અ Gujarati

Arithmetic Progressions Questions in Gujarati

Class 10 Mathematics · Arithmetic Progressions · Arithmetic Progressions

98+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 48 of 98 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
જ્યારે $a$ અને $d$ નીચે મુજબ આપેલ હોય ત્યારે $AP$ ના પ્રથમ ત્રણ પદો લખો:
$a = -5, d = -3$
A
-$5$,-$8$,-$11$
B
-$5$,-$2$,$1$
C
-$5$,-$8$,-$14$
D
-$5$,-$7$,-$9$

Solution

(A) અહીં આપેલ છે કે,પ્રથમ પદ $(a) = -5$ અને સામાન્ય તફાવત $(d) = -3$ છે.
$AP$ નું વ્યાપક સ્વરૂપ $a, a+d, a+2d, \dots$ છે.
પ્રથમ પદ $(T_1) = a = -5$.
બીજું પદ $(T_2) = a + d = -5 + (-3) = -8$.
ત્રીજું પદ $(T_3) = a + 2d = -5 + 2(-3) = -5 - 6 = -11$.
આમ,$AP$ ના પ્રથમ ત્રણ પદો $-5, -8, -11$ છે.
52
MediumMCQ
જ્યારે $a$ અને $d$ નીચે મુજબ આપેલ હોય ત્યારે $AP$ ના પ્રથમ ત્રણ પદો લખો:
$a = \sqrt{2}, d = \frac{1}{\sqrt{2}}$
A
$\sqrt{2}, \frac{3}{\sqrt{2}}, \frac{4}{\sqrt{2}}$
B
$\sqrt{2}, \sqrt{2}, \sqrt{2}$
C
$\frac{1}{\sqrt{2}}, \frac{2}{\sqrt{2}}, \frac{3}{\sqrt{2}}$
D
$\sqrt{2}, \frac{2}{\sqrt{2}}, \frac{3}{\sqrt{2}}$

Solution

(A) અહીં આપેલ છે કે,પ્રથમ પદ $(a) = \sqrt{2}$ અને સામાન્ય તફાવત $(d) = \frac{1}{\sqrt{2}}$ છે.
$AP$ નું વ્યાપક સ્વરૂપ $a, a+d, a+2d, \dots$ છે.
પ્રથમ પદ $(T_{1}) = a = \sqrt{2}$ છે.
બીજું પદ $(T_{2}) = a + d = \sqrt{2} + \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{(\sqrt{2} \times \sqrt{2}) + 1}{\sqrt{2}} = \frac{2 + 1}{\sqrt{2}} = \frac{3}{\sqrt{2}}$ છે.
ત્રીજું પદ $(T_{3}) = a + 2d = \sqrt{2} + 2 \times \left(\frac{1}{\sqrt{2}}\right) = \sqrt{2} + \sqrt{2} = 2\sqrt{2} = \frac{2 \times 2}{\sqrt{2}} = \frac{4}{\sqrt{2}}$ છે.
આમ,પ્રથમ ત્રણ પદો $\sqrt{2}, \frac{3}{\sqrt{2}}, \frac{4}{\sqrt{2}}$ છે.
53
DifficultMCQ
જ્યારે $a$ અને $d$ નીચે મુજબ આપેલ હોય ત્યારે $APs$ ના પ્રથમ ત્રણ પદ લખો:
$a=\sqrt{2}, d=\frac{1}{\sqrt{2}}$
A
$\sqrt{2}, \frac{3}{\sqrt{2}}, \frac{4}{\sqrt{2}}$
B
$\sqrt{2}, \frac{2}{\sqrt{2}}, \frac{3}{\sqrt{2}}$
C
$\sqrt{2}, \sqrt{2}+\frac{1}{\sqrt{2}}, \sqrt{2}+\frac{2}{\sqrt{2}}$
D
$\sqrt{2}, \frac{3}{\sqrt{2}}, 2\sqrt{2}$

Solution

(A) અહીં આપેલ છે કે,પ્રથમ પદ $(a) = \sqrt{2}$ અને સામાન્ય તફાવત $(d) = \frac{1}{\sqrt{2}}$ છે.
$AP$ નું વ્યાપક સ્વરૂપ $a, a+d, a+2d, \dots$ છે.
પ્રથમ પદ $(T_1) = a = \sqrt{2}$.
બીજું પદ $(T_2) = a + d = \sqrt{2} + \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{(\sqrt{2} \times \sqrt{2}) + 1}{\sqrt{2}} = \frac{2+1}{\sqrt{2}} = \frac{3}{\sqrt{2}}$.
ત્રીજું પદ $(T_3) = a + 2d = \sqrt{2} + 2 \times \frac{1}{\sqrt{2}} = \sqrt{2} + \frac{2}{\sqrt{2}} = \frac{(\sqrt{2} \times \sqrt{2}) + 2}{\sqrt{2}} = \frac{2+2}{\sqrt{2}} = \frac{4}{\sqrt{2}}$.
આમ,પ્રથમ ત્રણ પદ $\sqrt{2}, \frac{3}{\sqrt{2}}, \frac{4}{\sqrt{2}}$ છે.
54
MediumMCQ
$a, 7, b, 23, c$ એ સમાંતર શ્રેણી $(AP)$ માં હોય તો $a, b$ અને $c$ શોધો.
A
$-1, 15, 31$
B
$-1, 14, 30$
C
$-2, 16, 30$
D
$-1, 11, 31$

Solution

(A) આપેલ સંખ્યાઓ $a, 7, b, 23, c$ સમાંતર શ્રેણી $(AP)$ માં હોવાથી,સામાન્ય તફાવત $d$ સમાન રહેશે.
$d = 7 - a = b - 7 = 23 - b = c - 23$.
$b - 7 = 23 - b$ લેતા,$2b = 30$ મળે,તેથી $b = 15$.
$7 - a = b - 7$ માં $b = 15$ મૂકતા:
$7 - a = 15 - 7 = 8$,જેથી $a = 7 - 8 = -1$.
$c - 23 = 23 - b$ માં $b = 15$ મૂકતા:
$c - 23 = 23 - 15 = 8$,જેથી $c = 8 + 23 = 31$.
આમ,$a = -1, b = 15, c = 31$.
55
DifficultMCQ
$k$ ની કિંમત શોધો જેથી $k^{2}+4k+8, 2k^{2}+3k+6, 3k^{2}+4k+4$ એ સમાંતર શ્રેણી $(AP)$ ના ત્રણ ક્રમિક પદો હોય.
A
$1$
B
$-1$
C
$2$
D
$0$

Solution

(D) આપેલ પદો $k^{2}+4k+8, 2k^{2}+3k+6$ અને $3k^{2}+4k+4$ એ સમાંતર શ્રેણી $(AP)$ માં હોવાથી,ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત સમાન હોય.
ધારો કે પદો $a_1, a_2, a_3$ છે.
તેથી,$a_2 - a_1 = a_3 - a_2$.
કિંમતો મૂકતા:
$(2k^{2}+3k+6) - (k^{2}+4k+8) = (3k^{2}+4k+4) - (2k^{2}+3k+6)$
બંને બાજુ સાદું રૂપ આપતા:
$k^{2} - k - 2 = k^{2} + k - 2$
બંને બાજુથી $k^{2}$ બાદ કરતા અને $2$ ઉમેરતા:
$-k = k$
$2k = 0$
$k = 0$
56
DifficultMCQ
$207$ ને ત્રણ ભાગમાં એવી રીતે વિભાજિત કરો કે જેથી તેઓ $AP$ માં હોય અને બે નાના ભાગોનો ગુણાકાર $4623$ થાય.
A
$67, 69, 71$
B
$68, 69, 71$
C
$67, 70, 71$
D
$67, 69, 72$

