Animal Tissues Questions in Gujarati

(C) સ્નાયુ પેશી આપણા શરીરમાં હલનચલન માટે જવાબદાર છે. તે સ્નાયુ તંતુઓ તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ કોષોની બનેલી હોય છે,જેમાં સંકોચન અને શિથિલન પામવાની ક્ષમતા હોય છે,જે શરીરના હલનચલન અને પ્રચલનમાં મદદ કરે છે.

(A) ચેતાકોષ એક કોષકાય (cyton) ધરાવે છે જેમાં કોષકેન્દ્ર અને કોષરસ હોય છે.
તેમાં બે પ્રકારના પ્રવર્ધો હોય છે: અક્ષતંતુ (axon) અને શિખાતંતુ (dendrites).
દરેક ચેતાકોષમાં એક લાંબો ભાગ હોય છે જેને અક્ષતંતુ કહેવાય છે અને ઘણા ટૂંકા,શાખિત ભાગો હોય છે જેને શિખાતંતુ કહેવાય છે.
ઘણા ચેતાતંતુઓ સંયોજક પેશી દ્વારા જોડાઈને ચેતા (nerve) બનાવે છે.

(N/A) હૃદસ્નાયુઓના લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
$1.$ આ સ્નાયુઓ અનૈચ્છિક છે,જે જીવનભર લયબદ્ધ રીતે સંકોચન અને શિથિલન દર્શાવે છે.
$2.$ તેના કોષો નળાકાર,શાખાયુક્ત અને એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે,જેમાં ઝાંખા આડા પટ્ટાઓ (cross-striations) જોવા મળે છે.
$3.$ આ સ્નાયુઓ સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં ક્યારેય થાક અનુભવતા નથી.

(N/A) એરિઓલર પેશીના કાર્યો :
$1.$ તે અંગોની અંદરની ખાલી જગ્યા ભરે છે,આમ તે અંગો વચ્ચે પેકિંગ પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2.$ તે શરીરમાં ઘણા નાજુક અંગોને આધાર આપે છે.
$3.$ તે પેશીઓના સમારકામમાં ભૂમિકા ભજવે છે.

(N/A) ત્રણ પ્રકારના સ્નાયુ તંતુઓ નીચે મુજબ છે:
$1.$ રેખિત સ્નાયુ: આ કોષો નળાકાર,અશાખિત અને બહુકોષકેન્દ્રીય હોય છે,જેમાં એકાંતરે ઘેરા અને ઝાંખા પટ્ટાઓ (રેખાઓ) જોવા મળે છે.
$2.$ અરેખિત સ્નાયુ: આ કોષો ત્રાકાકાર અને એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે,જેમાં રેખાઓનો અભાવ હોય છે અને તે આંતરિક અંગોની દીવાલોમાં જોવા મળે છે.
$3.$ હૃદય સ્નાયુ: આ કોષો નળાકાર,શાખિત અને એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે,જેમાં ઝાંખી રેખાઓ જોવા મળે છે અને તે માત્ર હૃદયમાં જ જોવા મળે છે.

(B) હૃદયની દીવાલ બનાવતા એકકોષકેન્દ્રીય,પટ્ટીવાળા,નળાકાર અને શાખિત સ્નાયુઓને હૃદયના સ્નાયુઓ (Cardiac muscles) કહેવામાં આવે છે.
તેઓ જીવનભર રુધિરને પંપ કરવા માટે હૃદયનું લયબદ્ધ સંકોચન અને શિથિલન કરવાનું કાર્ય કરે છે.
આ સ્નાયુઓ કોઈપણ ચેતા ઉત્તેજના કે સભાન નિયંત્રણ વગર સંકોચાય છે,તેથી તે અનૈચ્છિક પ્રકૃતિના હોય છે.

(N/A) ત્રણ પ્રકારના સ્નાયુઓ વચ્ચેનો તફાવત નીચે મુજબ છે:
$1$. રેખિત (કંકાલ) સ્નાયુઓ: આ કોષો નળાકાર,અશાખિત અને બહુકોષકેન્દ્રીય હોય છે,જેમાં આછા અને ઘેરા પટ્ટાઓ (રેખાઓ) જોવા મળે છે. તે હાડકાં સાથે જોડાયેલા હોય છે અને સ્વૈચ્છિક હલનચલન માટે જવાબદાર છે.
$2$. અરેખિત (લીસા) સ્નાયુઓ: આ કોષો ત્રાકાકાર,એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે અને તેમાં રેખાઓનો અભાવ હોય છે. તે જઠર,આંતરડા અને રુધિરવાહિનીઓ જેવા આંતરિક અંગોની દીવાલોમાં જોવા મળે છે અને અનૈચ્છિક હલનચલન માટે જવાબદાર છે.
$3$. હૃદસ્નાયુઓ: આ કોષો નળાકાર,શાખિત અને એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે,જેમાં ઝાંખી રેખાઓ જોવા મળે છે. તે ફક્ત હૃદયની દીવાલોમાં જોવા મળે છે અને જીવનભર હૃદયના લયબદ્ધ સંકોચન અને શિથિલન માટે જવાબદાર છે.

