Animalia Questions in Gujarati

(N/A)

પોરીફેરા (સછિદ્ર)	કોએલેન્ટેરાટા (કોષ્ઠાંત્રી)
તેઓ મુખ્યત્વે દરિયાઈ, અચલિત અને ખડકો સાથે જોડાયેલા જોવા મળે છે.	તેઓ જલીય, મુખ્યત્વે દરિયાઈ છે અને તે સ્થાયી અથવા મુક્ત રીતે તરી શકે તેવા હોય છે.
તેઓ કોષીય સ્તરનું આયોજન દર્શાવે છે.	તેઓ પેશીય સ્તરનું આયોજન દર્શાવે છે.
શરીર પર છિદ્રો (ઓસ્ટિયા) અને મધ્યમાં સ્પોન્જોસીલ નામની ગુહા હોય છે.	શરીરમાં એક મધ્યસ્થ જઠર-વાહિની ગુહા હોય છે જે હાયપોસ્ટોમ નામના એક જ છિદ્ર દ્વારા ખુલે છે.
ઉદાહરણો: $Spongilla$, $Euplectella$, $Sycon$.	ઉદાહરણો: $Hydra$, $Sea \text{ } anemone$, $Corals$.

(B) એનેલિડા અને આર્થ્રોપોડા વચ્ચેના મુખ્ય તફાવતો નીચે મુજબ છે:

$1$. એનેલિડામાં બંધ પરિવહનતંત્ર જોવા મળે છે, જ્યારે આર્થ્રોપોડામાં ખુલ્લું પરિવહનતંત્ર જોવા મળે છે.

$2$. એનેલિડાનું શરીર ઘણા સમાન ખંડોમાં વિભાજિત હોય છે (ખંડન), જ્યારે આર્થ્રોપોડાનું શરીર થોડા વિશિષ્ટ ખંડોમાં વિભાજિત હોય છે.

(C)

ઉભયજીવી	સરીસૃપ
તેઓ બેવડું જીવન (જલીય અને સ્થલીય) જીવે છે.	તેઓ સંપૂર્ણપણે સ્થલીય (જમીન પર રહેનારા) છે.
ત્વચા ભેજવાળી હોય છે અને ભીંગડા હોતા નથી.	ત્વચા સૂકી હોય છે અને ભીંગડાથી ઢંકાયેલી હોય છે.
તેઓ પાણીમાં ઈંડા મૂકે છે.	તેઓ જમીન પર ઈંડા મૂકે છે.
ઉદાહરણોમાં દેડકા,ટોડ અને સેલેમેન્ડરનો સમાવેશ થાય છે.	ઉદાહરણોમાં ગરોળી,સાપ,કાચબા અને કાચીંડાનો સમાવેશ થાય છે.

(N/A)

$Aves$ (પક્ષીઓ)	$Mammalia$ (સસ્તન)
$Aves$ માં પીંછા અને ચાંચ હોય છે.	$Mammals$ માં પીંછા હોતા નથી અને ચાંચનો અભાવ હોય છે.
તેઓ અંડપ્રસવી (ઈંડા મૂકતા) હોય છે.	તેઓ મુખ્યત્વે અપત્યપ્રસવી (બચ્ચાને જન્મ આપતા) હોય છે,જોકે કેટલાક અંડપ્રસવી પણ હોય છે.
તેમના હાડકાં પોલા (વાયુયુક્ત) હોય છે જે ઉડવામાં મદદ કરે છે.	તેઓ તેમના બચ્ચાને પોષણ આપવા માટે સ્તનગ્રંથિઓ ધરાવે છે.

