અ Gujarati

Areas of Sector and Segment of a Circle Questions in Gujarati

Class 10 Mathematics · Areas Related to Circles · Areas of Sector and Segment of a Circle

199+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 199 questions in Gujarati

101
MediumMCQ
$42 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં,એક ચાપ કેન્દ્ર આગળ $120^{\circ}$ નો ખૂણો આંતરે છે. આ ચાપની લંબાઈ અને આ ચાપ દ્વારા બનતા વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$88 \, cm, 1848 \, cm^2$
B
$44 \, cm, 924 \, cm^2$
C
$176 \, cm, 3696 \, cm^2$
D
$88 \, cm, 924 \, cm^2$

Solution

(A) આપેલ છે: ત્રિજ્યા $r = 42 \, cm$ અને કેન્દ્ર આગળનો ખૂણો $\theta = 120^{\circ}$.
ચાપની લંબાઈ $l = \frac{\theta}{360^{\circ}} \times 2\pi r = \frac{120^{\circ}}{360^{\circ}} \times 2 \times \frac{22}{7} \times 42 = \frac{1}{3} \times 2 \times 22 \times 6 = 88 \, cm$.
વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $A = \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^2 = \frac{120^{\circ}}{360^{\circ}} \times \frac{22}{7} \times 42 \times 42 = \frac{1}{3} \times 22 \times 6 \times 42 = 22 \times 2 \times 42 = 1848 \, cm^2$.
102
MediumMCQ
$28 \ cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં લઘુચાપની લંબાઈ $22 \ cm$ છે. આ ચાપ દ્વારા કેન્દ્ર આગળ બનતા ખૂણાનું માપ શોધો. આ ચાપ દ્વારા બનતા વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ પણ શોધો.
A
ખૂણો: $45^{\circ}$,ક્ષેત્રફળ: $308 \ cm^2$
B
ખૂણો: $30^{\circ}$,ક્ષેત્રફળ: $250 \ cm^2$
C
ખૂણો: $60^{\circ}$,ક્ષેત્રફળ: $400 \ cm^2$
D
ખૂણો: $90^{\circ}$,ક્ષેત્રફળ: $500 \ cm^2$

Solution

(A) આપેલ છે: ત્રિજ્યા $r = 28 \ cm$,ચાપની લંબાઈ $l = 22 \ cm$.
$1$. કેન્દ્ર આગળ બનતો ખૂણો $\theta$ શોધવા માટે:
ચાપની લંબાઈનું સૂત્ર $l = \frac{\theta}{360^{\circ}} \times 2\pi r$ છે.
$22 = \frac{\theta}{360^{\circ}} \times 2 \times \frac{22}{7} \times 28$.
$22 = \frac{\theta}{360^{\circ}} \times 176$.
$\theta = \frac{22 \times 360^{\circ}}{176} = \frac{360^{\circ}}{8} = 45^{\circ}$.
$2$. વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે:
વૃતાંશના ક્ષેત્રફળનું સૂત્ર $A = \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^2$ છે.
$A = \frac{45^{\circ}}{360^{\circ}} \times \frac{22}{7} \times 28 \times 28$.
$A = \frac{1}{8} \times 22 \times 4 \times 28 = 11 \times 28 = 308 \ cm^2$.
103
EasyMCQ
એક વર્તુળમાં,એકબીજાને લંબ એવી બે ત્રિજ્યાઓ દ્વારા બનતા વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $38.5 \, cm^2$ છે. વર્તુળની ત્રિજ્યા શોધો ($cm$ માં).
A
$23$
B
$19$
C
$13$
D
$7$

Solution

(D) વર્તુળના વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર: $\text{Area} = \frac{\theta}{360^\circ} \times \pi r^2$ છે.
અહીં બે ત્રિજ્યાઓ એકબીજાને લંબ હોવાથી,કેન્દ્ર આગળનો ખૂણો $\theta = 90^\circ$ થશે.
આપેલ છે કે,$\text{Area} = 38.5 \, cm^2$ અને $\pi = \frac{22}{7}$.
કિંમતો મૂકતા: $38.5 = \frac{90^\circ}{360^\circ} \times \frac{22}{7} \times r^2$.
$38.5 = \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times r^2$.
$38.5 = \frac{11}{14} \times r^2$.
$r^2 = \frac{38.5 \times 14}{11}$.
$r^2 = 3.5 \times 14 = 49$.
$r = \sqrt{49} = 7 \, cm$.
104
EasyMCQ
$14 \,cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં,એક ચાપ કેન્દ્ર આગળ કાટખૂણો આંતરે છે. આ ચાપની લંબાઈ,લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ અને તેના દ્વારા બનતા લઘુ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
ચાપની લંબાઈ: $22 \,cm$,વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ: $154 \,cm^2$,વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ: $56 \,cm^2$
B
ચાપની લંબાઈ: $22 \,cm$,વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ: $154 \,cm^2$,વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ: $42 \,cm^2$
C
ચાપની લંબાઈ: $11 \,cm$,વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ: $77 \,cm^2$,વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ: $28 \,cm^2$
D
ચાપની લંબાઈ: $44 \,cm$,વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ: $308 \,cm^2$,વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ: $112 \,cm^2$

Solution

(A) આપેલ છે: ત્રિજ્યા $r = 14 \,cm$,ખૂણો $\theta = 90^\circ$.
$1$. ચાપની લંબાઈ = $\frac{\theta}{360^\circ} \times 2\pi r = \frac{90}{360} \times 2 \times \frac{22}{7} \times 14 = \frac{1}{4} \times 88 = 22 \,cm$.
$2$. લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ = $\frac{\theta}{360^\circ} \times \pi r^2 = \frac{90}{360} \times \frac{22}{7} \times 14 \times 14 = \frac{1}{4} \times 22 \times 28 = 154 \,cm^2$.
$3$. લઘુ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ = વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ - ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ = $154 - \frac{1}{2} \times r^2 \times \sin(90^\circ) = 154 - \frac{1}{2} \times 14 \times 14 \times 1 = 154 - 98 = 56 \,cm^2$.
105
Medium
$21 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં,લઘુચાપની લંબાઈ $33 \, cm$ છે. આ ચાપ દ્વારા કેન્દ્ર આગળ આંતરાતા ખૂણાનું માપ શોધો. ઉપરાંત,તેના દ્વારા બનતા લઘુ વૃત્તાંશ અને લઘુ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ છે: ત્રિજ્યા $r = 21 \, cm$,ચાપની લંબાઈ $l = 33 \, cm$.
$1$. કેન્દ્ર આગળ આંતરાતો ખૂણો $(\theta)$: ચાપની લંબાઈનું સૂત્ર $l = \frac{\theta}{360^\circ} \times 2\pi r$ છે. કિંમતો મૂકતા: $33 = \frac{\theta}{360^\circ} \times 2 \times \frac{22}{7} \times 21$. $\theta$ માટે ઉકેલતા: $33 = \theta \times \frac{132}{360} \implies \theta = 90^\circ$.
$2$. લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ: $A_{sector} = \frac{\theta}{360^\circ} \times \pi r^2 = \frac{90}{360} \times \frac{22}{7} \times 21 \times 21 = \frac{1}{4} \times 22 \times 3 \times 21 = 346.5 \, cm^2$.
$3$. લઘુ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ: $A_{segment} = A_{sector} - A_{triangle} = 346.5 - \frac{1}{2} r^2 \sin(90^\circ) = 346.5 - \frac{1}{2} \times 21 \times 21 = 346.5 - 220.5 = 126 \, cm^2$.
106
MediumMCQ
$56 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં,એકબીજાને લંબ એવી બે ત્રિજ્યાઓને અનુરૂપ લઘુ વૃત્તાંશ,ગુરુ વૃત્તાંશ અને લઘુ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
લઘુ વૃત્તાંશ: $2464 \, cm^2$,ગુરુ વૃત્તાંશ: $7392 \, cm^2$,લઘુ વૃત્તખંડ: $896 \, cm^2$
B
લઘુ વૃત્તાંશ: $1232 \, cm^2$,ગુરુ વૃત્તાંશ: $8624 \, cm^2$,લઘુ વૃત્તખંડ: $448 \, cm^2$
C
લઘુ વૃત્તાંશ: $2464 \, cm^2$,ગુરુ વૃત્તાંશ: $7392 \, cm^2$,લઘુ વૃત્તખંડ: $1792 \, cm^2$
D
લઘુ વૃત્તાંશ: $4928 \, cm^2$,ગુરુ વૃત્તાંશ: $4928 \, cm^2$,લઘુ વૃત્તખંડ: $896 \, cm^2$