(N/A) ચેતાકોષ (નર્વ સેલ) મુખ્ય ત્રણ ભાગોનો બનેલો છે: કોષકાય (સાયટોન),શિખાતંતુ અને અક્ષતંતુ.
$1$. કોષકાય (સાયટોન): તેમાં કોષકેન્દ્ર અને કોષરસ હોય છે. તે ચેતાકોષનું ચયાપચયનું કેન્દ્ર છે.
$2$. શિખાતંતુ: આ ટૂંકા,શાખાયુક્ત પ્રવર્ધો છે જે અન્ય ચેતાકોષો અથવા સંવેદનાત્મક ગ્રાહકો પાસેથી સંકેતો મેળવે છે.
$3$. અક્ષતંતુ: તે એક લાંબો,પાતળો પ્રવર્ધ છે જે વિદ્યુત આવેગોને કોષકાયથી દૂર લઈ જાય છે.
મુખ્ય રચનાઓમાં માયલિન શીથ (અવાહક સ્તર),રેનવિયરની ગાંઠો (માયલિન શીથમાં રહેલી ખાલી જગ્યાઓ) અને ચેતાંતો (સિનેપ્ટિક ટર્મિનલ) નો સમાવેશ થાય છે,જે સંકેતોને આગળના કોષમાં મોકલે છે.

(A) આંતરડાનું અસ્તર સ્તંભાકાર અધિચ્છદનું બનેલું હોય છે,જે શોષણ અને સ્ત્રાવ માટે વિશિષ્ટ છે.
સ્તૃત લાદીસમ અધિચ્છદ ત્વચામાં જોવા મળે છે અને ઘસારા સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
ઘનાકાર અધિચ્છદ સામાન્ય રીતે ગ્રંથિઓની નલિકાઓ અને મૂત્રપિંડ નલિકાઓમાં જોવા મળે છે,જે બંધારણીય આધાર અને સ્ત્રાવ પૂરો પાડે છે.
તર્કુરુપી તંતુઓ કોષ વિભાજનમાં સામેલ કોષપિંજરનો ભાગ છે,તે અધિચ્છદીય પેશીનો પ્રકાર નથી.

(B) અસ્થિબંધ (Ligaments) એ વિશિષ્ટ સંયોજક પેશીઓ છે જે સાંધા પર એક હાડકાને બીજા હાડકા સાથે જોડે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિનો અકસ્માત થાય છે,ત્યારે અતિશય બળને કારણે આ અસ્થિબંધ ફાટી શકે છે અથવા તૂટી શકે છે. અસ્થિબંધ સાંધાઓને સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે,તેથી તેમના તૂટવાથી હાડકાં તેમની સામાન્ય સ્થિતિમાંથી ખસી જાય છે,જેને ડિસલોકેશન (dislocation) કહેવામાં આવે છે.

(C) કંકાલ સ્નાયુઓ સ્વૈચ્છિક હલનચલન માટે જવાબદાર છે,તેથી હાથ અને પગ જેવા અંગોની હલનચલન કંકાલ સ્નાયુઓના સંકોચન અથવા શિથિલન દ્વારા થાય છે.
કંડરા (tendon) એ એક તંતુમય સંયોજક પેશી છે જે સ્નાયુને હાડકા સાથે જોડે છે.
જ્યારે કંકાલ સ્નાયુઓ સંકોચાય છે,ત્યારે તેઓ કંડરાને ખેંચે છે,જે બદલામાં હાડકાંને ખેંચીને હલનચલન ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.

(D) સ્નાયુઓને તેમના નિયંત્રણના આધારે ઐચ્છિક અથવા અનૈચ્છિક તરીકે વર્ગીકૃત કરી શકાય છે.
કંકાલ સ્નાયુઓ ઐચ્છિક સ્નાયુઓ છે કારણ કે તેમની હિલચાલ આપણા સભાન નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે. તેમને તેમની પટ્ટી જેવી રચનાને કારણે રેખિત સ્નાયુઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
અરેખિત સ્નાયુઓ (સ્મૂધ મસલ્સ) એ અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ છે જે આંતરિક અંગોની દીવાલોમાં જોવા મળે છે,અને તેમની હિલચાલ સભાન નિયંત્રણ હેઠળ હોતી નથી.
હૃદસ્નાયુઓ એ હૃદયમાં જોવા મળતા અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ છે,જે લયબદ્ધ સંકોચન માટે જવાબદાર છે.
તેથી,અરેખિત સ્નાયુઓ $(ii)$ અને હૃદસ્નાયુઓ $(iii)$ બંને અનૈચ્છિક રીતે કાર્ય કરે છે.

