Animalia Questions in Gujarati

(N/A) આ પ્રાણી સમુદાય $Platyhelminthes$ (પૃથુકૃમિ) માં આવે છે.
તેમના શરીર પૃષ્ઠવક્ષીય રીતે ચપટા હોવાથી તેમને સામાન્ય રીતે 'ચપટા કૃમિ' (flatworms) કહેવામાં આવે છે.
એક ઉદાહરણ $Planaria$ (પ્લેનેરિયા) અથવા $Fasciola$ (યકૃત કૃમિ) અથવા $Taenia$ (પટ્ટી કૃમિ) છે.

(N/A)

નેમેટોડ્સ અને એનેલિડ્સ વચ્ચેની સમાનતાઓ	નેમેટોડ્સ અને એનેલિડ્સ વચ્ચેના તફાવતો
$1.$ બંનેનું શરીર દ્વિપાર્શ્વસ્થ સંમિતિ ધરાવે છે.	$1.$ એનેલિડ્સનું શરીર ખંડિત હોય છે,જ્યારે નેમેટોડ્સનું શરીર નળાકાર હોય છે.
$2.$ બંને ત્રિગર્ભસ્તરીય (triploblastic) સ્તરો ધરાવે છે.	$2.$ એનેલિડ્સમાં સાચી દેહકોષ્ઠ (body cavity) હોય છે,જ્યારે નેમેટોડ્સમાં કૂટદેહકોષ્ઠ (pseudocoelom) હોય છે.

(N/A)

અસ્થિમત્સ્ય (Bony fish)	કાસ્થિમત્સ્ય (Cartilaginous fish)
$(i)$ મીઠા પાણી અને દરિયાઈ પાણી બંનેમાં જોવા મળે છે.	$(i)$ મુખ્યત્વે દરિયાઈ પાણીમાં જોવા મળે છે.
$(ii)$ મુખ અગ્રસ્થ (terminal) હોય છે.	$(ii)$ મુખ સામાન્ય રીતે વક્ષ (ventral) બાજુએ હોય છે.
$(iii)$ અંતઃકંકાલ અસ્થિઓનું બનેલું હોય છે.	$(iii)$ અંતઃકંકાલ કાસ્થિનું બનેલું હોય છે.
$(iv)$ શરીર સામાન્ય રીતે ત્રાકાકાર હોય છે. ઉદાહરણ: $Labeo$,$Anabas$.	$(iv)$ શરીર પૃષ્ઠ-વક્ષ બાજુએ ચપટું હોય છે. ઉદાહરણ: $Torpedo$,$Scoliodon$.

(N/A)

અમેરુદંડી	મેરુદંડી
$(i)$ પૃષ્ઠવંશ (notochord) ગેરહાજર હોય છે.	$(i)$ પૃષ્ઠવંશ (notochord) હાજર હોય છે.
$(ii)$ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર નક્કર અને વક્ષ બાજુએ હોય છે.	$(ii)$ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પોલું અને પૃષ્ઠ બાજુએ હોય છે.
$(iii)$ કંઠનાલીય ઝાલર ફાટો ગેરહાજર હોય છે.	$(iii)$ કંઠનાલીય ઝાલર ફાટો હાજર હોય છે.
$(iv)$ હૃદય,જો હાજર હોય,તો તે પૃષ્ઠ બાજુએ હોય છે.	$(iv)$ હૃદય વક્ષ બાજુએ હોય છે.
$(v)$ ગુદા-પશ્ચ પૂંછડી ગેરહાજર હોય છે.	$(v)$ ગુદા-પશ્ચ પૂંછડી હાજર હોય છે.

વિગતવાર સમજૂતી:
$1$. અમેરુદંડી પ્રાણીઓમાં તેમના જીવનચક્ર દરમિયાન પૃષ્ઠવંશ સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર હોય છે.
$2$. અમેરુદંડીમાં મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર નક્કર અને વક્ષ બાજુએ આવેલું હોય છે,જ્યારે મેરુદંડીમાં તે પોલું અને પૃષ્ઠ બાજુએ આવેલું હોય છે.
$3$. મેરુદંડી પ્રાણીઓમાં તેમના વિકાસના કોઈ તબક્કે કંઠનાલીય ઝાલર ફાટો જોવા મળે છે,જે અમેરુદંડીમાં હોતી નથી.
$4$. અમેરુદંડીમાં હૃદય સામાન્ય રીતે પૃષ્ઠ બાજુએ હોય છે,જ્યારે મેરુદંડીમાં તે વક્ષ બાજુએ આવેલું હોય છે.
$5$. ગુદા-પશ્ચ પૂંછડી એ મેરુદંડીનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,જે અમેરુદંડીમાં જોવા મળતું નથી.

(N/A) બધા જ મેરુદંડી પ્રાણીઓ નીચે મુજબના પાયાના લક્ષણો ધરાવે છે:
$(i)$ મેરુદંડ (notochord) ની હાજરી.
$(ii)$ પૃષ્ઠ બાજુએ પોલા ચેતાતંતુ (dorsal hollow nerve cord) ની હાજરી.
$(iii)$ યુગ્મિત કંઠનાલીય ઝાલર ફાટો (paired pharyngeal gill slits) ની હાજરી.
$(iv)$ ગુદા-પશ્ચ પૂંછડી (post-anal tail) ની હાજરી.
$(v)$ તેઓ ત્રિગર્ભસ્તરીય (triploblastic),દ્વિપાર્શ્વસ્થ સંમિત અને દેહકોષ્ઠી (coelomate) પ્રાણીઓ છે.

(N/A) આકૃતિમાં દર્શાવેલ સજીવ ઓક્ટોપસ છે,જે મોલસ્કા (Mollusca) સમુદાયમાં આવે છે.
મોલસ્કા સમુદાયના બે લાક્ષણિક લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
$1$. તેઓ પ્રચલન માટે સ્નાયુબદ્ધ પગ (muscular foot) ધરાવે છે.
$2$. તેઓ ખુલ્લું રુધિરાભિસરણ તંત્ર અને ઘટાડો પામેલી દેહકોષ્ઠ ગુહા (coelomic cavity) ધરાવે છે.