Solution

(A) આપેલ ત્રિજ્યા $r = 56 \, cm$. બે ત્રિજ્યાઓ એકબીજાને લંબ હોવાથી,કેન્દ્રિય ખૂણો $\theta = 90^\circ$ છે.
લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ = $\frac{\theta}{360^\circ} \times \pi r^2 = \frac{90}{360} \times \frac{22}{7} \times 56 \times 56 = \frac{1}{4} \times 22 \times 8 \times 56 = 2464 \, cm^2$.
ગુરુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ = વર્તુળનું કુલ ક્ષેત્રફળ - લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ = $\pi r^2 - 2464 = \frac{22}{7} \times 56 \times 56 - 2464 = 9856 - 2464 = 7392 \, cm^2$.
લઘુ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ = લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ - ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ = $2464 - \frac{1}{2} \times r^2 \times \sin(90^\circ) = 2464 - \frac{1}{2} \times 56 \times 56 \times 1 = 2464 - 1568 = 896 \, cm^2$.
107
MediumMCQ
$42 \ cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં,એક લઘુચાપ કેન્દ્ર આગળ $60^{\circ}$ નો ખૂણો આંતરે છે. આ ચાપને અનુરૂપ લઘુ વૃત્તાંશ અને લઘુ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ શોધો. ($\sqrt{3} = 1.73$ લો)
A
લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ = $924 \ cm^2$,લઘુ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ = $161.07 \ cm^2$
B
લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ = $924 \ cm^2$,લઘુ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ = $170.50 \ cm^2$
C
લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ = $850 \ cm^2$,લઘુ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ = $161.07 \ cm^2$
D
લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ = $900 \ cm^2$,લઘુ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ = $150.00 \ cm^2$

Solution

(A) આપેલ છે: ત્રિજ્યા $r = 42 \ cm$,કેન્દ્રિય ખૂણો $\theta = 60^{\circ}$.
$1$. લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ = $\frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^2 = \frac{60}{360} \times \frac{22}{7} \times 42 \times 42 = \frac{1}{6} \times 22 \times 6 \times 42 = 22 \times 42 = 924 \ cm^2$.
$2$. લઘુ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ = લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ - $\triangle OAB$ નું ક્ષેત્રફળ.
$\triangle OAB$ નું ક્ષેત્રફળ = $\frac{1}{2} r^2 \sin(\theta) = \frac{1}{2} \times 42 \times 42 \times \sin(60^{\circ}) = 882 \times \frac{\sqrt{3}}{2} = 441 \times 1.73 = 762.93 \ cm^2$.
લઘુ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ = $924 - 762.93 = 161.07 \ cm^2$.
108
EasyMCQ
$8.4 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં,એક લઘુચાપ કેન્દ્ર આગળ $60^{\circ}$ નો ખૂણો આંતરે છે. આ ચાપને અનુરૂપ લઘુ વૃત્તાંશ અને ગુરુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$36.96 \, cm^2, 184.8 \, cm^2$
B
$36.96 \, cm^2, 190.5 \, cm^2$
C
$38.50 \, cm^2, 184.8 \, cm^2$
D
$36.96 \, cm^2, 221.76 \, cm^2$

Solution

(A) આપેલ છે: ત્રિજ્યા $r = 8.4 \, cm$,કેન્દ્ર આગળનો ખૂણો $\theta = 60^{\circ}$.
લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ = $\frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^2 = \frac{60}{360} \times \frac{22}{7} \times 8.4 \times 8.4 = \frac{1}{6} \times 22 \times 1.2 \times 8.4 = 36.96 \, cm^2$.
વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ = $\pi r^2 = \frac{22}{7} \times 8.4 \times 8.4 = 221.76 \, cm^2$.
ગુરુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ = વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ - લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ = $221.76 - 36.96 = 184.8 \, cm^2$.
109
DifficultMCQ
ચોરસ બગીચા $ABCD$ ના વિકર્ણોની લંબાઈ $120\, m$ છે. આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,બગીચાની બે વિરુદ્ધ બાજુઓ પર લઘુવૃત્તાંશના આકારના ફૂલના ક્યારા છે,જેનું કેન્દ્ર વિકર્ણોનું છેદબિંદુ છે. આ ફૂલના ક્યારાનું ક્ષેત્રફળ શોધો. $(\pi=3.14)$ ($m^2$ માં)
Question diagram
A
$1032$
B
$2052$
C
$2210$
D
$3240$

Solution

(B) ધારો કે ચોરસની બાજુ $a$ છે. ચોરસના વિકર્ણની લંબાઈ $d = a\sqrt{2}$ છે.
આપેલ છે કે $d = 120\, m$,તેથી $a\sqrt{2} = 120$,જેનો અર્થ છે કે $a = \frac{120}{\sqrt{2}} = 60\sqrt{2}\, m$.
ચોરસના વિકર્ણો એકબીજાને $90^\circ$ પર દુભાગે છે. આમ,કેન્દ્ર $O$ થી દરેક શિરોબિંદુનું અંતર $r = \frac{120}{2} = 60\, m$ છે.
દરેક ફૂલનો ક્યારો એ $r = 60\, m$ ત્રિજ્યા અને કેન્દ્રિય ખૂણો $\theta = 90^\circ$ ધરાવતા વર્તુળનો લઘુવૃત્તખંડ છે.
એક લઘુવૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ સૂત્ર દ્વારા મળે છે: $\text{Area} = \frac{\theta}{360^\circ} \times \pi r^2 - \frac{1}{2} r^2 \sin\theta$.
કિંમતો મૂકતા: $\text{Area} = \frac{90}{360} \times 3.14 \times (60)^2 - \frac{1}{2} \times (60)^2 \times \sin(90^\circ)$.
$\text{Area} = \frac{1}{4} \times 3.14 \times 3600 - \frac{1}{2} \times 3600 \times 1$.
$\text{Area} = 3.14 \times 900 - 1800 = 2826 - 1800 = 1026\, m^2$.
આવા બે ફૂલના ક્યારા હોવાથી,કુલ ક્ષેત્રફળ $2 \times 1026 = 2052\, m^2$ થાય.
110
MediumMCQ
સેક્ટર આકારના ખેતરની ત્રિજ્યા $50 \, m$ છે. તેની સીમા પર વાડ કરવાનો ખર્ચ ₹ $30 / m$ ના દરે ₹ $5400$ છે. ₹ $15 / m^2$ ના દરે ખેડવાનો ખર્ચ શોધો. (₹ માં)
A
$22500$
B
$25301$
C
$30000$
D
$40000$

Solution

(C) સેક્ટરની પરિમિતિ $P = \frac{\text{કુલ ખર્ચ}}{\text{દર}} = \frac{5400}{30} = 180 \, m$ દ્વારા મળે છે.
સેક્ટરની પરિમિતિ $P = 2r + l$ છે,જ્યાં $r = 50 \, m$ અને $l$ એ ચાપની લંબાઈ છે.
$180 = 2(50) + l \implies 180 = 100 + l \implies l = 80 \, m$.
સેક્ટરનું ક્ષેત્રફળ $A = \frac{1}{2} \times l \times r = \frac{1}{2} \times 80 \times 50 = 2000 \, m^2$ છે.
ખેડવાનો ખર્ચ = $\text{ક્ષેત્રફળ} \times \text{દર} = 2000 \times 15 = ₹ 30,000$ થાય.
111
EasyMCQ
એક ખેતર સમબાજુ ત્રિકોણના આકારનું છે જેમાં દરેક બાજુની લંબાઈ $70\, m$ છે. એક ગાયને તેના એક શિરોબિંદુ પર $5\, m$ લાંબા દોરડા વડે બાંધવામાં આવી છે. ખેતરમાં ગાય જે વિસ્તારમાં ચરી શકે છે તેનું ક્ષેત્રફળ શોધો. $(\pi = 3.14)$ ($m^2$ માં)
A
$13.08$
B
$12.54$
C
$11.03$
D
$23.01$

Solution

(A) ખેતર સમબાજુ ત્રિકોણ છે,તેથી દરેક ખૂણાનું માપ $60^{\circ}$ છે.
ગાયને એક શિરોબિંદુ પર બાંધેલી હોવાથી,તે જે વિસ્તારમાં ચરી શકે છે તે $r = 5\, m$ ત્રિજ્યા અને $\theta = 60^{\circ}$ કેન્દ્રિય ખૂણાવાળા વર્તુળનો વૃતાંશ છે.
વૃતાંશના ક્ષેત્રફળનું સૂત્ર $A = \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^2$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $A = \frac{60^{\circ}}{360^{\circ}} \times 3.14 \times (5)^2$.
$A = \frac{1}{6} \times 3.14 \times 25$.
$A = \frac{78.5}{6} \approx 13.0833\, m^2$.
દશાંશના બે સ્થાન સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,ક્ષેત્રફળ $13.08\, m^2$ મળે છે.
112
EasyMCQ
એક ઘડિયાળના મિનિટ કાંટાની લંબાઈ $17.5\, cm$ છે. $15$ મિનિટના સમયગાળામાં તેના દ્વારા આવરી લેવાયેલ પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો. ($cm^2$ માં)
A
$235.142$
B
$240.625$
C
$340.213$
D
$510.243$

