Plant Tissues Questions in Gujarati

(N/A) સ્થાન: કોલેન્કાઇમા પર્ણદંડ (leaf stalks) માં અને દ્વિદળી પ્રકાંડમાં અધિસ્તરની નીચે જોવા મળે છે.
કાર્ય: તે વનસ્પતિને યાંત્રિક આધાર અને નમનીયતા (flexibility) પ્રદાન કરે છે,જેનાથી વનસ્પતિના ભાગો જેમ કે પર્ણદંડ તૂટ્યા વગર સરળતાથી વળી શકે છે.

(C) પ્રકાંડ અને મૂળની જાડાઈ (વ્યાસ) માં વધારો કરવા માટે જવાબદાર વર્ધનશીલ પેશીને $\text{પાર્શ્વીય}$ $\text{વર્ધનશીલ}$ $\text{પેશી}$ (જેને $\text{એધા}$ પણ કહેવાય છે) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે એક દ્વિતીયક વર્ધનશીલ પેશી છે જે વનસ્પતિના શરીરની જાડાઈમાં વધારો કરે છે.

(N/A) $(i)$ વાયુતક (Aerenchyma): આ મૃદુતક પેશીનો એક પ્રકાર છે જેમાં મોટી હવા ભરેલી ગુહાઓ હોય છે,જે જલીય વનસ્પતિઓને ઉત્પ્લાવકતા (buoyancy) આપે છે,જેનાથી તે પાણી પર તરી શકે છે.
$(ii)$ સ્થૂલકોણક (Collenchyma): આ એક યાંત્રિક પેશી છે જે વનસ્પતિને બંધારણીય આધાર અને લવચીકતા પ્રદાન કરે છે,જેથી વનસ્પતિ તૂટ્યા વગર સરળતાથી વળી શકે છે.

(N/A) વનસ્પતિઓમાં જટિલ પેશીઓના બે પ્રકારો $Xylem$ (જલવાહક પેશી) અને $Phloem$ (અન્નવાહક પેશી) છે.
$Xylem$ મૂળમાંથી પાણી અને ખનિજોનું વહન પર્ણો સુધી કરવા માટે જવાબદાર છે.
$Phloem$ પર્ણોમાંથી ખોરાક (પ્રકાશસંશ્લેષિત નીપજો) નું વહન વનસ્પતિના અન્ય ભાગો સુધી કરવા માટે જવાબદાર છે.

(N/A) $(i)$ ખૂબ જ સૂકા વાતાવરણમાં,પાણીના વ્યયને રોકવા માટે અધિસ્તર ઘણીવાર જાડું હોય છે. આ ઉપરાંત,આવી વનસ્પતિઓના હવાઈ ભાગો પર પાણીના વ્યય,યાંત્રિક ઈજા અને પરોપજીવીઓના આક્રમણથી બચવા માટે બહારની સપાટી પર મીણ જેવું,પાણી-પ્રતિકારક સ્તર (ક્યુટિકલ) હોય છે.
$(ii)$ રક્ષક કોષોના મુખ્ય કાર્યો નીચે મુજબ છે:
$1.$ વાયુરંધ્રના ખુલવા અને બંધ થવાની પ્રક્રિયાનું નિયમન કરવું.
$2.$ વાતાવરણ અને વનસ્પતિ વચ્ચે વાયુઓ (જેમ કે $CO_2$ અને $O_2$) ની આપ-લે કરવામાં મદદ કરવી.
$3.$ બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા પાણીની વરાળના વ્યયને નિયંત્રિત કરવું.

(N/A)

જલવાહક (Xylem)	અન્નવાહક (Phloem)
$(i)$ તે મૂળમાંથી પાણી અને ખનિજોનું વહન વનસ્પતિના તમામ ભાગોમાં કરે છે.	$(i)$ તે પર્ણોમાં સંશ્લેષિત થયેલ કાર્બનિક ખોરાક અને પ્રરોહ તથા મૂળના અગ્રભાગે સંશ્લેષિત થયેલ અંતઃસ્ત્રાવોનું વહન વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાં કરે છે.
$(ii)$ વહનમાં મદદ કરતા ઘટકો જલવાહિનીકી (tracheids) અને જલવાહિની (vessels) છે. બંને નિર્જીવ છે અને જાડી દીવાલ ધરાવે છે.	$(ii)$ ચાલની નલિકા (sieve-tube) કોષો અન્નવાહક દ્વારા પદાર્થોના વહન માટે જવાબદાર છે. તેઓ જીવંત કોષો છે.
$(iii)$ જલવાહકમાં પદાર્થોનું વહન માત્ર એક જ દિશામાં થાય છે.	$(iii)$ અન્નવાહકમાં પદાર્થોનું વહન બંને દિશાઓમાં થઈ શકે છે.
$(iv)$ જલવાહક મૃદુતક (xylem parenchyma) સિવાયના અન્ય તમામ ઘટકો નિર્જીવ હોય છે.	$(iv)$ અન્નવાહક તંતુઓ (phloem fibres) સિવાયના અન્ય તમામ ઘટકો જીવંત હોય છે.

(N/A)

સ્કલેરેન્કાઇમા (દ્રઢોતક)	કોલેન્કાઇમા (સ્થૂલકોણક)
$1$. તે મૃત કોષોનું બનેલું છે.	$1$. તે જીવંત કોષોનું બનેલું છે.
$2$. તેની કોષદીવાલ લિગ્નિનયુક્ત હોય છે.	$2$. તેની કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝયુક્ત હોય છે.
$3$. કોષનો અવકાશ (લ્યુમેન) સાંકડો હોય છે.	$3$. કોષનો અવકાશ (લ્યુમેન) પહોળો હોય છે.
$4$. તે વનસ્પતિને યાંત્રિક આધાર આપે છે.	$4$. તે વનસ્પતિના શરીરને યાંત્રિક આધાર અને સ્થિતિસ્થાપકતા પ્રદાન કરે છે.

