અ Gujarati

Fundamental Theorem of Arithmetic Questions in Gujarati

Class 10 Mathematics · Real Numbers · Fundamental Theorem of Arithmetic

154+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 154 questions in Gujarati

51
Medium
દર્શાવો કે કોઈપણ અયુગ્મ ધન પૂર્ણાંકનો વર્ગ કોઈ પૂર્ણાંક $q$ માટે $6q + 1$ અથવા $6q + 3$ સ્વરૂપમાં હોય છે.

Solution

(N/A) આપણે જાણીએ છીએ કે કોઈપણ ધન પૂર્ણાંકને કોઈ પૂર્ણાંક $m$ માટે $6m, 6m + 1, 6m + 2, 6m + 3, 6m + 4$ અથવા $6m + 5$ સ્વરૂપમાં દર્શાવી શકાય છે.
અયુગ્મ ધન પૂર્ણાંક $6m + 1, 6m + 3$ અથવા $6m + 5$ સ્વરૂપમાં હોય છે.
હવે,આપણે આ સ્વરૂપોના વર્ગ કરીએ:
$1.$ $(6m + 1)^2 = 36m^2 + 12m + 1 = 6(6m^2 + 2m) + 1 = 6q + 1$,જ્યાં $q = 6m^2 + 2m$ એક પૂર્ણાંક છે.
$2.$ $(6m + 3)^2 = 36m^2 + 36m + 9 = 36m^2 + 36m + 6 + 3 = 6(6m^2 + 6m + 1) + 3 = 6q + 3$,જ્યાં $q = 6m^2 + 6m + 1$ એક પૂર્ણાંક છે.
$3.$ $(6m + 5)^2 = 36m^2 + 60m + 25 = 36m^2 + 60m + 24 + 1 = 6(6m^2 + 10m + 4) + 1 = 6q + 1$,જ્યાં $q = 6m^2 + 10m + 4$ એક પૂર્ણાંક છે.
આમ,કોઈપણ અયુગ્મ ધન પૂર્ણાંકનો વર્ગ હંમેશા $6q + 1$ અથવા $6q + 3$ સ્વરૂપમાં હોય છે.
52
Difficult
સાબિત કરો કે $6q + r$ સ્વરૂપના ધન પૂર્ણાંકનો ઘન,જ્યાં $q$ પૂર્ણાંક છે અને $r = 0, 1, 2, 3, 4, 5$ છે,તે પણ $6m + r$ સ્વરૂપમાં હોય છે.

Solution

(N/A) ધારો કે $a$ કોઈ પણ ધન પૂર્ણાંક છે. યુક્લિડની ભાગાકારની રીત મુજબ,કોઈ પણ ધન પૂર્ણાંક $a$ અને $6$ માટે,એવા અનૃણ પૂર્ણાંકો $q$ અને $r$ મળે કે જેથી $a = 6q + r$,જ્યાં $0 \leq r < 6$.
બંને બાજુ ઘન લેતા:
$a^3 = (6q + r)^3 = 216q^3 + r^3 + 3(6q)(r)(6q + r)$
$a^3 = (216q^3 + 108q^2r + 18qr^2) + r^3 \quad \dots(i)$
કિસ્સો $I$: જો $r = 0$ હોય,તો $a^3 = 216q^3 = 6(36q^3) = 6m$,જ્યાં $m = 36q^3$.
કિસ્સો $II$: જો $r = 1$ હોય,તો $a^3 = (216q^3 + 108q^2 + 18q) + 1 = 6(36q^3 + 18q^2 + 3q) + 1 = 6m + 1$.
કિસ્સો $III$: જો $r = 2$ હોય,તો $a^3 = (216q^3 + 216q^2 + 72q) + 8 = (216q^3 + 216q^2 + 72q + 6) + 2 = 6(36q^3 + 36q^2 + 12q + 1) + 2 = 6m + 2$.
કિસ્સો $IV$: જો $r = 3$ હોય,તો $a^3 = (216q^3 + 324q^2 + 162q) + 27 = (216q^3 + 324q^2 + 162q + 24) + 3 = 6(36q^3 + 54q^2 + 27q + 4) + 3 = 6m + 3$.
કિસ્સો $V$: જો $r = 4$ હોય,તો $a^3 = (216q^3 + 432q^2 + 288q) + 64 = (216q^3 + 432q^2 + 288q + 60) + 4 = 6(36q^3 + 72q^2 + 48q + 10) + 4 = 6m + 4$.
કિસ્સો $VI$: જો $r = 5$ હોય,તો $a^3 = (216q^3 + 540q^2 + 450q) + 125 = (216q^3 + 540q^2 + 450q + 120) + 5 = 6(36q^3 + 90q^2 + 75q + 20) + 5 = 6m + 5$.
આમ,$6q + r$ સ્વરૂપના કોઈપણ ધન પૂર્ણાંકનો ઘન $6m + r$ સ્વરૂપમાં હોય છે.
53
Difficult
સાબિત કરો કે $n, n+2$ અને $n+4$ માંથી માત્ર એક જ સંખ્યા $3$ વડે વિભાજ્ય છે,જ્યાં $n$ કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક છે.