(C) કંડરા (tendons) એ રેષામય સંયોજક પેશીઓ છે જે ખૂબ જ મજબૂત હોય છે અને મર્યાદિત સ્થિતિસ્થાપકતા ધરાવે છે,તે બરડ હોતી નથી. તેથી,કંડરા અરેષામય અને બરડ છે તેવું વિધાન ખોટું છે.

(D) કાસ્થિ એ એક પ્રકારની વિશિષ્ટ સંયોજક પેશી છે. તે નાક,કાન,સ્વરપેટી અને શ્વાસનળીમાં જોવા મળે છે. મૂત્રપિંડ એ મુખ્યત્વે અધિચ્છદીય પેશીઓ અને નેફ્રોન્સનું બનેલું અંગ છે,તેમાં કાસ્થિ હોતી નથી.

(A) મેદપૂર્ણ પેશી (Adipose tissue) એ સંયોજક પેશીનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જેનું મુખ્ય કાર્ય ચરબીનો સંગ્રહ કરવાનું છે. તે એડિપોસાઇટ્સ (adipocytes) ની બનેલી હોય છે,જે લિપિડ્સના સંગ્રહ માટે વિશિષ્ટ કોષો છે. આ પેશીઓ ત્વચાની નીચે,આંતરિક અંગોની આસપાસ અને અસ્થિમજ્જામાં જોવા મળે છે,જે શરીરને ઇન્સ્યુલેશન અને ઉર્જાનો સંગ્રહ પૂરો પાડે છે.

(B) અસ્થિ એ એક સંયોજક પેશી છે જે શરીરને માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે. અસ્થિના કોષો (ઓસ્ટિઓસાઇટ્સ) એક સખત અને અદ્રઢ મેટ્રિક્સમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. આ મેટ્રિક્સ મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ અને ફોસ્ફરસના ક્ષારોનું બનેલું હોય છે,જે હાડકાંને મજબૂતી અને કઠિનતા પ્રદાન કરે છે.

(C) સ્નાયુઓ સંકોચન અને શિથિલન પામવાની વિશિષ્ટ ક્ષમતા ધરાવે છે,જે હલનચલન માટે જવાબદાર છે. આ ગુણધર્મ સ્નાયુ તંતુઓમાં રહેલા વિશિષ્ટ સંકોચનશીલ પ્રોટીન,મુખ્યત્વે $Actin$ અને $Myosin$ ને કારણે હોય છે. તેથી,સંકોચનશીલ પ્રોટીન સ્નાયુઓમાં જોવા મળે છે.

(D) ઐચ્છિક સ્નાયુઓ,જેને કંકાલ સ્નાયુઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે હાડકાં સાથે જોડાયેલા હોય છે અને આપણા સભાન નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે.
તે હાથ અને પગ જેવા શરીરના ભાગોની હિલચાલ માટે જવાબદાર છે.
અન્નનળી,ફેફસાંની શ્વાસવાહિનીઓ અને આંખની કીકીમાં રહેલા સ્નાયુઓ અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તે આપણા સભાન નિયંત્રણ હેઠળ હોતા નથી.

(A) ચેતા પેશી મુખ્યત્વે ચેતાકોષો (neurons) અને ચેતાધારક કોષો (neuroglia) ની બનેલી હોય છે, જે વિદ્યુત સંકેતોના વહન અને પ્રક્રિયા માટે જવાબદાર છે। $\text{મગજ}$, $\text{કરોડરજ્જુ}$ અને $\text{ચેતાઓ}$ એ ચેતાતંત્રના મુખ્ય ઘટકો છે અને તેમાં ચેતા પેશી પુષ્કળ પ્રમાણમાં હોય છે। બીજી તરફ, $\text{કંડરા}$ (tendons) એ એક પ્રકારની સઘન નિયમિત સંયોજક પેશી છે જે સ્નાયુઓને હાડકાં સાથે જોડે છે। તેથી, ચેતા પેશી કંડરામાં જોવા મળતી નથી।

(B) ચેતાકોષ,જેને ન્યુરોન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ચેતાતંત્રનો પાયાનો એકમ છે. તે કોષકાય (cyton),શિખાતંતુઓ અને ચેતાંતો ધરાવતા અક્ષતંતુનો બનેલો હોય છે. કંડરા (tendons) એ સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે જે સ્નાયુને હાડકા સાથે જોડે છે. તેથી,કંડરા એ ચેતાકોષનો ભાગ નથી.

