The Human Eye and Defects of Vision Questions in Gujarati

(A) માયોપિયા,જેને લઘુદ્રષ્ટિની ખામી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે દ્રષ્ટિની એક સામાન્ય સ્થિતિ છે જેમાં નજીકની વસ્તુઓ સ્પષ્ટ દેખાય છે,પરંતુ દૂરની વસ્તુઓ ધૂંધળી દેખાય છે.
માયોપિક આંખમાં,દૂરની વસ્તુમાંથી આવતા પ્રકાશના કિરણો રેટિના પર સીધા પડવાને બદલે રેટિનાની આગળ એક બિંદુ પર કેન્દ્રિત થાય છે.
આવું એટલા માટે થાય છે કારણ કે આંખનો ડોળો ખૂબ લાંબો થઈ જાય છે અથવા કોર્નિયા વધુ વક્ર થઈ જાય છે,જેના કારણે પ્રતિબિંબ રેટિના સુધી પહોંચતા પહેલા જ કેન્દ્રિત થઈ જાય છે.
તેથી,આપેલ વિધાન સાચું છે.

(B) સંયુક્ત માઇક્રોસ્કોપમાં,ઓબ્જેક્ટિવ લેન્સ વસ્તુની નજીક રાખવામાં આવે છે અને તેનું મોટું વાસ્તવિક પ્રતિબિંબ મેળવવા માટે તેની કેન્દ્રલંબાઈ ટૂંકી હોવી જરૂરી છે.
આઈપીસ એક સાદા વિપુલદર્શક કાચ તરીકે કાર્ય કરે છે અને સામાન્ય રીતે ઓબ્જેક્ટિવ લેન્સની સરખામણીમાં તેની કેન્દ્રલંબાઈ વધારે હોય છે.
તેથી,$5 \, cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતો લેન્સ ઓબ્જેક્ટિવ તરીકે અને $20 \, cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતો લેન્સ આઈપીસ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) સંયુક્ત સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર મુખ્યત્વે બે લેન્સ ધરાવે છે: વસ્તુકાચ અને નેત્રકાચ.
$1$. વસ્તુકાચ એ લેન્સ છે જે અવલોકન કરવા માટેની વસ્તુની નજીક રાખવામાં આવે છે.
$2$. નેત્રકાચ (Eyepiece) એ લેન્સ છે જે અવલોકનકારની આંખની નજીક રાખવામાં આવે છે.
તેથી,આંખની નજીક રાખવામાં આવતા લેન્સને નેત્રકાચ કહેવામાં આવે છે.

(C) મનુષ્યની આંખમાં,પ્રકાશ કોર્નિયા દ્વારા પ્રવેશે છે અને કીકીમાંથી પસાર થાય છે. આંખનો લેન્સ આ પ્રકાશને કેન્દ્રિત કરીને આંખના પાછળના ભાગમાં આવેલા પ્રકાશ-સંવેદનશીલ પડદા પર વાસ્તવિક અને ઉલટું પ્રતિબિંબ રચે છે,જેને નેત્રપટલ (Retina) કહેવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) આંખના લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ $\text{સિલિયરી સ્નાયુઓ}$ (Ciliary muscles) દ્વારા બદલી શકાય છે।
જ્યારે $\text{સિલિયરી સ્નાયુઓ}$ સંકોચાય છે, ત્યારે લેન્સની વક્રતા વધે છે અને તે જાડો થાય છે, જેનાથી કેન્દ્રલંબાઈ ઘટે છે।
જ્યારે $\text{સિલિયરી સ્નાયુઓ}$ શિથિલ થાય છે, ત્યારે લેન્સ પાતળો થાય છે, જેનાથી કેન્દ્રલંબાઈ વધે છે।
આ પ્રક્રિયાને આંખની સમાવેશ ક્ષમતા (Accommodation) કહેવામાં આવે છે।

(C) $Presbyopia$ (પ્રેસબાયોપિયા) એ આંખની એવી ખામી છે જે ઉંમર વધવાની સાથે સિલિયરી સ્નાયુઓ નબળા પડવા અને આંખના લેન્સની સ્થિતિસ્થાપકતા ઘટવાને કારણે થાય છે. આ સ્થિતિને કારણે વ્યક્તિને નજીકની વસ્તુઓ સ્પષ્ટ જોવામાં મુશ્કેલી પડે છે. આ ખામીને દૂર કરવા માટે $Bifocal$ (બાયફોકલ) લેન્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે,જેમાં અંતર્ગોળ અને બહિર્ગોળ બંને પ્રકારના લેન્સનો સમાવેશ થાય છે. લેન્સનો ઉપરનો ભાગ અંતર્ગોળ (દૂરની દ્રષ્ટિ માટે) અને નીચેનો ભાગ બહિર્ગોળ (નજીકની દ્રષ્ટિ માટે) હોય છે.