(N/A) $(i)$ ટ્રેકીડ્સ (વાહિનીકી) અને વેસલ્સ (વાહિની) એ મુખ્ય વહન કરતા ઘટકો છે જે પાણી અને ખનિજોના વહનમાં મદદ કરે છે.
(ii) ઝાયલેમ પેરેન્કાઇમા (મૃદુતક) એ ઝાયલેમનો એકમાત્ર જીવંત ઘટક છે જે ખોરાકને સ્ટાર્ચ અથવા ચરબીના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત કરે છે.
(iii) ઝાયલેમ ફાઇબર્સ (જેને ઝાયલેમ સ્ક્લેરેન્કાઇમા પણ કહેવાય છે) એ જાડી દીવાલ ધરાવતા મૃત કોષો છે જે વનસ્પતિને યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે.

(N/A) $(1)$ કોષો વારંવાર વિભાજન પામે છે.
$(2)$ કોષદીવાલ પાતળી અને સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે.
$(3)$ રસધાનીઓ (vacuoles) ગેરહાજર હોય છે અથવા ખૂબ જ નાની હોય છે.
$(4)$ તેઓ ચયાપચયની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ સક્રિય હોય છે.
$(5)$ તેઓ ઘટ્ટ કોષરસ ધરાવે છે.
$(6)$ તેઓ સ્પષ્ટ અને મોટું કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.

(N/A) દ્રઢોતક (sclerenchyma) ના કોષોની કોષદીવાલને સખત બનાવતો રાસાયણિક પદાર્થ $Lignin$ (લિગ્નિન) છે. આ પદાર્થ સિમેન્ટ જેવું કાર્ય કરે છે અને કોષદીવાલને મજબૂત બનાવે છે.
દ્રઢોતક પેશી સામાન્ય રીતે નીચેના સ્થાનો પર જોવા મળે છે:
$1$. વાહક પેશીના પુલ (vascular bundles) ની આસપાસ.
$2$. પર્ણની શિરાઓમાં.
$3$. બીજ અને ફળોના સખત આવરણમાં (દા.ત.,નાળિયેરનું કવચ).

(N/A) તે વનસ્પતિઓને યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે.
$(b)$ તે સ્ટાર્ચ,પ્રોટીન અને ચરબી જેવા ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે.
$(c)$ જલીય વનસ્પતિઓમાં,પેરનકાઈમા કોષોમાં મોટી હવા ભરેલી ગુહાઓ (વાયુતક - aerenchyma) હોય છે,જે ઉત્પ્લાવકતા પૂરી પાડે છે અને વનસ્પતિને તરવામાં મદદ કરે છે.

(D) ક્લોરેન્કાઇમા: આ વિશિષ્ટ પેરેન્કાઇમા કોષો છે જેમાં ક્લોરોફિલ હોય છે અને તે મુખ્યત્વે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરવા માટે જવાબદાર છે.
એરેન્કાઇમા: આ જલીય વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ પેરેન્કાઇમા કોષો છે જેમાં મોટા હવાના પોલાણ હોય છે. આ પોલાણ વનસ્પતિને તરવામાં (ઉત્પ્લાવકતા) મદદ કરે છે અને વાયુઓના વિનિમયને સરળ બનાવે છે.

(N/A) તેમના વચ્ચેના બે મૂળભૂત રચનાત્મક તફાવતો નીચે મુજબ છે:
$1$. કોષદીવાલ: મૃદુતક પેશીના કોષોની કોષદીવાલ પાતળી હોય છે જે સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે,જ્યારે સ્થૂલકોણક પેશીના કોષોની કોષદીવાલ ખૂણાના ભાગે સેલ્યુલોઝ,હેમિસેલ્યુલોઝ અને પેક્ટિનના જમા થવાને કારણે અનિયમિત રીતે જાડી હોય છે.
$2$. આંતરકોષીય અવકાશ: મૃદુતક પેશીના કોષો છૂટાછવાયા ગોઠવાયેલા હોય છે અને તેમની વચ્ચે મોટો આંતરકોષીય અવકાશ જોવા મળે છે,જ્યારે સ્થૂલકોણક પેશીના કોષો એકબીજાની ખૂબ નજીક ગોઠવાયેલા હોય છે અને તેમની વચ્ચે આંતરકોષીય અવકાશ ખૂબ જ ઓછો અથવા હોતો નથી.

(N/A) જલીય વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી મૃદુતક પેશીનો પ્રકાર $Aerenchyma$ (વાયુતક મૃદુતક) છે.
કાર્ય: $Aerenchyma$ માં મોટી હવા ભરેલી ગુહાઓ હોય છે જે જલીય વનસ્પતિઓને ઉત્પ્લાવકતા (buoyancy) પ્રદાન કરે છે,જે તેમને પાણીમાં તરવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) વનસ્પતિના હવાઈ ભાગો પર આવેલા અધિસ્તરીય કોષો ઘણીવાર તેમની બહારની સપાટી પર મીણ જેવું,પાણી-પ્રતિકારક સ્તર (ક્યુટિકલ) સ્ત્રાવ કરે છે. આ સ્તર પાણીના વ્યય,યાંત્રિક ઈજા અને પરોપજીવી ફૂગના આક્રમણ સામે રક્ષણ આપવામાં મદદ કરે છે.
$(b)$ પર્ણના અધિસ્તરમાં નાના છિદ્રો હોય છે જેને વાયુરંધ્ર (stomata) કહેવાય છે,જે વાયુઓના વિનિમય અને બાષ્પોત્સર્જનની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
$(c)$ મૂળના અધિસ્તરીય કોષો લાંબા,વાળ જેવા ભાગો ધરાવે છે જેને મૂળરોમ (root hairs) કહેવાય છે. આ રચનાઓ પાણી અને ખનિજોના શોષણ માટે કુલ સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં ઘણો વધારો કરે છે.