(C) આરેઓલર પેશી એ એક પ્રકારની છૂટી સંયોજક પેશી છે જે અંગોની વચ્ચે આધાર આપતી અને જગ્યા પૂરતી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે. તે અંગોની અંદરની જગ્યા ભરે છે,આંતરિક અંગોને આધાર આપે છે અને ઈજા પછી પેશીઓના સમારકામમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) હૃદસ્નાયુઓ એ હૃદયમાં જોવા મળતા અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ છે.
તેઓ વ્યક્તિના જીવનભર થાક્યા વગર લયબદ્ધ રીતે સંકોચન અને શિથિલન કરવા માટે વિશિષ્ટ છે.
આ સતત કાર્યને કારણે હૃદય અટક્યા વગર શરીરના તમામ ભાગોમાં રુધિરનું પમ્પિંગ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

(A) કોન્ડ્રોસાઇટ્સ એ શરીરની કાસ્થિ પેશી (cartilage) માં જોવા મળતા વિશિષ્ટ કોષો છે.
$A$. કોન્ડ્રોસાઇટ્સ: કાસ્થિમાં જોવા મળે છે.
$B$. બેસોફિલ્સ: રુધિરમાં જોવા મળતા શ્વેત કણોનો એક પ્રકાર છે.
$C$. ઓસ્ટિઓસાઇટ્સ: અસ્થિ પેશીમાં જોવા મળતા પરિપક્વ અસ્થિ કોષો છે.
$D$. માસ્ટ કોષો: એરિઓલર પેશી જેવી સંયોજક પેશીઓમાં જોવા મળે છે.

(A) અધિચ્છદીય પેશીઓમાં તેમની વચ્ચે આંતરકોષીય અવકાશ હોતો નથી; તેના બદલે,કોષો એકબીજા સાથે ચુસ્ત રીતે જોડાયેલા હોય છે અને એક સળંગ સ્તર બનાવે છે જેમાં ખૂબ જ ઓછો આંતરકોષીય પદાર્થ હોય છે.

(N/A) અધસ્તચીય ચરબીનું સ્તર શરીર માટે ઉષ્મારોધક (insulator) તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે ઠંડા વાતાવરણમાં શરીરની ગરમીને બહાર જતી અટકાવે છે.
આ પ્રક્રિયા તાપમાનના નિયમન (thermoregulation) માટે આવશ્યક છે,જે આ પ્રાણીઓને બહારની ઠંડી સ્થિતિ હોવા છતાં તેમના શરીરનું તાપમાન જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.

(A-D) $(a) - T$: અધિચ્છદીય પેશી શરીરનું બાહ્ય આવરણ અને રક્ષણાત્મક સ્તરો બનાવે છે.
$(b) - T$: આ રચનાઓ વિનિમય અને સ્ત્રાવ માટે સરળ લાદીસમ અથવા ઘનાકાર અધિચ્છદથી બનેલી હોય છે.
$(c) - F$: અધિચ્છદીય કોષો એકબીજા સાથે ચુસ્ત રીતે જોડાયેલા હોય છે અને તેમાં લગભગ કોઈ આંતરકોષીય અવકાશ હોતો નથી.
$(d) - T$: અધિચ્છદીય સ્તર પ્રવેશશીલ હોય છે,જે પદાર્થોના વિનિમયને મંજૂરી આપે છે.
$(e) - F$: અધિચ્છદીય સ્તર શરીર અને બાહ્ય પર્યાવરણ વચ્ચે પદાર્થોના વિનિમયના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(N/A)

ઐચ્છિક સ્નાયુઓ	અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ
$(i)$ તેમની ક્રિયા આપણા સભાન નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે.	$(i)$ તેમની ક્રિયા આપણા સભાન નિયંત્રણ હેઠળ હોતી નથી.
$(ii)$ આ સ્નાયુઓ સામાન્ય રીતે પટ્ટીદાર અને બહુકોષકેન્દ્રીય હોય છે.	$(ii)$ આ સ્નાયુઓ સામાન્ય રીતે અરેખિત અને એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે.
$(iii)$ ઉદાહરણ: કંકાલ સ્નાયુઓ (દા.ત.,બાયસેપ્સ).	$(iii)$ ઉદાહરણ: અરેખિત સ્નાયુઓ (દા.ત.,પાચન માર્ગના સ્નાયુઓ).