(C) લઘુદ્રષ્ટિની ખામી,જેને માયોપિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે દ્રષ્ટિની એવી ખામી છે જેમાં વ્યક્તિ નજીકની વસ્તુઓ સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકે છે પરંતુ દૂરની વસ્તુઓ સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકતી નથી.
લઘુદ્રષ્ટિવાળી આંખમાં,દૂરની વસ્તુનું પ્રતિબિંબ નેત્રપટલની આગળના ભાગમાં રચાય છે,કારણ કે આંખનો ડોળો લાંબો થઈ જાય છે અથવા લેન્સની વક્રતા વધી જાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) વસ્તુમાંથી આવતા પ્રકાશનાં કિરણો આંખમાં એક પાતળા અને પારદર્શક પટલ દ્વારા પ્રવેશે છે,જેને $Cornea$ (કોર્નિયા) કહેવામાં આવે છે.
તે આંખની પ્રાથમિક વક્રીભવન સપાટી તરીકે કાર્ય કરે છે અને આંખમાં પ્રવેશતા મોટાભાગના પ્રકાશને કેન્દ્રિત કરવા માટે જવાબદાર છે.

(B) માનવ આંખ વિવિધ ભાગોની બનેલી છે. કોર્નિઆ એ આંખનો પારદર્શક આગળનો ભાગ છે. કોર્નિઆની પાછળ એક ઘેરા રંગનું,સ્નાયુમય અને વલયાકાર બંધારણ આવેલું હોય છે જેને $Iris$ (આઈરિસ) કહે છે. $Iris$ એ $Pupil$ (કીકી) ના કદનું નિયંત્રણ કરે છે,જે આંખમાં પ્રવેશતા પ્રકાશના જથ્થાને નિયંત્રિત કરે છે.

(D) $Iris$ (પરિતારિકા) એ એક ઘેરો સ્નાયુબદ્ધ પડદો છે જે $Pupil$ (કીકી) ના કદને નિયંત્રિત કરે છે.
$Pupil$ આંખમાં પ્રવેશતા પ્રકાશના જથ્થાનું નિયમન અને નિયંત્રણ કરે છે.
જ્યારે પ્રકાશ વધુ હોય ત્યારે $Iris$ $Pupil$ ને સંકોચે છે,અને જ્યારે પ્રકાશ ઓછો હોય ત્યારે તે $Pupil$ ને વિસ્તૃત કરે છે જેથી વધુ પ્રકાશ અંદર પ્રવેશી શકે.
તેથી,$Iris$ એ આંખમાં પ્રવેશતા પ્રકાશના જથ્થાને નિયંત્રિત કરવા માટે જવાબદાર રચના છે.

(C) આંખના વિવિધ ભાગો સાથે મળીને પ્રતિબિંબ રચવાનું કાર્ય કરે છે.
$1$. $cornea$ (પારદર્શક પટલ) એ આંખનો આગળનો પારદર્શક ભાગ છે.
$2$. $cornea$ ની પાછળ એક ઘેરો સ્નાયુમય પડદો હોય છે જેને $iris$ (પરિતારિકા) કહે છે.
$3$. $iris$ એ $pupil$ (કીકી) ના કદનું નિયંત્રણ કરે છે.
$4$. $pupil$ એ આંખનું કેન્દ્રીય છિદ્ર છે જે આંખમાં પ્રવેશતા પ્રકાશના જથ્થાનું નિયમન કરે છે.
તેથી,$cornea$ ની પાછળ આવેલા કેન્દ્રીય છિદ્રને $pupil$ (કીકી) કહેવામાં આવે છે.

(A) $\text{આઈરિસ}$ (પરિતારિકા) એ આંખમાં આવેલી એક પાતળી, વર્તુળાકાર રચના છે, જે $\text{કીકી}$ (Pupil) ના વ્યાસ અને કદને નિયંત્રિત કરવા માટે જવાબદાર છે।
$\text{કીકી}$નું કદ બદલીને, $\text{આઈરિસ}$ આંખમાં પ્રવેશતા પ્રકાશના જથ્થાનું નિયમન કરે છે।
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે।

(C) માનવ આંખમાં કીકીની પાછળ એક પારદર્શક,બહિર્ગોળ અને સ્ફટિકમય રચના હોય છે જે પ્રકાશને રેટિના (દ્રષ્ટિપટલ) પર કેન્દ્રિત કરે છે. આ રચનાને નેત્રમણિ અથવા આંખનો લેન્સ કહેવામાં આવે છે.

