Mix Examples - MATTER IN OUR SURROUNDINGS Questions in Gujarati

(N/A) ઘનતા એટલે પદાર્થના એકમ કદ દીઠ રહેલું દળ. સામાન્ય રીતે, દ્રવ્યની અવસ્થાઓની ઘનતાનો ક્રમ આ મુજબ હોય છે: $\text{વાયુ } < \text{પ્રવાહી } < \text{ઘન}$.
$1$. હવા અને ચીમનીમાંથી નીકળતો ધુમાડો વાયુઓ છે, જેની ઘનતા સૌથી ઓછી હોય છે。
$2$. પાણી અને મધ પ્રવાહી છે, જેની ઘનતા વાયુઓ કરતા વધારે હોય છે。
$3$. રૂ, ચોક અને લોખંડ ઘન પદાર્થો છે, જેની ઘનતા સૌથી વધુ હોય છે。
આ શ્રેણીઓમાં, વધતી જતી ઘનતાનો સાચો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
હવા < ચીમનીમાંથી નીકળતો ધુમાડો < રૂ < પાણી < મધ < ચોક < લોખંડ.

(N/A) $Rigidity$ (સખતપણું): જે ગુણધર્મને કારણે પદાર્થ પોતાનો આકાર અને કદ જાળવી રાખે છે તેને સખતપણું કહેવાય છે। ઘન પદાર્થો સખત હોય છે, જ્યારે પ્રવાહી અને વાયુઓ હોતા નથી.
$Compressibility$ (સંકોચનીયતા): આ એવો ગુણધર્મ છે જેના કારણે પદાર્થને દબાવી શકાય છે, એટલે કે તેનું કદ ઘટાડી શકાય છે। વાયુઓ ખૂબ જ સંકોચનીય હોય છે, જ્યારે ઘન અને પ્રવાહી પદાર્થો સામાન્ય રીતે અસંકોચનીય ગણાય છે.
$Fluidity$ (વહનશીલતા): પદાર્થની વહેવાની વૃત્તિને વહનશીલતા કહેવાય છે। વાયુઓ અને પ્રવાહીઓ તરલ (fluids) છે, જ્યારે ઘન પદાર્થો નથી.
$Filling \text{ } a \text{ } gas \text{ } container$ (ગેસના પાત્રને ભરવું): વાયુઓની વધુ સંકોચનીયતાને કારણે, ખૂબ જ ઊંચા દબાણ હેઠળ વાયુના મોટા કદને નાના પાત્રમાં ભરી શકાય છે.
$Shape$ (આકાર): પદાર્થની ચોક્કસ ભૂમિતિ હોવાના ગુણધર્મને આકાર કહેવાય છે। ઘન પદાર્થોનો આકાર નિશ્ચિત હોય છે, જ્યારે પ્રવાહી અને વાયુઓ પાત્રનો આકાર ધારણ કરે છે.
$Kinetic \text{ } energy$ (ગતિજ ઉર્જા): ગતિશીલ કણો કે અણુઓ દ્વારા ધરાવતી ઉર્જાને ગતિજ ઉર્જા કહેવાય છે। તાપમાન વધારવાથી અણુઓની ગતિજ ઉર્જા વધે છે। વાયુના અણુઓ સૌથી વધુ ગતિજ ઉર્જા ધરાવે છે.
$Density$ (ઘનતા): પદાર્થના એકમ કદ દીઠ દળને ઘનતા કહેવાય છે। ઘનતા = $\frac{\text{દળ}}{\text{કદ}}$.

(A) $1$. બાષ્પીભવન: તાપમાન વધવાથી બાષ્પીભવનનો દર વધે છે કારણ કે કણો આંતરઆણ્વીય બળોને દૂર કરવા માટે વધુ ગતિ ઊર્જા મેળવે છે.
$2$. પ્રસરણ: જેમ તાપમાન વધે છે,તેમ કણોની ગતિ ઊર્જા વધે છે,જેના પરિણામે ઝડપી હલનચલન અને પ્રસરણનો દર વધે છે.
$3$. વાયુઓનું વિસ્તરણ: ગરમ કરવાથી વાયુઓનું વિસ્તરણ થાય છે કારણ કે વાયુના કણોની ગતિ ઊર્જા વધે છે,જેનાથી તેઓ એકબીજાથી દૂર જાય છે.
$4$. વાયુઓનું સંકોચન: તાપમાન વધવાથી સંકોચન ઘટે છે કારણ કે કણો ઝડપથી ગતિ કરે છે અને વધુ દબાણ ઉત્પન્ન કરે છે,જેથી તેમને સંકોચવા મુશ્કેલ બને છે.
તેથી,તાપમાન સાથે વધતી ઘટનાઓનો સમૂહ બાષ્પીભવન,પ્રસરણ અને વાયુઓનું વિસ્તરણ છે.