(N/A) $(1)$ બંધારણ: પેશી એક જ પ્રકારના કોષોની બનેલી છે (સરળ) કે એક કરતાં વધુ પ્રકારના કોષોની બનેલી છે (જટિલ).
$(2)$ કાર્ય: પેશી આધાર આપતી (મૃદુતક),રક્ષણાત્મક (અધિસ્તર) કે વહન કરતી (જલવાહક અને અન્નવાહક) છે.
$(3)$ કોષદીવાલનું બંધારણ: કોષદીવાલ જાડી છે કે પાતળી.
$(4)$ જીવંતતા: કોષો પરિપક્વ અવસ્થામાં જીવંત છે કે મૃત.

(N/A) $(i)$ અધિસ્તર એ કોષોનું સૌથી બહારનું એક સ્તર છે જે વનસ્પતિના તમામ ભાગોને બહારથી આવરી લે છે.
$(ii)$ અધિસ્તરના કાર્યો:
$(a)$ રક્ષણ: તે પાણીના વ્યય,યાંત્રિક ઈજા અને પરોપજીવી ફૂગના આક્રમણ સામે વનસ્પતિનું રક્ષણ કરે છે.
$(b)$ સ્ત્રાવ: વનસ્પતિના હવાઈ ભાગો પરના અધિસ્તરીય કોષો ઘણીવાર મીણ જેવું સ્તર (ક્યુટિકલ) સ્ત્રાવ કરે છે,જે યાંત્રિક ઈજા અને પાણીના વ્યય સામે રક્ષણ કરવામાં મદદ કરે છે.
$(c)$ શોષણ: મૂળના અધિસ્તર પર આવેલા મૂળરોમ જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણમાં મદદ કરે છે.

(N/A) વાયુરંધ્ર એ વનસ્પતિના પર્ણની અધિસ્તર (epidermis) માં જોવા મળતા નાના,સૂક્ષ્મ છિદ્રો છે.
વાયુરંધ્રના કાર્યો:
$(i)$ વાયુ વિનિમય: વાયુરંધ્ર એ વનસ્પતિના આંતરિક ભાગ અને બાહ્ય પર્યાવરણ વચ્ચે વાયુઓ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ અને ઓક્સિજન $(O_2)$) ના વિનિમય માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
$(ii)$ બાષ્પોત્સર્જન: બાષ્પોત્સર્જનનો મોટો ભાગ વાયુરંધ્ર દ્વારા થાય છે. આ પ્રક્રિયા વધારાના પાણીને દૂર કરે છે,મૂળમાંથી પાણી અને ખનિજોના વહનમાં મદદ કરે છે અને સૂર્યના તડકામાં પણ વનસ્પતિની સપાટીને ઠંડી રાખે છે.

(N/A) $(i)$ દ્રઢોતક પેશીના કોષોની કોષદીવાલ લિગ્નિનના જમા થવાને કારણે અત્યંત જાડી હોય છે,જે કોષની આંતરિક જગ્યા અથવા ગુહાને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે.
$(ii)$ વૃક્ષની ડાળીઓમાં સ્થૂલકોણક (collenchyma) પેશી હોય છે,જે તેમને યાંત્રિક આધાર અને લવચીકતા પૂરી પાડે છે,જેનાથી તે ભારે પવનમાં તૂટ્યા વિના વળી શકે છે.
$(iii)$ નાળિયેરની છાલ દ્રઢોતક પેશીની બનેલી હોય છે,જેમાં મૃત,જાડી દીવાલવાળા અને ચુસ્ત રીતે ગોઠવાયેલા તંતુઓ હોય છે જે ખૂબ જ મજબૂતી અને કઠિનતા પ્રદાન કરે છે,તેથી તેને અલગ કરવી મુશ્કેલ છે.

(N/A) $(i)$ છાલના કોષો મૃત હોય છે અને આંતરકોષીય અવકાશ વગર સઘન રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે. તેમની કોષદીવાલમાં સુબેરિન નામનું રાસાયણિક દ્રવ્ય હોય છે,જે તેમને વાયુઓ અને પાણી માટે અભેદ્ય બનાવે છે.
$(ii)$ અધિસ્તર પરનું જાડું મીણ જેવું પડ ક્યુટિનનું બનેલું હોય છે,જે એક વોટરપ્રૂફ ગુણધર્મ ધરાવતું રાસાયણિક દ્રવ્ય છે. આ પડ પાણીના વ્યય અને પરોપજીવી ફૂગ સામે રક્ષણ કરવામાં મદદ કરે છે.
$(iii)$ મૂળમાં અધિસ્તરીય કોષોનું મુખ્ય કાર્ય પાણીનું શોષણ કરવાનું છે. વાળ જેવી રચનાઓ (મૂળરોમ) શોષણ માટેની કુલ સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં ઘણો વધારો કરે છે.