(N/A) વીંછી: દેહકોષ્ઠી (સમુદાય સંધિપાદ)
$(b)$ સી એનિમોન: અદેહકોષ્ઠી (સમુદાય કોષ્ઠાંત્રી)
$(c)$ એસ્કેરિસ: કૂટદેહકોષ્ઠી (સમુદાય સૂત્રકૃમિ)
$(d)$ અળસિયું: દેહકોષ્ઠી (સમુદાય નૂપુરક)
$(e)$ વુકેરેરિયા: કૂટદેહકોષ્ઠી (સમુદાય સૂત્રકૃમિ)
$(f)$ નેરીસ: દેહકોષ્ઠી (સમુદાય નૂપુરક)

(N/A) $(i)$ આર્થ્રોપોડા: તેઓ સાંધાવાળા ઉપાંગો અને કાઈટિનયુક્ત બાહ્ય કંકાલ ધરાવે છે.
$(ii)$ એમ્ફિબિયા: તેઓ પાણી અને જમીન બંને પર રહેવા માટે અનુકૂલિત હોય છે,અને સામાન્ય રીતે તેમની ત્વચા ભીની,ગ્રંથિમય અને ભીંગડા વગરની હોય છે.
$(iii)$ પોરિફેરા: તેઓ બહુકોષીય સજીવો છે,જેમના શરીર પર અસંખ્ય છિદ્રો (ostia) આવેલા હોય છે અને પાણીના પરિભ્રમણ માટે નલિકાતંત્ર જોવા મળે છે.

(N/A) $(i)$ ઉભયજીવીઓમાં ત્રણ ખંડોવાળું હૃદય હોય છે,જ્યારે માછલીઓમાં બે ખંડોવાળું હૃદય હોય છે.
$(ii)$ ઉભયજીવીઓ જમીન પર ફેફસાં દ્વારા શ્વસન કરે છે,જ્યારે માછલીઓ ઝાલરો (gills) દ્વારા શ્વસન કરે છે.
$(b)$ $(i)$ સમુદાય પોરિફેરા (Porifera).
$(ii)$ સમુદાય એકાઈનોડર્મેટા (Echinodermata).
$(c)$ અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં ફલન માટે પાણીની જરૂર હોતી નથી કારણ કે તેઓ પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે જે પવન દ્વારા માદા પ્રજનન અંગો સુધી પહોંચે છે (પરાગનયન),જેનાથી નર જન્યુઓ પાણીના માધ્યમ વગર અંડકોષ સુધી પહોંચી શકે છે.

(N/A) $(i)$ અને $(ii)$ હાઈડ્રાની આકૃતિ અને જરૂરી નામનિર્દેશન સંદર્ભ છબીમાં દર્શાવેલ છે.
$(iii)$ હાઈડ્રા એ કોએલેન્ટેરેટા (Coelenterata) સમુદાયમાં આવે છે,જેને નાઈડેરિયા (Cnidaria) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
$(iv)$ પરવાળા (Corals) એ આ સમૂહના પ્રાણીઓનું જાણીતું ઉદાહરણ છે જે વસાહતમાં રહે છે.

(N/A) $(i)$ નેમેટોડ્સને કૂટદેહકોષ્ઠી કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમની દેહગુહા સંપૂર્ણપણે મધ્યગર્ભસ્તર (mesoderm) દ્વારા આવરીત હોતી નથી; તેના બદલે,મધ્યગર્ભસ્તર બાહ્યગર્ભસ્તર અને અંતઃગર્ભસ્તરની વચ્ચે છૂટાછવાયા કોથળીઓ સ્વરૂપે જોવા મળે છે.
$(ii)$ સંધિપાદમાં ખુલ્લા પ્રકારનું પરિવહન તંત્ર હોય છે કારણ કે તેમનું રુધિર હૃદયમાંથી બહાર નીકળીને દેહગુહામાં આવે છે જેને સાઇનસ અથવા હિમોસીલ કહેવાય છે,જ્યાં તે રુધિરવાહિનીઓના બંધ નેટવર્કમાંથી વહેવાને બદલે પેશીઓ અને અંગોને સીધું જ સ્નાન કરાવે છે.
$(iii)$ શૂળત્વચીને આવું નામ આપવામાં આવ્યું છે કારણ કે તેઓ કેલ્કેરિયસ અસ્થિકાઓનું અંતઃકંકાલ ધરાવે છે,જે તેમના શરીરને કાંટાળો દેખાવ આપે છે ('ઇકિનોડર્મેટા' શબ્દ ગ્રીક શબ્દો પરથી આવ્યો છે જેનો અર્થ 'કાંટાળી ત્વચા' થાય છે).

(N/A) સસ્તન પ્રાણીઓમાં સ્તન ગ્રંથિઓ હોય છે જેથી તેઓ તેમના બચ્ચાઓને પોષણ આપવા માટે દૂધ ઉત્પન્ન કરી શકે.
$(b)$ નૂપુરક પ્રાણીઓમાં સાચી દેહકોષ્ઠ (coelom) હોય છે કારણ કે તેઓમાં અંગોનું ઉચ્ચ કક્ષાનું વિભેદન અને પેશીઓનું આયોજન જોવા મળે છે,જે જટિલ આંતરિક પ્રણાલીઓ માટે જરૂરી છે.
$(c)$ માછલીઓમાં ઝાલર હોય છે જેથી તેઓ પાણીમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનને મેળવી શકે,જે તેમના જલીય પર્યાવરણમાં શ્વસન માટે આવશ્યક છે.

