકો હોવાથી,$HCl$ નું આયનોમાં વિયોજન થવા માટે કોઈ માધ્યમ મળતું નથી.
તેથી,લિટમસ પેપરનો રંગ બદલાતો નથી.
0 likes
View Solution39
Medium
નીચેના માટે કારણો આપો:
$(a)$ સૂકો $HCl$ વાયુ સૂકા લિટમસ પેપરનો રંગ બદલતો નથી.
$(a)$ સૂકો $HCl$ વાયુ સૂકા લિટમસ પેપરનો રંગ બદલતો નથી.
Solution
(N/A) પદાર્થનો એસિડિક ગુણધર્મ તેમાં રહેલા $H^{+}$ આયનોને કારણે હોય છે.
સૂકા $HCl$ વાયુના કિસ્સામાં,$HCl$ અણુઓનું $H^{+}$ અને $Cl^{-}$ આયનોમાં વિયોજન થવા માટે પાણી હાજર હોતું નથી.
લિટમસ પેપરનો રંગ બદલવા માટે $H^{+}$ આયનો જવાબદાર હોવાથી,સૂકા $HCl$ માં આ આયનોની ગેરહાજરીને કારણે લિટમસ પેપરનો રંગ બદલાતો નથી.
સૂકા $HCl$ વાયુના કિસ્સામાં,$HCl$ અણુઓનું $H^{+}$ અને $Cl^{-}$ આયનોમાં વિયોજન થવા માટે પાણી હાજર હોતું નથી.
લિટમસ પેપરનો રંગ બદલવા માટે $H^{+}$ આયનો જવાબદાર હોવાથી,સૂકા $HCl$ માં આ આયનોની ગેરહાજરીને કારણે લિટમસ પેપરનો રંગ બદલાતો નથી.
0 likes
View Solution40
Easy
નીચેના માટે કારણો આપો:
$(a)$ એસિડનું જલીય દ્રાવણ વિદ્યુતનું વહન કરે છે.
$(a)$ એસિડનું જલીય દ્રાવણ વિદ્યુતનું વહન કરે છે.
Solution
(N/A) જ્યારે એસિડને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે તે વિયોજન પામીને $H^{+}$ આયનો (હાઇડ્રોજન આયનો) ઉત્પન્ન કરે છે.
આ $H^{+}$ આયનો દ્રાવણમાં વીજભારના વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
આયનોની ગતિશીલતાને કારણે વિદ્યુત પ્રવાહનું વહન શક્ય બને છે,તેથી એસિડનું જલીય દ્રાવણ વિદ્યુતનું વહન કરે છે.
આ $H^{+}$ આયનો દ્રાવણમાં વીજભારના વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
આયનોની ગતિશીલતાને કારણે વિદ્યુત પ્રવાહનું વહન શક્ય બને છે,તેથી એસિડનું જલીય દ્રાવણ વિદ્યુતનું વહન કરે છે.
0 likes
View Solution41
Easy
$(i)$ પ્રબળ બેઇઝ અને નિર્બળ બેઇઝનું એક-એક ઉદાહરણ આપો.
Solution
(N/A) પ્રબળ બેઇઝ એવો બેઇઝ છે જે જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે. પ્રબળ બેઇઝનું ઉદાહરણ $NaOH$ (સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) છે.
નિર્બળ બેઇઝ એવો બેઇઝ છે જે જલીય દ્રાવણમાં આંશિક રીતે આયનીકરણ પામે છે. નિર્બળ બેઇઝનું ઉદાહરણ $Mg(OH)_2$ (મેગ્નેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ અથવા મિલ્ક ઓફ મેગ્નેશિયા) છે.
નિર્બળ બેઇઝ એવો બેઇઝ છે જે જલીય દ્રાવણમાં આંશિક રીતે આયનીકરણ પામે છે. નિર્બળ બેઇઝનું ઉદાહરણ $Mg(OH)_2$ (મેગ્નેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ અથવા મિલ્ક ઓફ મેગ્નેશિયા) છે.
0 likes
View Solution42
Medium
એસિડ પાણીની ગેરહાજરીમાં એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવતા નથી પરંતુ પાણીની હાજરીમાં દર્શાવે છે. આ વિધાનને રાસાયણિક સમીકરણની મદદથી સમજાવો.