(A) પ્રકાશ આંખમાં પારદર્શકપટલ (Cornea) દ્વારા પ્રવેશે છે, જે પ્રાથમિક વક્રીભવન સપાટી તરીકે કાર્ય કરે છે। કીકીમાંથી પસાર થયા પછી, પ્રકાશનાં કિરણો $\text{નેત્રમણિ}$ (Crystalline lens) પર આપાત થાય છે। નેત્રમણિ વિવિધ અંતરે રહેલી વસ્તુઓને નેત્રપટલ પર કેન્દ્રિત કરવા માટે જરૂરી કેન્દ્રલંબાઈનું અંતિમ ગોઠવણ પૂરું પાડે છે। તેથી, કીકીમાંથી પસાર થયા પછી પ્રકાશના વક્રીભવન માટે નેત્રમણિ મુખ્ય ભાગ છે।

(C) આંખના લેન્સની વક્રતા અને જાડાઈમાં ફેરફાર કરવાનું કાર્ય $Ciliary$ $muscles$ (સિલિયરી સ્નાયુઓ) કરે છે.
આ સ્નાયુઓ સંકોચાઈને અથવા શિથિલ થઈને લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈમાં ફેરફાર કરે છે,જેને સમાવેશ ક્ષમતા (accommodation) કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે આંખ અલગ-અલગ અંતરે રહેલી વસ્તુઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે છે.

(B) જ્યારે પ્રકાશના કિરણો આંખમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તેઓ પારદર્શકપટલ (Cornea) અને કીકી (Pupil) માંથી પસાર થાય છે. ત્યારબાદ આંખનો લેન્સ (નેત્રમણિ) આ પ્રકાશના કિરણોનું વક્રીભવન કરીને તેમને આંખના પાછળના ભાગમાં આવેલા પ્રકાશ-સંવેદી પડદા પર કેન્દ્રિત કરે છે,જેને નેત્રપટલ (Retina) કહેવામાં આવે છે. નેત્રપટલ એક પડદા તરીકે કાર્ય કરે છે જ્યાં વસ્તુનું પ્રતિબિંબ રચાય છે.

(C) સ્પષ્ટ દષ્ટિનું લઘુત્તમ અંતર,જેને આંખનું નજીકનું બિંદુ (near point) પણ કહેવામાં આવે છે,તે ન્યૂનતમ અંતર છે જ્યાં વસ્તુને રાખવાથી તે આંખ પર કોઈ પણ પ્રકારના તાણ વગર સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે.
સામાન્ય દષ્ટિ ધરાવતી પુખ્ત વ્યક્તિ માટે,આ અંતર પ્રમાણિત રીતે $25 \; cm$ માનવામાં આવે છે.

(D) માનવ આંખનું દૂરબિંદુ એ મહત્તમ અંતર છે જ્યાં સુધીની વસ્તુને આંખ સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકે છે.
સામાન્ય દષ્ટિ ધરાવતી વ્યક્તિ માટે,દૂરબિંદુ અનંત અંતરે $( \infty )$ હોય છે.
આનો અર્થ એ છે કે સામાન્ય આંખ થોડા સેન્ટિમીટરથી લઈને અનંત અંતર સુધીની કોઈપણ વસ્તુને કોઈપણ પ્રકારના તાણ વગર જોઈ શકે છે.

(B) સામાન્ય દ્રષ્ટિ ધરાવતી વ્યક્તિ માટે નજીકનું બિંદુ $25\;cm$ છે,જે લઘુત્તમ અંતર છે જ્યાં વસ્તુને આંખ પર તાણ આપ્યા વગર સ્પષ્ટ જોઈ શકાય છે.
સામાન્ય દ્રષ્ટિ ધરાવતી વ્યક્તિ માટે દૂરનું બિંદુ અનંત અંતરે હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ દૂરની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકે છે.
તેથી,સ્પષ્ટ દ્રષ્ટિની રેન્જ $25\;cm$ થી અનંત અંતર સુધીની હોય છે.

(A) લઘુદ્રષ્ટિની ખામીને માયોપિયા (Myopia) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ ખામીમાં,વ્યક્તિ નજીકની વસ્તુઓ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકે છે પરંતુ દૂરની વસ્તુઓ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકતી નથી. દૂરની વસ્તુનું પ્રતિબિંબ રેટિના (નેત્રપટલ) પર બનવાને બદલે તેની આગળ બને છે.

(A) લઘુદ્રષ્ટિની ખામી,જેને માયોપિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે દ્રષ્ટિની એવી ખામી છે જેમાં વ્યક્તિ નજીકની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકે છે પરંતુ દૂરની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકતી નથી.
આ ખામી ત્યારે સર્જાય છે જ્યારે દૂરની વસ્તુનું પ્રતિબિંબ નેત્રપટલ (રેટિના) પર પડવાને બદલે તેની આગળ રચાય છે.
આ ખામીને સુધારવા માટે યોગ્ય કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા અંતર્ગોળ લેન્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
અંતર્ગોળ લેન્સ આંખમાં પ્રવેશતા પ્રકાશના કિરણોને અપસારી કરે છે,જેનાથી પ્રતિબિંબ નેત્રપટલ પર યોગ્ય રીતે કેન્દ્રિત થઈ શકે છે.