(A) સાચા દેહકોષ્ઠની હાજરીના આધારે વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. $Spongilla$ (સછિદ્ર): દેહકોષ્ઠવિહીન (દેહગુહાનો અભાવ).
$2$. $Planaria$ (પૃથુકૃમિ): દેહકોષ્ઠવિહીન (દેહગુહાનો અભાવ).
$3$. $Ascaris$ (સૂત્રકૃમિ): કૂટદેહકોષ્ઠી (આભાસી દેહગુહા).
$4$. $Scorpion$ (સંધિપાદ): દેહકોષ્ઠધારી (સાચી દેહગુહા).
$5$. $Birds$ (મેરુદંડી): દેહકોષ્ઠધારી (સાચી દેહગુહા).
$6$. $Nereis$ (નુપૂરક): દેહકોષ્ઠધારી (સાચી દેહગુહા).
આમ,$Spongilla$ અને $Planaria$ દેહકોષ્ઠવિહીન છે,$Ascaris$ કૂટદેહકોષ્ઠી છે,અને $Scorpion$,$Birds$ તથા $Nereis$ દેહકોષ્ઠધારી છે.

(N/A) એકિડના અને પ્લેટિપસને સસ્તન પ્રાણીઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ તેમના બચ્ચાઓને દૂધ પીવડાવવા માટે સ્તન ગ્રંથીઓ ધરાવે છે,તેમના શરીર પર વાળ હોય છે અને તેઓ ગરમ લોહીવાળા (homeothermic) હોય છે,ભલે તેઓ ઈંડા મૂકે છે (અંડપ્રસવી).
$(b)$ પક્ષીઓમાં વાયુયુક્ત (પોલા અને હવા ભરેલા) હાડકાં હોય છે જેથી તેમના શરીરનું વજન ઘટે,જે તેમને હલકા બનાવે છે અને ઉડવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) $(i)$ પટ્ટીકૃમિ અંતઃપરપજીવી છે જે યજમાનના આંતરડામાં રહે છે. તેઓ પાચિત પોષકતત્વોને સીધા તેમના શરીરની સપાટી દ્વારા શોષી લે છે,તેથી તેમને પાચનતંત્રની જરૂર હોતી નથી.
$(ii)$ દેડકા પાણીમાં હોય ત્યારે તેમની ભીની ત્વચા દ્વારા અને જમીન પર હોય ત્યારે ફેફસાં દ્વારા શ્વસન કરે છે,જે તેમને જલીય અને સ્થળજ બંને વાતાવરણમાં જીવંત રહેવામાં મદદ કરે છે.
$(iii)$ વ્હેલને સસ્તન પ્રાણી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે ઉષ્ણરુધિરવાળું (warm-blooded) છે,બચ્ચાંને જન્મ આપે છે,તેના બચ્ચાંને દૂધ પીવડાવવા માટે સ્તન ગ્રંથિઓ ધરાવે છે અને ફેફસાં દ્વારા હવા શ્વાસમાં લે છે.

(N/A) વ્હેલ $Mammalia$ (સસ્તન) વર્ગમાં આવે છે, જ્યારે માછલીઓ $Pisces$ (મત્સ્ય) વર્ગમાં આવે છે. અહીં ત્રણ તફાવત દર્શાવતા લક્ષણો છે:

$\text{વ્હેલ}$	$\text{માછલી}$
$(i)$ તે ગરમ રુધિરવાળું (સમતાપી) પ્રાણી છે।	$(i)$ તે ઠંડા રુધિરવાળું (અસમતાપી) પ્રાણી છે।
$(ii)$ તેનું હૃદય ચાર ખંડોનું બનેલું હોય છે।	$(ii)$ તેનું હૃદય બે ખંડોનું બનેલું હોય છે।
$(iii)$ તે ફેફસાં દ્વારા શ્વસન કરે છે।	$(iii)$ તે ઝાલર દ્વારા શ્વસન કરે છે।

(N/A) પ્લેટીહેલ્મિન્થિસ:
$(i)$ તેઓ દ્વિપાર્શ્વસ્થ સંમિતિ ધરાવે છે.
$(ii)$ તેઓ ત્રિગર્ભસ્તરીય (triploblastic) પ્રાણીઓ છે.
$(iii)$ તેમનું શરીર પૃષ્ઠવક્ષીય રીતે ચપટું હોય છે (ચપટા કૃમિ).
$(iv)$ તેઓ દેહકોષ્ઠવિહીન (acoelomate) છે.
$(b)$ નેમેટોડા:
$(i)$ તેઓ દ્વિપાર્શ્વસ્થ સંમિતિ ધરાવે છે.
$(ii)$ તેઓ ત્રિગર્ભસ્તરીય છે.
$(iii)$ તેઓ કૂટદેહકોષ્ઠી (pseudocoelomate) છે.
$(iv)$ તેમનું શરીર નળાકાર અને ખંડવિહીન હોય છે.

(N/A) નેમેટોડા (Nematoda): આ સજીવો કૂટદેહકોષ્ઠ ધરાવે છે,જે એવી દેહગુહા છે જે સંપૂર્ણપણે મધ્યગર્ભસ્તર (mesoderm) દ્વારા આવરિત હોતી નથી.
$(b)$ ઇકાઇનોડર્મેટા (Echinodermata): આ પ્રાણીઓ વિશિષ્ટ જલવાહક તંત્ર (water vascular system) ધરાવે છે,જે પ્રચલન,ખોરાક પકડવા અને શ્વસનમાં મદદ કરે છે.
$(c)$ આર્થ્રોપોડા (Arthropoda): આ સમુદાયની મુખ્ય લાક્ષણિકતા સાંધાવાળા ઉપાંગોની હાજરી છે.
$(d)$ પોરિફેરા (Porifera): આ છિદ્રિષ્ઠ પ્રાણીઓ છે,જેમના શરીરની દીવાલમાં અસંખ્ય છિદ્રો (ostia) હોય છે જે પાણીના નલિકાતંત્રમાં ખુલે છે.
$(e)$ મેરુદંડી (Chordata - ખાસ કરીને પ્રોટોકોર્ડેટા): આ પ્રાણીઓ તેમના જીવનચક્રના કોઈક તબક્કે મેરુદંડ ધરાવે છે.