(A) સ્નાયુઓના પ્રકારના આધારે પ્રવૃત્તિઓનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ દેડકાનું કૂદવું: આમાં કંકાલ સ્નાયુઓનો સમાવેશ થાય છે જે સભાન નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે,તેથી તે ઐચ્છિક $(V)$ છે.
$(b)$ હૃદયનું ધબકવું: આ હૃદયના સ્નાયુઓ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે જે સભાન પ્રયત્ન વિના આપમેળે કાર્ય કરે છે,તેથી તે અનૈચ્છિક $(IV)$ છે.
$(c)$ હાથ વડે લખવું: આમાં મગજના સભાન આદેશ દ્વારા નિયંત્રિત કંકાલ સ્નાયુઓનો સમાવેશ થાય છે,તેથી તે ઐચ્છિક $(V)$ છે.
$(d)$ આંતરડામાં ખોરાકનું વહન: આમાં અરેખિત (smooth) સ્નાયુઓનો સમાવેશ થાય છે જે આપમેળે પરિસંકોચન (peristalsis) કરે છે,તેથી તે અનૈચ્છિક $(IV)$ છે.
અંતિમ જવાબ: $(a)-V, (b)-IV, (c)-V, (d)-IV$.

(N/A) રુધિરવાહિનીઓનું અસ્તર લાદીસમ (squamous) અધિચ્છદનું બનેલું હોય છે,જે પ્રસરણ દ્વારા પદાર્થોના વહન માટે અનુકૂળ છે.
$(b)$ નાના આંતરડાનું અસ્તર સ્તંભાકાર (columnar) અધિચ્છદનું બનેલું હોય છે,જે અભિશોષણ અને સ્ત્રાવમાં મદદ કરે છે.
$(c)$ મૂત્રપિંડ નલિકાઓનું અસ્તર ઘનાકાર (cuboidal) અધિચ્છદનું બનેલું હોય છે,જે યાંત્રિક આધાર આપે છે અને અભિશોષણ તથા સ્ત્રાવમાં મદદ કરે છે.
$(d)$ પક્ષ્મલ (ciliated) અધિચ્છદ કોષો શ્વસનમાર્ગમાં જોવા મળે છે,જ્યાં તેઓ શ્લેષ્મને વાયુમાર્ગમાંથી બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) અધિચ્છદીય પેશીઓ પ્રાણી શરીરમાં આવરણ અથવા રક્ષણાત્મક પેશીઓ છે. અધિચ્છદ શરીરના મોટાભાગના અંગો અને પોલાણોને આવરે છે અને વિવિધ શારીરિક તંત્રોને અલગ રાખે છે. ત્વચા,મુખનું અસ્તર,રુધિરવાહિનીઓનું અસ્તર,ફેફસાંના વાયુકોષ્ઠો અને મૂત્રપિંડ નલિકાઓ બધું જ અધિચ્છદીય પેશીઓનું બનેલું છે.
અધિચ્છદીય પેશીના કોષો ચુસ્ત રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે અને એક સળંગ સ્તર બનાવે છે. તેમની વચ્ચે ખૂબ જ ઓછું સિમેન્ટિંગ દ્રવ્ય હોય છે અને આંતરકોષીય અવકાશ લગભગ હોતો નથી. વિવિધ અધિચ્છદના કોષોની પારગમ્યતા શરીર અને બાહ્ય પર્યાવરણ વચ્ચે તેમજ શરીરના વિવિધ ભાગો વચ્ચે પદાર્થોના વિનિમયને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. પ્રકાર ગમે તે હોય,તમામ અધિચ્છદ સામાન્ય રીતે નીચેની પેશીઓથી એક બાહ્યકોષીય તંતુમય આધારકલા (basement membrane) દ્વારા અલગ પડે છે.
અધિચ્છદીય પેશીઓ નીચે મુજબના પ્રકારો ધરાવે છે:
$(1)$ સરળ લાદીસમ અધિચ્છદ: અત્યંત પાતળા અને ચપટા કોષો,જે નાજુક અસ્તર બનાવે છે. રુધિરવાહિનીઓ અને ફેફસાંના વાયુકોષ્ઠોમાં જોવા મળે છે જ્યાં વહન થાય છે.
$(2)$ સ્તૃત લાદીસમ અધિચ્છદ: ઘસારાને રોકવા માટે ઘણા સ્તરોમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. ત્વચા અને મુખના અસ્તરમાં જોવા મળે છે.
$(3)$ સ્તંભાકાર અધિચ્છદ: જ્યાં શોષણ અને સ્ત્રાવ થાય છે ત્યાં ઊંચા અધિચ્છદીય કોષો હાજર હોય છે,જેમ કે આંતરડાનું અંદરનું અસ્તર. જો તેમાં પક્ષ્મો (cilia) હોય,તો તેને પક્ષ્મલ સ્તંભાકાર અધિચ્છદ કહેવાય છે,જે શ્લેષ્મને આગળ ધકેલવામાં મદદ કરે છે.
$(4)$ ઘનાકાર અધિચ્છદ: ઘન આકારના કોષો જે મૂત્રપિંડ નલિકાઓ અને લાળ ગ્રંથિઓની નલિકાઓનું અસ્તર બનાવે છે,જે યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે.
વધુમાં,કેટલીક અધિચ્છદીય પેશીઓ અંદરની તરફ વળીને બહુકોષીય ગ્રંથિ બનાવે છે,જેને ગ્રંથિય અધિચ્છદ કહેવાય છે.