Solution

(B) મિનિટ કાંટાની લંબાઈ એ વર્તુળની ત્રિજ્યા છે,$r = 17.5\, cm$.
મિનિટ કાંટો $60$ મિનિટમાં એક આખું વર્તુળ $(360^{\circ})$ પૂર્ણ કરે છે.
$15$ મિનિટમાં,મિનિટ કાંટા દ્વારા આવરી લેવાયેલ ખૂણો $\theta = (360^{\circ} / 60) \times 15 = 90^{\circ}$ છે.
મિનિટ કાંટા દ્વારા આવરી લેવાયેલ ક્ષેત્રફળ એ $\theta = 90^{\circ}$ અને ત્રિજ્યા $r = 17.5\, cm$ વાળા વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ છે.
વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $= (\theta / 360^{\circ}) \times \pi r^2$.
ક્ષેત્રફળ $= (90^{\circ} / 360^{\circ}) \times (22 / 7) \times 17.5 \times 17.5$.
ક્ષેત્રફળ $= (1 / 4) \times (22 / 7) \times 17.5 \times 17.5$.
ક્ષેત્રફળ $= (1 / 4) \times 22 \times 2.5 \times 17.5$.
ક્ષેત્રફળ $= 0.25 \times 22 \times 43.75 = 240.625\, cm^2$.
113
MediumMCQ
એક વર્તુળાકાર મેદાનની ત્રિજ્યા $56\,m$ છે. મેદાનની અંદરની બાજુએ તેની સીમાની આસપાસ $7\,m$ પહોળો રસ્તો છે. આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ રસ્તાના છાયાંકિત ભાગનું સમારકામ કરવાનું છે. જો સમારકામનો દર ₹ $40/m^2$ હોય,તો સમારકામનો કુલ ખર્ચ (₹ માં) શોધો.
Question diagram
A
$12500$
B
$14600$
C
$15400$
D
$10456$

Solution

(C) વર્તુળાકાર મેદાનની બહારની ત્રિજ્યા $R = 56\,m$ છે.
રસ્તાની પહોળાઈ $7\,m$ છે,તેથી અંદરની ત્રિજ્યા $r = 56 - 7 = 49\,m$ થશે.
છાયાંકિત ભાગ એ એક વર્તુળાકાર વલયનો વૃતાંશ છે જેનો કેન્દ્રિય ખૂણો $\theta = 60^\circ$ છે.
છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર:
ક્ષેત્રફળ $= \frac{\theta}{360^\circ} \times \pi \times (R^2 - r^2)$
ક્ષેત્રફળ $= \frac{60^\circ}{360^\circ} \times \frac{22}{7} \times (56^2 - 49^2)$
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{6} \times \frac{22}{7} \times (56 - 49)(56 + 49)$
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{6} \times \frac{22}{7} \times 7 \times 105$
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{6} \times 22 \times 105 = 11 \times 35 = 385\,m^2$.
સમારકામનો દર ₹ $40/m^2$ છે.
કુલ ખર્ચ $= 385 \times 40 = ₹ 15400$.
114
Difficult
બાજુની આકૃતિમાં,$PS$ એ વર્તુળનો વ્યાસ છે અને $PS = 12$ છે. $PQ = QR = RS$ છે. $\overline{PQ}$ અને $\overline{QS}$ વ્યાસ ધરાવતા અર્ધવર્તુળો દોરવામાં આવ્યા છે. છાયાંકિત પ્રદેશની પરિમિતિ અને ક્ષેત્રફળ શોધો. $(\pi = 3.14)$
Question diagram

Solution

(N/A) અહીં,$PS = 12 \text{ cm}$ અને $PQ = QR = RS$ છે.
$\therefore PQ = QR = RS = \frac{12}{3} = 4 \text{ cm}$.
$\overline{PS}$,$\overline{QS}$ અને $\overline{PQ}$ વ્યાસ ધરાવતા અર્ધવર્તુળોની ત્રિજ્યાઓ નીચે મુજબ છે:
$r_1 = \frac{PS}{2} = \frac{12}{2} = 6 \text{ cm}$,
$r_2 = \frac{QS}{2} = \frac{4+4}{2} = 4 \text{ cm}$,અને
$r_3 = \frac{PQ}{2} = \frac{4}{2} = 2 \text{ cm}$.
છાયાંકિત પ્રદેશની પરિમિતિ:
$= \text{ત્રણેય અર્ધવર્તુળાકાર ચાપોની લંબાઈનો સરવાળો}$
$= \pi r_1 + \pi r_2 + \pi r_3$
$= \pi(r_1 + r_2 + r_3)$
$= 3.14(6 + 4 + 2)$
$= 37.68 \text{ cm}$.
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ:
$= \text{ત્રિજ્યા } r_1 \text{ વાળા અર્ધવર્તુળનું ક્ષેત્રફળ} + \text{ત્રિજ્યા } r_3 \text{ વાળા અર્ધવર્તુળનું ક્ષેત્રફળ} - \text{ત્રિજ્યા } r_2 \text{ વાળા અર્ધવર્તુળનું ક્ષેત્રફળ}$
$= \frac{1}{2} \pi r_1^2 + \frac{1}{2} \pi r_3^2 - \frac{1}{2} \pi r_2^2$
$= \frac{1}{2} \pi(r_1^2 + r_3^2 - r_2^2)$
$= \frac{1}{2} \times 3.14(6^2 + 2^2 - 4^2)$
$= \frac{1}{2} \times 3.14 \times (36 + 4 - 16)$
$= \frac{1}{2} \times 3.14 \times 24$
$= 37.68 \text{ cm}^2$.
આમ,છાયાંકિત પ્રદેશની પરિમિતિ $37.68 \text{ cm}$ અને તેનું ક્ષેત્રફળ $37.68 \text{ cm}^2$ છે.
115
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,$\triangle ABC$ એક સમબાજુ ત્રિકોણ છે જેમાં $BC = 70 \, cm$ છે અને $P$ તથા $R$ એ અનુક્રમે $\overline{AB}$ અને $\overline{AC}$ ના મધ્યબિંદુઓ છે. $\widehat{PQR}$ એ $\odot(A, AP)$ નો એક ચાપ છે. છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ શોધો. $(\sqrt{3} = 1.73)$ ($cm^2$ માં)
Question diagram
A
$1296.56$
B
$1477.58$
C
$1423.58$
D
$1325.75$

Solution

(B) $1$. સમબાજુ ત્રિકોણ $\triangle ABC$ ની બાજુ $a = 70 \, cm$ છે.
$2$. $\triangle ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{\sqrt{3}}{4} \times a^2 = \frac{1.73}{4} \times 70^2 = 0.4325 \times 4900 = 2119.25 \, cm^2$.
$3$. $P$ અને $R$ એ $AB$ અને $AC$ ના મધ્યબિંદુઓ હોવાથી,$AP = AR = \frac{70}{2} = 35 \, cm$. આ વૃતાંશ $APR$ ની ત્રિજ્યા $r$ છે.
$4$. $\triangle ABC$ સમબાજુ હોવાથી,$\angle A = 60^\circ$ થાય.
$5$. વૃતાંશ $APR$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{\theta}{360^\circ} \times \pi r^2 = \frac{60}{360} \times \frac{22}{7} \times 35 \times 35 = \frac{1}{6} \times 22 \times 5 \times 35 = \frac{3850}{6} \approx 641.67 \, cm^2$.
$6$. છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ એ $\triangle ABC$ ના ક્ષેત્રફળમાંથી વૃતાંશ $APR$ નું ક્ષેત્રફળ બાદ કરવાથી મળે.
$7$. છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ $= 2119.25 - 641.67 = 1477.58 \, cm^2$.
116
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,$\overline{ OA }$ અને $\overline{ OB }$ એ $\odot( O , 21 \text{ cm} )$ ની બે ત્રિજ્યાઓ છે જે એકબીજાને લંબ છે. જો $OD = 10 \text{ cm}$ હોય,તો છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો. ($\text{cm}^2$ માં)
Question diagram
A
$112.5$
B
$110.6$
C
$120.8$
D
$241.5$

Solution

(D) છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ એ ચતુર્થાંશ $OAB$ ના ક્ષેત્રફળમાંથી ત્રિકોણ $ODA$ નું ક્ષેત્રફળ બાદ કરવાથી મળે છે.
આપેલ ત્રિજ્યા $r = 21 \text{ cm}$.
ચતુર્થાંશ $OAB$ નું ક્ષેત્રફળ = $\frac{1}{4} \pi r^2 = \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times 21 \times 21 = \frac{1}{4} \times 22 \times 3 \times 21 = \frac{1386}{4} = 346.5 \text{ cm}^2$.
ત્રિકોણ $ODA$ નું ક્ષેત્રફળ = $\frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times OD \times OA = \frac{1}{2} \times 10 \times 21 = 105 \text{ cm}^2$.
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ = ચતુર્થાંશ $OAB$ નું ક્ષેત્રફળ - ત્રિકોણ $ODA$ નું ક્ષેત્રફળ = $346.5 - 105 = 241.5 \text{ cm}^2$.
117
DifficultMCQ
ચોરસ $ABCD$ ની બાજુની લંબાઈ $14 \, cm$ છે. આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,દરેક શિરોબિંદુને કેન્દ્ર ગણીને $7 \, cm$ ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળો દોરવામાં આવ્યા છે જેથી દરેક વર્તુળ અન્ય બે વર્તુળોને બહારથી સ્પર્શે છે. છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ $cm^2$ માં શોધો.
Question diagram
A
$42$
B
$54$
C
$48$
D
$56$