(N/A) પૃથુકૃમિ (Platyhelminthes),સૂત્રકૃમિ (Nematoda) અને નૂપુરક (Annelida) સમુદાયના સજીવો ત્રિગર્ભસ્તરીય છે અને દ્વિપાર્શ્વ સંમિતિ ધરાવે છે.
$(b)$ ત્રિગર્ભસ્તરીય શરીર આયોજન એટલે કે વિકાસશીલ ભ્રૂણમાં ત્રણ ગર્ભસ્તરો (બાહ્યસ્તર,મધ્યસ્તર અને અંતઃસ્તર) ની હાજરી. દ્વિપાર્શ્વ સંમિતિનો અર્થ એ છે કે શરીરને એક જ સમતલ દ્વારા સમાન ડાબા અને જમણા ભાગમાં વિભાજિત કરી શકાય છે.
$(c)$ દેહકોષ્ઠના આધારે તુલના:
$1$. પૃથુકૃમિ: અદેહકોષ્ઠી (દેહકોષ્ઠનો અભાવ).
$2$. સૂત્રકૃમિ: કૂટદેહકોષ્ઠી (ખોટો દેહકોષ્ઠ ધરાવે છે).
$3$. નૂપુરક: દેહકોષ્ઠી (મધ્યસ્તર દ્વારા આવરિત સાચો દેહકોષ્ઠ ધરાવે છે).

(N/A) ફેધર સ્ટાર $(Antedon)$ માં જલવાહક તંત્ર (ટ્યુબ સિસ્ટમ) હોય છે જેનો ઉપયોગ પ્રચલન અને ખોરાક મેળવવા માટે થાય છે. $Euplectella$ (વીનસ ફ્લાવર બાસ્કેટ) માં કેનાલ સિસ્ટમ (નાલિકા તંત્ર) હોય છે જે પોષણ અને શ્વસન માટે પાણીના પરિભ્રમણમાં મદદ કરે છે.
$(b)$ શાર્કનું કંકાલ કાસ્થિમય હોય છે,એટલે કે તે સંપૂર્ણપણે કાસ્થિનું બનેલું હોય છે. સી હોર્સનું કંકાલ અસ્થિમય હોય છે,જે કેલ્શિયમયુક્ત પ્લેટોનું બનેલું હોય છે.
$(c)$ ટેડપોલ જલીય ડિંભ છે જે મુખ્યત્વે ઝાલર દ્વારા શ્વસન કરે છે. પુખ્ત દેડકા અર્ધ-સ્થલીય છે અને ફેફસાં,ત્વચા (ત્વચીય શ્વસન) અને મુખગુહા દ્વારા શ્વસન કરે છે.
$(d)$ પક્ષીઓના અગ્ર ઉપાંગો ઉડવા માટે પાંખોમાં રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે. ગરોળીના અગ્ર ઉપાંગો જમીન પર ચાલવા કે સરકવા માટે અનુકૂલિત હોય છે.
$(e)$ ટ્રી ફ્રોગની ત્વચા ભેજયુક્ત અને ચીકણી હોય છે,જેમાં શ્લેષ્મ ગ્રંથિઓ હોય છે જે ત્વચીય શ્વસનમાં મદદ કરે છે. મનુષ્યની ત્વચા સૂકી અને કેરાટિનયુક્ત હોય છે,જેમાં તાપમાનના નિયમન અને ઉત્સર્જન માટે પરસેવાની ગ્રંથિઓ અને વાળ હોય છે.

(N/A) ઘરમાખી $Arthropoda$ (સંધિપાદ) સમુદાય અને $Insecta$ (કીટક) વર્ગમાં આવે છે.
$Arthropoda$ સમુદાયના લાક્ષણિક લક્ષણો:
$1$. તેઓ દ્વિપાર્શ્વસ્થ સંમિતિ ધરાવે છે અને તેમનું શરીર ખંડિત હોય છે.
$2$. તેઓ ખુલ્લું પરિવહન તંત્ર ધરાવે છે.
$3$. તેમની દેહકોષ્ઠીય ગુહા રુધિરથી ભરેલી હોય છે,જેને $haemocoel$ કહેવાય છે.
$4$. તેઓ સાંધાવાળા ઉપાંગો (પગ) ધરાવે છે.
$Arthropoda$ ના ઉદાહરણો:
પતંગિયું,વીંછી,વંદો,કાનખજૂરો,કરોળિયો અને ઝીંગા.

(N/A) $(i)$ મત્સ્ય (Pisces): તેઓ ભીંગડાનું બાહ્ય કંકાલ ધરાવે છે,તેમનું અંતઃકંકાલ અસ્થિ અથવા કાસ્થિનું બનેલું હોય છે અને તેઓ ઝાલર દ્વારા શ્વસન કરે છે.
$(ii)$ ઉભયજીવી (Amphibia): તેઓ ડિંભ અવસ્થામાં ઝાલર અને મોટાભાગના પુખ્ત પ્રાણીઓમાં ફેફસાં દ્વારા શ્વસન કરે છે; તેમની ત્વચા ચીકણી અને ગ્રંથિમય હોય છે.
$(iii)$ સરીસૃપ (Reptilia): તેઓ ભીંગડાનું બાહ્ય કંકાલ ધરાવે છે અને તેઓ શીત રુધિરવાળા પ્રાણીઓ છે જે પાણીની બહાર ઈંડા મૂકે છે.
$(iv)$ વિહગ (Aves): તેઓ પીંછાંનું બાહ્ય કંકાલ ધરાવે છે અને તેમના અગ્ર ઉપાંગો ઉડવા માટે પાંખોમાં રૂપાંતરિત થયેલા હોય છે.
$(v)$ સસ્તન (Mammalia): તેઓ વાળનું બાહ્ય કંકાલ ધરાવે છે,બાહ્ય કર્ણ (કર્ણપલ્લવ) ધરાવે છે અને મોટાભાગે અપત્યપ્રસવી (બચ્ચાંને જન્મ આપનારા) હોય છે.