Solution

(N/A) ધારો કે $n$ કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક છે. યુક્લિડના ભાગાકારના પૂર્વપ્રમેય મુજબ,$n$ ને કોઈ પૂર્ણાંક $q \ge 0$ માટે $3q, 3q+1,$ અથવા $3q+2$ સ્વરૂપમાં દર્શાવી શકાય છે.
કિસ્સો $1$: જો $n = 3q$ હોય,તો $n$ એ $3$ વડે વિભાજ્ય છે. આ કિસ્સામાં,$n+2 = 3q+2$ અને $n+4 = 3q+4 = 3(q+1)+1$ થાય,જેમાંથી કોઈ પણ $3$ વડે વિભાજ્ય નથી.
કિસ્સો $2$: જો $n = 3q+1$ હોય,તો $n+2 = 3q+1+2 = 3q+3 = 3(q+1)$ થાય,જે $3$ વડે વિભાજ્ય છે. આ કિસ્સામાં,$n = 3q+1$ અને $n+4 = 3q+1+4 = 3q+5 = 3(q+1)+2$ થાય,જેમાંથી કોઈ પણ $3$ વડે વિભાજ્ય નથી.
કિસ્સો $3$: જો $n = 3q+2$ હોય,તો $n+4 = 3q+2+4 = 3q+6 = 3(q+2)$ થાય,જે $3$ વડે વિભાજ્ય છે. આ કિસ્સામાં,$n = 3q+2$ અને $n+2 = 3q+2+2 = 3q+4 = 3(q+1)+1$ થાય,જેમાંથી કોઈ પણ $3$ વડે વિભાજ્ય નથી.
આમ,તમામ શક્ય કિસ્સાઓમાં,$n, n+2$ અથવા $n+4$ માંથી બરાબર એક જ સંખ્યા $3$ વડે વિભાજ્ય છે.
54
Difficult
સાબિત કરો કે કોઈપણ ત્રણ ક્રમિક ધન પૂર્ણાંકોમાંથી એક સંખ્યા $3$ વડે વિભાજ્ય હોય છે.

Solution

(N/A) કોઈપણ ત્રણ ક્રમિક ધન પૂર્ણાંકોને $n, (n+1),$ અને $(n+2)$ સ્વરૂપમાં દર્શાવી શકાય છે,જ્યાં $n$ એ કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક છે $(n \in \mathbb{N})$.
ભાગાકારના પૂર્વપ્રમેય મુજબ,કોઈપણ પૂર્ણાંક $n$ ને $3q, 3q+1,$ અથવા $3q+2$ સ્વરૂપમાં દર્શાવી શકાય છે,જ્યાં $q$ એ અનૃણ પૂર્ણાંક છે.
કિસ્સો $1$: જો $n = 3q$ હોય,તો $n$ એ $3$ વડે વિભાજ્ય છે.
કિસ્સો $2$: જો $n = 3q + 1$ હોય,તો $n + 2 = (3q + 1) + 2 = 3q + 3 = 3(q + 1)$,જે $3$ વડે વિભાજ્ય છે.
કિસ્સો $3$: જો $n = 3q + 2$ હોય,તો $n + 1 = (3q + 2) + 1 = 3q + 3 = 3(q + 1)$,જે $3$ વડે વિભાજ્ય છે.
આમ,તમામ શક્ય કિસ્સાઓમાં,ત્રણ ક્રમિક પૂર્ણાંકો $n, n+1,$ અથવા $n+2$ માંથી એક સંખ્યા $3$ વડે વિભાજ્ય છે.
55
Difficult
કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે,સાબિત કરો કે $n^{3}-n$ એ $6$ વડે વિભાજ્ય છે.