(A) પૃષ્ઠવંશી (Vertebrata) પ્રાણીઓને પાંચ મુખ્ય વર્ગોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$(i)$ મત્સ્ય વર્ગ (Pisces): આ વર્ગમાં $Scoliodon$,ટ્યૂના,રોહુ,શાર્ક જેવી માછલીઓનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રાણીઓ જલીય છે. તેઓમાં પાણીમાં રહેવા માટે અનુકૂલિત લક્ષણો જેવા કે ધારારેખીય શરીર,હલનચલન માટે પૂંછડી અને શ્વસન માટે ઝાલરો હોય છે.
$(ii)$ ઉભયજીવી વર્ગ (Amphibia): આમાં દેડકા,ટોડ અને સેલેમેન્ડરનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ બેવડું જીવન જીવે છે. ડિંભ અવસ્થામાં તેઓ ઝાલરો દ્વારા શ્વસન કરે છે,જ્યારે પુખ્ત અવસ્થામાં ફેફસાં અથવા ત્વચા દ્વારા શ્વસન કરે છે. તેઓ પાણીમાં ઈંડા મૂકે છે.
$(iii)$ સરીસૃપ વર્ગ (Reptilia): આમાં ગરોળી,સાપ અને કાચબા જેવા સરીસૃપોનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ સામાન્ય રીતે જમીન પર સરકીને ચાલે છે. પાણીના વ્યયને રોકવા માટે તેમનું શરીર શુષ્ક અને ભીંગડાવાળી ત્વચાથી ઢંકાયેલું હોય છે અને તેઓ જમીન પર ઈંડા મૂકે છે.
$(iv)$ વિહગ વર્ગ (Aves): આમાં ચકલી,કબૂતર અને કાગડા જેવા તમામ પક્ષીઓનો સમાવેશ થાય છે. મોટાભાગના પક્ષીઓ પીંછા ધરાવે છે. તેમના અગ્ર ઉપાંગો ઉડવા માટે પાંખોમાં રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે,જ્યારે પશ્ચ ઉપાંગો ચાલવા અને પકડવા માટે અનુકૂલિત હોય છે. તેઓ ઈંડા મૂકે છે.
$(v)$ સસ્તન વર્ગ (Mammalia): આમાં એવા પ્રાણીઓનો સમાવેશ થાય છે જેમનામાં બચ્ચાંને પોષણ આપવા માટે દૂધ ઉત્પન્ન કરતી ગ્રંથિઓ હોય છે. કેટલાક ઈંડા મૂકે છે અને કેટલાક સીધા બચ્ચાંને જન્મ આપે છે. તેમની ત્વચા પર વાળ હોય છે,તેમજ શરીરનું તાપમાન જાળવવા માટે પરસેવાની ગ્રંથિઓ હોય છે.

(D) સાચી માછલી $Pisces$ (અથવા $Chondrichthyes$/$Osteichthyes$) વર્ગમાં આવે છે.
$Dogfish$ $(Scoliodon)$ એ $Chondrichthyes$ વર્ગની કાસ્થિમય માછલી છે.
$Jellyfish$ એ $Cnidaria$ (અથવા $Coelenterata$) સમુદાયનો સભ્ય છે.
$Starfish$ એ $Echinodermata$ સમુદાયનું પ્રાણી છે.
$Silverfish$ એ $Arthropoda$ સમુદાયનું કીટક છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Dogfish$ એ એકમાત્ર સાચી માછલી છે.

(A) શૂળત્વચી $(Echinodermata)$ સમુદાયના સજીવો સંપૂર્ણપણે દરિયાઈ હોય છે.
સછિદ્ર $(Porifera)$ સમુદાયના સજીવો મોટાભાગે દરિયાઈ હોય છે,પરંતુ કેટલીક જાતિઓ મીઠા પાણીમાં પણ જોવા મળે છે.
મૃદુકાય $(Mollusca)$ સમુદાયમાં દરિયાઈ અને મીઠા પાણી બંને પ્રકારની જાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
મત્સ્ય $(Pisces)$ વર્ગના સજીવો દરિયાઈ અને મીઠા પાણી બંને પર્યાવરણમાં જોવા મળે છે.

(B) ખુલ્લું રુધિરાભિસરણ તંત્ર એ એક પ્રકારનું રુધિરાભિસરણ તંત્ર છે જેમાં રુધિરને શરીરની ગુહાઓમાં પમ્પ કરવામાં આવે છે,જ્યાં પેશીઓ રુધિરથી ઘેરાયેલી હોય છે.
$(i)$ સંધિપાદ (Arthropoda): મોટાભાગના સંધિપાદો (દા.ત.,કીટકો,ક્રસ્ટેશિયન્સ) ખુલ્લું રુધિરાભિસરણ તંત્ર ધરાવે છે.
$(ii)$ મૃદુકાય (Mollusca): મોટાભાગના મૃદુકાયો (ઓક્ટોપસ જેવા સેફાલોપોડ્સ સિવાય) ખુલ્લું રુધિરાભિસરણ તંત્ર ધરાવે છે.
$(iii)$ નૂપુરક (Annelida): નૂપુરકો બંધ રુધિરાભિસરણ તંત્ર ધરાવે છે.
$(iv)$ કોષ્ઠાંત્રી (Coelenterata): આ સજીવોમાં વિશિષ્ટ રુધિરાભિસરણ તંત્રનો અભાવ હોય છે કારણ કે તેઓ વહન માટે પ્રસરણ પર આધાર રાખે છે.
તેથી,$(i)$ અને $(ii)$ ખુલ્લું રુધિરાભિસરણ તંત્ર ધરાવે છે.