(N/A) પૃષ્ઠવંશીઓના પાંચ વર્ગો છે: $Pisces$ (મત્સ્ય),$Amphibia$ (ઉભયજીવી),$Reptilia$ (સરીસૃપ),$Aves$ (વિહગ),અને $Mammalia$ (સસ્તન).
બે વર્ગો વચ્ચેની તુલના (દા.ત.,$Pisces$ અને $Mammalia$):

તુલનાનો આધાર	$Pisces$	$Mammalia$
$(i)$ નિવાસસ્થાન	જલીય	મુખ્યત્વે જમીન પર
$(ii)$ ત્વચાનું આવરણ	ભીંગડા	વાળ
$(iii)$ શ્વસન અંગો	ઝાલર	ફેફસાં
$(iv)$ હૃદયના ખંડો	$2$ ખંડો	$4$ ખંડો
$(v)$ પ્રજનન	પાણીમાં ઈંડા મૂકે છે	બચ્ચાંને જન્મ આપે છે

(A) મેરુદંડ (notochord) એ એક લાંબી,સળિયા જેવી આધારભૂત રચના છે (chord $=$ દોરી) જે પ્રાણીની પીઠની બાજુએ ચાલે છે અને ચેતાપેશીને પાચનમાર્ગથી અલગ કરે છે.
તે સ્નાયુઓને જોડાવા માટેનું સ્થાન પૂરું પાડે છે,જે હલનચલનને સરળ બનાવે છે.

(N/A) મગરમાં ચાર ખંડવાળું હૃદય હોય છે,તેમ છતાં તેઓ સરીસૃપ છે કારણ કે તેઓ ઉભયજીવીઓથી વિપરીત,જમીન પર કઠણ કવચવાળા ઈંડા મૂકે છે,જેને વિકાસ માટે પાણીની જરૂર પડતી નથી.

(N/A)

Porifera (સછિદ્ર)	Coelenterata (કોષ્ઠાંત્ર)
$(i)$ તેઓ કોષીય સ્તરનું આયોજન ધરાવે છે.	$(i)$ તેઓ પેશીય સ્તરનું આયોજન ધરાવે છે.
$(ii)$ તેમનું શરીર કોષોના એક સ્તરનું બનેલું હોય છે અથવા સાચી પેશીઓનો અભાવ હોય છે.	$(ii)$ તેમનું શરીર દ્વિગર્ભસ્તરીય (diploblastic) હોય છે અને બે સ્તરોનું બનેલું હોય છે.
$(iii)$ તેમના સમગ્ર શરીરમાં અસંખ્ય છિદ્રો (ostia) હોય છે જે પાણીના પરિભ્રમણ માટે જવાબદાર છે.	$(iii)$ તેમના શરીરમાં સમગ્ર સપાટી પર છિદ્રો હોતા નથી; તેના બદલે,તેઓ એક મુખદ્વાર ધરાવે છે જેને હાયપોસ્ટોમ કહેવાય છે.

(N/A) પટ્ટીકૃમિ એ અંતઃપરજીવી છે જે યજમાનના આંતરડામાં રહે છે. તેમની પાસે પાચનતંત્રનો અભાવ હોય છે કારણ કે તેઓ યજમાનના આંતરડામાંથી પચેલો ખોરાક સીધો તેમની શરીરની સપાટી દ્વારા શોષી લે છે.
$(b)$ દેડકા જ્યારે પાણીમાં હોય ત્યારે તેમની ભીની ત્વચા દ્વારા શ્વસન કરે છે અને જ્યારે જમીન પર હોય ત્યારે ફેફસાંનો ઉપયોગ કરીને શ્વસન કરે છે.
$(c)$ પક્ષીઓમાં વાયુયુક્ત (પોલા) હાડકાં હોય છે જે તેમના શરીરનું વજન ઘટાડે છે. આ ઉડવા માટેનું એક અનુકૂલન છે,જે તેમને હવામાં હળવા રહેવામાં અને કાર્યક્ષમ રીતે ઉડવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) ઈંડા મૂકતા બે સસ્તન પ્રાણીઓ $Echidna$ (સ્પાઈની એન્ટઈટર) અને $Platypus$ (ડક-બિલ્ડ પ્લેટિપસ) છે.
આ ઈંડા મૂકતા સસ્તન પ્રાણીઓ,જેમને મોનોટ્રીમ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $Reptilia$ (સરીસૃપ) વર્ગ અને $Mammalia$ (સસ્તન) વર્ગ વચ્ચેની જોડતી કડી તરીકે કાર્ય કરે છે,કારણ કે તેઓ બંને જૂથોના લક્ષણો ધરાવે છે (દા.ત.,સરીસૃપની જેમ ઈંડા મૂકે છે પરંતુ સસ્તન પ્રાણીઓની જેમ દૂધ ગ્રંથિઓ ધરાવે છે).
અલ્પવિકસિત બચ્ચાને જન્મ આપતું સસ્તન પ્રાણી $Kangaroo$ (માર્સુપિયલ) છે.

(N/A) આ સમુદાય 'શૂળત્વચી' (Echinodermata) છે. આ સજીવો વિશિષ્ટ જલ-પરિવહન તંત્ર (water vascular system) ધરાવે છે,જેનો ઉપયોગ હલનચલન,ખોરાક પકડવા અને શ્વસન માટે થાય છે.
$(b)$ આ સમુદાય 'મૃદુકાય' (Mollusca) છે. આ સજીવો સામાન્ય રીતે હલનચલન માટે સ્નાયુબદ્ધ પગ ધરાવે છે અને તેમાં ખુલ્લું રુધિરાભિસરણ તંત્ર જોવા મળે છે.
$(c)$ આ સમુદાય 'સછિદ્ર' (Porifera) છે. આ સજીવોના શરીર પર અસંખ્ય છિદ્રો આવેલા હોય છે,જે નલિકાતંત્રમાં ખુલે છે અને પોષણ તથા વાયુઓના વિનિમય માટે પાણીના પરિભ્રમણમાં મદદ કરે છે.