Solution

(N/A) ધારો કે $a = n^{3} - n.$
આ પદાવલિનું અવયવીકરણ કરતા,આપણને મળે $a = n(n^{2} - 1).$
નિત્યસમ $a^{2} - b^{2} = (a - b)(a + b)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે $a = (n - 1)n(n + 1).$
આ પદાવલિ ત્રણ ક્રમિક પૂર્ણાંકોનો ગુણાકાર દર્શાવે છે.
કોઈપણ ત્રણ ક્રમિક પૂર્ણાંકોના સમૂહમાં,ઓછામાં ઓછી એક સંખ્યા બેકી (એટલે કે $2$ વડે વિભાજ્ય) હોય છે અને બરાબર એક સંખ્યા $3$ વડે વિભાજ્ય હોય છે.
આમ,$2$ અને $3$ પરસ્પર અવિભાજ્ય હોવાથી,તેમનો ગુણાકાર $2 \times 3 = 6$ એ આ ત્રણ ક્રમિક પૂર્ણાંકોના ગુણાકારને નિઃશેષ ભાગી શકે છે.
તેથી,કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે $(n - 1)n(n + 1)$ હંમેશા $6$ વડે વિભાજ્ય છે.
આમ,$n^{3} - n$ એ $6$ વડે વિભાજ્ય છે.
56
Medium
સાબિત કરો કે $n, n+4, n+8, n+12$ અને $n+16$ માંથી માત્ર એક જ સંખ્યા $5$ વડે વિભાજ્ય છે,જ્યાં $n$ કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક છે.

Solution

(N/A) યુક્લિડના ભાગાકારના પૂર્વપ્રમેય મુજબ,કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક $n$ ને $5q, 5q+1, 5q+2, 5q+3,$ અથવા $5q+4$ સ્વરૂપમાં દર્શાવી શકાય છે,જ્યાં $q$ એ અનૃણ પૂર્ણાંક છે.
દરેક કિસ્સા માટે આપણે ${n, n+4, n+8, n+12, n+16}$ ના સમૂહની વિભાજ્યતા તપાસીએ:
$1$. જો $n = 5q$ હોય,તો $n$ એ $5$ વડે વિભાજ્ય છે.
$2$. જો $n = 5q+1$ હોય,તો $n+4 = 5q+1+4 = 5q+5 = 5(q+1)$,જે $5$ વડે વિભાજ્ય છે.
$3$. જો $n = 5q+2$ હોય,તો $n+8 = 5q+2+8 = 5q+10 = 5(q+2)$,જે $5$ વડે વિભાજ્ય છે.
$4$. જો $n = 5q+3$ હોય,તો $n+12 = 5q+3+12 = 5q+15 = 5(q+3)$,જે $5$ વડે વિભાજ્ય છે.
$5$. જો $n = 5q+4$ હોય,તો $n+16 = 5q+4+16 = 5q+20 = 5(q+4)$,જે $5$ વડે વિભાજ્ય છે.
દરેક કિસ્સામાં,પાંચ પદોમાંથી માત્ર એક જ પદ $5$ વડે વિભાજ્ય છે.
57
Difficult
સાબિત કરો કે કોઈપણ ત્રણ ક્રમિક ધન પૂર્ણાંકોમાંથી માત્ર એક જ સંખ્યા $3$ વડે વિભાજ્ય હોય છે.