(B) જ્યારે વાયુની ઘનતા ઘટે અથવા અણુઓ માટે ઉપલબ્ધ જગ્યા વધે ત્યારે વાયુના અણુઓ વચ્ચેનું અંતર વધે છે.
$(i)$ દબાણ વધારવાથી અણુઓ એકબીજાની નજીક આવે છે,જેથી અંતર ઘટે છે.
$(ii)$ જો થોડો હાઇડ્રોજન વાયુ બહાર નીકળી જાય,તો પાત્રનું કદ સમાન રહેવા છતાં અણુઓની સંખ્યા ઘટે છે,જેનાથી બાકી રહેલા અણુઓ વચ્ચેનું સરેરાશ અંતર વધે છે.
$(iii)$ પાત્રનું કદ વધારવાથી અણુઓને ફેલાવા માટે વધુ જગ્યા મળે છે,જેથી તેમની વચ્ચેનું સરેરાશ અંતર વધે છે.
$(iv)$ વધુ હાઇડ્રોજન વાયુ ઉમેરવાથી સમાન કદમાં અણુઓની સંખ્યા વધે છે,જે તેમની વચ્ચેનું અંતર ઘટાડે છે.
તેથી,પરિસ્થિતિ $(ii)$ અને $(iii)$ અણુઓ વચ્ચેનું અંતર વધારે છે.

(D) બરફ અને પાણી સંતુલનમાં હોવાથી,મિશ્રણનું પ્રારંભિક તાપમાન $0^{\circ}C$ હોય છે. જ્યારે આપણે મિશ્રણને ગરમ કરીએ છીએ,ત્યારે પૂરી પાડવામાં આવતી ઉર્જાનો ઉપયોગ બરફને ઓગાળવા માટે (ઘનમાંથી પ્રવાહીમાં અવસ્થા પરિવર્તન) થાય છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,ગલનગુપ્ત ઉષ્માને કારણે જ્યાં સુધી બધો બરફ ઓગળી ન જાય ત્યાં સુધી તાપમાન બદલાતું નથી. એકવાર બધો બરફ ઓગળી જાય પછી,વધુ ગરમ કરવાથી પાણીનું તાપમાન વધે છે. તેથી,આલેખ $(d)$ આ પ્રક્રિયાને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે,કારણ કે તે થોડા સમય માટે $0^{\circ}C$ પર અચળ તાપમાન અને ત્યારબાદ તાપમાનમાં વધારો દર્શાવે છે.

(N/A) ઠંડક
$(b)$ વધુ મજબૂત
$(c)$ પ્રવાહી,વાયુ
$(d)$ ઉર્ધ્વપાતન,પ્રવાહી
$(e)$ બાષ્પીભવન

(B) ભૌતિક રાશિઓ અને તેમના $SI$ એકમોનું સાચું જોડાણ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ દબાણ: દબાણનો $SI$ એકમ પાસ્કલ $(Pa)$ છે, જે $(iii)$ સાથે સુસંગત છે।
$(b)$ તાપમાન: તાપમાનનો $SI$ એકમ કેલ્વિન $(K)$ છે, જે $(iv)$ સાથે સુસંગત છે।
$(c)$ ઘનતા: ઘનતા એટલે એકમ કદ દીઠ દળ, તેથી તેનો $SI$ એકમ કિલોગ્રામ પ્રતિ ઘન મીટર $(kg/m^3)$ છે, જે $(v)$ સાથે સુસંગત છે।
$(d)$ દળ: દળનો $SI$ એકમ કિલોગ્રામ $(kg)$ છે, જે $(ii)$ સાથે સુસંગત છે।
$(e)$ કદ: કદનો $SI$ એકમ ઘન મીટર $(m^3)$ છે, જે $(i)$ સાથે સુસંગત છે।
તેથી, સાચો ક્રમ $(a) - (iii), (b) - (iv), (c) - (v), (d) - (ii), (e) - (i)$ છે।

(C) સાચી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ડિગ્રી સેલ્સિયસ એ તાપમાનનો એકમ છે, અને તેનો $SI$ એકમ કેલ્વિન $(iv)$ છે।
$(b)$ સેન્ટિમીટર એ લંબાઈનો એકમ છે, અને તેનો $SI$ એકમ મીટર $(iii)$ છે।
$(c)$ ગ્રામ પ્રતિ સેન્ટિમીટર ઘન એ ઘનતાનો એકમ છે, અને તેનો $SI$ એકમ કિલોગ્રામ પ્રતિ મીટર ઘન $(v)$ છે।
$(d)$ બાર એ દબાણનો એકમ છે, અને તેનો $SI$ એકમ પાસ્કલ $(ii)$ છે।
$(e)$ મિલિગ્રામ એ દળનો એકમ છે, અને તેનો $SI$ એકમ કિલોગ્રામ $(i)$ છે।
તેથી, સાચો ક્રમ $(a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(v), (d)-(ii), (e)-(i)$ છે।