(N/A) $(i)$ આકૃતિમાં એકબીજા સાથે ચુસ્ત રીતે જોડાયેલા અધિસ્તરીય કોષોનું સ્તર અને બે મૂત્રપિંડ આકારના રક્ષક કોષો દ્વારા ઘેરાયેલું વાયુરંધ્ર દર્શાવવું જોઈએ.
$(ii)$ $(a)$ ખૂબ જ સૂકા નિવાસસ્થાનમાં રહેતી વનસ્પતિઓના અધિસ્તર પર ક્યુટિનનું જાડું,મીણ જેવું અને પાણી-પ્રતિકારક સ્તર હોય છે. આ અનુકૂલન બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા થતા પાણીના અતિશય વ્યયને રોકવામાં,વનસ્પતિને યાંત્રિક ઈજાઓથી બચાવવામાં અને પરોપજીવીઓના આક્રમણ સામે રક્ષણ આપવામાં મદદ કરે છે.
$(b)$ રક્ષક કોષોનું મુખ્ય કાર્ય વાયુરંધ્રના છિદ્રને ખોલવાનું અને બંધ કરવાનું નિયમન કરવાનું છે. જ્યારે પાણી રક્ષક કોષોમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તેઓ ફૂલે છે અને વાયુરંધ્રનું છિદ્ર ખુલે છે. તેનાથી વિપરીત,જ્યારે પાણી રક્ષક કોષોમાંથી બહાર નીકળી જાય છે,ત્યારે તેઓ સંકોચાય છે અને વાયુરંધ્રનું છિદ્ર બંધ થઈ જાય છે.

(N/A)

સરળ કાયમી પેશી	જટિલ કાયમી પેશી
$1$. આ પેશીઓ માત્ર એક જ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે જે સમાન કાર્ય કરે છે.	$1$. આ પેશીઓ એક કરતા વધુ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે જે એકમ તરીકે સાથે મળીને સમાન કાર્ય કરે છે.
$2$. તેઓ મુખ્યત્વે આધાર,સંગ્રહ અને પ્રકાશસંશ્લેષણ સાથે સંકળાયેલી છે.	$2$. તેઓ મુખ્યત્વે પાણી,ખનિજો અને ખોરાકના વહન સાથે સંકળાયેલી છે.
$3$. ઉદાહરણોમાં મૃદુતક (parenchyma),સ્થૂલકોણક (collenchyma) અને દ્રઢોતક (sclerenchyma) નો સમાવેશ થાય છે.	$3$. ઉદાહરણોમાં જલવાહક (xylem) અને અન્નવાહક (phloem) નો સમાવેશ થાય છે.

(N/A) $(X)$ એ જલવાહિનીકી (tracheid) છે,અને $(Y)$ એ જલવાહિની (vessel) છે.
$(b)$ બંને નળાકાર રચનાઓ છે. તેઓ જાડી અને લિગ્નિનયુક્ત કોષદીવાલ ધરાવતા મૃત કોષોના બનેલા હોય છે.
$(c)$ જલવાહિનીકી અને જલવાહિની બંને જલવાહક પેશીના ઘટકો છે અને તે મુખ્યત્વે મૂળમાંથી પાણી અને ઓગળેલા ખનિજોનું વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાં ઉર્ધ્વ વહન કરવા માટે જવાબદાર છે.

(N/A) અન્નવાહક પેશીના ઘટકો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ ચાલની નલિકાઓ (Sieve tubes)
$(ii)$ સાથી કોષો (Companion cells)
$(iii)$ અન્નવાહક તંતુઓ (Phloem fibres)
$(iv)$ અન્નવાહક મૃદુતક (Phloem parenchyma)
$(b)$ બૂચ રક્ષણાત્મક પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે કારણ કે તેના કોષો મૃત હોય છે અને આંતરકોષીય અવકાશ વગર ચુસ્ત રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે,જે રોગકારકોના પ્રવેશને અટકાવે છે. વધુમાં,તેમની કોષદીવાલમાં સુબેરિન (suberin) નામનું રસાયણ હોય છે,જે તેમને વાયુઓ અને પાણી માટે અભેદ્ય બનાવે છે,જેનાથી વનસ્પતિનું રક્ષણ થાય છે.

(N/A) $M$ - હરિતકણ (Chloroplast)
$N$ - કોષકેન્દ્ર (Nucleus)
$O$ - કોષરસ (Cytoplasm)
$P$ - આંતરકોષીય અવકાશ (Intercellular space)

(N/A) આ છિદ્રોને વાયુરંધ્ર (Stomata) કહેવામાં આવે છે.
$(i)$ તે વાતાવરણ અને વનસ્પતિ વચ્ચે $CO_2$ અને $O_2$ જેવા વાયુઓના વિનિમયમાં મદદ કરે છે.
$(ii)$ તે બાષ્પોત્સર્જનની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે,જે વનસ્પતિના હવાઈ ભાગોમાંથી પાણીનું પાણીની વરાળ સ્વરૂપે બહાર નીકળવાની પ્રક્રિયા છે.

(A) આ વિધાન $True$ (ખરું) છે. બીજ એ સપુષ્પી વનસ્પતિનો પ્રજનન એકમ છે. તેમાં ભ્રૂણ હોય છે,જે સુષુપ્ત અવસ્થામાં રહેલો નાનો છોડ છે,અને સંગ્રહિત ખોરાક (બીજપત્રો અથવા ભ્રૂણપોષના સ્વરૂપમાં) હોય છે. આ સંગ્રહિત ખોરાક અંકુરણના પ્રારંભિક તબક્કા દરમિયાન ભ્રૂણને વૃદ્ધિ પામવા માટે જરૂરી ઊર્જા અને પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે,જ્યાં સુધી તે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવાની ક્ષમતા પ્રાપ્ત ન કરે.