(N/A) $(i)$ ઉષ્ણરુધિરવાળા પ્રાણીઓ (Warm-blooded): આ સજીવો બાહ્ય પર્યાવરણને ધ્યાનમાં લીધા વિના તેમના આંતરિક શરીરનું તાપમાન જાળવી શકે છે.
$(ii)$ નેમેટોડ્સ (સૂત્રકૃમિ): આ નેમેટોડા સમુદાયના સજીવો છે,જેમના શરીરમાં દેહકોષ્ઠ સંપૂર્ણપણે મધ્યગર્ભસ્તર દ્વારા આવરીત હોતું નથી,જેને કૂટદેહકોષ્ઠ (pseudocoelom) કહેવામાં આવે છે.
$(iii)$ અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms): આ એવી બીજ ઉત્પન્ન કરતી વનસ્પતિઓ છે જેમાં બીજ બીજાશય કે ફળની અંદર હોતા નથી,તેથી તેમને 'અનાવૃત બીજ' (naked seeds) કહેવામાં આવે છે.

(D) વર્ણવેલ સજીવો વાદળી (sponges) છે.
તેઓ $Porifera$ સમુદાયમાં આવે છે.
આ સજીવોના સમગ્ર શરીરમાં અસંખ્ય છિદ્રો હોય છે જેને $ostia$ કહેવામાં આવે છે,જે શરીરની મધ્યમાં આવેલી ગુહા $spongocoel$ માં ખુલે છે.
આ તંત્ર,જેને $canal$ $system$ અથવા $water$ $transport$ $system$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે શરીરમાં પાણીના પરિભ્રમણ દ્વારા ખોરાક અને ઓક્સિજન લાવવામાં અને નકામા પદાર્થોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.

(B) ખુલ્લા રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં,રુધિર હૃદયમાંથી બહાર નીકળીને શરીરની ગુહાઓ (sinuses) માં પંપ થાય છે,જ્યાં પેશીઓ રુધિરમાં ડૂબેલી રહે છે.
$(i)$ સંધિપાદ (Arthropoda): મોટાભાગના સંધિપાદો (દા.ત. કીટકો,ક્રસ્ટેશિયન્સ) ખુલ્લું રુધિરાભિસરણ તંત્ર ધરાવે છે.
$(ii)$ મૃદુકાય (Mollusca): મોટાભાગના મૃદુકાયો (ઓક્ટોપસ જેવા સેફાલોપોડ્સ સિવાય) ખુલ્લું રુધિરાભિસરણ તંત્ર ધરાવે છે.
$(iii)$ નૂપુરક (Annelida): નૂપુરક સમુદાયના પ્રાણીઓ (દા.ત. અળસિયું) બંધ રુધિરાભિસરણ તંત્ર ધરાવે છે.
$(iv)$ કોષ્ઠાંત્રી (Coelenterata): આ સજીવોમાં વિશિષ્ટ રુધિરાભિસરણ તંત્રનો અભાવ હોય છે; તેઓ વહન માટે પ્રસરણ પર આધાર રાખે છે.
તેથી,$(i)$ અને $(ii)$ ખુલ્લું રુધિરાભિસરણ તંત્ર ધરાવે છે.

(C) $Arthropoda$ (સંધિપાદ) સમૂહના પ્રાણીઓમાં દેહકોષ્ઠને $haemocoel$ (રુધિરગુહા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ સમૂહમાં દેહકોષ્ઠ ઘટાડો પામેલું હોય છે અને તે રુધિરથી ભરેલું હોય છે,જેના કારણે તેમનું પરિવહન તંત્ર ખુલ્લા પ્રકારનું હોય છે.
$Annelida$ (અનુપૂરક) માં સાચું દેહકોષ્ઠ હોય છે જેમાં દેહકોષ્ઠીય પ્રવાહી હોય છે.
$Nematoda$ (સૂત્રકૃમિ) માં દેહકોષ્ઠને કૂટદેહકોષ્ઠ (pseudocoelom) કહેવામાં આવે છે.
$Echinodermata$ (શૂળત્વચી) માં દેહકોષ્ઠ હાજર હોય છે પરંતુ તે જલવાહક તંત્રનો ભાગ છે.

(A) મેરુદંડી $(Chordata)$ સમુદાય,જેમાં પૃષ્ઠવંશીઓનો સમાવેશ થાય છે,તેનું સૌથી પાયાનું અને વ્યાખ્યાયિત લક્ષણ તેમના જીવનચક્રના કોઈને કોઈ તબક્કે $notochord$ (મેરુદંડ) ની હાજરી છે.
પૃષ્ઠવંશીઓમાં,પુખ્તાવસ્થામાં $notochord$ નું સ્થાન કાસ્થિમય અથવા અસ્થિમય કરોડસ્તંભ લે છે.
જોકે ત્રિગર્ભસ્તરીય સ્થિતિ,ઝાલર કોથળીઓ અને દેહકોષ્ઠ પણ પૃષ્ઠવંશીઓમાં જોવા મળે છે,પરંતુ આ લક્ષણો અન્ય ઘણા અપૃષ્ઠવંશી સમૂહોમાં પણ જોવા મળે છે.
તેથી,$notochord$ ની હાજરી એ સૌથી વિશિષ્ટ અને વ્યાખ્યાયિત લક્ષણ છે જે પૃષ્ઠવંશીઓને અન્ય પ્રાણી સમૂહોથી અલગ પાડે છે.