Solution
(N/A) એસિડ જલીય માધ્યમમાં આયનીકરણ પામીને હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ઉત્પન્ન કરે છે. આ હાઇડ્રોજન આયનો સ્વતંત્ર રીતે અસ્તિત્વ ધરાવી શકતા નથી; તેઓ પાણીના અણુઓ સાથે જોડાઈને હાઇડ્રોનિયમ આયનો $(H_3O^+)$ બનાવે છે. એસિડિક ગુણધર્મો દર્શાવવા માટે આ આયનોની હાજરી અનિવાર્ય હોવાથી,એસિડ માત્ર પાણીની હાજરીમાં જ એસિડિક વર્તણૂક દર્શાવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ:
$H^+ + H_2O \to H_3O^+$
આ હાઇડ્રોજન આયનોને $H^+(aq)$ અથવા હાઇડ્રોનિયમ આયનો $(H_3O^+)$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ:
$H^+ + H_2O \to H_3O^+$
આ હાઇડ્રોજન આયનોને $H^+(aq)$ અથવા હાઇડ્રોનિયમ આયનો $(H_3O^+)$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
0 likes
View Solution43
Medium
જ્યારે $CO_2$ ને મર્યાદિત માત્રામાં ચૂનાના નીતર્યા પાણી (lime water) માંથી પસાર કરવામાં આવે ત્યારે શું થાય છે?
Solution
(N/A) જ્યારે $CO_2$ ને મર્યાદિત માત્રામાં ચૂનાના નીતર્યા પાણીમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટના અદ્રાવ્ય સફેદ અવક્ષેપ બનવાને કારણે ચૂનાનું પાણી દૂધિયું બની જાય છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Ca(OH)_2(aq) + CO_2(g) \to CaCO_3(s) \downarrow + H_2O(l)$
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Ca(OH)_2(aq) + CO_2(g) \to CaCO_3(s) \downarrow + H_2O(l)$
0 likes
View Solution44
Medium
જ્યારે ચૂનાના નીતર્યા પાણીમાં વધુ પ્રમાણમાં $CO_{2}$ પસાર કરવામાં આવે ત્યારે શું થાય છે?
Solution
(N/A) જ્યારે ચૂનાના નીતર્યા પાણીમાં વધુ પ્રમાણમાં $CO_{2}$ પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે શરૂઆતમાં બનેલા કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_{3})$ ના સફેદ અવક્ષેપ $CO_{2}$ અને પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ બનાવે છે,જે પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Ca(OH)_{2}(aq) + 2CO_{2}(g) \to Ca(HCO_{3})_{2}(aq)$
આ પ્રક્રિયામાં,અદ્રાવ્ય $CaCO_{3}$ (જે મર્યાદિત માત્રામાં $CO_{2}$ પસાર કરવાથી બને છે) દ્રાવ્ય કેલ્શિયમ હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ બનવાને કારણે ઓગળી જાય છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Ca(OH)_{2}(aq) + 2CO_{2}(g) \to Ca(HCO_{3})_{2}(aq)$
આ પ્રક્રિયામાં,અદ્રાવ્ય $CaCO_{3}$ (જે મર્યાદિત માત્રામાં $CO_{2}$ પસાર કરવાથી બને છે) દ્રાવ્ય કેલ્શિયમ હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ બનવાને કારણે ઓગળી જાય છે.
0 likes
View Solution45
MediumMCQ
સાંદ્ર એસિડને મંદ કરતી વખતે કઈ સાવચેતી રાખવી જોઈએ?
A
હંમેશા એસિડમાં પાણી ઉમેરવું.
B
હંમેશા પાણીમાં એસિડને ધીમે ધીમે સતત હલાવતા રહીને ઉમેરવું.
C
બંધ પાત્રમાં બંનેને ઝડપથી મિશ્ર કરવા.
D
મંદ કરવા માટે પ્લાસ્ટિકના પાત્રનો ઉપયોગ કરવો.
Solution
(B) મંદીકરણ હંમેશા સાંદ્ર એસિડને પાણીમાં ઉમેરીને કરવું જોઈએ,ક્યારેય પાણીને સાંદ્ર એસિડમાં ઉમેરવું જોઈએ નહીં.
આનું કારણ એ છે કે સાંદ્ર એસિડને પાણીમાં ઓગાળવાની પ્રક્રિયા અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક (exothermic) હોય છે.
જો પાણીને સાંદ્ર એસિડમાં ઉમેરવામાં આવે,તો ઉત્પન્ન થતી પુષ્કળ ગરમીને કારણે મિશ્રણ બહાર ઉછળી શકે છે,જે ગંભીર એસિડના દાઝવાની ઘટના સર્જી શકે છે.
તેથી,ગરમીને દૂર કરવા માટે હંમેશા પાણીમાં એસિડને ધીમે ધીમે અને સતત હલાવતા રહીને ઉમેરવું જોઈએ.
આનું કારણ એ છે કે સાંદ્ર એસિડને પાણીમાં ઓગાળવાની પ્રક્રિયા અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક (exothermic) હોય છે.