(A) આ વિધાન $True$ (ખરું) છે.
બીજપત્રો એ બીજની અંદર જોવા મળતા ભ્રૂણીય પાંદડા છે. તેમાં સંગ્રહિત ખોરાક હોય છે જે અંકુરણ દરમિયાન વિકાસ પામતા ભ્રૂણને પોષણ પૂરું પાડે છે. તેઓ ભ્રૂણની રચનાનો ભાગ હોવાથી,તેમને બીજની અંદર રહેલા પૂર્વ-નિર્ધારિત છોડની રચનાનો એક પાયાનો ઘટક માનવામાં આવે છે.

(N/A) મૃદુત્તકને સ્થાયી પેશી કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેના કોષો વિભેદિત થઈ ગયા છે અને વિભાજન કરવાની ક્ષમતા ગુમાવી દીધી છે,અને તેઓ વનસ્પતિના શરીરમાં ચોક્કસ ભૂમિકા ભજવે છે.
મૃદુત્તકના બે વિશિષ્ટ પ્રકારો નીચે મુજબ છે:
$1$. હરિતકણોત્તક (Chlorenchyma)
$2$. વાયુતક (Aerenchyma)
તેમની વિશિષ્ટ ભૂમિકાઓ:
- હરિતકણોત્તક હરિતદ્રવ્ય ધરાવે છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરે છે.
- વાયુતક મોટી હવા ભરેલી ગુહાઓ ધરાવે છે અને જલીય વનસ્પતિઓને ઉત્પ્લાવકતા (buoyancy) આપે છે,જે તેમને તરવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (Lateral meristem): તે પ્રકાંડ અને મૂળની જાડાઈમાં વધારો કરવા માટે જવાબદાર છે.
$(b)$ આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશી (Intercalary meristem): તે આંતરગાંઠોની વૃદ્ધિ અને પર્ણો તથા શાખાઓના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.
$(c)$ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (Apical meristem): તે પ્રકાંડ અને મૂળની લંબાઈમાં વધારો કરવા માટે જવાબદાર છે.

(N/A) સ્થૂલકોણક પેશી (Collenchyma): આ કોષોના ખૂણા પર પેક્ટીન અને સેલ્યુલોઝની અનિયમિત જાડાઈ હોય છે. સ્થાન: પર્ણદંડમાં અધિસ્તરની નીચે જોવા મળે છે.
$(b)$ વાયુતક પેશી (Aerenchyma): આ મૃદુતક પેશીનો એક પ્રકાર છે જેમાં મોટી આંતરકોષીય જગ્યાઓ અને હવા ભરેલી ગુહા હોય છે જે વનસ્પતિને તારકબળ પૂરું પાડે છે. સ્થાન: જલીય વનસ્પતિઓના પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં જોવા મળે છે.
$(c)$ દ્રઢોતક પેશી (Sclerenchyma): લિગ્નિનના જમાવને કારણે આ કોષો પરિપક્વ અવસ્થામાં લાંબા,સાંકડા અને મૃત હોય છે. સ્થાન: વનસ્પતિના સખત ભાગો જેવા કે બીજાવરણ,ફળની દીવાલ અને વાહકપેશીઓમાં જોવા મળે છે.

(N/A) $(i)$ બહુકોષીય સજીવો લાખો વિવિધ પ્રકારના કોષોના બનેલા હોય છે જે ચોક્કસ કાર્યોને વધુ કાર્યક્ષમ રીતે કરવા માટે વિશિષ્ટ પેશીઓ બનાવે છે. કોષો વચ્ચે શ્રમનું વિભાજન (division of labour) હોય છે,જે આ સજીવોને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવે છે.
$(ii)$ દ્રઢોતક કોષોની કોષદીવાલ પર લિગ્નિનનું ભારે જમાવટ થવાને કારણે તેમની અવકાશ (lumen) સાંકડી હોય છે. આ દીવાલો એટલી જાડી થઈ જાય છે કે કોષની અંદર ભાગ્યે જ કોઈ આંતરિક જગ્યા બાકી રહે છે.
$(iii)$ રણના છોડમાં બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા પાણીનો વ્યય અટકાવવા માટે અધિસ્તર જાડું હોય છે. આ ક્યુટિનના જાડા,મીણ જેવા અને પાણી-પ્રતિરોધક આવરણની હાજરીને કારણે શક્ય બને છે.
$(b)$ $(i)$ વર્ધનશીલ પેશી (Meristematic tissue)
$(ii)$ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (Apical meristem)
$(iii)$ આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશી (Intercalary meristem)
$(iv)$ મૃદુત્તક પેશી (Parenchyma)

(N/A)

વર્ધનશીલ પેશી	સ્થાયી પેશી
$1.$ આ પેશીના કોષો તેમના સમગ્ર જીવનકાળ દરમિયાન વિભાજન પામે છે.	$1.$ તેઓ ચોક્કસ કાર્ય કરવા માટે વિભાજન પામવાની ક્ષમતા ગુમાવે છે.

$(b)$ વર્ધનશીલ પેશીમાંથી ઉદ્ભવેલા કોષો જ્યારે ચોક્કસ આકાર, કદ અને કાર્ય ધારણ કરે છે અને વિભાજન પામવાની ક્ષમતા ગુમાવે છે, ત્યારે આ પ્રક્રિયાને વિભેદીકરણ કહેવામાં આવે છે.
$(c)$ સરળ સ્થાયી પેશીઓ: મૃદુતક (Parenchyma), સ્થૂલકોણક (Collenchyma) અથવા દ્રઢોતક (Sclerenchyma) (કોઈપણ બે).
જટિલ સ્થાયી પેશીઓ: જલવાહક (Xylem) અને અન્નવાહક (Phloem).