(N/A) આસૃતિ: બહાર પાણીની સાંદ્રતા વધુ હોવાથી પાણી કિસમિસમાં પ્રવેશે છે.
$(b)$ પ્રસરણ: વાયરસના કણો હવામાં વધુ સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાંથી ઓછી સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાં ફેલાય છે.
$(c)$ આસૃતિ: બહાર મીઠાની સાંદ્રતા વધુ હોવાથી અળસિયાના શરીરમાંથી પાણી બહાર નીકળી જાય છે (બહિઃઆસૃતિ).
$(d)$ આસૃતિ: દ્રાક્ષમાંથી પાણી બહાર નીકળીને હાઈપરટોનિક ખાંડની ચાસણીમાં જાય છે.
$(e)$ આસૃતિ: મીઠું હાઈપરટોનિક વાતાવરણ બનાવે છે,જેના કારણે અથાણાંના કોષોમાંથી પાણી બહાર નીકળી જાય છે.
$(f)$ પ્રસરણ: સુગંધના અણુઓ કેકમાંથી આસપાસની હવામાં ફેલાય છે.
$(g)$ પ્રસરણ: ઓગળેલા ઓક્સિજનના અણુઓ પાણીમાંથી જલીય પ્રાણીના શરીરની શ્વસન સપાટી પર પ્રસરણ પામે છે.

(A) સાચો જવાબ $(a)$ છે.
જ્યારે ગરમ પાણીને ફ્રીઝરમાં મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે તે આસપાસના વાતાવરણમાં ગરમી ગુમાવે છે અને તેનું તાપમાન $0\,^{\circ}\text{C}$ સુધી પહોંચે ત્યાં સુધી ઘટે છે.
$0\,^{\circ}\text{C}$ તાપમાને,પાણી પ્રવાહીમાંથી ઘન (બરફ) અવસ્થામાં રૂપાંતરિત થવાનું શરૂ કરે છે. આ અવસ્થા પરિવર્તન દરમિયાન,તાપમાન $0\,^{\circ}\text{C}$ પર અચળ રહે છે કારણ કે દૂર કરવામાં આવતી ગરમી ગલનગુપ્ત ઉષ્મા (latent heat of fusion) તરીકે વપરાય છે.
એકવાર બધું પાણી બરફમાં ફેરવાઈ જાય પછી,બરફનું તાપમાન $0\,^{\circ}\text{C}$ થી નીચે ઘટવાનું ચાલુ રહેશે કારણ કે તે ફ્રીઝરના વાતાવરણમાં ગરમી ગુમાવવાનું ચાલુ રાખે છે.
આલેખ $(a)$ આ કૂલિંગ કર્વને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે: સતત ઘટાડો,થીજી જવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન $0\,^{\circ}\text{C}$ પર આડી રેખા (પ્લેટુ),અને અવસ્થા પરિવર્તન પૂર્ણ થયા પછી ફરીથી તાપમાનમાં ઘટાડો.

(N/A) બાષ્પીભવન ઠંડક ઉત્પન્ન કરે છે કારણ કે પ્રવાહીની સપાટી પરના કણો આસપાસના વાતાવરણમાંથી ઉર્જા મેળવે છે જેથી તેઓ આકર્ષણ બળોને તોડીને વરાળમાં રૂપાંતરિત થાય છે,આ પ્રક્રિયામાં ગરમીનું શોષણ થાય છે અને ઠંડક ઉત્પન્ન થાય છે.
$(b)$ ભેજ એટલે હવામાં રહેલી પાણીની વરાળનું પ્રમાણ. ચોક્કસ તાપમાને હવા માત્ર મર્યાદિત પ્રમાણમાં જ પાણીની વરાળને સમાવી શકે છે. જો હવામાં ભેજનું પ્રમાણ પહેલેથી જ વધારે હોય,તો હવા વધુ પાણીની વરાળને ગ્રહણ કરી શકતી નથી,જેના કારણે બાષ્પીભવનનો દર ઘટે છે.
$(c)$ વાદળી (Sponge) માં અસંખ્ય નાના છિદ્રો હોય છે જેમાં હવા ભરાયેલી હોય છે. જ્યારે આપણે તેને દબાવીએ છીએ,ત્યારે તેમાંથી હવા બહાર નીકળી જાય છે,જેના કારણે તે દબાય છે. આમ છતાં,તે ઘન પદાર્થ છે કારણ કે બાહ્ય બળ ન લગાડવામાં આવે ત્યારે તેનો આકાર અને કદ નિશ્ચિત હોય છે.