જો પાણીને સાંદ્ર એસિડમાં ઉમેરવામાં આવે,તો ઉત્પન્ન થતી પુષ્કળ ગરમીને કારણે મિશ્રણ બહાર ઉછળી શકે છે,જે ગંભીર એસિડના દાઝવાની ઘટના સર્જી શકે છે.
તેથી,ગરમીને દૂર કરવા માટે હંમેશા પાણીમાં એસિડને ધીમે ધીમે અને સતત હલાવતા રહીને ઉમેરવું જોઈએ.
0 likes
View Solution46
Medium
એક બીકરમાં $15 \, mL$ પાણી અને $10 \, mL$ સલ્ફ્યુરિક એસિડને મિશ્ર કરવાના છે.
$(i)$ કઈ પદ્ધતિ અનુસરવી જોઈએ તે કારણ સાથે જણાવો.
$(ii)$ આ પ્રક્રિયાને શું કહેવામાં આવે છે?
$(i)$ કઈ પદ્ધતિ અનુસરવી જોઈએ તે કારણ સાથે જણાવો.
$(ii)$ આ પ્રક્રિયાને શું કહેવામાં આવે છે?
Solution
(N/A) $(i)$ એસિડને હંમેશા પાણીમાં ધીમે-ધીમે સતત હલાવતા રહીને ઉમેરવો જોઈએ. આનું કારણ એ છે કે સાંદ્ર એસિડને પાણીમાં ઓગાળવાની પ્રક્રિયા અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક છે. જો પાણીને સાંદ્ર એસિડમાં ઉમેરવામાં આવે,તો ઉત્પન્ન થતી ગરમીને કારણે મિશ્રણ બહાર ઉછળી શકે છે અને દાઝી શકાય છે. એસિડને પાણીમાં ઉમેરવાથી પાણીનો મોટો જથ્થો ઉત્પન્ન થતી ગરમીને શોષી લે છે.
$(ii)$ આ પ્રક્રિયાને મંદન (Dilution) કહેવામાં આવે છે.
$(ii)$ આ પ્રક્રિયાને મંદન (Dilution) કહેવામાં આવે છે.
0 likes
View Solution47
Medium
$(a)$ નીચેનામાં રહેલા એસિડના રાસાયણિક નામ આપો:
$(i)$ કીડી
$(ii)$ લીંબુ
$(iii)$ દૂધ
$(iv)$ ટામેટા
$(i)$ કીડી
$(ii)$ લીંબુ
$(iii)$ દૂધ
$(iv)$ ટામેટા
Solution
(N/A) $(i)$ કીડીમાં ફોર્મિક એસિડ (જેને મેથેનોઇક એસિડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) હોય છે.
$(ii)$ લીંબુમાં સાઇટ્રિક એસિડ હોય છે.
$(iii)$ દૂધમાં લેક્ટિક એસિડ હોય છે.
$(iv)$ ટામેટામાં ઓક્ઝેલિક એસિડ હોય છે.
$(ii)$ લીંબુમાં સાઇટ્રિક એસિડ હોય છે.
$(iii)$ દૂધમાં લેક્ટિક એસિડ હોય છે.
$(iv)$ ટામેટામાં ઓક્ઝેલિક એસિડ હોય છે.
0 likes
View Solution48
Easy
$(a)$ દહીં અને ખાટા પદાર્થોને પિત્તળ અને તાંબાના વાસણોમાં કેમ ન રાખવા જોઈએ?
Solution
(N/A) દહીં અને અન્ય ખાટા પદાર્થોમાં એસિડ હોય છે.
આ એસિડ પિત્તળ અને તાંબાના વાસણોમાં રહેલી ધાતુ (તાંબુ) સાથે પ્રતિક્રિયા કરે છે.
આ રાસાયણિક પ્રક્રિયાને કારણે ધાતુના ક્ષાર (સંયોજનો) બને છે જે ઝેરી હોય છે.
આવા વાસણોમાં સંગ્રહિત ખોરાક ખાવાથી ફૂડ પોઈઝનિંગ થઈ શકે છે.
આ એસિડ પિત્તળ અને તાંબાના વાસણોમાં રહેલી ધાતુ (તાંબુ) સાથે પ્રતિક્રિયા કરે છે.
આ રાસાયણિક પ્રક્રિયાને કારણે ધાતુના ક્ષાર (સંયોજનો) બને છે જે ઝેરી હોય છે.
આવા વાસણોમાં સંગ્રહિત ખોરાક ખાવાથી ફૂડ પોઈઝનિંગ થઈ શકે છે.
0 likes
View Solution49
Medium
ધાતુના કાર્બોનેટ અને ધાતુના હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ એસિડ સાથે કેવી રીતે પ્રતિક્રિયા આપે છે? તેમના રાસાયણિક સમીકરણો આપો. પ્રતિક્રિયા દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા વાયુનું નામ જણાવો. જ્યારે આ વાયુને ચૂનાના પાણીમાંથી પસાર કરવામાં આવે ત્યારે શું થશે?