Solution

(A) ચોરસ $ABCD$ ની બાજુની લંબાઈ $s = 14 \, cm$ છે.
ચોરસ $ABCD$ નું ક્ષેત્રફળ $= s^2 = 14^2 = 196 \, cm^2$.
ચોરસના દરેક શિરોબિંદુને $7 \, cm$ ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળનું કેન્દ્ર ગણવામાં આવ્યું છે.
ચોરસની અંદર ચાર વૃત્તાંશ છે,જે દરેકનો કેન્દ્રિય ખૂણો $90^\circ$ છે (કારણ કે તે ચોરસ છે).
આ ચાર વૃત્તાંશના ક્ષેત્રફળનો સરવાળો $= 4 \times (\frac{90}{360} \times \pi r^2) = \pi r^2$ થાય.
$r = 7 \, cm$ મૂકતા,ચાર વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{22}{7} \times 7 \times 7 = 154 \, cm^2$.
છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ = (ચોરસનું ક્ષેત્રફળ) - (ચાર વૃત્તાંશના ક્ષેત્રફળનો સરવાળો).
છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ $= 196 - 154 = 42 \, cm^2$.
118
DifficultMCQ
આપેલ આકૃતિમાં,છાયાંકિત ભાગ એક પ્લોટમાં ફૂલનો ક્યારો દર્શાવે છે. જો $m \angle O = 90^\circ$,$OB = 21 \, \text{m}$ અને $OD = 14 \, \text{m}$ હોય,તો ફૂલના ક્યારાનું ક્ષેત્રફળ $\text{m}^2$ માં શોધો.
Question diagram
A
$187.6$
B
$192.5$
C
$165.3$
D
$176.1$

Solution

(B) છાયાંકિત પ્રદેશ એ સમાન કેન્દ્રિય ખૂણા $\theta = 90^\circ$ ધરાવતા બે વૃત્તાંશ વચ્ચેનો વિસ્તાર છે.
ધારો કે $R$ એ બહારના વૃત્તાંશની ત્રિજ્યા $(OB = 21 \, \text{m})$ છે અને $r$ એ અંદરના વૃત્તાંશની ત્રિજ્યા $(OD = 14 \, \text{m})$ છે.
વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $\frac{\theta}{360^\circ} \times \pi R^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ = (બહારના વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ) - (અંદરના વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ)
$= \frac{90^\circ}{360^\circ} \times \pi \times R^2 - \frac{90^\circ}{360^\circ} \times \pi \times r^2$
$= \frac{1}{4} \times \pi \times (R^2 - r^2)$
$= \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times (21^2 - 14^2)$
$= \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times (441 - 196)$
$= \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times 245$
$= \frac{1}{4} \times 22 \times 35$
$= \frac{770}{4} = 192.5 \, \text{m}^2$.
119
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,ચોરસ બગીચા $ABCD$ ની બાજુની લંબાઈ $60\, m$ છે. ચોરસની સામસામેની બે બાજુઓ પર વર્તુળાકાર વૃત્તખંડના આકારમાં ફૂલના ક્યારા તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે. આ વૃત્તખંડો માટેના વર્તુળનું કેન્દ્ર એ ચોરસ $ABCD$ ના વિકર્ણોનું છેદબિંદુ $O$ છે. બંને ફૂલના ક્યારાનું કુલ ક્ષેત્રફળ શોધો. $(\pi=3.14)$ ($m^2$ માં)
Question diagram
A
$1436$
B
$1216$
C
$1289$
D
$1026$

Solution

(D) $1$. ચોરસ $ABCD$ ની બાજુ $a = 60\, m$ છે.
$2$. ચોરસના વિકર્ણો $O$ બિંદુએ છેદે છે. $O$ થી કોઈપણ બાજુનું અંતર એ બાજુની લંબાઈનું અડધું છે,એટલે કે $h = 60/2 = 30\, m$.
$3$. વૃત્તખંડ બનાવતા વર્તુળની ત્રિજ્યા $r$ એ $O$ થી શિરોબિંદુ (દા.ત.,$OA$) સુધીનું અંતર છે. $60\, m$ બાજુવાળા ચોરસમાં,વિકર્ણ $60\sqrt{2}\, m$ છે. તેથી,$r = OA = (60\sqrt{2})/2 = 30\sqrt{2}\, m$.
$4$. કેન્દ્ર $O$ આગળ બાજુ $AD$ દ્વારા બનતો કેન્દ્રિય ખૂણો $\theta = 90^\circ$ છે (કારણ કે ચોરસના વિકર્ણો પરસ્પર લંબ હોય છે).
$5$. એક વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ: $\text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{\theta}{360^\circ} \times \pi r^2 - \triangle OAD$ નું ક્ષેત્રફળ.
$6$. $\triangle OAD$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times 60 \times 30 = 900\, m^2$.
$7$. વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ $= (\frac{90}{360} \times 3.14 \times (30\sqrt{2})^2) - 900 = (0.25 \times 3.14 \times 1800) - 900 = 1413 - 900 = 513\, m^2$.
$8$. આવા બે ફૂલના ક્યારા હોવાથી,કુલ ક્ષેત્રફળ $2 \times 513 = 1026\, m^2$ થાય.
120
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવેલ ચોરસ $ABCD$ ની બાજુની લંબાઈ $42 \ cm$ છે. છાયાંકિત ડિઝાઇન ચોરસની બધી બાજુઓ પર અર્ધવર્તુળો દોરીને બનાવવામાં આવી છે. છાયાંકિત ડિઝાઇનનું ક્ષેત્રફળ $cm^2$ માં શોધો.
Question diagram
A
$1008$
B
$1013$
C
$1248$
D
$1140$

Solution

(A) ચોરસ $ABCD$ ની બાજુ $a = 42 \ cm$ છે.
ચોરસ $ABCD$ નું ક્ષેત્રફળ $= a^2 = 42^2 = 1764 \ cm^2$.
ચોરસની બાજુઓ પર ચાર અર્ધવર્તુળો દોરવામાં આવ્યા છે,જેનો વ્યાસ ચોરસની બાજુ જેટલો છે,$d = 42 \ cm$. તેથી,ત્રિજ્યા $r = 21 \ cm$.
ચાર અર્ધવર્તુળોનું ક્ષેત્રફળ $4 \times (\frac{1}{2} \pi r^2) = 2 \pi r^2$ છે.
ક્ષેત્રફળ $= 2 \times \frac{22}{7} \times 21 \times 21 = 2 \times 22 \times 3 \times 21 = 2772 \ cm^2$.
છાયાંકિત વિસ્તાર એ ચાર અર્ધવર્તુળોના ક્ષેત્રફળમાંથી ચોરસનું ક્ષેત્રફળ બાદ કરતાં મળે છે,કારણ કે ઓવરલેપિંગ ભાગો બે વાર ગણાય છે.
છાયાંકિત વિસ્તાર $= 2772 - 1764 = 1008 \ cm^2$.
121
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,બે સમકેન્દ્રી વર્તુળોની ત્રિજ્યાઓ $21 \, cm$ અને $28 \, cm$ છે. જો $m \angle AOB = 40^\circ$ હોય,તો છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો. ($cm^2$ માં)
Question diagram
A
$125.65$
B
$175.36$
C
$119.78$
D
$114.46$

Solution

(C) છાયાંકિત પ્રદેશ એ વર્તુળાકાર વલયનો એક વૃત્તાંશ છે. $r$ ત્રિજ્યા અને $\theta$ કેન્દ્રિય ખૂણાવાળા વર્તુળના વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $\frac{\theta}{360^\circ} \times \pi r^2$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં,છાયાંકિત પ્રદેશ એ મોટા વર્તુળના વૃત્તાંશ (ત્રિજ્યા $R = 28 \, cm$) અને નાના વર્તુળના વૃત્તાંશ (ત્રિજ્યા $r = 21 \, cm$) ના ક્ષેત્રફળનો તફાવત છે,જ્યાં બંનેનો કેન્દ્રિય ખૂણો $\theta = 40^\circ$ છે.
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ = $\frac{\theta}{360^\circ} \times \pi R^2 - \frac{\theta}{360^\circ} \times \pi r^2$
ક્ષેત્રફળ = $\frac{\theta}{360^\circ} \times \pi (R^2 - r^2)$
ક્ષેત્રફળ = $\frac{40}{360} \times \frac{22}{7} \times (28^2 - 21^2)$
ક્ષેત્રફળ = $\frac{1}{9} \times \frac{22}{7} \times (784 - 441)$
ક્ષેત્રફળ = $\frac{1}{9} \times \frac{22}{7} \times 343$
ક્ષેત્રફળ = $\frac{1}{9} \times 22 \times 49$
ક્ષેત્રફળ = $\frac{1078}{9} \approx 119.777... \, cm^2$
દશાંશના બે સ્થાન સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,આપણને $119.78 \, cm^2$ મળે છે.
122
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,$\overline{AC}$ એ કેન્દ્ર $O$ વાળા વર્તુળનો વ્યાસ છે. $\Delta ABC$ એ વર્તુળમાં અંતર્ગત છે. જો $AC = 35 \, cm$,$AB = 21 \, cm$ અને $BC = 28 \, cm$ હોય,તો છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $cm^2$ માં શોધો.
Question diagram
A
$185.31$
B
$184.69$
C
$187.25$
D
$145.23$