(N/A) માનવ શરીરમાં જોવા મળતા ત્રણ મુખ્ય પ્રકારના સ્નાયુઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. રેખિત સ્નાયુઓ (કંકાલ સ્નાયુઓ): આ સ્નાયુઓ નળાકાર,શાખાવિહીન અને બહુકોષકેન્દ્રીય હોય છે. તેમાં એકાંતરે ઘેરા અને આછા પટ્ટાઓ (રેખાઓ) જોવા મળે છે અને તે હાડકાં સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$2$. સરળ સ્નાયુઓ (અરેખિત સ્નાયુઓ): આ સ્નાયુઓ ત્રાક આકારના હોય છે અને તેમાં એક મધ્યસ્થ કોષકેન્દ્ર હોય છે. તેમાં રેખાઓ જોવા મળતી નથી અને તે જઠર તથા આંતરડા જેવા આંતરિક અંગોની દીવાલોમાં જોવા મળે છે.
$3$. હૃદસ્નાયુઓ: આ સ્નાયુઓ નળાકાર,શાખાયુક્ત અને એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે. તેમાં રેખાઓ જોવા મળે છે અને તે અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ છે જે ફક્ત હૃદયમાં જ જોવા મળે છે.
(આ સ્નાયુઓના પ્રકારોની આકૃતિઓ માટે આપેલી છબી જુઓ.)

(C) જે સ્નાયુ પેશીના કોષો ત્રાકાકાર અને એકકોષકેન્દ્રી હોય છે, તેને $\text{અરેખિત}$ $\text{સ્નાયુ}$ (Smooth muscle) કહેવામાં આવે છે.
આ કોષો લાંબા અને બંને છેડેથી અણીદાર (ત્રાકાકાર) હોય છે અને તેમાં એક જ મધ્યસ્થ કોષકેન્દ્ર હોય છે.
તેઓ જઠર, આંતરડા અને રુધિરવાહિનીઓ જેવા આંતરિક અંગોની દીવાલોમાં જોવા મળે છે.

(N/A) કાસ્થિનું ઘન આધારક પ્રોટીન અને શર્કરા (sugars) નું બનેલું હોય છે. આ ઘટકો મુખ્યત્વે પ્રોટીઓગ્લાયકેન્સ (proteoglycans) તરીકે ગોઠવાયેલા હોય છે,જે પેશીને તેની લાક્ષણિક લવચીકતા અને મજબૂતી પ્રદાન કરે છે.

(B) મેદપૂર્ણ પેશી (Adipose tissue) એ સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે જે ચરબીનો સંગ્રહ કરે છે. તે ત્વચાની નીચે અને આંતરિક અંગોની વચ્ચે જોવા મળે છે. ચરબીની હાજરીને કારણે,તે ઉષ્માના અવાહક તરીકે કાર્ય કરે છે અને શરીરમાંથી ગરમીનો વ્યય અટકાવે છે,જેનાથી શરીરનું તાપમાન જાળવી રાખવામાં મદદ મળે છે.

(B) લિગામેન્ટ (અસ્થિબંધ) એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારની સંયોજક પેશી છે જે અસ્થિને અસ્થિ સાથે જોડે છે. તે ખૂબ જ સ્થિતિસ્થાપક હોય છે અને સાંધાઓને સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે.

(C) $WBC$ (શ્વેતકણ),જેને લ્યુકોસાઇટ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે રોગપ્રતિકારક તંત્રનો એક આવશ્યક ભાગ છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય બેક્ટેરિયા,વાયરસ અને અન્ય વિદેશી પદાર્થો જેવા રોગકારક જીવો સામે શરીરનું રક્ષણ કરવાનું છે.
તેઓ વિદેશી કણોનો નાશ કરીને અથવા એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરીને શરીરને રોગપ્રતિકારક શક્તિ પૂરી પાડે છે.