(N/A) નેપ્થલીન એવો પદાર્થ છે જેનું ઉર્ધ્વપાતન (sublimation) થાય છે,એટલે કે તે પ્રવાહી અવસ્થામાં આવ્યા વગર સીધું જ ઘનમાંથી વાયુ અવસ્થામાં રૂપાંતરિત થાય છે. જેમ તે આસપાસના વાતાવરણમાંથી ગરમી મેળવે છે,તેમ નેપ્થલીન બોલ ઉર્ધ્વપાતિત થાય છે અને સમય જતાં અદ્રશ્ય થઈ જાય છે.
$(b)$ અત્તરની સુગંધ તેમાં રહેલા બાષ્પશીલ સુગંધિત સંયોજનોને કારણે હોય છે. આ કણો હવામાં ખૂબ જ ઝડપથી પ્રસરણ (diffusion) પામે છે,જેના કારણે આપણે થોડા મીટર દૂર બેઠા હોવા છતાં પણ તેની સુગંધ અનુભવી શકીએ છીએ.

(N/A) વાદળીમાં અતિ સૂક્ષ્મ છિદ્રો હોય છે જેમાં હવા ભરાયેલી હોય છે. જ્યારે તેના પર દબાણ કે બળ લગાડવામાં આવે છે,ત્યારે હવા બહાર નીકળી જાય છે અને વાદળી દબાય છે. દબાણ દૂર કરતા,વાદળી તેનો મૂળ આકાર પાછો મેળવે છે. તેથી,વાદળીને ઘન પદાર્થ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$(b)$ $(i)$ વાયુ અવસ્થામાં,કણો પાસે વધુ ગતિજ ઉર્જા હોય છે,જેના કારણે તેઓ મુક્તપણે ગતિ કરી શકે છે અને તેમની વચ્ચે વધુ ખાલી જગ્યા હોય છે.
$(ii)$ તેથી,કણો ઉપલબ્ધ સમગ્ર જગ્યા રોકે છે. આથી,વાયુઓ જે પાત્રમાં રાખવામાં આવે છે તેને સંપૂર્ણપણે ભરી દે છે.

(N/A) $(i)$ પાણીનું સ્તર લગભગ સમાન રહે છે કારણ કે ડેટોલના કણો પાણીના કણો વચ્ચેની ખાલી જગ્યામાં ગોઠવાઈ જાય છે.
$(ii)$ આ એક કલીલ દ્રાવણ બનાવે છે,સાચું દ્રાવણ નહીં,કારણ કે ડેટોલના કણો પાણીમાં વિખેરાયેલા હોય છે.
$(iii)$ ઇમલ્સન (પાયસ) બનવાને કારણે પાણી દૂધ જેવું સફેદ બની જાય છે.
$(iv)$ વારંવાર મંદ કરવા છતાં ડેટોલની લાક્ષણિક ગંધ અનુભવી શકાય છે,જે દર્શાવે છે કે દ્રવ્ય ખૂબ જ સૂક્ષ્મ કણોનું બનેલું છે.

(A) $(i)$ પ્રવાહી: પ્રવાહી અદબનીય હોય છે અને પાત્રનો આકાર ધારણ કરે છે,એટલે કે તેનો કોઈ નિશ્ચિત આકાર હોતો નથી.
$(ii)$ ઘન: ઘન પદાર્થો અદબનીય હોય છે અને મજબૂત આંતરઆણ્વીય બળોને કારણે સામાન્ય રીતે ઊંચા ગલનબિંદુ ધરાવે છે.
$(iii)$ વાયુ: વાયુઓ અત્યંત દબનીય હોય છે અને તેનું કોઈ નિશ્ચિત કદ કે આકાર હોતો નથી.
$(iv)$ પ્રવાહી: પ્રવાહી અદબનીય હોય છે અને તેમાં ઉચ્ચ પ્રવાહિતાનો ગુણધર્મ હોય છે,જેના કારણે તે સરળતાથી વહી શકે છે.