Solution

(A) ધારો કે $207$ ના ત્રણ ભાગ $(a - d)$,$a$ અને $(a + d)$ છે,જે $AP$ માં છે.
આપેલ શરત મુજબ:
આ ભાગોનો સરવાળો $= 207$
$(a - d) + a + (a + d) = 207$
$3a = 207$
$a = 69$
આપેલ છે કે બે નાના ભાગોનો ગુણાકાર $4623$ છે:
$a(a - d) = 4623$
$69(69 - d) = 4623$
$69 - d = \frac{4623}{69}$
$69 - d = 67$
$d = 69 - 67 = 2$
તેથી,ત્રણ ભાગો નીચે મુજબ છે:
પ્રથમ ભાગ $= a - d = 69 - 2 = 67$
બીજો ભાગ $= a = 69$
ત્રીજો ભાગ $= a + d = 69 + 2 = 71$
આમ,જરૂરી ત્રણ ભાગો $67, 69, 71$ છે.
57
DifficultMCQ
ત્રિકોણના ખૂણાઓ $AP$ માં છે. સૌથી મોટો ખૂણો સૌથી નાના ખૂણા કરતાં બમણો છે. ત્રિકોણના તમામ ખૂણાઓ શોધો (ડિગ્રીમાં).
A
$90, 50, 40$
B
$80, 60, 40$
C
$80, 50, 50$
D
$90, 60, 45$

Solution

(B) ધારો કે ત્રિકોણના ખૂણાઓ $AP$ માં $a-d, a, a+d$ છે.
ત્રિકોણના ત્રણેય ખૂણાઓનો સરવાળો $180^{\circ}$ થાય છે.
$(a-d) + a + (a+d) = 180^{\circ}$
$3a = 180^{\circ} \Rightarrow a = 60^{\circ}$.
તેથી ખૂણાઓ $60^{\circ}-d, 60^{\circ}, 60^{\circ}+d$ છે.
આપેલ છે કે સૌથી મોટો ખૂણો સૌથી નાના ખૂણા કરતાં બમણો છે:
$60^{\circ}+d = 2(60^{\circ}-d)$
$60^{\circ}+d = 120^{\circ}-2d$
$3d = 60^{\circ} \Rightarrow d = 20^{\circ}$.
$d = 20^{\circ}$ ની કિંમત ખૂણાઓમાં મૂકતા:
સૌથી નાનો ખૂણો: $60^{\circ}-20^{\circ} = 40^{\circ}$.
મધ્યમ ખૂણો: $60^{\circ}$.
સૌથી મોટો ખૂણો: $60^{\circ}+20^{\circ} = 80^{\circ}$.
આમ,ત્રિકોણના ખૂણાઓ $80^{\circ}, 60^{\circ}, 40^{\circ}$ છે.
58
Easy
નીચે આપેલી શ્રેણી $A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી) છે કે નહીં તે નક્કી કરો. (ધારો કે પેટર્ન ચાલુ રહે છે.) જો તે $A.P.$ હોય,તો તેનું $n$ મું પદ શોધો: $1, 4, 9, 16, \ldots $

Solution

(N/A) આપેલ શ્રેણી $1, 4, 9, 16, \ldots$ એ $A.P.$ છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત ચકાસીએ.
ધારો કે શ્રેણી $a_1, a_2, a_3, a_4, \ldots$ છે,જ્યાં $a_1 = 1, a_2 = 4, a_3 = 9, a_4 = 16$ છે.
પ્રથમ તફાવત $d_1 = a_2 - a_1 = 4 - 1 = 3$.
બીજો તફાવત $d_2 = a_3 - a_2 = 9 - 4 = 5$.
અહીં $d_1 \neq d_2$ હોવાથી,સામાન્ય તફાવત સમાન નથી.
તેથી,શ્રેણી $1, 4, 9, 16, \ldots$ એ $A.P.$ નથી.
59
Easy
નીચે આપેલી શ્રેણી $A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી) છે કે નહીં તે નક્કી કરો. (ધારો કે ભાત ચાલુ રહે છે.) જો તે $A.P.$ હોય,તો તેનું $n$-મું પદ શોધો: $\frac{1}{2}, \frac{2}{3}, \frac{3}{4}, \frac{4}{5}, \ldots$

Solution

(D) આપેલ શ્રેણી $\frac{1}{2}, \frac{2}{3}, \frac{3}{4}, \frac{4}{5}, \ldots$ એ $A.P.$ છે કે નહીં તે તપાસવા માટે,આપણે ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત શોધીએ.
ધારો કે $a_1 = \frac{1}{2}$,$a_2 = \frac{2}{3}$,$a_3 = \frac{3}{4}$,$a_4 = \frac{4}{5}$.
સામાન્ય તફાવત $d_1 = a_2 - a_1 = \frac{2}{3} - \frac{1}{2} = \frac{4-3}{6} = \frac{1}{6}$.
સામાન્ય તફાવત $d_2 = a_3 - a_2 = \frac{3}{4} - \frac{2}{3} = \frac{9-8}{12} = \frac{1}{12}$.
અહીં $d_1 \neq d_2$ હોવાથી,ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત સમાન નથી.
તેથી,આપેલ શ્રેણી $A.P.$ નથી.
60
Easy
નીચેના દરેક કિસ્સામાં $A.P.$ માટે $a$ અને $d$ આપેલ છે. દરેક કિસ્સામાં $A.P.$ શોધો. $a=8, d=5$

Solution

(A) $A.P.$ નું સામાન્ય સ્વરૂપ $a, a+d, a+2d, a+3d, \ldots$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $a = 8$ અને $d = 5$ આપેલ છે.
આ કિંમતો મૂકતા:
પ્રથમ પદ $(T_1)$ = $a = 8$
બીજું પદ $(T_2)$ = $a + d = 8 + 5 = 13$
ત્રીજું પદ $(T_3)$ = $a + 2d = 8 + 2(5) = 8 + 10 = 18$
ચોથું પદ $(T_4)$ = $a + 3d = 8 + 3(5) = 8 + 15 = 23$
આમ,$A.P.$ એ $8, 13, 18, 23, \ldots$ છે.
સામાન્ય પદ $T_n$ એ $T_n = a + (n-1)d = 8 + (n-1)5 = 8 + 5n - 5 = 5n + 3$ દ્વારા મળે છે.
61
Easy
નીચેના દરેક કિસ્સામાં $A.P.$ માટે $a$ અને $d$ આપેલ છે. દરેક કિસ્સામાં $A.P.$ શોધો. $a = -12, d = 3$.

Solution

(A) $A.P.$ નું સામાન્ય સ્વરૂપ $a, a+d, a+2d, a+3d, \ldots$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $a = -12$ અને $d = 3$ આપેલ છે.
પ્રથમ પદ $T_1 = a = -12$.
બીજું પદ $T_2 = a + d = -12 + 3 = -9$.
ત્રીજું પદ $T_3 = a + 2d = -12 + 2(3) = -12 + 6 = -6$.
ચોથું પદ $T_4 = a + 3d = -12 + 3(3) = -12 + 9 = -3$.
આમ,$A.P.$ એ $-12, -9, -6, -3, \ldots$ છે.
$n$ મું પદ $T_n = a + (n-1)d = -12 + (n-1)3 = -12 + 3n - 3 = 3n - 15$ દ્વારા મળે છે.
62
Easy
નીચેના દરેક કિસ્સામાં,$A.P.$ માટે $a$ અને $d$ આપેલ છે. દરેક કિસ્સામાં $A.P.$ શોધો. $a = 21, d = -7$.