(B) $RBCs$ (રક્તકણો) માં હિમોગ્લોબિન નામનું શ્વસન રંજકદ્રવ્ય હોય છે.
હિમોગ્લોબિન $O_{2}$ સાથે જોડાઈને ઓક્સિહિમોગ્લોબિન બનાવે છે,જે ફેફસાંમાંથી શરીરના પેશીઓ સુધી ઓક્સિજનના વહનમાં મદદ કરે છે.
તે પેશીઓમાંથી $CO_{2}$ ને પાછા ફેફસાં સુધી લાવવામાં પણ ભૂમિકા ભજવે છે જેથી તેને ઉચ્છવાસ દ્વારા બહાર કાઢી શકાય.

(C) રુધિર કણિકાઓ,જેને થ્રોમ્બોસાઇટ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અસ્થિમજ્જામાં મેગાકેરિયોસાઇટ્સમાંથી ઉદ્ભવતા કોષીય ટુકડાઓ છે.
તેઓ ઈજાના સ્થાને રુધિર ગંઠાઈ જવાની (coagulation) પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે જેથી વધુ પડતો રુધિરસ્ત્રાવ અટકાવી શકાય.

(B) કંકાલ સ્નાયુઓને પટ્ટીદાર સ્નાયુઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે જ્યારે તેમને સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ જોવામાં આવે છે અને યોગ્ય રીતે અભિરંજિત કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ આછા અને ઘેરા પટ્ટાઓ અથવા રેખાઓની ભાત દર્શાવે છે. આ પટ્ટાઓ સ્નાયુ તંતુઓમાં રહેલા સંકોચનશીલ પ્રોટીન,ખાસ કરીને એક્ટિન અને માયોસિનની નિયમિત ગોઠવણીને કારણે જોવા મળે છે. પરિણામે,તેમને પટ્ટીદાર સ્નાયુઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) ત્વચા અને સ્નાયુઓની વચ્ચે જોવા મળતી સંયોજક પેશીને આરેઓલર સંયોજક પેશી કહેવામાં આવે છે. તે અંગોની વચ્ચે આધાર આપતી અને જગ્યા પૂરતી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે,અંગોની અંદરની ખાલી જગ્યા ભરે છે,આંતરિક અંગોને આધાર આપે છે અને પેશીઓના સમારકામમાં મદદ કરે છે.

(A) સાદી લાદીસમ અધિચ્છદ પેશી અત્યંત પાતળા અને ચપટા કોષોના એક જ સ્તરની બનેલી હોય છે,જે નાજુક અસ્તર બનાવે છે,જેમ કે રુધિરવાહિનીઓ અથવા ફેફસાંની વાયુકોષ્ઠોમાં.
સ્તરિત લાદીસમ અધિચ્છદ પેશી ઘસારો અટકાવવા માટે ઘણા સ્તરોમાં ગોઠવાયેલા કોષોની બનેલી હોય છે.
આ બહુસ્તરીય ગોઠવણી ખાસ કરીને યાંત્રિક દબાણ અનુભવતા વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે,જેમ કે ત્વચા,મુખનું અસ્તર અને અન્નનળી.

(N/A) આંખની કીકી (iris) માં $Smooth$ સ્નાયુઓ (જેને અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) જોવા મળે છે.
આ કોષો $\text{ત્રાકાકાર}$ (spindle-shaped) હોય છે, જેનો અર્થ છે કે તે મધ્યમાં પહોળા અને બંને છેડે સાંકડા હોય છે.

(N/A) $1$. અરેખિત સ્નાયુતંતુઓ અન્નનળી,આંખની કીકી,મૂત્રવાહિની અને શ્વાસવાહિનીઓની દીવાલોમાં જોવા મળે છે.
$2$. ઘનાકાર અધિચ્છદ પેશી મૂત્રપિંડ નલિકાઓ અને લાળ ગ્રંથિઓની નલિકાઓના અસ્તરમાં જોવા મળે છે.
$3$. મેદપૂર્ણ પેશી ત્વચાની નીચે અને આંતરિક અંગોની વચ્ચે જોવા મળે છે.
$4$. રેખિત સ્નાયુતંતુઓ હાથ-પગ (અંગો),જીભ અને શરીરની દીવાલમાં જોવા મળે છે.

(N/A) ચેતાપેશી મુખ્યત્વે શરીરના નીચેના ભાગોમાં જોવા મળે છે:
$(i)$ મગજ
$(ii)$ કરોડરજ્જુ
$(iii)$ ચેતાઓ
ચેતાપેશી બનાવતા કોષોને ચેતાકોષો (Neurons) કહેવામાં આવે છે.