(N/A) $(i)$ $(a)$ $LPG$: લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (Liquefied Petroleum Gas).
$(b)$ $CNG$: કોમ્પ્રેસ્ડ નેચરલ ગેસ (Compressed Natural Gas).
$(ii)$ $(a)$ $LPG$ નો ઉપયોગ ઘરગથ્થુ બળતણ તરીકે રસોઈ બનાવવા માટે થાય છે.
$(b)$ $CNG$ નો ઉપયોગ વાહનોમાં સ્વચ્છ બળતણ તરીકે થાય છે.

(A) ઘનીભવન (Condensation): વાદળોનું નિર્માણ ઘનીભવનની પ્રક્રિયાને કારણે થાય છે,જેમાં પાણીની વરાળ ઠંડી પડીને પ્રવાહી પાણીના ટીપાં બનાવે છે.
$(b)$ બાષ્પીભવન (Evaporation): ભીના કપડાં સુકાવાની પ્રક્રિયા બાષ્પીભવનને કારણે થાય છે,જેમાં પાણી ઓરડાના તાપમાને પાણીની વરાળમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$(c)$ ગલન (Fusion): સૂર્યપ્રકાશમાં મીણનું ઓગળવું એ ગલનનું ઉદાહરણ છે,જેમાં ગરમ કરવાથી ઘન પદાર્થ પ્રવાહી અવસ્થામાં ફેરવાય છે.
$(d)$ ઉર્ધ્વપાતન (Sublimation): નેપ્થલીનની ગોળીઓનું કદ ઉર્ધ્વપાતનને કારણે ઘટે છે,જેમાં ઘન પદાર્થ પ્રવાહી અવસ્થામાં આવ્યા વિના સીધો વાયુ અવસ્થામાં રૂપાંતરિત થાય છે.

(A) : ગલન (Fusion) - ઘન પદાર્થનું પ્રવાહીમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયા.
$B$: બાષ્પીભવન (Vaporisation) - પ્રવાહીનું વાયુમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયા.
$C$: સંઘનન (Condensation) - વાયુનું પ્રવાહીમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયા.
$D$: ઉર્ધ્વપાતન (Sublimation) - ઘન પદાર્થનું સીધું જ વાયુમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયા.

(N/A) $CO_{2}$ ને નિશ્ચિત કદ કે નિશ્ચિત આકાર હોતો નથી,જે વાયુઓનો લાક્ષણિક ગુણધર્મ છે.
તેના અણુઓની અસ્તવ્યસ્ત ગતિ અને અથડામણને કારણે તે પાત્રની દીવાલો પર દબાણ ઉત્પન્ન કરે છે.
$CO_{2}$ ને ઊંચા દબાણે અને નીચા તાપમાને ઠંડુ કરીને પ્રવાહીમાં ફેરવી શકાય છે.
ઘન $CO_{2}$ ને 'ડ્રાય આઈસ' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે ઉર્ધ્વપાતન (sublimation) પામે છે,એટલે કે તે વાતાવરણીય દબાણે પ્રવાહી અવસ્થામાં આવ્યા વિના સીધો જ ઘનમાંથી વાયુ અવસ્થામાં રૂપાંતરિત થાય છે.

(N/A) વાયુઓનું પ્રવાહીકરણ,જેમ કે $LPG$ (લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ) ને સિલિન્ડરમાં દબાવીને ભરવું.
$(b)$ પ્રસરણનો દર નક્કી કરતા બે પરિબળો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ તાપમાન: તાપમાન વધવાથી પ્રસરણનો દર વધે છે કારણ કે કણોની ગતિજ ઉર્જા વધે છે.
$(ii)$ સાંદ્રતા/ઘનતા: જેમ પ્રવાહીની સાંદ્રતા અથવા ઘનતા વધે છે,તેમ પ્રસરણનો દર ઘટે છે.

(N/A) જે તાપમાને પ્રવાહી વાતાવરણીય દબાણે ઉકળવાનું શરૂ કરે છે,તેને તેનું ઉત્કલનબિંદુ કહેવામાં આવે છે.
$(b)$ પાણીનું ઉત્કલનબિંદુ સેલ્સિયસ માપક્રમમાં $100^{\circ}C$ અને કેલ્વિન માપક્રમમાં $373 K$ છે.
$(c)$ આ અવલોકન દર્શાવે છે કે દ્રવ્યના કણો વચ્ચે ખાલી જગ્યા (અવકાશ) હોય છે,જેના કારણે તરવૈયો પાણીમાં ગતિ કરી શકે છે.