(D) ભીંગડા એ અમુક પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓની ત્વચા પર જોવા મળતી રક્ષણાત્મક રચનાઓ છે.
$(i)$ ઉભયજીવીઓની ત્વચા ભીની અને ગ્રંથિમય હોય છે,જેમાં ભીંગડા હોતા નથી.
$(ii)$ મત્સ્ય (માછલીઓ) ના શરીર પર સામાન્ય રીતે ભીંગડા હોય છે.
$(iii)$ સરીસૃપ પ્રાણીઓની ત્વચા સૂકી અને ભીંગડાથી ઢંકાયેલી હોય છે.
$(iv)$ સસ્તન પ્રાણીઓની ત્વચા પર વાળ હોય છે,ભીંગડા હોતા નથી.
તેથી,મત્સ્ય અને સરીસૃપ બંનેમાં ભીંગડા જોવા મળે છે. સાચો વિકલ્પ $(ii)$ અને $(iii)$ છે.

(A) વિકલ્પ $A$ માં આપેલું વિધાન ખોટું છે કારણ કે જોકે મોટાભાગની માછલીઓ,ઉભયજીવીઓ અને સરીસૃપો અંડપ્રસવી હોય છે,પરંતુ તેમાં નોંધપાત્ર અપવાદો છે. ઉદાહરણ તરીકે,ઘણી શાર્ક (જેમ કે ગ્રેટ વ્હાઇટ શાર્ક) અને કેટલાક સાપ (જેમ કે વાઇપર) અંડ-અપત્યપ્રસવી અથવા અપત્યપ્રસવી હોય છે. તેથી,આ વિધાન કે બધી જ માછલીઓ,ઉભયજીવીઓ અને સરીસૃપો અંડપ્રસવી છે,તે વૈજ્ઞાનિક રીતે ખોટું છે.
$B$: વિહગ (પક્ષીઓ) સમતાપી,અંડપ્રસવી છે અને ચતુષ્ખંડી હૃદય ધરાવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$C$: વિહગના લક્ષણોમાં પીંછા,ઉડવા માટે પાંખોમાં રૂપાંતરિત અગ્ર ઉપાંગો અને ફેફસાં દ્વારા શ્વસનનો સમાવેશ થાય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$D$: મોટાભાગના સસ્તન પ્રાણીઓ અપત્યપ્રસવી છે,જેમાં પ્લેટિપસ અને એકિડના જેવા મોનોટ્રીમ્સ અપવાદ છે. આ વિધાન સાચું છે.

(B) $Echinodermata$ સમુદાયના પ્રાણીઓમાં વિશિષ્ટ જલવાહક તંત્ર (water vascular system) જોવા મળે છે.
આ તંત્ર પ્રચલન,ખોરાક પકડવા અને શ્વસન જેવી ક્રિયાઓમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જલવાહક તંત્ર સાથે જોડાયેલા પ્રચલન અંગોને $Tube$ $feet$ (નલિકાપાદ) કહેવામાં આવે છે.
આ રચનાઓ જલવાહક તંત્રનો ભાગ છે જે સજીવને હલનચલન કરવામાં અને સપાટી પર ચોંટી રહેવામાં મદદ કરે છે.

(C) પરવાળા એ $Cnidaria$ (જેને $Coelenterata$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) સમુદાયના સભ્યો છે.
તેઓ દરિયાઈ અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ છે જે સામાન્ય રીતે ઘણા સમાન વ્યક્તિગત પોલીપ્સની ઘટ્ટ વસાહતોમાં રહે છે.
આ પોલીપ્સ કેલ્શિયમ કાર્બોનેટનો સ્ત્રાવ કરીને સખત કંકાલ બનાવે છે,જે વસાહતને આધાર અને રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
તેથી,પરવાળા એ $Cnidarians$ છે જે વસાહતમાં રહે છે.

(A) સાચી માછલી $Pisces$ વર્ગ (અથવા આધુનિક વર્ગીકરણ મુજબ $Chondrichthyes$ અને $Osteichthyes$) માં આવે છે,જે ઝાલર,મીનપક્ષ અને કરોડરજ્જુ ધરાવે છે.
$Dogfish$ (જેને $Scoliodon$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ કાસ્થિમત્સ્ય વર્ગની માછલી છે.
$Jellyfish$ એ નિડારિયા સમુદાયનું પ્રાણી છે (અપૃષ્ઠવંશી).
$Starfish$ એ શૂળત્વચી સમુદાયનું પ્રાણી છે (અપૃષ્ઠવંશી).
$Silverfish$ એ કીટક છે (સંધિપાદ).
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી માત્ર $Dogfish$ જ સાચી માછલી છે.

(B) શૂળત્વચી $(Echinodermata)$ સમુદાયના સજીવો ફક્ત દરિયાઈ (marine) હોય છે.
આ પ્રાણીઓ ત્રિગર્ભસ્તરીય અને દેહકોષ્ઠી હોય છે,જેમાં વિશિષ્ટ જલવાહક તંત્ર (water-vascular system) જોવા મળે છે જે પ્રચલન,ખોરાક પકડવા અને શ્વસનમાં મદદ કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે તારામાછલી $(Asterias)$,સી અર્ચિન $(Echinus)$ અને સી ક્યુકમ્બર $(Cucumaria)$.
તેની સામે,સછિદ્ર $(Porifera)$,મૃદુકાય $(Mollusca)$ અને મત્સ્ય $(Pisces)$ સમુદાયમાં દરિયાઈ અને મીઠા પાણી બંને પ્રકારની જાતિઓ જોવા મળે છે.

(B) $Chondrichthyes$ (કાસ્થિ મત્સ્ય) વર્ગના સજીવોનું અંતઃકંકાલ સંપૂર્ણપણે કાસ્થિનું બનેલું હોય છે.
શાર્ક,રે અને સ્કેટ આ વર્ગના સભ્યો છે.
તેનાથી વિપરીત,$Tuna$ અને $Rohu$ એ $Osteichthyes$ (અસ્થિ મત્સ્ય) વર્ગમાં આવે છે,જેનું અંતઃકંકાલ અસ્થિનું બનેલું હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Sharks$ છે.