(N/A) આ રચનાઓ,જેને મૂળરોમ કહેવાય છે,તે જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણ માટે કુલ સપાટીનો વિસ્તાર વધારે છે.
$(b)$ ક્યુટિન એ પાણીનો અવરોધક,મીણ જેવો પદાર્થ છે. રણના છોડમાં,તે બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા પાણીના વધુ પડતા વ્યયને અટકાવે છે અને સૂર્યપ્રકાશને પરાવર્તિત કરીને છોડને અતિશય ગરમીથી બચાવે છે.
$(c)$ આ છિદ્રો,જેને વાયુરંધ્ર કહેવાય છે,તે વાયુ વિનિમય (ઓક્સિજન અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) અને બાષ્પોત્સર્જનની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
$(d)$ થોરમાં અધિસ્તરના અનેક સ્તરો રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે જેથી શુષ્ક વાતાવરણમાં પાણીનો વધુ પડતો વ્યય અટકાવી શકાય.
$(e)$ સુબેરિન એ એક એવું રસાયણ છે જે કોર્ક કોષોની કોષદીવાલને વાયુઓ અને પાણી માટે અભેદ્ય બનાવે છે,જે રક્ષણ પૂરું પાડે છે અને છોડને સુકાઈ જવાથી બચાવે છે.

(N/A) વનસ્પતિઓમાં કાયમી પેશીઓને તેમાં રહેલા કોષોના પ્રકારના આધારે બે મુખ્ય ભાગોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. સરળ કાયમી પેશીઓ: આ પેશીઓ માત્ર એક જ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે જે સમાન કાર્ય કરે છે. તેને નીચે મુજબ પેટા-વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે:
- આધાર આપતી પેશીઓ: જેમાં $Parenchyma$ (મૃદુતક),$Collenchyma$ (સ્થૂલકોણક) અને $Sclerenchyma$ (દ્રઢોતક) નો સમાવેશ થાય છે.
- રક્ષણાત્મક પેશીઓ: જેમાં $Cork$ (બૂચ) અને $Epidermis$ (અધિસ્તર) નો સમાવેશ થાય છે.
$2$. જટિલ કાયમી પેશીઓ: આ પેશીઓ એક કરતાં વધુ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે જે સાથે મળીને સામાન્ય કાર્ય કરે છે. આને વાહક પેશીઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે અને તેમાં નીચે મુજબની પેશીઓનો સમાવેશ થાય છે:
- $Xylem$ (જલવાહક)
- $Phloem$ (અન્નવાહક)

(N/A) દ્રઢોતક કોષોની કોષદીવાલ પર લિગ્નિનનું અતિશય જમાવટ થવાને કારણે તેમની દીવાલો અત્યંત જાડી થઈ જાય છે,જેના પરિણામે કોષની અંદરની ખાલી જગ્યા (લ્યુમેન) સાંકડી થઈ જાય છે.
$(b)$ દ્રઢોતક પેશીઓ પ્રકાંડમાં,વાહકપુલની આસપાસ,પર્ણની શિરાઓમાં અને બીજ તથા ફળોના કઠણ આવરણમાં જોવા મળે છે. આ પેશીઓ વનસ્પતિના ભાગોને યાંત્રિક મજબૂતી,સખતપણું અને રચનાત્મક આધાર આપવા માટે ત્યાં હાજર હોય છે.

(N/A) રણના છોડમાં પાણીનો વ્યય અટકાવવા માટે ક્યુટિનનું જાડું મીણ જેવું પડ હોવાથી અધિસ્તર જાડું હોય છે.
$(b)$ વનસ્પતિની બહારની સપાટી પર હાજર ક્યુટિનનું મીણ જેવું પડ પાણી-પ્રતિકારક છે અને બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા પાણીના વધુ પડતા વ્યય સામે વનસ્પતિનું રક્ષણ કરે છે.
$(c)$ રસધાનીઓ પરિપક્વ વનસ્પતિ કોષોને આકાર અને મજબૂતી આપે છે. વર્ધનશીલ પેશીના કોષોનું મુખ્ય કાર્ય સતત વિભાજન પામીને વૃદ્ધિ કરવાનું હોવાથી,તેમને મોટી રસધાનીઓની જરૂર હોતી નથી,જે કોષ વિભાજનની ઝડપી પ્રક્રિયામાં અવરોધરૂપ બની શકે છે.

(N/A) વર્ધનશીલ પેશીઓ વનસ્પતિના તે ભાગોમાં જોવા મળે છે જ્યાં સક્રિય કોષ વિભાજન અને વૃદ્ધિ થાય છે。
વનસ્પતિના શરીરમાં તેમના સ્થાનના આધારે, વર્ધનશીલ પેશીઓને ત્રણ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: અગ્રીય (Apical), પાર્શ્વસ્થ (Lateral) અને આંતરવિષ્ટ (Intercalary).