(C) $\text{આર્થ્રોપોડા}$ (Arthropoda) સમૂહના પ્રાણીઓમાં, દેહકોષ્ઠ એ $\text{હિમોસીલ}$ (haemocoel) તરીકે ઓળખાય છે, જે રુધિરથી ભરેલી ગુહા છે. આ ગુહામાં રુધિર મુક્તપણે વહે છે અને આંતરિક અંગોને સીધું જ સ્નાન કરાવે છે. આ ખુલ્લા પ્રકારના રુધિરાભિસરણ તંત્રની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(A) મેરુદંડની હાજરી એ તમામ પૃષ્ઠવંશીઓના જીવનચક્રના કોઈને કોઈ તબક્કે જોવા મળતું સૌથી મહત્વનું અને નોંધપાત્ર લક્ષણ છે. ત્રિગર્ભસ્તરીય સ્થિતિ,ઝાલર કોથળીઓ અને દેહકોષ્ઠ ઘણા અપૃષ્ઠવંશી સજીવોમાં પણ જોવા મળે છે,પરંતુ મેરુદંડ એ માત્ર મેરુદંડી સમુદાય (Chordata) નું વિશિષ્ટ લક્ષણ છે,જેમાં તમામ પૃષ્ઠવંશીઓનો સમાવેશ થાય છે.

(B) ભીંગડાની હાજરી એ અમુક પૃષ્ઠવંશી વર્ગોનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
$(i)$ ઉભયજીવી: તેમની ત્વચા ભીની હોય છે અને તેમાં ભીંગડા હોતા નથી.
$(ii)$ મત્સ્ય: મોટાભાગની માછલીઓમાં ભીંગડાનું બાહ્ય કંકાલ હોય છે.
$(iii)$ સરીસૃપ: તેમની ત્વચા સૂકી હોય છે અને ભીંગડાથી ઢંકાયેલી હોય છે.
$(iv)$ સસ્તન: તેમની ત્વચા વાળથી ઢંકાયેલી હોય છે,ભીંગડાથી નહીં.
તેથી,મત્સ્ય અને સરીસૃપ બંનેમાં ભીંગડા જોવા મળે છે. સાચો વિકલ્પ $(ii)$ અને $(iii)$ છે.

(C) વિધાન '$C$' ખોટું છે કારણ કે બધી માછલીઓ,ઉભયજીવીઓ અને સરીસૃપો અંડપ્રસવી હોતા નથી.
કેટલીક માછલીઓ (દા.ત. શાર્ક) અને કેટલાક સરીસૃપો (દા.ત. અમુક સાપ) અપત્યપ્રસવી હોય છે.
ઉભયજીવીઓમાં સામાન્ય રીતે બાહ્ય ફલન જોવા મળે છે,અને જોકે ઘણા અંડપ્રસવી હોય છે,તેમ છતાં આ વર્ગીકરણ આ જૂથોના તમામ સભ્યો માટે સાર્વત્રિક રીતે લાગુ પડતું નથી.

(A) $Spongilla$ એ મીઠા પાણીની વાદળી (sponge) છે જે $Porifera$ સમુદાયમાં આવે છે.
$Euglena$ એ એકકોષીય પ્રોટિસ્ટ છે જે $Protista$ સૃષ્ટિમાં આવે છે.
$Penicillium$ એ ફૂગનો એક પ્રકાર છે જે $Fungi$ સૃષ્ટિમાં આવે છે.
$Hydra$ એ મીઠા પાણીનું સજીવ છે જે $Coelenterata$ (જેને $Cnidaria$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) સમુદાયમાં આવે છે.

(B) ફાઈલેરિયા એ $Wuchereria$ $bancrofti$ નામના પરોપજીવી કૃમિ દ્વારા થતો રોગ છે. તે પોતે કોઈ પ્રાણી નથી,પરંતુ એક રોગની સ્થિતિ છે. જ્યારે હાઇડ્રા,પરવાળા અને જેલી ફિશ એ $Cnidaria$ સમુદાયના જલીય પ્રાણીઓ છે.