(C) એનેલિડા $(Annelida)$ સમુદાયમાં ખંડિત કૃમિઓનો સમાવેશ થાય છે,જેમ કે નેરીસ $(Nereis)$,અળસિયું $(Pheretima)$ અને જળો $(Hirudinaria)$.
અર્ચિન $(Urchins)$ (સી અર્ચિન) એ ઇકાઇનોડર્મેટા $(Echinodermata)$ સમુદાયના સભ્યો છે,જે તેમની કાંટાળી ત્વચા અને જલવાહક તંત્ર માટે જાણીતા છે.
તેથી,અર્ચિન એ એનેલિડ નથી.

(A) સમુદાય $Arthropoda$ ના પ્રાણીઓમાં દેહગુહા રુધિરથી ભરેલી હોય છે,જેને $haemocoel$ (રુધિરગુહા) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રાણીઓમાં સાચી દેહગુહા ઘટેલી હોય છે અને શરીરની ગુહા રુધિરાભિસરણ તંત્ર તરીકે કાર્ય કરે છે,જેને ખુલ્લું રુધિરાભિસરણ તંત્ર કહેવામાં આવે છે.
તેથી,રુધિરથી ભરેલી દેહગુહા ધરાવતા પ્રાણીઓ સમુદાય $Arthropoda$ માં આવે છે.

(B) પ્રાણી સૃષ્ટિમાં,$Pisces$ (મત્સ્ય) વર્ગના પ્રાણીઓનું હૃદય બે ખંડનું બનેલું હોય છે,જેમાં એક કર્ણક અને એક ક્ષેપકનો સમાવેશ થાય છે.
આ હૃદય ઓક્સિજનવિહીન રુધિરને ઓક્સિજનયુક્ત કરવા માટે ઝાલરો (gills) તરફ પંપ કરે છે,જે ત્યારબાદ શરીરના અન્ય ભાગોમાં પરિભ્રમણ પામે છે.
તેની સામે,$Amphibia$ (ઉભયજીવી) અને મોટાભાગના $Reptilia$ (સરીસૃપ) માં ત્રણ ખંડવાળું હૃદય હોય છે,જ્યારે $Aves$ (વિહગ) અને સસ્તન પ્રાણીઓમાં ચાર ખંડવાળું હૃદય જોવા મળે છે.

(B) $Protochordata$ એ દરિયાઈ પ્રાણીઓનો એક સમૂહ છે જેમના જીવનચક્રના કોઈક તબક્કે મેરુદંડ (notochord) જોવા મળે છે.
તેઓ દ્વિપાર્શ્વ સંમિતિ ધરાવે છે,ત્રિગર્ભસ્તરીય છે અને દેહકોષ્ઠ ધરાવે છે.
તેમની પાસે પરિવહન તંત્ર પણ હોય છે.
જોકે,સાંધાવાળા ઉપાંગો એ $Arthropoda$ (સંધિપાદ) સમુદાયની લાક્ષણિકતા છે,$Protochordata$ ની નહીં.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(C) સીલેન્ટેરાટા (જેને $Cnidaria$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) સમુદાયના સજીવો પેશી-સ્તરીય આયોજન દર્શાવે છે.
આ સ્તરના આયોજનમાં,સમાન કાર્ય કરતી કોષો પેશીઓમાં ગોઠવાયેલી હોય છે,પરંતુ તેઓ જટિલ અંગો કે અંગતંત્રો બનાવતા નથી.
તેની સરખામણીમાં,મોલસ્કા,આર્થ્રોપોડા અને ઇકાઇનોડર્મેટા અંગ-તંત્ર સ્તરીય આયોજન દર્શાવે છે,જ્યાં વિશિષ્ટ અંગો જટિલ શારીરિક કાર્યો કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરે છે.

(D) ઇકાઇનોડર્મેટા $(Echinodermata)$ સમુદાયના સજીવો (જેમ કે તારામાછલી,સી અર્ચિન) માં કેલ્શિયમ કાર્બોનેટની બનેલી તકતીઓ (calcareous ossicles) ધરાવતું અંતઃકંકાલ હોય છે.
આ રચનાઓ સજીવના નરમ શરીરના ભાગોને આધાર અને રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
તેથી,સખત કેલ્શિયમ કાર્બોનેટની રચનાઓનો ઉપયોગ કંકાલ તરીકે ઇકાઇનોડર્મેટા દ્વારા કરવામાં આવે છે.

(B) સમુદાય પોરીફેરા (Porifera) માં એવા સજીવોનો સમાવેશ થાય છે જે સામાન્ય રીતે વાદળી (sponges) તરીકે ઓળખાય છે.
$Spongilla$ એ મીઠા પાણીની વાદળી છે જે પોરીફેરા સમુદાયમાં આવે છે.
$Euglena$ એ પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિનો સભ્ય છે.
$Penicillium$ એ ફૂગ છે.
$Hydra$ એ નિડેરિયા (Cnidaria) સમુદાયનો સભ્ય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ (ફાઇલેરિયા) છે.
$1$. હાઇડ્રા, જેલીફિશ અને પરવાળા એ બધા જલીય સજીવો છે જે પાણીમાં રહે છે.
$2$. ફાઇલેરિયા (મુખ્યત્વે $Wuchereria$ $bancrofti$) એ એક પરોપજીવી સૂત્રકૃમિ છે જે માનવ શરીરની અંદર, ખાસ કરીને લસિકા તંત્રમાં રહે છે અને તે જલીય પ્રાણી નથી.

(D) ઉભયજીવીઓ $Amphibia$ વર્ગમાં આવે છે.
ઉભયજીવીઓની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. તેઓનું હૃદય $3$ ખંડોનું બનેલું હોય છે ($2$ કર્ણક અને $1$ ક્ષેપક).
$2$. તેઓ ઝાલર (ડિંભ અવસ્થામાં),ફેફસાં અથવા ત્વચા દ્વારા શ્વસન કરે છે.
$3$. તેમની ત્વચા ભીની હોય છે અને તેને ભેજયુક્ત રાખવા માટે તેમાં શ્લેષ્મ ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે.
$4$. સરીસૃપોથી વિપરીત,ઉભયજીવીઓની ત્વચા પર ભીંગડા હોતા નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.