Solution

(A) $A.P.$ નું સામાન્ય સ્વરૂપ $a, a+d, a+2d, a+3d, \ldots$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $a = 21$ અને $d = -7$ આપેલ છે.
પ્રથમ પદ $T_1 = a = 21$.
બીજું પદ $T_2 = a + d = 21 + (-7) = 14$.
ત્રીજું પદ $T_3 = a + 2d = 21 + 2(-7) = 21 - 14 = 7$.
ચોથું પદ $T_4 = a + 3d = 21 + 3(-7) = 21 - 21 = 0$.
આમ,$A.P.$ એ $21, 14, 7, 0, \ldots$ છે.
સામાન્ય પદ $T_n$ એ $T_n = a + (n-1)d = 21 + (n-1)(-7) = 21 - 7n + 7 = -7n + 28$ દ્વારા મળે છે.
63
Easy
નીચેના દરેક કિસ્સામાં $A.P.$ માટે $a$ અને $d$ આપેલ છે. દરેક કિસ્સામાં $A.P.$ શોધો. $a = -15, d = -7$.

Solution

(A) $A.P.$ નું સામાન્ય સ્વરૂપ $a, a+d, a+2d, a+3d, \ldots$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $a = -15$ અને $d = -7$ આપેલ છે.
પ્રથમ પદ $a_1 = -15$.
બીજું પદ $a_2 = a + d = -15 + (-7) = -22$.
ત્રીજું પદ $a_3 = a + 2d = -15 + 2(-7) = -15 - 14 = -29$.
ચોથું પદ $a_4 = a + 3d = -15 + 3(-7) = -15 - 21 = -36$.
$n$ મું પદ $T_n = a + (n-1)d = -15 + (n-1)(-7) = -15 - 7n + 7 = -7n - 8$ દ્વારા મળે છે.
આમ,$A.P.$ એ $-15, -22, -29, -36, \ldots$ છે અને સામાન્ય પદ $T_n = -7n - 8$ છે.
64
MediumMCQ
નીચેના દરેક કિસ્સામાં $A.P.$ માટે $a$ અને $d$ આપેલ છે. દરેક કિસ્સામાં $A.P.$ શોધો. $a = \frac{15}{2}, \quad d = \frac{3}{2}$
A
$\frac{15}{2}, 9, \frac{21}{2}, 12, \ldots$
B
$\frac{15}{2}, 8, \frac{17}{2}, 9, \ldots$
C
$\frac{15}{2}, 9, 10, 11, \ldots$
D
$\frac{15}{2}, 7, \frac{13}{2}, 6, \ldots$

Solution

(A) $A.P.$ નું વ્યાપક સ્વરૂપ $a, a+d, a+2d, a+3d, \ldots$ છે.
અહીં $a = \frac{15}{2}$ અને $d = \frac{3}{2}$ આપેલ છે.
પ્રથમ પદ $T_1 = a = \frac{15}{2} = 7.5$.
બીજું પદ $T_2 = a + d = \frac{15}{2} + \frac{3}{2} = \frac{18}{2} = 9$.
ત્રીજું પદ $T_3 = a + 2d = \frac{15}{2} + 2(\frac{3}{2}) = \frac{15}{2} + 3 = \frac{15+6}{2} = \frac{21}{2} = 10.5$.
ચોથું પદ $T_4 = a + 3d = \frac{15}{2} + 3(\frac{3}{2}) = \frac{15+9}{2} = \frac{24}{2} = 12$.
આમ,$A.P.$ એ $\frac{15}{2}, 9, \frac{21}{2}, 12, \ldots$ છે.
સામાન્ય પદ $T_n = a + (n-1)d = \frac{15}{2} + (n-1)\frac{3}{2} = \frac{15 + 3n - 3}{2} = \frac{3n + 12}{2}$ છે.
65
Difficult
$A.P.$ માં રહેલી ત્રણ સંખ્યાઓનો સરવાળો $48$ છે અને તેમના વર્ગોનો સરવાળો $800$ છે. તે સંખ્યાઓ શોધો.

Solution

(A) ધારો કે $A.P.$ માં ત્રણ સંખ્યાઓ $(a-d)$,$a$ અને $(a+d)$ છે.
પ્રથમ શરત મુજબ:
$(a-d) + a + (a+d) = 48$
$3a = 48$
$a = 16$
બીજી શરત મુજબ:
$(a-d)^2 + a^2 + (a+d)^2 = 800$
$(a^2 - 2ad + d^2) + a^2 + (a^2 + 2ad + d^2) = 800$
$3a^2 + 2d^2 = 800$
$a = 16$ મુકતા:
$3(16)^2 + 2d^2 = 800$
$3(256) + 2d^2 = 800$
$768 + 2d^2 = 800$
$2d^2 = 32$
$d^2 = 16$
$d = \pm 4$
કિસ્સો $1$: જો $a = 16$ અને $d = 4$ હોય,તો સંખ્યાઓ $(16-4), 16, (16+4)$ એટલે કે $12, 16, 20$ મળે.
કિસ્સો $2$: જો $a = 16$ અને $d = -4$ હોય,તો સંખ્યાઓ $(16-(-4)), 16, (16+(-4))$ એટલે કે $20, 16, 12$ મળે.
આમ,માંગેલી સંખ્યાઓ $12, 16, 20$ અથવા $20, 16, 12$ છે.
66
DifficultMCQ
ત્રણ અંકની સંખ્યાના અંકો $A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી) માં છે અને તેમનો સરવાળો $15$ છે. અંકોની અદલાબદલી કરવાથી મળતી નવી સંખ્યા મૂળ સંખ્યા કરતાં $594$ જેટલી વધારે છે. તો મૂળ સંખ્યા શોધો.
A
$258$
B
$250$
C
$265$
D
$260$

Solution

(A) ધારો કે મૂળ સંખ્યાના સોના સ્થાન,દશકના સ્થાન અને એકમના સ્થાનના અંકો અનુક્રમે $a-d$,$a$ અને $a+d$ છે.
$\therefore$ મૂળ સંખ્યા $= 100(a-d) + 10(a) + (a+d) = 111a - 99d$.
આપેલ છે કે અંકોનો સરવાળો $15$ છે:
$(a-d) + a + (a+d) = 15$
$3a = 15$
$a = 5$.
જ્યારે અંકોની અદલાબદલી કરવામાં આવે છે,ત્યારે નવી સંખ્યા:
$100(a+d) + 10(a) + (a-d) = 111a + 99d$.
આપેલ છે કે નવી સંખ્યા મૂળ સંખ્યા કરતાં $594$ વધારે છે:
$(111a + 99d) - (111a - 99d) = 594$
$198d = 594$
$d = 3$.
તેથી,અંકો નીચે મુજબ છે:
સોનું સ્થાન: $a-d = 5-3 = 2$
દશકનું સ્થાન: $a = 5$
એકમનું સ્થાન: $a+d = 5+3 = 8$
આમ,મૂળ સંખ્યા $258$ છે.
67
MediumMCQ
જો $2x$,$x+10$ અને $3x+2$ એ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ ના ત્રણ ક્રમિક પદો હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$9$
B
$8$
C
$7$
D
$6$