વર્ધનશીલ પેશીનું નામ	સ્થાન અને કાર્ય
$\text{અગ્રીય}$	પ્રકાંડ (પ્રરોહાગ્ર) અને મૂળ (મૂલાગ્ર) ના વધતા ટોચના ભાગોમાં જોવા મળે છે। તે મૂળ અને પ્રકાંડની લંબાઈમાં વધારો કરવા માટે જવાબદાર છે, જેને પ્રાથમિક વૃદ્ધિ કહેવાય છે।
$\text{પાર્શ્વસ્થ}$	છાલની નીચે (કોર્ક કેમ્બિયમ) અને દ્વિદળી મૂળ તથા પ્રકાંડના વાહક પુલોમાં (વાહક કેમ્બિયમ) જોવા મળે છે। તે મૂળ અને પ્રકાંડના વ્યાસમાં વધારો કરવા માટે જવાબદાર છે, જેને દ્વિતીય વૃદ્ધિ કહેવાય છે।
$\text{આંતરવિષ્ટ}$	પર્ણના તલસ્થ ભાગે અથવા આંતરગાંઠોમાં (દા.ત., ઘાસના પ્રકાંડમાં) જોવા મળે છે। તે અંગની લંબાઈમાં વધારો કરવા માટે જવાબદાર છે।

(N/A) $(i)$ એધા એ દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર પ્રદેશ છે,જે વનસ્પતિના પ્રકાંડ અને મૂળની જાડાઈ અથવા ઘેરાવામાં વધારો કરે છે.
$(ii)$ લિગ્નિન એક જટિલ કાર્બનિક પોલિમર છે જે સિમેન્ટિંગ પદાર્થ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે કોષદીવાલને મજબૂતી અને સખતપણું આપે છે. તે મુખ્યત્વે દ્રઢોતક (sclerenchyma) પેશીની કોષદીવાલમાં જોવા મળે છે,જે તેમને લિગ્નિનયુક્ત અને પરિપક્વતા સમયે મૃત બનાવે છે.
$(iii)$ અધિસ્તરના કોષો સામાન્ય રીતે લાંબા,ચપટા અને આંતરકોષીય અવકાશ વગર એક જ સ્તરમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. આ જીવંત કોષો છે જે ઘણીવાર વનસ્પતિના રક્ષણ માટે તેમની બહારની સપાટી પર મીણ જેવું,પાણી-પ્રતિરોધક સ્તર ઉત્પન્ન કરે છે.

(N/A) $(i)$ ક્યુટિન: ક્યુટિન એ મીણ જેવા પદાર્થનું બનેલું જલરોધક સ્તર છે. અધિસ્તર (Epidermis) એક કોષની જાડાઈ ધરાવે છે અને તે ક્યુટિકલથી ઢંકાયેલું હોય છે. આ ક્યુટિકલની જાડાઈ અલગ-અલગ હોય છે અને મરુનિવાસી (xerophytic) વનસ્પતિઓમાં પાણીના વ્યયને રોકવા માટે તે વધુ જાડું હોય છે.
$(ii)$ સુબેરિન: તે કોર્ક કોષોની દીવાલમાં જોવા મળતું એક જટિલ પોલિમર છે. તે કોષદીવાલને વાયુઓ અને પાણી માટે અભેદ્ય બનાવે છે,જે રક્ષણ પૂરું પાડે છે અને ભેજને જાળવી રાખે છે.
$(iii)$ સ્ક્લેરાઇડ્સ: આ દ્રઢોતકી (sclerenchymatous) કોષો છે જે ટૂંકા હોય છે અને લાંબા,નળાકાર સાદા ગર્ત (pits) સાથે અત્યંત જાડી,લિગ્નિનયુક્ત દીવાલો ધરાવે છે. તેઓ અનિયમિત આકારના હોય છે અને વનસ્પતિના ભાગોને યાંત્રિક આધાર અને મજબૂતી આપે છે.

(D) વનસ્પતિમાં પાણી અને ખનિજોના પાર્શ્વવહન (sideways conduction) માટે જવાબદાર પેશી $Xylem \text{ } parenchyma$ (જલવાહક મૃદુતક) છે।
જ્યારે $Xylem \text{ } vessels$ (જલવાહિની) અને $tracheids$ મુખ્યત્વે પાણીના ઉર્ધ્વવહન માટે જવાબદાર છે, ત્યારે $Xylem \text{ } parenchyma$ ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે અને $Xylem$ ના કિરણો દ્વારા પાણીના પાર્શ્વવહનમાં મદદ કરે છે।

(C) શેરડીના છોડની અગ્રસ્થ ટોચ દૂર કર્યા પછી પણ તેની લંબાઈમાં થતો વધારો $Intercalary \ meristem$ (આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશી) ની હાજરીને કારણે છે.
$Intercalary \ meristem$ શેરડી અને ઘાસ જેવા એકદળી વનસ્પતિઓમાં આંતરગાંઠો (internodes) પર અથવા પાંદડાના પાયામાં જોવા મળે છે.
તે આ વનસ્પતિઓને ચરતા પ્રાણીઓ દ્વારા દૂર કરાયેલા ભાગોને ફરીથી ઉગાડવાની ક્ષમતા આપે છે,કારણ કે તે આંતરગાંઠોની લંબાઈ વધારવા માટે જવાબદાર છે.

(FALSE) આ વિધાન ખોટું છે.
દ્રઢોતક (Sclerenchyma) એ એક સ્થાયી પેશી છે જે વનસ્પતિના શરીરને યાંત્રિક મજબૂતી અને કઠિનતા પ્રદાન કરે છે.
તે જાડી અને લિગ્નિનયુક્ત કોષદીવાલ ધરાવતા મૃત કોષોની બનેલી હોય છે,જે વનસ્પતિને સખત અને મજબૂત બનાવે છે,નરમ કે લવચીક નહીં.
સ્થૂલકોણક (Collenchyma) પેશી વનસ્પતિને લવચીકતા પ્રદાન કરવા માટે જવાબદાર છે.