(N/A) સંયોજક પેશીને આ નામ આપવામાં આવ્યું છે કારણ કે તેનું મુખ્ય કાર્ય શરીરના વિવિધ અંગો અને પેશીઓને એકબીજા સાથે જોડવાનું,આધાર આપવાનું અને તેમને સાંકળવાનું છે.
$(b)$ આરિયોલર સંયોજક પેશી અંગોની અંદરની ખાલી જગ્યાઓ ભરે છે,આંતરિક અંગોને આધાર આપે છે અને પેશીઓના સમારકામમાં મદદ કરે છે.
$(c)$ એડિપોસાઇટ કોષોમાં ચરબીના ટીપાં (fat globules) સંગ્રહિત હોય છે. આ સંગ્રહિત ચરબી શરીરની ગરમીને બહાર જતી અટકાવવા માટે અવાહક (insulator) તરીકે કાર્ય કરે છે અને શરીરને ઊર્જા પૂરી પાડે છે.

(N/A) હૃદયના સ્નાયુઓની લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ આ અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ છે જે જીવનભર લયબદ્ધ સંકોચન અને શિથિલન દર્શાવે છે.
$(ii)$ આ સ્નાયુઓ અણી વગરના કોષોના બનેલા હોય છે જેમાં ઝાંખા આડા પટ્ટાઓ (striations) જોવા મળે છે.
$(iii)$ આ સ્નાયુઓના કોષો નળાકાર,શાખાયુક્ત અને એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે.
$(iv)$ આ સ્નાયુઓ સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં થાકતા નથી.

(N/A) રુધિરના બે મુખ્ય ઘટકો પ્લાઝમા (રુધિરરસ) અને રુધિર કોષો (રુધિરકણિકાઓ) છે.
રુધિરને સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં પ્રવાહી આધારક (matrix) હોય છે,જેને પ્લાઝમા કહેવામાં આવે છે,જેમાં વિવિધ રુધિર કોષો નિલંબિત હોય છે. સંયોજક પેશીઓની વ્યાખ્યા મુજબ તેમાં કોષો આંતરકોષીય આધારકમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,અને રુધિર આ વ્યાખ્યાને અનુરૂપ છે કારણ કે પ્લાઝમા એક આધારક તરીકે કાર્ય કરે છે જે પોષક તત્વો,વાયુઓ અને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોનું વહન કરીને શરીરના વિવિધ ભાગોને જોડે છે.

(N/A) રુધિરના પ્રવાહી આધારકને $Plasma$ (રુધિરરસ) કહેવામાં આવે છે.
$Plasma$ માં પાણી,પ્રોટીન (જેમ કે $albumin$,$globulin$ અને $fibrinogen$),ક્ષાર (ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ),અંતઃસ્ત્રાવો,ગ્લુકોઝ અને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો હોય છે.
રુધિરના બે કાર્યો નીચે મુજબ છે:
$1$. તે ફેફસાં અને શરીરના પેશીઓ વચ્ચે શ્વસન વાયુઓ ($O_2$ અને $CO_2$) નું વહન કરે છે.
$2$. તે પાચિત ખોરાક,અંતઃસ્ત્રાવો અને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને શરીરના વિવિધ ભાગો સુધી પહોંચાડે છે.

(N/A)

રેખિત સ્નાયુઓ	અરેખિત સ્નાયુઓ
$1.$ આ કોષો લાંબા,નળાકાર,શાખાવિહીન અને બહુકોષકેન્દ્રીય હોય છે.	$1.$ આ કોષો લાંબા,ત્રાકાકાર (બંને છેડે અણીદાર) અને એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે.
$2.$ આ સ્નાયુઓ મુખ્યત્વે હાડકાં સાથે જોડાયેલા હોય છે અને શરીરના સ્વૈચ્છિક હલનચલનમાં મદદ કરે છે.	$2.$ આ સ્નાયુઓ અન્નનળી,રુધિરવાહિનીઓ,આંખની કીકી,મૂત્રવાહિની અને શ્વાસવાહિનીઓની દીવાલોમાં જોવા મળે છે.

(N/A) એરિયોલર પેશી અંગોની અંદરની ખાલી જગ્યા ભરે છે,આંતરિક અંગોને આધાર આપે છે અને પેશીઓના સમારકામમાં મદદ કરે છે. (કોઈપણ $1$)
$(b)$ ઘનાકાર અધિચ્છદ પેશી યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે અને સ્ત્રાવ તથા શોષણમાં મદદરૂપ થાય છે.