Solution

(D) આપેલ પદો $2x$,$x+10$ અને $3x+2$ એ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ ના ત્રણ ક્રમિક પદો હોવાથી,ક્રમિક પદો વચ્ચેનો સામાન્ય તફાવત સમાન હોય.
તેથી,$(x+10) - 2x = (3x+2) - (x+10)$.
બંને બાજુ સાદું રૂપ આપતા:
$-x + 10 = 2x - 8$.
$x$ ની કિંમત શોધવા માટે પદોને ગોઠવતા:
$10 + 8 = 2x + x$.
$18 = 3x$.
$x = \frac{18}{3} = 6$.
આમ,$x$ ની કિંમત $6$ છે.
68
Medium
$A.P.$ માં રહેલી ત્રણ સંખ્યાઓનો સરવાળો $-3$ છે અને તેમનો ગુણાકાર $8$ છે. તે સંખ્યાઓ શોધો.

Solution

(A) ધારો કે $A.P.$ માં ત્રણ સંખ્યાઓ $(a-d)$, $a$, અને $(a+d)$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ, તેમનો સરવાળો $(a-d) + a + (a+d) = -3$ છે.
$3a = -3$, તેથી $a = -1$ મળે છે.
સંખ્યાઓનો ગુણાકાર $(a-d) \cdot a \cdot (a+d) = 8$ છે.
$a = -1$ મૂકતા, આપણને $(-1-d)(-1)(-1+d) = 8$ મળે છે.
$-1(1-d^2) = 8$, જેનું સાદું રૂપ $d^2 - 1 = 8$ થાય છે.
$d^2 = 9$, તેથી $d = \pm 3$ મળે છે.
જો $d = 3$ હોય, તો સંખ્યાઓ $(-1-3), -1, (-1+3)$ એટલે કે $-4, -1, 2$ થાય છે.
જો $d = -3$ હોય, તો સંખ્યાઓ $(-1-(-3)), -1, (-1+(-3))$ એટલે કે $2, -1, -4$ થાય છે.
આમ, તે સંખ્યાઓ $-4, -1, 2$ અથવા $2, -1, -4$ છે.
69
MediumMCQ
જો $x+1, 3x$ અને $4x+2$ એ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ ના ત્રણ ક્રમિક પદો હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$6$

Solution

(A) ત્રણ પદો $a, b, c$ સમાંતર શ્રેણીમાં હોય તો તેની શરત $2b = a + c$ છે.
અહીં,$a = x+1$,$b = 3x$,અને $c = 4x+2$ છે.
આ કિંમતોને શરતમાં મૂકતા:
$2(3x) = (x+1) + (4x+2)$
$6x = 5x + 3$
$6x - 5x = 3$
$x = 3$
તેથી,$x$ ની કિંમત $3$ છે.
70
Difficult
સાબિત કરો કે $(a-b)^{2}, (a^{2}+b^{2})$ અને $(a+b)^{2}$ એ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ બનાવે છે.

Solution

(N/A) આપેલ પદો $(a-b)^{2}, (a^{2}+b^{2})$ અને $(a+b)^{2}$ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ બનાવે છે તે સાબિત કરવા માટે,આપણે દર્શાવવું પડશે કે ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત સમાન છે.
ધારો કે પદો $T_1 = (a-b)^2$,$T_2 = (a^2+b^2)$,અને $T_3 = (a+b)^2$ છે.
પ્રથમ,બીજા અને પ્રથમ પદ વચ્ચેનો તફાવત $(d_1)$ શોધો:
$d_1 = T_2 - T_1 = (a^2 + b^2) - (a - b)^2$
$d_1 = (a^2 + b^2) - (a^2 - 2ab + b^2)$
$d_1 = a^2 + b^2 - a^2 + 2ab - b^2 = 2ab$
હવે,ત્રીજા અને બીજા પદ વચ્ચેનો તફાવત $(d_2)$ શોધો:
$d_2 = T_3 - T_2 = (a + b)^2 - (a^2 + b^2)$
$d_2 = (a^2 + 2ab + b^2) - (a^2 + b^2)$
$d_2 = a^2 + 2ab + b^2 - a^2 - b^2 = 2ab$
અહીં $d_1 = d_2 = 2ab$ હોવાથી,સામાન્ય તફાવત સમાન છે.
તેથી,આપેલ પદો સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ બનાવે છે.
71
DifficultMCQ
$A.P.$ માં ચાર સંખ્યાઓનો સરવાળો $50$ છે. સૌથી મોટી સંખ્યા એ સૌથી નાની સંખ્યા કરતા ચાર ગણી છે. તે સંખ્યાઓ શોધો.
A
$5, 10, 15, 20$
B
$2, 8, 14, 20$
C
$4, 9, 14, 19$
D
$6, 11, 16, 21$

Solution

(A) ધારો કે $A.P.$ માં ચાર સંખ્યાઓ $(a-3d), (a-d), (a+d), (a+3d)$ છે.
આપેલ છે કે સરવાળો $50$ છે:
$(a-3d) + (a-d) + (a+d) + (a+3d) = 50$
$4a = 50 \implies a = 12.5$.
સૌથી નાની સંખ્યા $(a-3d)$ છે અને સૌથી મોટી સંખ્યા $(a+3d)$ છે.
આપેલ છે કે સૌથી મોટી સંખ્યા એ સૌથી નાની સંખ્યા કરતા ચાર ગણી છે:
$(a+3d) = 4(a-3d)$
$12.5 + 3d = 4(12.5 - 3d)$
$12.5 + 3d = 50 - 12d$
$15d = 37.5 \implies d = 2.5$.
તેથી સંખ્યાઓ છે:
$12.5 - 3(2.5) = 12.5 - 7.5 = 5$
$12.5 - 2.5 = 10$
$12.5 + 2.5 = 15$
$12.5 + 3(2.5) = 12.5 + 7.5 = 20$.
આમ,સંખ્યાઓ $5, 10, 15, 20$ અથવા ઉલટા ક્રમમાં $20, 15, 10, 5$ છે.
72
Difficult
$A.P.$ માં રહેલી ત્રણ સંખ્યાઓનો સરવાળો $12$ છે અને તેમના ઘનનો સરવાળો $288$ છે. તે સંખ્યાઓ શોધો.