Solution
(N/A) ધાતુના કાર્બોનેટ અને ધાતુના હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ એસિડ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને અનુરૂપ ક્ષાર,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણી આપે છે.
$(b)$ રાસાયણિક સમીકરણો:
$(i)$ ધાતુનો કાર્બોનેટ: $Na_{2}CO_{3}(s) + 2HCl(aq) \rightarrow 2NaCl(aq) + H_{2}O(l) + CO_{2}(g)$
$(ii)$ ધાતુનો હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ: $NaHCO_{3}(s) + HCl(aq) \rightarrow NaCl(aq) + H_{2}O(l) + CO_{2}(g)$
$(c)$ પ્રતિક્રિયા દરમિયાન ઉત્પન્ન થતો વાયુ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_{2})$ છે.
$(d)$ જ્યારે આ વાયુને ચૂનાના પાણી $(Ca(OH)_{2})$ માંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે દૂધિયું બની જાય છે,કારણ કે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_{3})$ ના સફેદ અવક્ષેપ બને છે.
$(b)$ રાસાયણિક સમીકરણો:
$(i)$ ધાતુનો કાર્બોનેટ: $Na_{2}CO_{3}(s) + 2HCl(aq) \rightarrow 2NaCl(aq) + H_{2}O(l) + CO_{2}(g)$
$(ii)$ ધાતુનો હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ: $NaHCO_{3}(s) + HCl(aq) \rightarrow NaCl(aq) + H_{2}O(l) + CO_{2}(g)$
$(c)$ પ્રતિક્રિયા દરમિયાન ઉત્પન્ન થતો વાયુ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_{2})$ છે.
$(d)$ જ્યારે આ વાયુને ચૂનાના પાણી $(Ca(OH)_{2})$ માંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે દૂધિયું બની જાય છે,કારણ કે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_{3})$ ના સફેદ અવક્ષેપ બને છે.
0 likes
View Solution50
EasyMCQ
જ્યારે સફેદ કપડા પર પડેલા કઢીના ડાઘ પર સાબુ ઘસવામાં આવે છે,ત્યારે તે લાલ-કથ્થઈ રંગનું કેમ થઈ જાય છે અને જ્યારે કપડાને પુષ્કળ પાણીથી ધોવામાં આવે છે ત્યારે તે ફરીથી પીળું કેમ થઈ જાય છે?
A
Soap reacts with turmeric to form a new compound.
B
Turmeric acts as a natural acid-base indicator.
C
The soap is acidic in nature.
D
The water neutralizes the soap.
Solution
(B) કઢીમાં હળદર હોય છે,જે કુદરતી એસિડ-બેઇઝ સૂચક તરીકે કાર્ય કરે છે.
સાબુ પ્રકૃતિમાં બેઝિક (આલ્કલાઇન) હોય છે.
જ્યારે સાબુને હળદરના ડાઘ પર લગાવવામાં આવે છે,ત્યારે બેઝિક માધ્યમને કારણે હળદર લાલ-કથ્થઈ રંગની થઈ જાય છે.
જ્યારે કપડાને પુષ્કળ પાણીથી ધોવામાં આવે છે,ત્યારે સાબુ દૂર થઈ જાય છે,જેનાથી બેઝિક માધ્યમ દૂર થાય છે.
જેમ માધ્યમ હવે બેઝિક રહેતું નથી,તેમ હળદર તેના મૂળ પીળા રંગમાં પાછી આવે છે.
સાબુ પ્રકૃતિમાં બેઝિક (આલ્કલાઇન) હોય છે.
જ્યારે સાબુને હળદરના ડાઘ પર લગાવવામાં આવે છે,ત્યારે બેઝિક માધ્યમને કારણે હળદર લાલ-કથ્થઈ રંગની થઈ જાય છે.
જ્યારે કપડાને પુષ્કળ પાણીથી ધોવામાં આવે છે,ત્યારે સાબુ દૂર થઈ જાય છે,જેનાથી બેઝિક માધ્યમ દૂર થાય છે.
જેમ માધ્યમ હવે બેઝિક રહેતું નથી,તેમ હળદર તેના મૂળ પીળા રંગમાં પાછી આવે છે.
0 likes
View SolutionAcids, Bases and Salts — Chemical Properties of Acids and Bases · Frequently Asked Questions
1Are these Acids, Bases and Salts questions useful for JEE and NEET?
Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.
2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?
Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.
3How do I generate a question paper from this subtopic?
Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See DemoFor Teachers & Institutes
Generate a Acids, Bases and Salts Exam Paper in 2 Minutes
Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.
First 3 chapters of every subject are free — no payment required.