Solution

(N/A) ધારો કે ત્રણ ક્રમિક ધન પૂર્ણાંકો $n$,$n+1$ અને $n+2$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક $n$ ને $3m$,$3m+1$ અથવા $3m+2$ સ્વરૂપમાં દર્શાવી શકાય છે,જ્યાં $m$ એ અનૃણ પૂર્ણાંક છે.
કિસ્સો $1$: જો $n = 3m$ હોય,તો $n$ એ $3$ વડે વિભાજ્ય છે. અહીં,$n+1 = 3m+1$ અને $n+2 = 3m+2$ છે,જેમને $3$ વડે ભાગતા અનુક્રમે $1$ અને $2$ શેષ વધે છે. આમ,માત્ર $n$ એ $3$ વડે વિભાજ્ય છે.
કિસ્સો $2$: જો $n = 3m+1$ હોય,તો $n+1 = 3m+2$ અને $n+2 = 3m+3 = 3(m+1)$ થાય. અહીં,માત્ર $n+2$ એ $3$ વડે વિભાજ્ય છે.
કિસ્સો $3$: જો $n = 3m+2$ હોય,તો $n+1 = 3m+3 = 3(m+1)$ અને $n+2 = 3m+4 = 3(m+1)+1$ થાય. અહીં,માત્ર $n+1$ એ $3$ વડે વિભાજ્ય છે.
નિષ્કર્ષ: તમામ શક્ય કિસ્સાઓમાં,ત્રણ ક્રમિક પૂર્ણાંકો $n$,$n+1$ અને $n+2$ માંથી બરાબર એક જ સંખ્યા $3$ વડે વિભાજ્ય છે.
58
Medium
સાબિત કરો કે દરેક ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે $n^{2}-n$ એ $2$ વડે વિભાજ્ય છે.

Solution

આપણે જાણીએ છીએ કે કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક $n$ એ $2m$ અથવા $2m+1$ સ્વરૂપમાં હોય છે,જ્યાં $m$ એ અનૃણ પૂર્ણાંક છે.
કિસ્સો $1$: જો $n = 2m$ હોય,તો
$n^{2} - n = (2m)^{2} - (2m) = 4m^{2} - 2m = 2(2m^{2} - m)$.
અહીં $2(2m^{2} - m)$ એ $2$ નો ગુણક હોવાથી,$n^{2} - n$ એ $2$ વડે વિભાજ્ય છે.
કિસ્સો $2$: જો $n = 2m + 1$ હોય,તો
$n^{2} - n = (2m + 1)^{2} - (2m + 1) = (4m^{2} + 4m + 1) - 2m - 1 = 4m^{2} + 2m = 2(2m^{2} + m)$.
અહીં $2(2m^{2} + m)$ એ $2$ નો ગુણક હોવાથી,$n^{2} - n$ એ $2$ વડે વિભાજ્ય છે.
આમ,બંને કિસ્સાઓમાં દરેક ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે $n^{2} - n$ એ $2$ વડે વિભાજ્ય છે.
59
Difficult
જ્યારે $10^{k}+1$ ને $11$ વડે ભાગવામાં આવે ત્યારે મળતી શેષ અને ભાગફળ શોધો,જ્યાં $k=1, 2, 3, 4, 5$ છે.