(N/A) $(i)$ પ્રવાહીના અણુઓ વચ્ચે આંતરઆણ્વીય આકર્ષણ બળ ઘન પદાર્થોની સરખામણીમાં થોડું નબળું હોય છે,જેના કારણે તેઓ એકબીજા પર સરકી શકે છે અને વહી શકે છે.
$(ii)$ આ ગલનગુપ્ત ઉષ્માને કારણે છે. $0^{\circ} C$ તાપમાને રહેલો બરફ પોતાની અવસ્થા બદલીને $0^{\circ} C$ તાપમાનના પાણીમાં રૂપાંતરિત થવા માટે મોઢામાંથી વધારાની ઉષ્મા ઉર્જાનું શોષણ કરે છે. તેથી,તે સમાન તાપમાન ધરાવતા પાણી કરતા વધુ ઠંડો લાગે છે.
$(iii)$ પાણી જ્યારે બાષ્પીભવન પામે છે,ત્યારે તે દર્દીના શરીરમાંથી જરૂરી બાષ્પીભવન ગુપ્ત ઉષ્માનું શોષણ કરે છે,જે શરીરનું તાપમાન ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) $(i)$ વાયુના કણો ખૂબ જ ઝડપથી અને અસ્તવ્યસ્ત ગતિ કરે છે,જેના કારણે તેઓ પાત્રની દીવાલો સાથે અથડાય છે. આ અથડામણને લીધે એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ બળ લાગે છે,જેને દબાણ કહેવામાં આવે છે.
$(ii)$ પાણી ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી છે કારણ કે તેનું ગલનબિંદુ ઓરડાના તાપમાન $(0 \ ^\circ C)$ કરતા નીચું છે અને ઉત્કલનબિંદુ ઓરડાના તાપમાન $(100 \ ^\circ C)$ કરતા ઊંચું છે.
$(iii)$ બાષ્પીભવન દરમિયાન,પ્રવાહીના કણો આસપાસના વાતાવરણમાંથી ઉર્જાનું શોષણ કરે છે જેથી તેઓ આંતરઆણ્વીય આકર્ષણ બળોને તોડીને બાષ્પ અવસ્થામાં રૂપાંતરિત થઈ શકે. આસપાસના વાતાવરણમાંથી ઉર્જા ગુમાવવાને કારણે ઠંડક અનુભવાય છે.

(N/A) જે વસ્તુ દળ ધરાવે છે અને જગ્યા રોકે છે તેને દ્રવ્ય કહેવામાં આવે છે.
ત્રણ અવસ્થાઓ છે: ઘન,પ્રવાહી અને વાયુ.
$(b)$ આ અવસ્થાઓ કણોના ગુણધર્મોમાં ફેરફારને કારણે ઉદ્ભવે છે,ખાસ કરીને:
$(i)$ આંતર-કણીય અવકાશ: કણો વચ્ચેનું અંતર ઘન પદાર્થોમાં ન્યૂનતમ,પ્રવાહીમાં વધુ અને વાયુઓમાં મહત્તમ હોય છે.
$(ii)$ આંતર-કણીય આકર્ષણ બળ: આ બળ ઘન પદાર્થોમાં સૌથી વધુ,પ્રવાહીમાં મધ્યમ અને વાયુઓમાં સૌથી ઓછું હોય છે.
$(iii)$ કણોની ગતિજ ઉર્જા: ઘન પદાર્થોમાં ગતિજ ઉર્જા ન્યૂનતમ અને વાયુઓમાં મહત્તમ હોય છે,જે કણોની ગતિને અસર કરે છે.

(N/A) દ્રવ્ય એટલે એવી કોઈપણ વસ્તુ જે દળ ધરાવે છે,જગ્યા રોકે છે અને કદ ધરાવે છે.
ઘન પદાર્થના ગુણધર્મો: $(1)$ તેઓ ચોક્કસ આકાર અને સ્પષ્ટ સીમાઓ ધરાવે છે. $(2)$ તેઓ નિશ્ચિત કદ ધરાવે છે અને તેમની સંકોચનીયતા નગણ્ય હોય છે.
પ્રવાહી પદાર્થના ગુણધર્મો: $(1)$ તેઓ નિશ્ચિત આકાર ધરાવતા નથી પરંતુ પાત્રનો આકાર ધારણ કરે છે. $(2)$ તેઓ નિશ્ચિત કદ ધરાવે છે અને વહી શકે છે (તરલતા).
$(b)$ અવલોકન: બીકર $A$ (ગરમ પાણી) નું પાણી બીકર $B$ (ઠંડું પાણી) કરતા ઝડપથી રંગીન બને છે.
કારણ: પ્રસરણ એ કણોનું વધુ સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાંથી ઓછી સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાં થતું વહન છે. ઊંચા તાપમાને,પાણીના કણોની ગતિઊર્જા વધે છે,જેના કારણે કોપર સલ્ફેટના કણો પાણીમાં વધુ ઝડપથી પ્રસરે છે.