(C) ઉભયજીવીઓમાં ત્રણ ખંડોવાળું હૃદય હોય છે,જેમાં બે કર્ણક અને એક ક્ષેપકનો સમાવેશ થાય છે.
તેઓ પુખ્તાવસ્થામાં ફેફસાં દ્વારા અને ડિંભ (ટેડપોલ) અવસ્થામાં ઝાલર દ્વારા શ્વસન કરે છે.
તેમની ત્વચા ભેજયુક્ત હોય છે અને તેમાં શ્લેષ્મ ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે જે તેમને સુકાઈ જવાથી બચાવે છે.
સરીસૃપોથી વિપરીત,ઉભયજીવીઓની ત્વચા પર ભીંગડાં હોતા નથી,તેથી જ તેમની ત્વચાને 'નગ્ન' ત્વચા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) પ્રોટોકોર્ડેટ્સ એ દરિયાઈ પ્રાણીઓ છે જે તેમના જીવનચક્રના કોઈક તબક્કે મેરુદંડ (notochord) ધરાવે છે. તેઓ દ્વિપાર્શ્વ સંમિતિ ધરાવે છે,ત્રિગર્ભસ્તરીય છે અને દેહકોષ્ઠ ધરાવે છે. જો કે,સાંધાવાળા ઉપાંગો (jointed legs) એ $Arthropoda$ સમુદાયનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,જે $Animalia$ સૃષ્ટિમાં આવે છે પરંતુ $Chordata$ સમુદાય (જેમાં પ્રોટોકોર્ડેટાનો સમાવેશ થાય છે) થી અલગ છે. તેથી,સાંધાવાળા ઉપાંગો એ પ્રોટોકોર્ડેટાનું લક્ષણ નથી.

(C) $Echinodermata$ સમુદાયના પ્રાણીઓની મુખ્ય લાક્ષણિકતા જલવાહક તંત્રની હાજરી છે। આ પ્રાણીઓમાં પ્રચલન માટેના અંગોને $tube feet$ (નલિકાપાદ) કહેવામાં આવે છે। આ રચનાઓ પ્રચલન, ખોરાક પકડવા અને શ્વસન જેવી ક્રિયાઓમાં મદદરૂપ થાય છે।

(D) પરવાળા એ $Cnidaria$ (જેને $Coelenterata$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) સમુદાયના સજીવો છે. તેઓ દરિયાઈ અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ છે જે સામાન્ય રીતે મોટી વસાહતોમાં રહે છે. આ વસાહતો કેલ્શિયમ કાર્બોનેટનો સ્ત્રાવ કરીને સખત,રક્ષણાત્મક કંકાલ બનાવે છે,જે સમય જતાં પરવાળાના ખડકો (coral reefs) બનાવે છે.

(B) બે ખંડવાળું હૃદય એક કર્ણક અને એક ક્ષેપકનું બનેલું હોય છે. આ પ્રકારનું હૃદય માછલીઓમાં જોવા મળે છે,જેમાં ઓક્સિજનવિહીન રુધિરને ઓક્સિજનયુક્ત કરવા માટે ઝાલરોમાં પમ્પ કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ શરીરના બાકીના ભાગોમાં મોકલવામાં આવે છે. તેની સરખામણીમાં,ઉભયજીવીઓમાં ત્રણ ખંડવાળું હૃદય હોય છે,જ્યારે મગર અને પક્ષીઓમાં ચાર ખંડવાળું હૃદય હોય છે.

(C) શાર્ક એ $Chondrichthyes$ વર્ગના સજીવો છે,જે કાસ્થિમત્સ્ય તરીકે ઓળખાય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમનું અંતઃકંકાલ સંપૂર્ણપણે કાસ્થિનું બનેલું હોય છે. તેની સરખામણીમાં,રોહુ અને ટુના એ $Osteichthyes$ વર્ગના સજીવો છે,જે અસ્થિમત્સ્ય છે.

(D) એનેલિડા સમુદાયના પ્રાણીઓ ખંડિત શરીર ધરાવે છે. નેરીસ,અળસિયું અને જળો એ એનેલિડા સમુદાયના સભ્યો છે. જ્યારે સી અર્ચિન્સ (Sea urchins) એ એકાઈનોડર્મેટા (Echinodermata) સમુદાયના પ્રાણીઓ છે,એનેલિડાના નહીં.

(D) $Echinodermata$ (ઇકાઇનોડર્મેટા) સમુદાયના સભ્યો (જેમ કે તારામાછલી અને સી અર્ચિન) માં કેલ્શિયમ કાર્બોનેટથી બનેલા સખત કેલ્કેરિયસ ઓસિકલ્સ (calcareous ossicles) નું બનેલું અંતઃકંકાલ હોય છે. આ રચનાઓ સજીવને આધાર અને રક્ષણ પૂરું પાડે છે.