Solution

(C) છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ એ અર્ધવર્તુળના ક્ષેત્રફળમાંથી $\Delta ABC$ નું ક્ષેત્રફળ બાદ કરવાથી મળે છે.
$\overline{AC}$ વ્યાસ હોવાથી,$\angle ABC = 90^{\circ}$ થાય.
ત્રિજ્યા $r = \frac{AC}{2} = \frac{35}{2} = 17.5 \, cm$.
અર્ધવર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \pi r^2 = \frac{1}{2} \times \frac{22}{7} \times 17.5 \times 17.5 = 481.25 \, cm^2$.
$\Delta ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times AB \times BC = \frac{1}{2} \times 21 \times 28 = 294 \, cm^2$.
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $= 481.25 - 294 = 187.25 \, cm^2$.
123
MediumMCQ
એક વર્તુળાકાર મેદાનની ત્રિજ્યા $90\, m$ છે. તેની અંદરની બાજુએ તેની સીમા પર $10\, m$ પહોળો રસ્તો આવેલો છે. રસ્તાનું ક્ષેત્રફળ શોધો. $(\pi=3.14)$ ($m^2$ માં)
A
$5216$
B
$4535$
C
$5139$
D
$5338$

Solution

(D) બહારના વર્તુળની ત્રિજ્યા $R = 90\, m$ છે.
રસ્તાની પહોળાઈ $10\, m$ છે,તેથી અંદરના વર્તુળની ત્રિજ્યા $r = 90 - 10 = 80\, m$ થશે.
રસ્તાનું ક્ષેત્રફળ એ બહારના વર્તુળના ક્ષેત્રફળ અને અંદરના વર્તુળના ક્ષેત્રફળ વચ્ચેનો તફાવત છે.
રસ્તાનું ક્ષેત્રફળ $= \pi R^2 - \pi r^2 = \pi(R^2 - r^2)$.
ક્ષેત્રફળ $= 3.14 \times (90^2 - 80^2)$.
ક્ષેત્રફળ $= 3.14 \times (8100 - 6400)$.
ક્ષેત્રફળ $= 3.14 \times 1700$.
ક્ષેત્રફળ $= 5338\, m^2$.
124
Medium
$11.2 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં,બે ત્રિજ્યાઓ એકબીજાને લંબ છે. આ ત્રિજ્યાઓને અનુરૂપ લઘુ વૃત્તાંશ,ગુરુ વૃત્તાંશ અને લઘુ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ છે: ત્રિજ્યા $r = 11.2 \, cm$,કેન્દ્રિય ખૂણો $\theta = 90^{\circ}$.
વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2 = \frac{22}{7} \times 11.2 \times 11.2 = 394.24 \, cm^2$.
લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^2 = \frac{90}{360} \times 394.24 = \frac{1}{4} \times 394.24 = 98.56 \, cm^2$.
ગુરુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $=$ વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $-$ લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $= 394.24 - 98.56 = 295.68 \, cm^2$.
લઘુ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ $=$ લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $-$ $\triangle OAB$ નું ક્ષેત્રફળ $= 98.56 - (\frac{1}{2} \times r^2 \times \sin 90^{\circ}) = 98.56 - (0.5 \times 11.2 \times 11.2 \times 1) = 98.56 - 62.72 = 35.84 \, cm^2$.
125
MediumMCQ
એક ઘડિયાળના મિનિટ કાંટાની લંબાઈ $10.5 \, cm$ છે। $2.25 \, PM$ અને $2.40 \, PM$ ની વચ્ચે તેના દ્વારા આવરી લેવાયેલ પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો। ($cm^2$ માં)
A
$84.698$
B
$86.625$
C
$68.246$
D
$98.356$

Solution

(B) મિનિટ કાંટાની લંબાઈ $(r)$ $10.5 \, cm$ છે。
$2.25 \, PM$ અને $2.40 \, PM$ વચ્ચેનો સમયગાળો $15 \, \text{મિનિટ}$ છે。
મિનિટ કાંટો $60 \, \text{મિનિટ}$ માં એક પૂર્ણ વર્તુળ $(360^{\circ})$ પૂર્ણ કરે છે。
તેથી,$15 \, \text{મિનિટ}$ માં કાપેલ ખૂણો $\theta = (15/60) \times 360^{\circ} = 90^{\circ}$ થશે。
મિનિટ કાંટા દ્વારા આવરી લેવાયેલ ક્ષેત્રફળ એ $r = 10.5 \, cm$ અને ખૂણા $\theta = 90^{\circ}$ વાળા વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ છે。
ક્ષેત્રફળ $= (\theta / 360^{\circ}) \times \pi r^2 = (90^{\circ} / 360^{\circ}) \times (22/7) \times 10.5 \times 10.5$.
ક્ષેત્રફળ $= (1/4) \times (22/7) \times 10.5 \times 10.5 = (1/4) \times 22 \times 1.5 \times 10.5$.
ક્ષેત્રફળ $= 0.25 \times 22 \times 15.75 = 5.5 \times 15.75 = 86.625 \, cm^2$.
126
MediumMCQ
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં,એક ચાપ કેન્દ્ર આગળ $\theta$ માપનો ખૂણો આંતરે છે. તો,ગુરુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $=$ ..........
A
$\frac{\pi r \theta}{180}$
B
$2 \pi r - \frac{\pi r \theta}{180}$
C
$\pi r^{2} - \frac{\pi r^{2} \theta}{360}$
D
$\frac{\pi r^{2} \theta}{360}$

Solution

(C) વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કેન્દ્ર આગળ $\theta$ ખૂણો આંતરતા લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $\frac{\theta}{360} \times \pi r^{2}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
ગુરુ વૃત્તાંશ એ વર્તુળનો બાકીનો ભાગ છે.
તેથી,ગુરુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ = (વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ) - (લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ).
ગુરુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ = $\pi r^{2} - \frac{\pi r^{2} \theta}{360}$.
127
EasyMCQ
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં,$l$ લંબાઈના ચાપ દ્વારા બનતા વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ ......... છે.
A
$\frac{1}{2} r^{2} l$
B
$\frac{4}{3} r l$
C
$\frac{3}{2} r l$
D
$\frac{1}{2} r l$

Solution

(D) વર્તુળના વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર $A = \frac{\theta}{360^\circ} \times \pi r^2$ છે,જ્યાં $\theta$ એ કેન્દ્ર આગળ બનતો ખૂણો (અંશમાં) છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે ચાપની લંબાઈ $l$ નું સૂત્ર $l = \frac{\theta}{360^\circ} \times 2 \pi r$ છે.
આના પરથી,આપણે $\frac{\theta}{360^\circ}$ ને $\frac{l}{2 \pi r}$ તરીકે લખી શકીએ.
આ કિંમતને ક્ષેત્રફળના સૂત્રમાં મૂકતા: $A = \left( \frac{l}{2 \pi r} \right) \times \pi r^2$.
પદનું સાદું રૂપ આપતા: $A = \frac{l \times \pi r^2}{2 \pi r} = \frac{1}{2} r l$.
128
EasyMCQ
$20\, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં,$10\, cm$ લંબાઈના ચાપ દ્વારા બનતા વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ ............. $cm^2$ છે.
A
$100$
B
$200$
C
$50$
D
$150$

Solution

(A) જ્યારે ત્રિજ્યા $(r)$ અને ચાપની લંબાઈ $(l)$ આપેલી હોય ત્યારે વૃતાંશના ક્ષેત્રફળ $(A)$ માટેનું સૂત્ર $A = \frac{1}{2} \times l \times r$ છે.
આપેલ છે:
ત્રિજ્યા $(r)$ = $20\, cm$
ચાપની લંબાઈ $(l)$ = $10\, cm$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$A = \frac{1}{2} \times 10\, cm \times 20\, cm$
$A = 5\, cm \times 20\, cm$
$A = 100\, cm^2$.
તેથી,વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ $100\, cm^2$ છે.
129
EasyMCQ
બે વર્તુળોની ત્રિજ્યાઓનો ગુણોત્તર $4: 5$ છે. તો,તેમના ક્ષેત્રફળોનો ગુણોત્તર ........... છે.
A
$4: 5$
B
$16: 25$
C
$25: 16$
D
$5: 4$