(N/A) ખાંડના સ્ફટિકોના કણો પાણીના કણો વચ્ચેની ખાલી જગ્યામાં ગોઠવાઈ જાય છે,તેથી કદમાં નોંધપાત્ર વધારો થતો નથી.
$(b)$ ભીના કપડામાં રહેલું પાણી બાષ્પીભવનની ગુપ્ત ઉષ્માને કારણે શરીરની વધારાની ગરમી શોષી લે છે,જે શરીરનું તાપમાન ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
$(c)$ નેપ્થલીન બોલ ઉર્ધ્વપાતન (sublimation) અનુભવે છે,જેમાં તેઓ કોઈ પણ અવશેષ છોડ્યા વિના સીધા ઘન અવસ્થામાંથી વાયુ અવસ્થામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$(d)$ લાકડાના ટેબલનો આકાર અને કદ નિશ્ચિત હોય છે અને તે સખત તથા અદબનીય (incompressible) હોય છે,જે ઘન પદાર્થના લાક્ષણિક ગુણધર્મો છે.
$(e)$ કુતરાઓ લાળના બાષ્પીભવન માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવા માટે તેમની જીભ બહાર કાઢે છે,જેનાથી તેમના શરીર પર ઠંડકની અસર થાય છે.

(N/A) પ્રવૃત્તિ:
$(i)$ કોપર સલ્ફેટના $2-3$ સ્ફટિક લો અને તેને $100\, mL$ પાણીમાં ઓગાળો.
$(ii)$ આ દ્રાવણમાંથી આશરે $10\, mL$ દ્રાવણ લો અને તેને $90\, mL$ શુદ્ધ પાણીમાં ઉમેરો.
$(iii)$ આ નવા દ્રાવણમાંથી $10\, mL$ લો અને તેને બીજા $90\, mL$ શુદ્ધ પાણીમાં ઉમેરો.
$(iv)$ આ મંદન પ્રક્રિયાનું પુનરાવર્તન કરતા રહો.
અવલોકન:
કોપર સલ્ફેટના એક સ્ફટિકમાં લાખો સૂક્ષ્મ કણો હોય છે જે દરેક મંદન સાથે નાના ને નાના ભાગોમાં વિભાજિત થતા રહે છે. આ દર્શાવે છે કે દ્રવ્યના કણો ખૂબ જ સૂક્ષ્મ હોય છે.
$(b)$ જે વસ્તુ દળ ધરાવે છે અને જગ્યા રોકે છે તેને દ્રવ્ય કહેવાય છે.
$(i)$ ઘન: ઘન અવસ્થામાં ઘટક કણો વચ્ચેનું આકર્ષણ બળ સૌથી વધુ હોય છે.
$(ii)$ વાયુ: વાયુ અવસ્થામાં ઘટક કણો વચ્ચેનું આકર્ષણ બળ સૌથી ઓછું હોય છે.
$(c)$ હા,ખાંડ અને સામાન્ય મીઠું ઘન પદાર્થો છે. ભલે તેઓ જે પાત્રમાં રાખવામાં આવે તેનો આકાર ધારણ કરે છે,પરંતુ દરેક વ્યક્તિગત સ્ફટિકનો આકાર નિશ્ચિત રહે છે. તેથી,તેઓ ઘન પદાર્થો ગણાય છે.

(N/A) સરખામણી નીચે મુજબ છે:

ગુણધર્મ	લાકડાનો ટુકડો	પાણી	હવા
$(i)$ સંકોચનક્ષમતા	નહિવત	ખૂબ ઓછી	વધારે
$(ii)$ કણોની ગતિ	સૌથી ઓછી (માત્ર કંપન)	લાકડા કરતા વધારે	ખૂબ વધારે (અસ્તવ્યસ્ત)
$(iii)$ સખતપણું	સખત	તરલ	તરલ

$(b)$ $(i)$ વાયુના કણો સતત અસ્તવ્યસ્ત ગતિ કરતા હોય છે. જ્યારે તેઓ પાત્રની દીવાલો સાથે અથડાય છે,ત્યારે તેઓ એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ બળ લગાડે છે,જેને દબાણ કહેવામાં આવે છે.
$(ii)$ પ્રવાહીને તરલ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં વહન પામવાનો અને જે પાત્રમાં રાખવામાં આવે તેનો આકાર ધારણ કરવાનો ગુણધર્મ હોય છે,જે તરલ પદાર્થોની લાક્ષણિકતા છે.