(A) ખંડન (metameric segmentation) ની ઘટના,જેમાં શરીર પુનરાવર્તિત ખંડોમાં વિભાજિત થયેલું હોય છે,તે $Annelida$ સમુદાયનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
જળો $(Hirudinaria)$ એ $Annelida$ સમુદાયનું પ્રાણી છે,તેથી તેમાં ખંડીય સ્વરૂપમાં વિભેદન જોવા મળે છે.
તારામાછલી $Echinodermata$ માં,ગોકળગાય $Mollusca$ માં અને $Ascaris$ એ $Aschelminthes$ (અથવા $Nematoda$) સમુદાયમાં આવે છે,જેમાંથી કોઈ પણ સાચું ખંડન દર્શાવતું નથી.

(C) સાંધાવાળા પગની હાજરી એ $Arthropoda$ (સંધિપાદ) સમુદાયનું મુખ્ય લક્ષણ છે.
કીટકો $Arthropoda$ સમુદાયના $Insecta$ વર્ગમાં આવે છે,તેથી સાંધાવાળા પગની હાજરી એ સાબિત કરે છે કે તે પ્રાણી કીટક છે.

(N/A) $Spongilla$ - અદેહકોષ્ઠી
$Sea \text{ } anemone$ - અદેહકોષ્ઠી
$Planaria$ - અદેહકોષ્ઠી
$Liver \text{ } fluke$ - અદેહકોષ્ઠી
$Wuchereria$ - કૂટદેહકોષ્ઠી
$Ascaris$ - કૂટદેહકોષ્ઠી
$Nereis$ - દેહકોષ્ઠી
$Earthworm$ - દેહકોષ્ઠી
$Scorpion$ - દેહકોષ્ઠી
$Birds$, $Fishes$ અને $Horse$ - દેહકોષ્ઠી

(N/A) આપેલી માછલીઓનું તેમના અંતઃકંકાલના આધારે વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. ટોર્પિડો (ઇલેક્ટ્રિક રે): કાસ્થિમત્સ્ય (Chondrichthyes).
$2$. સ્ટિંગ રે: કાસ્થિમત્સ્ય (Chondrichthyes).
$3$. ડોગ ફિશ $(Scoliodon)$: કાસ્થિમત્સ્ય (Chondrichthyes).
$4$. રોહુ ($Labeo$ $rohita$): અસ્થિમત્સ્ય (Osteichthyes).
$5$. એન્ગલર ફિશ: અસ્થિમત્સ્ય (Osteichthyes).
$6$. એક્ઝોસીટસ (ફ્લાઈંગ ફિશ): અસ્થિમત્સ્ય (Osteichthyes).

(N/A) હૃદયના ખંડોની સંખ્યાના આધારે વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. $2$ ખંડવાળું હૃદય: રોહુ,સ્કોલિઓડોન.
$2$. $3$ ખંડવાળું હૃદય: દેડકો,સેલેમેન્ડર,ઉડતી ગરોળી,કિંગ કોબ્રા.
$3$. $4$ ખંડવાળું હૃદય: મગર,શાહમૃગ,કબૂતર,ચામાચીડિયું,વ્હેલ.

(N/A) પ્રાણીઓને તેમના શરીરના તાપમાનને નિયંત્રિત કરવાની ક્ષમતાના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. શીત-રુધિરવાળા (Poikilothermic) પ્રાણીઓ: આ પ્રાણીઓ તેમના શરીરનું તાપમાન સ્થિર રાખી શકતા નથી અને તેમનું શરીરનું તાપમાન પર્યાવરણ સાથે બદલાય છે. જેમાં સમાવેશ થાય છે: રોહુ (માછલી),સ્કોલિઓડોન (ડોગફિશ),દેડકો (ઉભયજીવી),સેલેમેન્ડર (ઉભયજીવી),ફ્લાઈંગ લિઝાર્ડ (સરીસૃપ),કિંગ કોબ્રા (સરીસૃપ) અને મગર (સરીસૃપ).
$2$. ઉષ્ણ-રુધિરવાળા (Homeothermic) પ્રાણીઓ: આ પ્રાણીઓ પર્યાવરણ ગમે તે હોય,તેમના શરીરનું તાપમાન સ્થિર રાખે છે. જેમાં સમાવેશ થાય છે: શાહમૃગ (પક્ષી),કબૂતર (પક્ષી),ચામાચીડિયું (સસ્તન) અને વ્હેલ (સસ્તન).