Solution

(B) ધારો કે બે વર્તુળોની ત્રિજ્યાઓ $r_1$ અને $r_2$ છે. આપેલ છે કે $r_1 : r_2 = 4 : 5$ છે.
વર્તુળના ક્ષેત્રફળનું સૂત્ર $A = \pi r^2$ છે.
તેથી,તેમના ક્ષેત્રફળોનો ગુણોત્તર $\frac{A_1}{A_2} = \frac{\pi r_1^2}{\pi r_2^2} = \left(\frac{r_1}{r_2}\right)^2$ થાય.
આપેલ ગુણોત્તરની કિંમત મૂકતા: $\left(\frac{4}{5}\right)^2 = \frac{16}{25}$ મળે.
આમ,તેમના ક્ષેત્રફળોનો ગુણોત્તર $16 : 25$ છે.
130
MediumMCQ
$20 \,cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં,બે અલગ-અલગ વૃતાંશ માટે કેન્દ્ર આગળ આંતરાતા ખૂણાના માપ $15^{\circ}$ અને $90^{\circ}$ છે. તો,તે વૃતાંશોના ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર $\ldots \ldots \ldots$ છે.
A
$1: 4$
B
$1: 16$
C
$1: 6$
D
$1: 36$

Solution

(C) $r$ ત્રિજ્યા અને $\theta$ કેન્દ્રિય ખૂણાવાળા વર્તુળના વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર: $A = \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^2$ છે.
ધારો કે બે વૃતાંશના ખૂણા $\theta_1 = 15^{\circ}$ અને $\theta_2 = 90^{\circ}$ છે.
બંને વૃતાંશના ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર:
$\frac{A_1}{A_2} = \frac{\frac{\theta_1}{360^{\circ}} \times \pi r^2}{\frac{\theta_2}{360^{\circ}} \times \pi r^2} = \frac{\theta_1}{\theta_2}$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\frac{A_1}{A_2} = \frac{15^{\circ}}{90^{\circ}} = \frac{1}{6}$.
આમ,વૃતાંશોના ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર $1: 6$ છે.
131
EasyMCQ
જો વર્તુળની ત્રિજ્યા બમણી કરવામાં આવે,તો તેનું ક્ષેત્રફળ મૂળ વર્તુળના ક્ષેત્રફળ કરતાં $\ldots \ldots \ldots$ ગણું થાય છે.
A
$2$
B
$8$
C
$6$
D
$4$

Solution

(D) ધારો કે મૂળ વર્તુળની ત્રિજ્યા $r$ છે.
મૂળ વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $A_1 = \pi r^2$ છે.
જો ત્રિજ્યા બમણી કરવામાં આવે,તો નવી ત્રિજ્યા $R = 2r$ થાય છે.
નવા વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $A_2 = \pi R^2 = \pi (2r)^2 = 4 \pi r^2$ થાય.
બંને ક્ષેત્રફળોની સરખામણી કરતા,$A_2 = 4 A_1$ મળે છે.
તેથી,ક્ષેત્રફળ મૂળ વર્તુળના ક્ષેત્રફળ કરતાં $4$ ગણું થાય છે.
132
EasyMCQ
બે વર્તુળોના ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર $25: 36$ છે. તો તેમના પરિઘનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$5: 6$
B
$6: 5$
C
$25: 36$
D
$36: 25$

Solution

(A) ધારો કે બે વર્તુળોની ત્રિજ્યાઓ અનુક્રમે $r_1$ અને $r_2$ છે.
વર્તુળના ક્ષેત્રફળનું સૂત્ર $A = \pi r^2$ છે.
ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર $\frac{A_1}{A_2} = \frac{\pi r_1^2}{\pi r_2^2} = \frac{r_1^2}{r_2^2} = \frac{25}{36}$ આપેલ છે.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા,$\frac{r_1}{r_2} = \sqrt{\frac{25}{36}} = \frac{5}{6}$ મળે.
વર્તુળના પરિઘનું સૂત્ર $C = 2\pi r$ છે.
તેમના પરિઘનો ગુણોત્તર $\frac{C_1}{C_2} = \frac{2\pi r_1}{2\pi r_2} = \frac{r_1}{r_2}$ થાય.
તેથી,તેમના પરિઘનો ગુણોત્તર $5: 6$ છે.
133
EasyMCQ
$8.4 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં,બે ત્રિજ્યાઓ એકબીજાને લંબ છે. આ ત્રિજ્યાઓ દ્વારા બનતા લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $\ldots \ldots \ldots \, cm^2$ છે.
A
$110.88$
B
$55.44$
C
$166.32$
D
$27.72$

Solution

(B) વર્તુળની ત્રિજ્યા $r = 8.4 \, cm$ છે.
બે ત્રિજ્યાઓ એકબીજાને લંબ હોવાથી,લઘુ વૃત્તાંશનો કેન્દ્રિય ખૂણો $\theta = 90^\circ$ થાય.
વૃત્તાંશના ક્ષેત્રફળનું સૂત્ર $\text{Area} = \frac{\theta}{360^\circ} \times \pi r^2$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\text{Area} = \frac{90^\circ}{360^\circ} \times \frac{22}{7} \times (8.4)^2$.
$\text{Area} = \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times 8.4 \times 8.4$.
$\text{Area} = \frac{1}{4} \times 22 \times 1.2 \times 8.4$.
$\text{Area} = 5.5 \times 1.2 \times 8.4 = 55.44 \, cm^2$.
134
MediumMCQ
ઘડિયાળના મિનિટ કાંટાની લંબાઈ $14\, cm$ છે. $10$ મિનિટમાં તેના દ્વારા આવરી લેવાયેલ પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $\ldots \ldots \ldots \, cm^2$ છે.
A
$616$
B
$154$
C
$102.67$
D
$308$

Solution

(C) મિનિટ કાંટાની લંબાઈ એ વર્તુળની ત્રિજ્યા છે,$r = 14\, cm$.
$60$ મિનિટમાં,મિનિટ કાંટો એક પૂર્ણ પરિભ્રમણ $(360^{\circ})$ પૂર્ણ કરે છે.
$1$ મિનિટમાં,કાપેલ ખૂણો $\frac{360^{\circ}}{60} = 6^{\circ}$ છે.
$10$ મિનિટમાં,કાપેલ ખૂણો $(\theta)$ $10 \times 6^{\circ} = 60^{\circ}$ છે.
આવરી લેવાયેલ વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર: $\text{Area} = \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^2$.
કિંમતો મૂકતા: $\text{Area} = \frac{60^{\circ}}{360^{\circ}} \times \frac{22}{7} \times 14 \times 14$.
$\text{Area} = \frac{1}{6} \times 22 \times 2 \times 14 = \frac{1}{3} \times 22 \times 28 = \frac{616}{6} \approx 102.67\, cm^2$.
135
EasyMCQ
$30 \, cm$ વ્યાસ ધરાવતા અર્ધવર્તુળમાં અંતર્ગત ત્રિકોણનું મહત્તમ ક્ષેત્રફળ $\ldots \ldots \ldots \, cm^{2}$ છે.
A
$450$
B
$625$
C
$900$
D
$225$

Solution

(D) અર્ધવર્તુળમાં અંતર્ગત ત્રિકોણ માટે,ત્રિકોણનો પાયો એ અર્ધવર્તુળનો વ્યાસ છે અને ઊંચાઈ એ અર્ધવર્તુળની ત્રિજ્યા છે.
આપેલ છે,વ્યાસ $d = 30 \, cm$.
તેથી,ત્રિજ્યા $r = \frac{d}{2} = \frac{30}{2} = 15 \, cm$.
ત્રિકોણનો પાયો $b = 30 \, cm$.
ત્રિકોણની મહત્તમ ઊંચાઈ એ અર્ધવર્તુળની ત્રિજ્યા જેટલી હોય છે,$h = 15 \, cm$.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ}$.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times 30 \times 15 = 15 \times 15 = 225 \, cm^{2}$.
136
EasyMCQ
એક વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $3850 \, cm^2$ છે. તે વર્તુળમાં,કેન્દ્ર આગળ કાટખૂણો આંતરતી ચાપની લંબાઈ $\ldots \ldots \ldots \, cm$ છે.
A
$55$
B
$33$
C
$110$
D
$27.5$

Solution

(A) આપેલ છે કે,વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $A = 3850 \, cm^2$.
આપણે જાણીએ છીએ કે વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ છે.
તેથી,$\pi r^2 = 3850$.
$\pi = \frac{22}{7}$ લેતા,$\frac{22}{7} \times r^2 = 3850$.
$r^2 = \frac{3850 \times 7}{22} = 175 \times 7 = 1225$.
$r = \sqrt{1225} = 35 \, cm$.
કેન્દ્ર આગળ $\theta$ ખૂણો આંતરતી ચાપની લંબાઈ $L = \frac{\theta}{360^\circ} \times 2 \pi r$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં,$\theta = 90^\circ$ (કાટખૂણો).
$L = \frac{90^\circ}{360^\circ} \times 2 \times \frac{22}{7} \times 35$.
$L = \frac{1}{4} \times 2 \times 22 \times 5 = \frac{220}{4} = 55 \, cm$.
137
MediumMCQ
$\odot (P, 20)$ માં,લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $150\, cm^2$ છે. તે વૃત્તાંશને સંગત ચાપની લંબાઈ $\dots\, cm$ છે.
A
$30$
B
$15$
C
$7.5$
D
$45$