Solution

(A) ધારો કે $A.P.$ માં ત્રણ સંખ્યાઓ $(a-d)$,$a$,અને $(a+d)$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,તેમનો સરવાળો $(a-d) + a + (a+d) = 12$ છે.
આનું સાદું રૂપ આપતા $3a = 12$ મળે,તેથી $a = 4$.
તેથી સંખ્યાઓ $(4-d)$,$4$,અને $(4+d)$ છે.
તેમના ઘનનો સરવાળો $(4-d)^3 + 4^3 + (4+d)^3 = 288$ છે.
ઘનનું વિસ્તરણ કરતા: $(64 - 48d + 12d^2 - d^3) + 64 + (64 + 48d + 12d^2 + d^3) = 288$.
પદોને ભેગા કરતા: $192 + 24d^2 = 288$.
$24d^2 = 96$,જે આપે છે $d^2 = 4$,તેથી $d = \pm 2$.
જો $d = 2$ હોય,તો સંખ્યાઓ $(4-2), 4, (4+2)$ એટલે કે $2, 4, 6$ મળે.
જો $d = -2$ હોય,તો સંખ્યાઓ $(4-(-2)), 4, (4+(-2))$ એટલે કે $6, 4, 2$ મળે.
આમ,તે સંખ્યાઓ $2, 4, 6$ અથવા $6, 4, 2$ છે.
73
DifficultMCQ
ચતુષ્કોણના ચારેય ખૂણાઓના માપ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ માં છે. જો સામાન્ય તફાવત $10^{\circ}$ હોય,તો બધા ખૂણાઓના માપ શોધો.
A
$65^{\circ}, 75^{\circ}, 85^{\circ}, 95^{\circ}$
B
$75^{\circ}, 85^{\circ}, 95^{\circ}, 105^{\circ}$
C
$60^{\circ}, 70^{\circ}, 80^{\circ}, 90^{\circ}$
D
$80^{\circ}, 90^{\circ}, 100^{\circ}, 110^{\circ}$

Solution

(B) ધારો કે ચતુષ્કોણના ચાર ખૂણાઓ $a-3d, a-d, a+d, a+3d$ છે.
અહીં,ક્રમિક પદો વચ્ચેનો સામાન્ય તફાવત $2d = 10^{\circ}$ છે,તેથી $d = 5^{\circ}$.
ચતુષ્કોણના ખૂણાઓનો સરવાળો $360^{\circ}$ થાય છે.
તેથી,$(a-3d) + (a-d) + (a+d) + (a+3d) = 360^{\circ}$.
$4a = 360^{\circ} \implies a = 90^{\circ}$.
ખૂણાઓ નીચે મુજબ છે:
$a-3d = 90^{\circ} - 3(5^{\circ}) = 90^{\circ} - 15^{\circ} = 75^{\circ}$.
$a-d = 90^{\circ} - 5^{\circ} = 85^{\circ}$.
$a+d = 90^{\circ} + 5^{\circ} = 95^{\circ}$.
$a+3d = 90^{\circ} + 3(5^{\circ}) = 90^{\circ} + 15^{\circ} = 105^{\circ}$.
આમ,ખૂણાઓ $75^{\circ}, 85^{\circ}, 95^{\circ}, 105^{\circ}$ છે.
74
EasyMCQ
$A.P.$ $-2, -4, -6, \ldots$ માટે સામાન્ય તફાવત $d = \ldots$
A
$2$
B
$4$
C
$-2$
D
$-8$

Solution

(C) આપેલ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ $-2, -4, -6, \ldots$ છે.
સમાંતર શ્રેણીનો સામાન્ય તફાવત $d$ શોધવા માટે બીજા પદમાંથી પ્રથમ પદ બાદ કરવામાં આવે છે: $d = a_2 - a_1$.
અહીં,$a_1 = -2$ અને $a_2 = -4$ છે.
તેથી,$d = -4 - (-2) = -4 + 2 = -2$.
આમ,સામાન્ય તફાવત $d$ ની કિંમત $-2$ છે.
75
EasyMCQ
$1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, \ldots$ એ $\ldots \ldots \ldots \ldots$ છે.
A
એક $A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી)
B
એક સમગુણોત્તર શ્રેણી
C
એક વિષમ શ્રેણી
D
ફિબોનાકી શ્રેણી

Solution

(D) આપેલી શ્રેણી $1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, \ldots$ છે.
આ શ્રેણીમાં,દરેક પદ તેના અગાઉના બે પદોનો સરવાળો છે:
$1 + 1 = 2$
$1 + 2 = 3$
$2 + 3 = 5$
$3 + 5 = 8$
$5 + 8 = 13$,અને આ રીતે આગળ વધે છે.
આ ભાત ફિબોનાકી શ્રેણી દર્શાવે છે,જ્યાં $F_n = F_{n-1} + F_{n-2}$ ($n > 2$ માટે),જેમાં $F_1 = 1$ અને $F_2 = 1$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
76
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું $A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી) છે?
A
$2, 4, 8, 16, \ldots$
B
$3, 0, 3, 0, \ldots$
C
$2, 5, 8, 11, \ldots$
D
$0, 4, -4, 8, \ldots$

Solution

(C) સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ એ સંખ્યાઓની એવી શ્રેણી છે જેમાં ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત સમાન હોય છે.
શ્રેણી $2, 5, 8, 11, \ldots$ માટે:
$T_2 - T_1 = 5 - 2 = 3$
$T_3 - T_2 = 8 - 5 = 3$
$T_4 - T_3 = 11 - 8 = 3$
અહીં સામાન્ય તફાવત $d = 3$ અચળ હોવાથી,આ શ્રેણી $A.P.$ છે.
અન્ય વિકલ્પો માટે:
$A$: $4-2=2$,$8-4=4$ (અચળ નથી)
$B$: $0-3=-3$,$3-0=3$ (અચળ નથી)
$D$: $4-0=4$,$-4-4=-8$ (અચળ નથી)
તેથી,$2, 5, 8, 11, \ldots$ એ સાચી સમાંતર શ્રેણી છે.
77
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ શ્રેણી સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ છે?
A
$\frac{1}{2}, \frac{1}{3}, \frac{1}{4}, \frac{1}{5}, \ldots$
B
$1, \frac{1}{2}, 0, -\frac{1}{2}, \ldots$
C
$-3, 6, -6, 3, \ldots$
D
$5, \frac{1}{5}, 3, \frac{1}{3}, \ldots$

Solution

(B) સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ એ સંખ્યાઓની એવી શ્રેણી છે જેમાં કોઈપણ બે ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત સમાન હોય છે. આ સમાન તફાવતને સામાન્ય તફાવત $(d)$ કહેવામાં આવે છે.
ચાલો વિકલ્પો તપાસીએ:
વિકલ્પ $A$: $\frac{1}{3} - \frac{1}{2} = -\frac{1}{6}$,જ્યારે $\frac{1}{4} - \frac{1}{3} = -\frac{1}{12}$. અહીં $-\frac{1}{6} \neq -\frac{1}{12}$ હોવાથી,આ $A.P.$ નથી.
વિકલ્પ $B$: $\frac{1}{2} - 1 = -\frac{1}{2}$,$0 - \frac{1}{2} = -\frac{1}{2}$,અને $-\frac{1}{2} - 0 = -\frac{1}{2}$. અહીં સામાન્ય તફાવત $d = -\frac{1}{2}$ સમાન હોવાથી,આ $A.P.$ છે.
વિકલ્પ $C$: $6 - (-3) = 9$,જ્યારે $-6 - 6 = -12$. અહીં $9 \neq -12$ હોવાથી,આ $A.P.$ નથી.
વિકલ્પ $D$: $\frac{1}{5} - 5 = -\frac{24}{5}$,જ્યારે $3 - \frac{1}{5} = \frac{14}{5}$. અહીં $-\frac{24}{5} \neq \frac{14}{5}$ હોવાથી,આ $A.P.$ નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
78
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ શ્રેણી $A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી) નથી?
A
$-1, -3, -5, -7, \ldots$
B
$20, 15, 10, 5, \ldots$
C
$2, -2, -6, -10, \ldots$
D
$\frac{1}{2}, \frac{1}{3}, \frac{1}{4}, \frac{1}{5}, \ldots$