(N/A) ઈંડા મૂકતા બે સસ્તન પ્રાણીઓ,જેમને મોનોટ્રીમ્સ (monotremes) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે નીચે મુજબ છે:
$(i)$ પ્લેટિપસ (Platypus)
$(ii)$ એકિડના (Echidna) (જેને સ્પાઈની એન્ટઈટર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે)

(N/A) પૃષ્ઠ પક્ષ (Dorsal fin)
$(b)$ પુચ્છ પક્ષ (Caudal fin)
$(c)$ નિતંબ પક્ષ (Pelvic fin)
$(d)$ અગ્ર પક્ષ (Pectoral fin)
પુચ્છ પક્ષનું કાર્ય: પુચ્છ પક્ષ (પૂંછડીનો ભાગ) હલેસા જેવું કાર્ય કરે છે અને તે માછલીને પાણીમાં દિશા બદલવામાં,સંતુલન જાળવવામાં અને આગળ વધવા માટે ગતિ પ્રદાન કરવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) ના,આ બધા સજીવો એક જ સમૂહના નથી.
$1$. જળો અને નેરીસ એ $Annelida$ સમુદાયમાં આવે છે કારણ કે તેઓમાં ખંડીય રચના (metameric segmentation) જોવા મળે છે,એટલે કે તેમનું શરીર અંદરથી પટલ (septa) દ્વારા ઘણા ખંડોમાં વિભાજિત થયેલું હોય છે.
$2$. સ્કોલોપેન્ડ્રા,ઝીંગા અને વીંછી એ $Arthropoda$ સમુદાયમાં આવે છે કારણ કે તેઓમાં સાંધાવાળા ઉપાંગો (jointed appendages),કાઈટિનનું બાહ્ય કંકાલ અને ખુલ્લું રુધિરાભિસરણ તંત્ર જોવા મળે છે.

(N/A) ચામાચીડિયું,ઉંદર અને બિલાડી એ $Mammalia$ (સસ્તન) વર્ગના પ્રાણીઓ છે અને તેઓ નીચે મુજબની સામાન્ય લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે:
$(a)$ આ તમામ પ્રાણીઓ તેમના જીવનચક્રના કોઈને કોઈ તબક્કે મેરુદંડ (notochord) ધરાવે છે.
$(b)$ આ તમામ પ્રાણીઓ ઉષ્ણરુધિરવાળા (warm-blooded) છે.
$(c)$ આ તમામ પ્રાણીઓમાં ચાર ખંડોવાળું હૃદય હોય છે.
$(d)$ આ તમામ પ્રાણીઓની ત્વચા વાળથી ઢંકાયેલી હોય છે અને તેમાં પરસેવા તથા તેલની ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે.

(C) સાપ અને કાચબા બંનેને $Reptilia$ (સરીસૃપ) વર્ગમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ નીચે મુજબની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે:
$(1)$ તેઓ શીત-રુધિરવાળા (cold-blooded) પ્રાણીઓ છે.
$(2)$ તેમની ત્વચા સૂકી હોય છે અને ભીંગડાં (scales) અથવા કવચથી ઢંકાયેલી હોય છે.
$(3)$ તેઓ ફેફસાં દ્વારા શ્વસન કરે છે.
$(4)$ તેઓ સામાન્ય રીતે ત્રણ ખંડોવાળું હૃદય ધરાવે છે (મગર સિવાય).
$(5)$ તેઓ અંડપ્રસવી છે,એટલે કે તેઓ જમીન પર સખત કવચવાળા ઈંડા મૂકે છે.

(A) કેટલાક અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ,જેમ કે સંધિપાદ (arthropods) અને મૃદુકાય (molluscs) માં જોવા મળતી રુધિરથી ભરેલી દેહગુહાને હિમોસીલ (haemocoel) કહેવામાં આવે છે.
આ સજીવોમાં પરિવહન તંત્ર ખુલ્લા પ્રકારનું હોય છે,જેનો અર્થ એ છે કે રુધિર રુધિરવાહિનીઓમાં મર્યાદિત રહેવાને બદલે આ ખુલ્લી જગ્યાઓમાં વહે છે અને પેશીઓને સીધી રીતે પોષણ પૂરું પાડે છે.

(B) હિમોસીલ એ રુધિરથી ભરેલી શરીરની ગુહા છે,જે આર્થ્રોપોડા અને મોલસ્કા સમુદાયના પ્રાણીઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. આ પ્રાણીઓમાં રુધિરાભિસરણ તંત્ર ખુલ્લા પ્રકારનું હોય છે,જેનો અર્થ છે કે રુધિર રુધિરવાહિનીઓમાં સંપૂર્ણપણે બંધ રહેવાને બદલે શરીરની ગુહા (હિમોસીલ) માં વહે છે.