Solution

(B) આપેલ છે: ત્રિજ્યા $r = 20\, cm$ અને વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $A = 150\, cm^2$.
વૃત્તાંશના ક્ષેત્રફળનું સૂત્ર $A = \frac{1}{2} \times l \times r$ છે,જ્યાં $l$ એ ચાપની લંબાઈ છે.
સૂત્રમાં આપેલી કિંમતો મૂકતા:
$150 = \frac{1}{2} \times l \times 20$
$150 = l \times 10$
$l = \frac{150}{10} = 15\, cm$.
તેથી,ચાપની લંબાઈ $15\, cm$ છે.
138
MediumMCQ
એક વર્તુળનો પરિઘ $88 \, cm$ છે. તે વર્તુળમાં અંતર્ગત ચોરસની દરેક બાજુની લંબાઈ $\ldots \ldots \ldots \, cm$ છે.
A
$28 \sqrt{2}$
B
$56 \sqrt{2}$
C
$14 \sqrt{2}$
D
$28$

Solution

(C) આપેલ છે કે,વર્તુળનો પરિઘ $C = 88 \, cm$ છે.
સૂત્ર $C = 2 \pi r$ નો ઉપયોગ કરતા,$2 \times \frac{22}{7} \times r = 88$.
$r = \frac{88 \times 7}{44} = 14 \, cm$.
વર્તુળનો વ્યાસ $d = 2r = 28 \, cm$ થાય.
જ્યારે કોઈ ચોરસ વર્તુળમાં અંતર્ગત હોય,ત્યારે ચોરસનો વિકર્ણ એ વર્તુળના વ્યાસ જેટલો હોય છે.
ધારો કે ચોરસની બાજુ $a$ છે. તો,વિકર્ણ $a \sqrt{2}$ થાય.
વિકર્ણને વ્યાસ સાથે સરખાવતા: $a \sqrt{2} = 28$.
$a = \frac{28}{\sqrt{2}} = \frac{28 \times \sqrt{2}}{2} = 14 \sqrt{2} \, cm$.
139
MediumMCQ
$70 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં અંતર્ગત ચોરસનું ક્ષેત્રફળ $\ldots \ldots \ldots \, cm^2$ છે.
A
$4900$
B
$2450$
C
$19600$
D
$9800$

Solution

(D) જ્યારે કોઈ ચોરસ વર્તુળમાં અંતર્ગત હોય,ત્યારે ચોરસનો વિકર્ણ એ વર્તુળના વ્યાસ જેટલો હોય છે.
આપેલ ત્રિજ્યા $r = 70 \, cm$.
વર્તુળનો વ્યાસ $d = 2 \times r = 2 \times 70 = 140 \, cm$.
ધારો કે ચોરસની બાજુ $a$ છે.
ચોરસનો વિકર્ણ $a\sqrt{2}$ થાય.
તેથી,$a\sqrt{2} = 140$.
$a = \frac{140}{\sqrt{2}} = 70\sqrt{2} \, cm$.
ચોરસનું ક્ષેત્રફળ $a^2 = (70\sqrt{2})^2 = 4900 \times 2 = 9800 \, cm^2$ થાય.
140
MediumMCQ
ઘડિયાળના મિનિટ કાંટાની લંબાઈ $7\,cm$ છે. $20$ મિનિટમાં તેના દ્વારા આવરી લેવાયેલ પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $\ldots \ldots \ldots \,cm^2$ છે.
A
$154$
B
$77$
C
$\frac{154}{3}$
D
$\frac{77}{3}$

Solution

(C) મિનિટ કાંટાની લંબાઈ એ વર્તુળની ત્રિજ્યા છે,$r = 7\,cm$.
મિનિટ કાંટો $60$ મિનિટમાં એક પૂર્ણ પરિભ્રમણ $(360^\circ)$ પૂર્ણ કરે છે.
$1$ મિનિટમાં,કાપેલ ખૂણો $\frac{360^\circ}{60} = 6^\circ$ છે.
$20$ મિનિટમાં,મિનિટ કાંટા દ્વારા કાપેલ ખૂણો $\theta = 20 \times 6^\circ = 120^\circ$ છે.
આવરી લેવાયેલ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર: $\text{Area} = \frac{\theta}{360^\circ} \times \pi r^2$.
કિંમતો મૂકતા: $\text{Area} = \frac{120^\circ}{360^\circ} \times \frac{22}{7} \times 7 \times 7$.
$\text{Area} = \frac{1}{3} \times 22 \times 7 = \frac{154}{3}\,cm^2$.
141
MediumMCQ
$\odot(P, 30)$ ના લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $300 \, cm^2$ છે. તેને અનુરૂપ ચાપની લંબાઈ .......... $cm$ છે.
A
$40$
B
$30$
C
$10$
D
$20$

Solution

(D) વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર $A = \frac{1}{2} \times l \times r$ છે,જ્યાં $l$ એ ચાપની લંબાઈ છે અને $r$ એ વર્તુળની ત્રિજ્યા છે.
અહીં,ત્રિજ્યા $r = 30 \, cm$ અને ક્ષેત્રફળ $A = 300 \, cm^2$ આપેલ છે.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$300 = \frac{1}{2} \times l \times 30$
$300 = 15 \times l$
$l = \frac{300}{15}$
$l = 20 \, cm$.
આમ,ચાપની લંબાઈ $20 \, cm$ છે.
142
MediumMCQ
બે વર્તુળોની ત્રિજ્યાઓનો ગુણોત્તર $2:3$ છે અને તે વર્તુળોના બે લઘુ વૃત્તાંશના કેન્દ્ર આગળના ખૂણાઓનો ગુણોત્તર $5:2$ છે. તો તે વૃત્તાંશોના ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$10:9$
B
$25:9$
C
$5:3$
D
$25:6$

Solution

(A) વર્તુળના વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર $A = \frac{\theta}{360^\circ} \times \pi r^2$ છે,જ્યાં $r$ એ ત્રિજ્યા છે અને $\theta$ એ કેન્દ્ર આગળનો ખૂણો છે.
ધારો કે બે વર્તુળોની ત્રિજ્યાઓ $r_1$ અને $r_2$ છે અને કેન્દ્ર આગળના ખૂણાઓ $\theta_1$ અને $\theta_2$ છે.
આપેલ છે: $\frac{r_1}{r_2} = \frac{2}{3}$ અને $\frac{\theta_1}{\theta_2} = \frac{5}{2}$.
બંને વૃત્તાંશોના ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર $\frac{A_1}{A_2} = \frac{\frac{\theta_1}{360^\circ} \times \pi r_1^2}{\frac{\theta_2}{360^\circ} \times \pi r_2^2} = \left( \frac{\theta_1}{\theta_2} \right) \times \left( \frac{r_1}{r_2} \right)^2$ થાય.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $\frac{A_1}{A_2} = \left( \frac{5}{2} \right) \times \left( \frac{2}{3} \right)^2 = \left( \frac{5}{2} \right) \times \left( \frac{4}{9} \right) = \frac{20}{18} = \frac{10}{9}$.
આમ,વૃત્તાંશોના ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર $10:9$ છે.
143
EasyMCQ
$50 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં,$20 \, cm$ લાંબી ચાપ દ્વારા બનતા વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $\ldots \ldots \ldots cm^2$ છે.
A
$1000$
B
$500$
C
$250$
D
$750$

Solution

(B) જ્યારે ત્રિજ્યા $r$ અને ચાપની લંબાઈ $l$ આપેલી હોય ત્યારે વર્તુળના વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર $A = \frac{1}{2} \times l \times r$ છે.
આપેલ છે:
ત્રિજ્યા $r = 50 \, cm$
ચાપની લંબાઈ $l = 20 \, cm$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$A = \frac{1}{2} \times 20 \times 50$
$A = 10 \times 50$
$A = 500 \, cm^2$.
આમ,વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $500 \, cm^2$ છે.
144
MediumMCQ
બાજુમાં દર્શાવેલ આકૃતિ મુજબ,ચોરસ પ્લોટ $ABCD$ ની બાજુની લંબાઈ $50 \, m$ છે. પ્લોટના દરેક શિરોબિંદુ પર $10 \, m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વૃતાંશ આકારના ફૂલના ક્યારા બનાવવામાં આવ્યા છે. ફૂલના ક્યારા સિવાયના પ્લોટનું ક્ષેત્રફળ શોધો. $(\pi = 3.14)$ ($m^2$ માં)
Question diagram
A
$2784$
B
$2635$
C
$2186$
D
$2745$