(A, C, D) ગુરુદષ્ટિ,જેને હાઇપરમેટ્રોપિયા પણ કહેવામાં આવે છે,તે દ્રષ્ટિની એવી ખામી છે જેમાં વ્યક્તિ દૂરની વસ્તુઓ સ્પષ્ટ જોઈ શકે છે પરંતુ નજીકની વસ્તુઓ સ્પષ્ટ જોઈ શકતી નથી.
આ સ્થિતિમાં,નજીકની વસ્તુનું પ્રતિબિંબ નેત્રપટલ (રેટિના) ની પાછળ રચાય છે.
આવું એટલા માટે થાય છે કારણ કે આંખના લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ ખૂબ વધી જાય છે અથવા આંખનો ડોળો ખૂબ નાનો થઈ જાય છે.
આ ખામીને સુધારવા માટે,યોગ્ય કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા બહિર્ગોળ લેન્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે જેથી પ્રકાશના કિરણો નેત્રપટલ પર કેન્દ્રિત થઈ શકે.
તેથી,વિકલ્પો $A$,$C$ અને $D$ એ ગુરુદષ્ટિ વિશેના સાચા વિધાનો છે.

(B) ગુરુદષ્ટિ (Hypermetropia),જેને દૂરદષ્ટિની ખામી પણ કહેવાય છે,તે એવી ખામી છે જેમાં વ્યક્તિ દૂરની વસ્તુઓ સ્પષ્ટ જોઈ શકે છે પરંતુ નજીકની વસ્તુઓ સ્પષ્ટ જોઈ શકતી નથી.
આ સ્થિતિમાં,આંખના લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ ખૂબ વધી જાય છે અથવા આંખનો ડોળો નાનો થઈ જાય છે.
પરિણામે,આંખનો લેન્સ નજીકની વસ્તુઓમાંથી આવતા પ્રકાશને નેત્રપટલ (retina) પર કેન્દ્રિત કરવા માટે જરૂરી અભિસારી પાવર (converging power) મેળવવા માટે પૂરતો જાડો થઈ શકતો નથી.
આથી,પ્રતિબિંબ નેત્રપટલની પાછળ રચાય છે.
આ ખામીને બહિર્ગોળ લેન્સનો ઉપયોગ કરીને સુધારી શકાય છે,જે પ્રતિબિંબને નેત્રપટલ પર કેન્દ્રિત કરવા માટે જરૂરી વધારાનો અભિસારી પાવર પૂરો પાડે છે.

(B) ગુરુદષ્ટિ,જેને દૂરદ્રષ્ટિની ખામી પણ કહેવામાં આવે છે,તે એક એવી દ્રષ્ટિની ખામી છે જેમાં વ્યક્તિ દૂરની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકે છે પરંતુ નજીકની વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકતી નથી.
આ ખામી ત્યારે થાય છે જ્યારે નજીકની વસ્તુમાંથી આવતા પ્રકાશના કિરણો નેત્રપટલ (retina) ની પાછળ કેન્દ્રિત થાય છે.
આ ખામીને સુધારવા માટે યોગ્ય કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા બહિર્ગોળ લેન્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
બહિર્ગોળ લેન્સ આંખમાં પ્રવેશતા પહેલા પ્રકાશના કિરણોને અભિસારી (converge) કરે છે,જેથી તેઓ બરાબર નેત્રપટલ પર કેન્દ્રિત થઈ શકે છે.

(D) ગુરુદષ્ટિ,જેને દૂરદ્રષ્ટિની ખામી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે દ્રષ્ટિની એવી ખામી છે જેમાં વ્યક્તિ દૂરની વસ્તુઓ સ્પષ્ટ જોઈ શકે છે પરંતુ નજીકની વસ્તુઓ સ્પષ્ટ જોઈ શકતી નથી.
આ સ્થિતિમાં,નજીકની વસ્તુમાંથી આવતા પ્રકાશના કિરણો નેત્રપટલ પર કેન્દ્રિત થવાને બદલે નેત્રપટલની પાછળના ભાગમાં કેન્દ્રિત થાય છે.
આવું થવાનું કારણ એ છે કે કાં તો આંખનો ડોળો ખૂબ ટૂંકો થઈ ગયો હોય અથવા આંખના લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ ખૂબ વધારે હોય.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.