(N/A) $(i)$ આકર્ષણ બળ: $\text{ઓક્સિજન વાયુ} < \text{કેરોસીન} < \text{લોખંડની ખીલી}$.
$(ii)$ આંતરઆણ્વીય અવકાશ: $\text{લોખંડની ખીલી} < \text{કેરોસીન} < \text{ઓક્સિજન વાયુ}$.
$(b)$ $(i)$ સખતપણું: આ દ્રવ્યનો એવો ગુણધર્મ છે જે બાહ્ય બળ સામે પોતાનો આકાર જાળવી રાખે છે.
$(ii)$ સંકોચનક્ષમતા: આ દ્રવ્યનો એવો ગુણધર્મ છે જેના કારણે દબાણ હેઠળ દ્રવ્યના કણો એકબીજાની નજીક આવી શકે છે.
$(iii)$ પ્રસરણ: દ્રવ્યના કણોનું એકબીજામાં ભળી જવાની પ્રક્રિયાને પ્રસરણ કહે છે.

(A) $(i)$ સખતપણું: દ્રવ્યનો એવો ગુણધર્મ કે જેના દ્વારા તે પોતાનો આકાર જાળવી રાખે છે.
$(ii)$ સંકોચનીયતા: દ્રવ્યનો એવો ગુણધર્મ કે જેના દ્વારા બાહ્ય દબાણ લગાવીને તેના કણોને એકબીજાની નજીક લાવી શકાય છે.
$(iii)$ ઘનતા: પદાર્થના એકમ કદ દીઠ દળને ઘનતા કહે છે,જે $\text{Density} = \frac{\text{Mass}}{\text{Volume}}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.

ગુણધર્મ	ઘન	પ્રવાહી	વાયુ
સખતપણું	સખત	પ્રવાહી	પ્રવાહી
સંકોચનીયતા	નહિવત	ખૂબ ઓછી	વધારે
ઘનતા	વધારે	ઘન કરતા ઓછી	સૌથી ઓછી

(A) ગુણધર્મોને ઉતરતા ક્રમમાં (સૌથી વધુથી સૌથી ઓછા) નીચે મુજબ ગોઠવવામાં આવ્યા છે:
$(a)$ ગતિજ ઉર્જા: વાયુઓના કણોમાં આંતરઆણ્વીય અવકાશ અને વધુ ઝડપને કારણે ગતિજ ઉર્જા સૌથી વધુ હોય છે, ત્યારબાદ પ્રવાહી અને પછી ઘન પદાર્થો આવે છે। તેથી, ક્રમ છે: $\text{હાઇડ્રોજન } (\text{વાયુ}) > \text{પાણી } (\text{પ્રવાહી}) > \text{મધ } (\text{ચીકણું પ્રવાહી})$.
$(b)$ ઘનતા: ઘનતા એટલે એકમ કદ દીઠ દળ। ઘન પદાર્થો અથવા ચીકણા પ્રવાહીઓ, પ્રવાહી કરતા વધુ ઘટ્ટ હોય છે, અને પ્રવાહીઓ વાયુઓ કરતા વધુ ઘટ્ટ હોય છે। તેથી, ક્રમ છે: $\text{મધ } > \text{પાણી } > \text{હાઇડ્રોજન}$.

(N/A)

પ્રસરણ	આસૃતિ
$1$. આ પ્રક્રિયા કોઈપણ માધ્યમમાં થઈ શકે છે (ઘન,પ્રવાહી અથવા વાયુ).	$1$. આ પ્રક્રિયા માત્ર પ્રવાહી માધ્યમમાં જ થાય છે.
$2$. પ્રસરણ પામતા અણુઓ ઘન,પ્રવાહી કે વાયુ અવસ્થામાં હોઈ શકે છે.	$2$. માત્ર દ્રાવકના અણુઓ (સામાન્ય રીતે પાણી) જ આસૃતિ પામે છે.
$3$. તે અર્ધપ્રવેશશીલ પટલ વગર અથવા તેની હાજરીમાં થઈ શકે છે.	$3$. તે હંમેશા અર્ધપ્રવેશશીલ પટલ દ્વારા જ થાય છે.
$4$. આ પ્રક્રિયા ભાગ લેતા અણુઓની ગતિજ ઉર્જા પર આધાર રાખે છે.	$4$. આ પ્રક્રિયામાં દ્રાવકના અણુઓ વધુ પાણીના ક્ષમતાવાળા વિસ્તારમાંથી ઓછા પાણીના ક્ષમતાવાળા વિસ્તાર તરફ ગતિ કરે છે.
$5$. તે સમગ્ર માધ્યમમાં અણુઓની સાંદ્રતામાં સંતુલન સ્થાપિત કરે છે.	$5$. તે પટલની બંને બાજુએ દ્રાવ્યની સાંદ્રતાને સમાન બનાવતું નથી.