(A) માછલીઓના હૃદયમાં $2$ ખંડો હોય છે,જેમાં એક કર્ણક અને એક ક્ષેપકનો સમાવેશ થાય છે.
તેની સામે,દેડકાના હૃદયમાં $3$ ખંડો હોય છે,જેમાં બે કર્ણક અને એક ક્ષેપકનો સમાવેશ થાય છે.

(N/A) લીવર ફ્લુક (Fasciola hepatica) અને પ્લેનેરિયા (Planaria) એ પ્લેટીહેલ્મિન્થિસ (Platyhelminthes) સમુદાયમાં આવે છે. આ સજીવોને સામાન્ય રીતે ચપટા કૃમિ (flatworms) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમનું શરીર પૃષ્ઠ-વક્ષ બાજુએથી ચપટું હોય છે.

(B) જોક (Hirudinaria) અને અળસિયું (Pheretima) એ $Annelida$ સમુદાયના પ્રાણીઓ છે.
આ સજીવોનું શરીર ખંડિત હોય છે,જે $Annelida$ સમુદાયનું મુખ્ય લક્ષણ છે.

(N/A) એકિનોડર્મ્સ પાસે એક વિશિષ્ટ પાણી-સંચાલિત તંત્ર હોય છે જેને $Water$ $Vascular$ $System$ (જલવાહક તંત્ર) કહેવામાં આવે છે,જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે હલનચલન,ખોરાક પકડવા અને શ્વસન માટે થાય છે.
તેમનું અંતઃકંકાલ $Calcium$ $Carbonate$ $(CaCO_3)$ ની બનેલી સખત કેલ્કેરિયસ રચનાઓ અથવા અસ્થિકાઓનું બનેલું હોય છે.

(N/A) દ્વિગર્ભસ્તરીય $(diploblastic)$ એટલે એવા સજીવો કે જેમના શરીરના કોષો બે ગર્ભસ્તરોમાં ગોઠવાયેલા હોય છે: બહારનું $ectoderm$ (બાહ્યસ્તર) અને અંદરનું $endoderm$ (અંતઃસ્તર).
આ બે સ્તરોની વચ્ચે $mesoglea$ નામનું એક અવિભેદિત સ્તર હાજર હોય છે.
ઉદાહરણ: $Hydra$ (જે $Cnidaria$ સમુદાયમાં આવે છે).

(N/A) દ્વિગર્ભસ્તરીય પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે જેમના શરીરનું નિર્માણ બે ગર્ભસ્તરો (બાહ્યસ્તર અને અંતઃસ્તર) દ્વારા થાય છે,જ્યારે ત્રિગર્ભસ્તરીય પ્રાણીઓમાં ત્રણ ગર્ભસ્તરો (બાહ્યસ્તર,મધ્યસ્તર અને અંતઃસ્તર) આવેલા હોય છે.
$(b)$ સમતાપી પ્રાણીઓ બાહ્ય પર્યાવરણ ગમે તે હોય,પોતાના શરીરનું તાપમાન અચળ જાળવી શકે છે,જ્યારે વિષમતાપી પ્રાણીઓ પર્યાવરણના તાપમાનમાં થતા ફેરફાર મુજબ પોતાના શરીરનું તાપમાન બદલે છે.

(N/A) પૃષ્ઠવંશ એ પ્રાણીના શરીરની પાછળની બાજુએ આવેલી લાંબી,સળિયા જેવી આધારભૂત રચના છે (અહીં 'chord' એટલે દોરી જેવો ભાગ).
તે ચેતાપેશીને પાચનમાર્ગથી અલગ કરે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય સ્નાયુઓને જોડાણ માટેની જગ્યા પૂરી પાડવાનું છે,જે પ્રાણીને હલનચલન કરવામાં સરળતા આપે છે.

(N/A) $X$ એ સ્પર્શકો (tentacles) દર્શાવે છે,જેનો ઉપયોગ શિકાર પકડવા અને પ્રચલન માટે થાય છે.
$Y$ એ તલસ્થ તકતી (basal disc અથવા foot) દર્શાવે છે,જેનો ઉપયોગ આધાર સાથે ચોંટવા માટે થાય છે.

(N/A) $A -$ મુખ (Mouth)
$B -$ પૃષ્ઠ પક્ષ (Dorsal fin)
$C -$ અગ્ર પક્ષ (Pectoral fin)
$D -$ બ્રૂડ પાઉચ (Brood pouch) (આ તે ભાગ છે જ્યાં નર માછલી ઈંડાને સેવે છે અને તેનું રક્ષણ કરે છે.)