(TRUE) આ વિધાન $True$ (ખરું) છે.
$Collenchyma$ (સ્થૂલકોણક) એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી એક પ્રકારની સરળ સ્થાયી પેશી છે. તેના કોષો જીવંત અને લંબાયેલા હોય છે. આ કોષોના ખૂણાઓ પર સેલ્યુલોઝ,હેમિસેલ્યુલોઝ અને પેક્ટીનનું અનિયમિત સ્થૂલન જોવા મળે છે,જે વનસ્પતિના શરીરને યાંત્રિક આધાર અને નમનીયતા (flexibility) પ્રદાન કરે છે.

(TRUE) આ વિધાન ખરું છે.
જલીય વનસ્પતિઓમાં,મૃદુતક પેશીનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર જોવા મળે છે જેને વાયુતક (aerenchyma) કહેવામાં આવે છે.
આ કોષોમાં મોટી હવા ભરેલી ગુહાઓ અથવા અવકાશ હોય છે જે વાયુઓનો સંગ્રહ કરે છે,જે વનસ્પતિને તારકબળ (buoyancy) પૂરું પાડે છે.
આ તારકબળને કારણે જલીય વનસ્પતિઓ પાણીની સપાટી પર તરી શકે છે.

(D) મૃદુતક (Parenchyma) એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી એક પ્રકારની સરળ સ્થાયી પેશી છે.
આ કોષો જીવંત હોય છે અને સેલ્યુલોઝની બનેલી પાતળી કોષદીવાલ ધરાવે છે.
તેમને સાપેક્ષ રીતે અવિશિષ્ટ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ સંગ્રહ,પ્રકાશસંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ જેવા વિવિધ કાર્યો કરે છે,અને તેઓમાં વિભાજન પામવાની ક્ષમતા જળવાયેલી રહે છે.
દ્રઢોતક (Sclerenchyma) થી વિપરીત,તેઓ લિગ્નિફાઇડ હોતા નથી,અને સ્થૂલકોણક (Collenchyma) થી વિપરીત,તેમની દીવાલો અસમાન રીતે જાડી હોતી નથી.

(B) વનસ્પતિઓમાં લવચીકતા $Collenchyma$ (સ્થૂલકોણક) પેશીને કારણે હોય છે.
$Collenchyma$ વનસ્પતિના વિવિધ ભાગો (જેમ કે કુમળા પ્રકાંડ અને પર્ણદંડ) ને તૂટ્યા વિના સરળતાથી વળવા દે છે.
તે વનસ્પતિના શરીરને યાંત્રિક આધાર અને સ્થિતિસ્થાપકતા બંને પ્રદાન કરે છે.
$Parenchyma$ ખોરાક સંગ્રહ અને પ્રકાશસંશ્લેષણમાં મદદ કરે છે.
$Sclerenchyma$ વનસ્પતિને સખત અને મજબૂત બનાવે છે.
$Chlorenchyma$ એ $Parenchyma$ નો એક પ્રકાર છે જેમાં હરિતદ્રવ્ય હોય છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં ભાગ લે છે.

(B) કોર્ક કોષો એ જૂના પ્રકાંડ અને મૂળના બાહ્ય રક્ષણાત્મક પેશીઓ છે.
જેમ જેમ આ કોષો પરિપક્વ થાય છે,તેમ તેમની કોષદીવાલમાં $Suberin$ નામનો મીણ જેવો પદાર્થ જમા થાય છે.
$Suberin$ એ એક જટિલ ચરબીયુક્ત પદાર્થ છે જે કોષદીવાલને પાણી અને વાયુઓ માટે અભેદ્ય બનાવે છે,જેનાથી પાણીનો વ્યય અટકે છે અને વનસ્પતિનું યાંત્રિક ઈજાઓ તથા સૂક્ષ્મજીવોના ચેપથી રક્ષણ થાય છે.

(C) સ્થળજ પર્યાવરણમાં વનસ્પતિઓનું અસ્તિત્વ મુખ્યત્વે ગુરુત્વાકર્ષણની વિરુદ્ધ પાણી,ખનિજો અને ખોરાકને લાંબા અંતર સુધી વહન કરવાની તેમની ક્ષમતા પર આધારિત છે.
આ કાર્ય વાહક પેશીઓ તરીકે ઓળખાતી જટિલ સ્થાયી પેશીઓની હાજરીને કારણે શક્ય બન્યું છે,જેમાં જલવાહક અને અન્નવાહક પેશીઓનો સમાવેશ થાય છે.
જલવાહક પેશી મૂળમાંથી પાણી અને ઓગળેલા ખનિજોને વનસ્પતિના હવાઈ ભાગો સુધી પહોંચાડવા માટે જવાબદાર છે,જ્યારે અન્નવાહક પેશી પાંદડામાંથી સંશ્લેષિત ખોરાકને વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાં પહોંચાડે છે.
આ પેશીઓ જમીન પર જીવન માટે જરૂરી માળખાકીય આધાર અને કાર્યક્ષમ વહન તંત્ર પૂરું પાડે છે.

(B) સ્થાયી પેશીઓ વર્ધનશીલ પેશીઓમાંથી બને છે.
વર્ધનશીલ પેશીઓ સક્રિય રીતે વિભાજન પામતા કોષોની બનેલી હોય છે જે વિભાજન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
જ્યારે આ કોષો વિભાજન કરવાની ક્ષમતા ગુમાવે છે,ત્યારે તેઓ વિભેદન પામે છે અને પરિપક્વ થઈને સ્થાયી પેશીઓમાં ફેરવાય છે.
આ સ્થાયી પેશીઓ વનસ્પતિના શરીરમાં ચોક્કસ કાર્યો કરે છે અને ત્યારબાદ વધુ વિભાજન પામતી નથી.