Solution

(D) સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ એ સંખ્યાઓની એવી શ્રેણી છે જેમાં કોઈપણ બે ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત સમાન હોય છે. આ અચળ તફાવતને સામાન્ય તફાવત $(d)$ કહેવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $A$ માટે: $-3 - (-1) = -2$,$-5 - (-3) = -2$,$-7 - (-5) = -2$. અહીં તફાવત સમાન હોવાથી,તે $A.P.$ છે.
વિકલ્પ $B$ માટે: $15 - 20 = -5$,$10 - 15 = -5$,$5 - 10 = -5$. અહીં તફાવત સમાન હોવાથી,તે $A.P.$ છે.
વિકલ્પ $C$ માટે: $-2 - 2 = -4$,$-6 - (-2) = -4$,$-10 - (-6) = -4$. અહીં તફાવત સમાન હોવાથી,તે $A.P.$ છે.
વિકલ્પ $D$ માટે: $\frac{1}{3} - \frac{1}{2} = \frac{2-3}{6} = -\frac{1}{6}$,જ્યારે $\frac{1}{4} - \frac{1}{3} = \frac{3-4}{12} = -\frac{1}{12}$. અહીં તફાવત સમાન ન હોવાથી,આ શ્રેણી $A.P.$ નથી.
79
EasyMCQ
એક $A.P.$ ના પ્રથમ પદને $\ldots \ldots \ldots \ldots$ વડે દર્શાવવામાં આવે છે.
A
$d$
B
$a$
C
$l$
D
$n$

Solution

(B) સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ માં,શ્રેણીને $a, a+d, a+2d, \dots$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $a$ એ પ્રથમ પદ છે અને $d$ એ સામાન્ય તફાવત છે.
તેથી,પ્રથમ પદને $a$ અક્ષર દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
80
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું $A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી) નથી?
A
$1, 0, -1, -2, \ldots$
B
$7, 6, 5, 4, \ldots$
C
$1, 0, 1, 0, \ldots$
D
$-10, -9, -8, -7, \ldots$

Solution

(C) સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ એ સંખ્યાઓની એવી શ્રેણી છે જેમાં કોઈપણ બે ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત સમાન હોય છે. આ સમાન તફાવતને સામાન્ય તફાવત $(d)$ કહેવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $A$ માટે: $0 - 1 = -1$,$-1 - 0 = -1$,$-2 - (-1) = -1$. અહીં સામાન્ય તફાવત સમાન $(d = -1)$ હોવાથી,તે $A.P.$ છે.
વિકલ્પ $B$ માટે: $6 - 7 = -1$,$5 - 6 = -1$,$4 - 5 = -1$. અહીં સામાન્ય તફાવત સમાન $(d = -1)$ હોવાથી,તે $A.P.$ છે.
વિકલ્પ $C$ માટે: $0 - 1 = -1$,પરંતુ $1 - 0 = 1$. અહીં તફાવત સમાન નથી $(-1 \neq 1)$,તેથી તે $A.P.$ નથી.
વિકલ્પ $D$ માટે: $-9 - (-10) = 1$,$-8 - (-9) = 1$,$-7 - (-8) = 1$. અહીં સામાન્ય તફાવત સમાન $(d = 1)$ હોવાથી,તે $A.P.$ છે.
તેથી,શ્રેણી $1, 0, 1, 0, \ldots$ એ $A.P.$ નથી.
81
EasyMCQ
$A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી) ના બે ક્રમિક પદો વચ્ચેના તફાવતને ......... દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
A
$a$
B
$l$
C
$T_n$
D
$d$

Solution

(D) સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ માં,સંખ્યાઓની એવી શ્રેણી હોય છે કે જેમાં કોઈપણ બે ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત અચળ રહે છે.
આ અચળ તફાવતને $A.P.$ નો સામાન્ય તફાવત કહેવામાં આવે છે.
સામાન્ય તફાવતને $d$ અક્ષર દ્વારા દર્શાવવાની પ્રમાણિત ગાણિતિક પદ્ધતિ છે.
તેથી,બે ક્રમિક પદો $(a_{n} - a_{n-1})$ વચ્ચેના તફાવતને $d$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
82
EasyMCQ
$A.P.$ $-2, -4, -6, -8, \ldots$ માટે સામાન્ય તફાવત ............ છે.
A
$2$
B
$-2$
C
$4$
D
$-8$

Solution

(B) આપેલ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ $-2, -4, -6, -8, \ldots$ છે.
સામાન્ય તફાવત $(d)$ શોધવા માટે,આપણે બીજા પદ $(T_2)$ માંથી પ્રથમ પદ $(T_1)$ બાદ કરીશું.
$d = T_2 - T_1$
$d = -4 - (-2)$
$d = -4 + 2$
$d = -2$
તેથી,સામાન્ય તફાવત $-2$ છે.
83
EasyMCQ
$A.P.$ $0, \frac{1}{2}, 1, \frac{3}{2}, \ldots$ માટે સામાન્ય તફાવત $\ldots \ldots \ldots \ldots$ છે.
A
$-\frac{1}{2}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$1$
D
$-1$

Solution

(B) આપેલ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ $0, \frac{1}{2}, 1, \frac{3}{2}, \ldots$ છે.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = 0$ અને બીજું પદ $T_2 = \frac{1}{2}$ છે.
સમાંતર શ્રેણીનો સામાન્ય તફાવત $d$ એ $d = T_2 - T_1$ તરીકે ગણવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $d = \frac{1}{2} - 0 = \frac{1}{2}$ મળે છે.
આમ,સામાન્ય તફાવત $\frac{1}{2}$ છે.
84
EasyMCQ
$A.P.$ $0.1, 0.4, 0.7, 1, \ldots$ માટે સામાન્ય તફાવત ......... છે.
A
$3$
B
$0.5$
C
$0.3$
D
$-0.3$

Solution

(C) આપેલ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ $0.1, 0.4, 0.7, 1, \ldots$ છે.
અહીં,પ્રથમ પદ $a_1 = 0.1$,બીજું પદ $a_2 = 0.4$ અને ત્રીજું પદ $a_3 = 0.7$ છે.
સામાન્ય તફાવત $d$ એ કોઈપણ બે ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત છે:
$d = a_2 - a_1 = 0.4 - 0.1 = 0.3$
વૈકલ્પિક રીતે,$d = a_3 - a_2 = 0.7 - 0.4 = 0.3$
આમ,સામાન્ય તફાવત $0.3$ છે.
85
EasyMCQ
$A.P.$ $\frac{3}{2}, \frac{7}{2}, \frac{11}{2}, \frac{15}{2}, \ldots$ માટે સામાન્ય તફાવત કેટલો છે?
A
$\frac{1}{2}$
B
$\frac{3}{2}$
C
$2$
D
$-2$

Solution

(C) $A.P.$ નો સામાન્ય તફાવત $d$ એ કોઈપણ બે ક્રમિક પદો વચ્ચેના તફાવત દ્વારા મળે છે,$d = a_{n} - a_{n-1}$.
અહીં આપેલ $A.P.$ $\frac{3}{2}, \frac{7}{2}, \frac{11}{2}, \frac{15}{2}, \ldots$ છે.
અહીં,પ્રથમ પદ $a_1 = \frac{3}{2}$ અને બીજું પદ $a_2 = \frac{7}{2}$ છે.
તેથી,$d = a_2 - a_1 = \frac{7}{2} - \frac{3}{2}$.
$d = \frac{7 - 3}{2} = \frac{4}{2} = 2$.
આમ,સામાન્ય તફાવત $2$ છે.
86
EasyMCQ
$A.P.$ $100, 98, 96, 94, \ldots$ માટે,$a$ ની કિંમત શોધો.
A
$100$
B
$94$
C
$2$
D
$96$