(N/A) નેમેટોડા (સૂત્રકૃમિ) ના લાક્ષણિક ગુણધર્મો:
$(i)$ નેમેટોડાનું શરીર નળાકાર,દ્વિપાર્શ્વસ્થ સમમિતિ ધરાવતું અને ત્રિગર્ભસ્તરીય હોય છે.
$(ii)$ તેઓ મોટાભાગે પરોપજીવી હોય છે અને રોગો ફેલાવે છે.
$(b)$ $(i)$ આ સમુદાય $Echinodermata$ (શૂળત્વચી) છે. આ સજીવો કંટકીય ત્વચા,પુખ્તાવસ્થામાં અરીય સમમિતિ અને પ્રચલન માટે નલિકાપાદ ધરાવતી જલવાહક તંત્રની રચના ધરાવે છે.
$(ii)$ આ સમુદાય $Annelida$ (નુપૂરક) છે. આ સજીવો ત્રિગર્ભસ્તરીય,દેહકોષ્ઠી છે અને તેમના કૃમિ જેવા શરીરમાં સાચા ખંડો (metamerism) જોવા મળે છે.

(D) ચામાચીડિયાને 'પક્ષીઓ'માં વર્ગીકૃત કરવામાં આવતા નથી કારણ કે:
$(i)$ તેમની પાસે પીંછાં હોતા નથી,જે પક્ષીઓની લાક્ષણિકતા છે.
$(ii)$ તેઓ સ્તન ગ્રંથિઓ ધરાવે છે,જે સસ્તન પ્રાણીઓનું મુખ્ય લક્ષણ છે.
$(iii)$ તેઓ ઈંડા મૂકવાને બદલે સીધા બચ્ચાંને જન્મ આપે છે.
$(iv)$ તેમના શરીર પર પીંછાંને બદલે વાળ હોય છે.

(A) આર્થ્રોપોડા: આ સજીવો સાંધાવાળા ઉપાંગો ધરાવે છે,જે આ સમુદાયનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
$(b)$ પ્લેટીહેલ્મિન્થિસ: આ સજીવો તેમના પૃષ્ઠ-વક્ષ બાજુએથી ચપટા શરીરને કારણે સામાન્ય રીતે ચપટા કૃમિ તરીકે ઓળખાય છે.
$(c)$ એનેલિડા: આ સજીવોના શરીરની રચનામાં સાચા ખંડો અથવા મેટામેરિઝમ જોવા મળે છે.
$(d)$ ઇકાઇનોડર્મેટા: આ સજીવોની ત્વચા કાંટાદાર હોય છે,જે આ સમુદાયનું નિદાન લક્ષણ છે.

(N/A) ગરોળી: તેઓમાં બે જોડ પંચાંગુલી (pentadactyl) ઉપાંગો હોય છે.
સાપ: પંચાંગુલી ઉપાંગોનો અભાવ હોય છે.
$(b)$ ફૂગમાં મૃતોપજીવી (saprophytic) પોષણ પદ્ધતિ જોવા મળે છે,જેમાં તેઓ મૃત અને સડતા કાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોષણ મેળવે છે.

(N/A) Ascaris એ Nematoda (અથવા Aschelminthes) સમુદાયમાં આવે છે.
આ સમુદાયના બે લાક્ષણિક ગુણધર્મો નીચે મુજબ છે:
$1$. તેમનું શરીર નળાકાર હોય છે અને આડછેદમાં ગોળાકાર દેખાય છે.
$2$. તેઓ કૂટદેહકોષ્ઠી (pseudocoelomate) હોય છે,એટલે કે તેમની પાસે આભાસી દેહકોષ્ઠ હોય છે.
હાથીપગાનો રોગ (elephantiasis) ફેલાવતા પરોપજીવી કૃમિનું નામ Wuchereria bancrofti (જેને સામાન્ય રીતે ફાઈલેરિયલ કૃમિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) છે.

(N/A) પ્લેટીહેલ્મિન્થિસ એ અદેહકોષ્ઠી (acoelomate) પ્રાણીઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમની પાસે સાચી શરીરની ગુહા (દેહકોષ્ઠ) હોતી નથી.
તેઓ બંને પ્રકારની જીવનશૈલી ધરાવે છે: ઘણી પ્રજાતિઓ પરોપજીવી છે (દા.ત.,પટ્ટીકૃમિ,યકૃત કૃમિ),જ્યારે કેટલીક પ્રજાતિઓ મુક્તજીવી છે (દા.ત.,પ્લેનેરિયા).