Solution

(C) ચોરસ પ્લોટ $ABCD$ ની બાજુની લંબાઈ $l = 50 \, m$ છે.
ચોરસ પ્લોટ $ABCD$ નું ક્ષેત્રફળ $= l^2 = 50 \times 50 = 2500 \, m^2$.
દરેક શિરોબિંદુ પર બનાવેલા ફૂલના ક્યારા માટે,ત્રિજ્યા $r = 10 \, m$ છે અને વૃતાંશનો ખૂણો $\theta = 90^\circ$ છે (કારણ કે તે ચોરસ છે).
એક ફૂલના ક્યારા (વૃતાંશ) નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{\theta}{360^\circ} \times \pi r^2 = \frac{90^\circ}{360^\circ} \times 3.14 \times 10^2 = \frac{1}{4} \times 3.14 \times 100 = 78.5 \, m^2$.
$4$ ફૂલના ક્યારાનું કુલ ક્ષેત્રફળ $= 4 \times 78.5 = 314 \, m^2$.
ફૂલના ક્યારા સિવાયના પ્લોટનું ક્ષેત્રફળ $=$ ચોરસ પ્લોટનું ક્ષેત્રફળ $-$ ફૂલના ક્યારાનું કુલ ક્ષેત્રફળ.
$= 2500 - 314 = 2186 \, m^2$.
આમ,ફૂલના ક્યારા સિવાયના પ્લોટનું ક્ષેત્રફળ $2186 \, m^2$ છે.
145
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,ચોરસ $ABCD$ ની બાજુની લંબાઈ $21 \ cm$ છે. $\widehat{APC}$ એ $\odot(B, BA)$ નો ચાપ છે અને $\widehat{AQC}$ એ $\odot(D, DA)$ નો ચાપ છે. છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ શોધો. ($cm^2$ માં)
Question diagram
A
$265$
B
$186$
C
$248$
D
$252$

Solution

(D) છાયાંકિત ભાગ એ ચોરસ $ABCD$ માં ચાપ $\widehat{APC}$ અને $\widehat{AQC}$ દ્વારા બનતા બે એકરૂપ વૃત્તાંશખંડોનો સરવાળો છે.
વૃત્તાંશખંડ $\widehat{APC}$ નું ક્ષેત્રફળ (વૃત્તાંશ $BAPC$ ના સંદર્ભમાં):
ક્ષેત્રફળ $= \text{વૃત્તાંશ } BAPC \text{ નું ક્ષેત્રફળ} - \Delta ABC \text{ નું ક્ષેત્રફળ}$
$= \frac{90^\circ}{360^\circ} \times \pi \times (21)^2 - \frac{1}{2} \times 21 \times 21$
$= \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times 441 - 220.5$
$= 346.5 - 220.5 = 126 \ cm^2$.
બંને વૃત્તાંશખંડો એકરૂપ હોવાથી,કુલ છાયાંકિત ક્ષેત્રફળ:
ક્ષેત્રફળ $= 2 \times 126 = 252 \ cm^2$.
146
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,$\overline{OA}$ અને $\overline{OB}$ એ $\odot(O, 35 \text{ cm})$ ની બે ત્રિજ્યાઓ છે જે એકબીજાને લંબ છે. જો $OD = 12 \text{ cm}$ હોય,તો છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો. ($\text{cm}^2$ માં)
Question diagram
A
$752.5$
B
$746.3$
C
$846.5$
D
$776.6$

Solution

(A) વૃત્તાંશ $OACB$ માટે,ત્રિજ્યા $r = 35 \text{ cm}$ અને ખૂણાનું માપ $\theta = 90^{\circ}$ છે (કારણ કે $\overline{OA} \perp \overline{OB}$).
વૃત્તાંશ $OACB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{\pi r^2 \theta}{360^{\circ}}$
$= \frac{22}{7} \times \frac{35 \times 35 \times 90^{\circ}}{360^{\circ}}$
$= 962.5 \text{ cm}^2$
$\Delta ODA$ માં,$\angle O = 90^{\circ}$ છે.
$\Delta ODA$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times OD \times OA$
$= \frac{1}{2} \times 12 \times 35$
$= 210 \text{ cm}^2$
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ = વૃત્તાંશ $OACB$ નું ક્ષેત્રફળ - $\Delta ODA$ નું ક્ષેત્રફળ
$= 962.5 - 210$
$= 752.5 \text{ cm}^2$
આમ,છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $752.5 \text{ cm}^2$ છે.
147
EasyMCQ
વર્તુળના લઘુચાપની લંબાઈ શોધવાનું સૂત્ર $\ldots \ldots \ldots \ldots$ છે.
A
$l=\pi r$
B
$l=\frac{\pi r \theta}{360}$
C
$l=\frac{\pi r \theta}{180}$
D
$l=\frac{\pi r^{2} \theta}{360}$

Solution

(C) વર્તુળનો પરિઘ $2\pi r$ છે,જે કેન્દ્ર આગળ $360^{\circ}$ નો ખૂણો આંતરે છે.
એકિક પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરતા,કેન્દ્ર આગળ $\theta$ ખૂણો આંતરતા ચાપની લંબાઈ $l$ એ ખૂણાના ગુણોત્તર અને કુલ પરિઘના ગુણાકાર જેટલી હોય છે.
$l = \frac{\theta}{360^{\circ}} \times 2\pi r$
$l = \frac{\theta \times 2\pi r}{360^{\circ}}$
$l = \frac{\pi r \theta}{180^{\circ}}$
તેથી,સાચું સૂત્ર $l = \frac{\pi r \theta}{180^{\circ}}$ છે.
148
EasyMCQ
$\odot(O, 7)$ માં,$\widehat{ABC}$ ની લંબાઈ $14$ છે. તો,$\ldots \ldots$ સાચું છે.
A
$\overline{AC}$ એ વ્યાસ છે
B
$\widehat{ABC}$ એ લઘુચાપ છે
C
$\widehat{ABC}$ એ ગુરુચાપ છે
D
$\widehat{ABC}$ એ અર્ધવર્તુળ છે

Solution

(B) વર્તુળ $\odot(O, 7)$ નો પરિઘ $C = 2\pi r = 2 \times \frac{22}{7} \times 7 = 44$ થાય.
અર્ધવર્તુળની લંબાઈ $\pi r = \frac{22}{7} \times 7 = 22$ થાય.
અહીં $\widehat{ABC}$ ની લંબાઈ $14$ આપેલી છે,અને $14 < 22$ હોવાથી,ચાપ $\widehat{ABC}$ એ અર્ધવર્તુળ કરતા નાની છે.
તેથી,$\widehat{ABC}$ એ લઘુચાપ છે.
149
EasyMCQ
વર્તુળના ચાપ અને તેના અંત્યબિંદુઓમાંથી પસાર થતી ત્રિજ્યાઓ દ્વારા બનતી બંધ આકૃતિને ......... કહેવાય છે.
A
વર્તુળનો વૃતખંડ
B
વર્તુળનો વૃતાંશ
C
વર્તુળાકાર વલય
D
પરિઘ

Solution

(B) વર્તુળના વૃતાંશની વ્યાખ્યા એવી રીતે કરવામાં આવે છે કે તે બે ત્રિજ્યાઓ અને તેને અનુરૂપ ચાપ દ્વારા ઘેરાયેલો વર્તુળનો ભાગ છે.
$1$. વર્તુળનો વૃતખંડ એ જીવા અને ચાપ દ્વારા ઘેરાયેલો પ્રદેશ છે.
$2$. વર્તુળાકાર વલય એ બે સમકેન્દ્રી વર્તુળો વચ્ચેનો પ્રદેશ છે.
$3$. પરિઘ એ વર્તુળની સીમા અથવા પરિમિતિ છે.
તેથી,એક ચાપ અને કેન્દ્રને ચાપના અંત્યબિંદુઓ સાથે જોડતી બે ત્રિજ્યાઓ દ્વારા બનતી આકૃતિને વર્તુળનો વૃતાંશ કહેવામાં આવે છે.
150
MediumMCQ
$154\,cm^{2}$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતા વર્તુળનો વ્યાસ $\ldots \ldots \ldots . cm$ છે.
A
$3.5$
B
$7$
C
$14$
D
$10.5$

Solution

(C) વર્તુળના ક્ષેત્રફળનું સૂત્ર $A = \pi r^{2}$ છે.
અહીં આપેલ ક્ષેત્રફળ $A = 154\,cm^{2}$ છે અને $\pi = \frac{22}{7}$ લેતા:
$154 = \frac{22}{7} \times r^{2}$
$r^{2} = 154 \times \frac{7}{22}$
$r^{2} = 7 \times 7 = 49$
$r = \sqrt{49} = 7\,cm$.
વર્તુળનો વ્યાસ $d = 2 \times r$ થાય.
તેથી,$d = 2 \times 7 = 14\,cm$.

Areas Related to Circles — Areas of Sector and Segment of a Circle · Frequently Asked Questions

1Are these Areas Related to Circles questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Areas Related to Circles Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.