Solution

(A) સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ એ સંખ્યાઓની એવી શ્રેણી છે જેમાં ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત સમાન હોય છે.
આપેલ $A.P.$ માં: $100, 98, 96, 94, \ldots$
સમાંતર શ્રેણીના પ્રથમ પદને '$a$' વડે દર્શાવવામાં આવે છે.
શ્રેણીનું અવલોકન કરતા,પ્રથમ પદ $100$ છે.
તેથી,$a = 100$.
87
EasyMCQ
$4$ ના ધન ગુણકો દ્વારા બનતી સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ માટે,$d = \ldots \ldots \ldots \ldots .$
A
$0$
B
$16$
C
$4$
D
$2$

Solution

(C) $4$ ના ધન ગુણકો $4, 8, 12, 16, \dots$ છે.
આ એક સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ બનાવે છે જ્યાં પ્રથમ પદ $a = 4$ છે.
સામાન્ય તફાવત $d$ એ કોઈપણ બે ક્રમિક પદો વચ્ચેના તફાવત તરીકે ગણવામાં આવે છે:
$d = a_2 - a_1 = 8 - 4 = 4$.
વૈકલ્પિક રીતે,$d = a_3 - a_2 = 12 - 8 = 4$.
આમ,સામાન્ય તફાવત $d$ એ $4$ છે.
88
EasyMCQ
પ્રથમ પદ $-3$ અને સામાન્ય તફાવત $4$ હોય તેવી $A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી) $ \ldots \ldots \ldots \ldots $ છે.
A
$-3, 4, -3, 4, \ldots$
B
$-3, 1, 5, 9, \ldots$
C
$-3, -7, -11, -15, \ldots$
D
$3, 7, 11, 15, \ldots$

Solution

(B) સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ નું વ્યાપક સ્વરૂપ $a, a+d, a+2d, a+3d, \ldots$ છે,જ્યાં $a$ એ પ્રથમ પદ છે અને $d$ એ સામાન્ય તફાવત છે.
અહીં,$a = -3$ અને $d = 4$ આપેલ છે.
આ કિંમતો મૂકતા:
પ્રથમ પદ = $-3$
બીજું પદ = $a + d = -3 + 4 = 1$
ત્રીજું પદ = $a + 2d = -3 + 2(4) = -3 + 8 = 5$
ચોથું પદ = $a + 3d = -3 + 3(4) = -3 + 12 = 9$
આમ,માંગેલ $A.P.$ એ $-3, 1, 5, 9, \ldots$ છે.
89
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ શ્રેણી $A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી) છે?
A
$2, 2, 2, 2, \ldots$
B
$0, 1, 0, 1, \ldots$
C
$-3, -2, -1, 0, \ldots$
D
$5, -5, 5, -5, \ldots$

Solution

(C) સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ એ સંખ્યાઓની એવી શ્રેણી છે જેમાં કોઈપણ બે ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત સમાન હોય છે. આ સમાન તફાવતને સામાન્ય તફાવત $(d)$ કહેવામાં આવે છે.
વિકલ્પો તપાસતા:
$A$) $2, 2, 2, 2, \ldots$: અહીં,$d = 2 - 2 = 0$. સામાન્ય તફાવત સમાન $(0)$ હોવાથી,આ એક $A.P.$ છે.
$B$) $0, 1, 0, 1, \ldots$: અહીં,$1 - 0 = 1$ અને $0 - 1 = -1$. $1 \neq -1$ હોવાથી,આ $A.P.$ નથી.
$C$) $-3, -2, -1, 0, \ldots$: અહીં,$d = -2 - (-3) = 1$ અને $-1 - (-2) = 1$. સામાન્ય તફાવત સમાન $(1)$ હોવાથી,આ પણ એક $A.P.$ છે.
નોંધ: વિકલ્પ $A$ અને $C$ બંને સમાંતર શ્રેણી છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે $C$ ને વધુ યોગ્ય ગણવામાં આવે છે.
90
EasyMCQ
$A.P.$ ના બે ભિન્ન પદો ........ હોઈ શકે નહીં.
A
ધન
B
ઋણ
C
વ્યસ્ત
D
સમાન

Solution

(D) સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ એ સંખ્યાઓની એવી શ્રેણી છે જેમાં કોઈપણ બે ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત અચળ હોય છે,જેને સામાન્ય તફાવત $(d)$ કહેવામાં આવે છે.
જો $A.P.$ નો સામાન્ય તફાવત $d \neq 0$ હોય,તો શ્રેણીનું દરેક પદ ભિન્ન હોય છે.
જો $A.P.$ ના બે પદો સમાન હોય,ધારો કે $n \neq m$ માટે $a_n = a_m$,તો $a + (n-1)d = a + (m-1)d$ થાય.
આ સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા $(n-1)d = (m-1)d$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $(n-m)d = 0$.
અહીં $n \neq m$ હોવાથી,$d = 0$ હોવું જોઈએ.
જોકે,પ્રશ્નમાં '$A.P.$ ના ભિન્ન પદો' નો ઉલ્લેખ છે,જેનો અર્થ છે કે પદો એકબીજાથી અલગ હોવા જોઈએ.
તેથી,$A.P.$ ના બે ભિન્ન પદો ક્યારેય સમાન હોઈ શકે નહીં.
91
EasyMCQ
$a = -3$ અને $d = -2$ હોય તેવી સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ .......... છે.
A
$-3, -1, 1, 3, \ldots$
B
$-3, -2, -3, -2, \ldots$
C
$3, 5, 7, 9, \ldots$
D
$-3, -5, -7, -9, \ldots$

Solution

(D) સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ નું વ્યાપક સ્વરૂપ $a, a+d, a+2d, a+3d, \ldots$ છે.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = -3$ અને સામાન્ય તફાવત $d = -2$ આપેલ છે.
આ કિંમતો મૂકતા:
પ્રથમ પદ: $a = -3$
બીજું પદ: $a + d = -3 + (-2) = -5$
ત્રીજું પદ: $a + 2d = -3 + 2(-2) = -3 - 4 = -7$
ચોથું પદ: $a + 3d = -3 + 3(-2) = -3 - 6 = -9$
આમ,સમાંતર શ્રેણી $-3, -5, -7, -9, \ldots$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
92
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ શ્રેણી $A.P.$ (સમાંતર શ્રેણી) છે?
A
$3, 3, 3, 3, \ldots$
B
$2, 22, 222, 2222, \ldots$
C
$5, 15, 25, 35, \ldots$
D
$4, -4, 4, -4, \ldots$

Solution

(C) સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ એ સંખ્યાઓની એવી શ્રેણી છે જેમાં કોઈપણ બે ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત સમાન હોય છે. આ અચળ તફાવતને સામાન્ય તફાવત $(d)$ કહેવામાં આવે છે.
વિકલ્પો તપાસતા:
વિકલ્પ $A$: $3, 3, 3, 3, \ldots$. અહીં,$d = 3 - 3 = 0$. તફાવત સમાન હોવાથી,આ એક $A.P.$ છે.
વિકલ્પ $B$: $2, 22, 222, 2222, \ldots$. અહીં,$22 - 2 = 20$ અને $222 - 22 = 200$. $20 \neq 200$ હોવાથી,આ $A.P.$ નથી.
વિકલ્પ $C$: $5, 15, 25, 35, \ldots$. અહીં,$15 - 5 = 10$ અને $25 - 15 = 10$. આ પણ $d = 10$ સાથેની એક $A.P.$ છે.
વિકલ્પ $D$: $4, -4, 4, -4, \ldots$. અહીં,$-4 - 4 = -8$ અને $4 - (-4) = 8$. $-8 \neq 8$ હોવાથી,આ $A.P.$ નથી.
નોંધ: ગાણિતિક રીતે $A$ અને $C$ બંને સમાંતર શ્રેણી છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે પાઠ્યપુસ્તકોમાં $C$ ને વધુ યોગ્ય ઉદાહરણ તરીકે ગણવામાં આવે છે.
93
DifficultMCQ
એક $A.P.$ ના ત્રણ ક્રમિક પદોનો સરવાળો $30$ છે અને તેના પ્રથમ અને છેલ્લા પદનો ગુણાકાર $75$ છે. તો,$A.P.$ નો સામાન્ય તફાવત $\ldots \ldots \ldots \ldots$ છે.
A
$3$
B
$6$
C
$5$
D
$8$

Solution

(C) ધારો કે $A.P.$ ના ત્રણ ક્રમિક પદો $(a-d)$,$a$,અને $(a+d)$ છે.
આપેલ છે કે આ પદોનો સરવાળો $30$ છે:
$(a-d) + a + (a+d) = 30$
$3a = 30$
$a = 10$
આપેલ છે કે પ્રથમ અને છેલ્લા પદનો ગુણાકાર $75$ છે:
$(a-d)(a+d) = 75$
$a^2 - d^2 = 75$
$a = 10$ મૂકતા:
$10^2 - d^2 = 75$
$100 - d^2 = 75$
$d^2 = 100 - 75 = 25$
$d = \pm 5$
વિકલ્પમાં $5$ આપેલ હોવાથી,સામાન્ય તફાવત $5$ છે.
94
MediumMCQ
જો $k+1, 8, k+9$ એ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ ના ત્રણ ક્રમિક પદો હોય,તો $k = \ldots$
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(C) આપેલ છે કે $k+1, 8, k+9$ એ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ ના ત્રણ ક્રમિક પદો છે.
સમાંતર શ્રેણીમાં સામાન્ય તફાવત $d$ સમાન હોવાથી,આપણે લખી શકીએ:
$8 - (k+1) = (k+9) - 8$
$8 - k - 1 = k + 1$
$7 - k = k + 1$
$7 - 1 = k + k$
$6 = 2k$
$k = 3$
95
MediumMCQ
શ્રેણી $1, 3, 6, 10, \ldots$ એ
A
ફિબોનાકી શ્રેણી છે
B
સમાંતર શ્રેણી છે
C
ગુણોત્તર શ્રેણી છે
D
ત્રિકોણીય સંખ્યાઓની શ્રેણી છે

Solution

(D) શ્રેણી $1, 3, 6, 10, \ldots$ ના સ્વરૂપને સમજવા માટે,ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત તપાસીએ:
$3 - 1 = 2$
$6 - 3 = 3$
$10 - 6 = 4$
અહીં તફાવત $2, 3, 4, \ldots$ છે,જે અચળ નથી,તેથી આ સમાંતર શ્રેણી નથી.
ગુણોત્તર $3/1 = 3$,$6/3 = 2$,$10/6 = 1.66$ છે,જે અચળ નથી,તેથી આ ગુણોત્તર શ્રેણી પણ નથી.
ફિબોનાકી શ્રેણી $F_n = F_{n-1} + F_{n-2}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે,જે આ પેટર્ન સાથે મળતી નથી.
આ સંખ્યાઓને ત્રિકોણીય સંખ્યાઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જેનું સૂત્ર $T_n = \frac{n(n+1)}{2}$ છે.
$n=1$ માટે $T_1 = 1$; $n=2$ માટે $T_2 = 3$; $n=3$ માટે $T_3 = 6$; $n=4$ માટે $T_4 = 10$ મળે છે. આમ,આ ત્રિકોણીય સંખ્યાઓની શ્રેણી છે.
96
DifficultMCQ
$A.P.$ $5, 7, 9, 11, \ldots$ માં ચોથી વિભાજ્ય સંખ્યા કઈ છે?
A
$21$
B
$25$
C
$19$
D
$17$

Solution

(B) આપેલ $A.P.$ $5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 25, \ldots$ છે.
આ શ્રેણીમાં વિભાજ્ય સંખ્યાઓ શોધવા માટે,આપણે દરેક પદ તપાસીએ:
$5$: અવિભાજ્ય
$7$: અવિભાજ્ય
$9$: વિભાજ્ય $(3 \times 3)$
$11$: અવિભાજ્ય
$13$: અવિભાજ્ય
$15$: વિભાજ્ય $(3 \times 5)$
$17$: અવિભાજ્ય
$19$: અવિભાજ્ય
$21$: વિભાજ્ય $(3 \times 7)$
$23$: અવિભાજ્ય
$25$: વિભાજ્ય $(5 \times 5)$
શ્રેણીમાં વિભાજ્ય સંખ્યાઓ $9, 15, 21, 25, \ldots$ છે.
પ્રથમ વિભાજ્ય સંખ્યા $9$ છે.
બીજી વિભાજ્ય સંખ્યા $15$ છે.
ત્રીજી વિભાજ્ય સંખ્યા $21$ છે.
ચોથી વિભાજ્ય સંખ્યા $25$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
97
MediumMCQ
જો $x, y, z$ એ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ ના ત્રણ ક્રમિક પદો હોય,તો તે સમાંતર શ્રેણીનો સામાન્ય તફાવત ........ છે.
A
$\frac{z-x}{2}$
B
$z-x$
C
$z+x$
D
$\frac{z+x}{2}$

Solution

(A) સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ માં,સામાન્ય તફાવત $d$ એ કોઈપણ બે ક્રમિક પદો વચ્ચેનો તફાવત છે.
આપેલ છે કે $x, y, z$ એ સમાંતર શ્રેણીના ત્રણ ક્રમિક પદો છે.
તેથી,$d = y - x$ અને $d = z - y$.
આ બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા: $d + d = (y - x) + (z - y)$.
$2d = z - x$.
આમ,$d = \frac{z - x}{2}$.
98
EasyMCQ
જો $2, x, 20$ એ સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ ના ત્રણ ક્રમિક પદો હોય,તો $x = ..........$
A
$18$
B
$20$
C
$10$
D
$11$

Solution

(D) જો ત્રણ પદો $a, b, c$ સમાંતર શ્રેણીમાં હોય,તો વચ્ચેનું પદ એ બાકીના બે પદોનો સમાંતર મધ્યક હોય છે.
આ માટેનું સૂત્ર $b = \frac{a + c}{2}$ છે.
અહીં,$a = 2$,$b = x$,અને $c = 20$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$x = \frac{2 + 20}{2}$
$x = \frac{22}{2}$
$x = 11$.
તેથી,$x$ ની કિંમત $11$ છે.

Arithmetic Progressions — Arithmetic Progressions · Frequently Asked Questions

1Are these Arithmetic Progressions questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Arithmetic Progressions Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.