Solution

$(1)$ $k=1$ માટે,$10^{1}+1=11$. યુક્લિડની ભાગવિધિના પ્રમેય મુજબ,$11 = 11 \times 1 + 0$. તેથી,ભાગફળ $1$ છે અને શેષ $0$ છે.
$(2)$ $k=2$ માટે,$10^{2}+1=101$. યુક્લિડની ભાગવિધિના પ્રમેય મુજબ,$101 = 11 \times 9 + 2$. તેથી,ભાગફળ $9$ છે અને શેષ $2$ છે.
$(3)$ $k=3$ માટે,$10^{3}+1=1001$. યુક્લિડની ભાગવિધિના પ્રમેય મુજબ,$1001 = 11 \times 91 + 0$. તેથી,ભાગફળ $91$ છે અને શેષ $0$ છે.
$(4)$ $k=4$ માટે,$10^{4}+1=10001$. યુક્લિડની ભાગવિધિના પ્રમેય મુજબ,$10001 = 11 \times 909 + 2$. તેથી,ભાગફળ $909$ છે અને શેષ $2$ છે.
$(5)$ $k=5$ માટે,$10^{5}+1=100001$. યુક્લિડની ભાગવિધિના પ્રમેય મુજબ,$100001 = 11 \times 9091 + 0$. તેથી,ભાગફળ $9091$ છે અને શેષ $0$ છે.
60
Medium
સાબિત કરો કે $n, n+2, n+4$ માંથી માત્ર એક જ સંખ્યા $3$ વડે વિભાજ્ય છે,જ્યાં $n$ એ કોઈ પણ ધન પૂર્ણાંક છે.

Solution

કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક $n$ ને કોઈ પૂર્ણાંક $q \ge 0$ માટે $3q, 3q+1,$ અથવા $3q+2$ સ્વરૂપમાં દર્શાવી શકાય છે.
કિસ્સો $1$: જો $n = 3q$ હોય,તો $n$ એ $3$ વડે વિભાજ્ય છે. આ કિસ્સામાં,$n+2 = 3q+2$ (શેષ $2$) અને $n+4 = 3q+4 = 3(q+1)+1$ (શેષ $1$). આમ,માત્ર $n$ એ $3$ વડે વિભાજ્ય છે.
કિસ્સો $2$: જો $n = 3q+1$ હોય,તો $n+2 = (3q+1)+2 = 3q+3 = 3(q+1)$,જે $3$ વડે વિભાજ્ય છે. આ કિસ્સામાં,$n = 3q+1$ (શેષ $1$) અને $n+4 = 3q+5 = 3(q+1)+2$ (શેષ $2$). આમ,માત્ર $n+2$ એ $3$ વડે વિભાજ્ય છે.
કિસ્સો $3$: જો $n = 3q+2$ હોય,તો $n+4 = (3q+2)+4 = 3q+6 = 3(q+2)$,જે $3$ વડે વિભાજ્ય છે. આ કિસ્સામાં,$n = 3q+2$ (શેષ $2$) અને $n+2 = 3q+4 = 3(q+1)+1$ (શેષ $1$). આમ,માત્ર $n+4$ એ $3$ વડે વિભાજ્ય છે.
નિષ્કર્ષ: તમામ શક્ય કિસ્સાઓમાં,$n, n+2, n+4$ માંથી બરાબર એક જ સંખ્યા $3$ વડે વિભાજ્ય છે.
61
Easy
સાબિત કરો કે કોઈપણ બે ક્રમિક ધન પૂર્ણાંકોનો ગુણાકાર $2$ વડે વિભાજ્ય છે.

Solution

(N/A) ધારો કે બે ક્રમિક ધન પૂર્ણાંકો $n$ અને $n+1$ છે,જ્યાં $n$ એક ધન પૂર્ણાંક છે.
તેમનો ગુણાકાર $P = n(n+1) = n^2 + n$ છે.
આપણે $n$ માટે બે કિસ્સાઓ વિચારી શકીએ:
કિસ્સો $1$: જો $n$ બેકી સંખ્યા હોય,તો $n = 2k$ કોઈ પૂર્ણાંક $k$ માટે. તેથી,$P = 2k(2k+1) = 2(2k^2 + k)$,જે સ્પષ્ટપણે $2$ વડે વિભાજ્ય છે.
કિસ્સો $2$: જો $n$ એકી સંખ્યા હોય,તો $n = 2k+1$ કોઈ પૂર્ણાંક $k$ માટે. તેથી,$P = (2k+1)(2k+1+1) = (2k+1)(2k+2) = 2(2k+1)(k+1)$,જે પણ $2$ વડે વિભાજ્ય છે.
આમ,બંને કિસ્સાઓમાં ગુણાકાર $2$ વડે વિભાજ્ય હોવાથી,કોઈપણ બે ક્રમિક ધન પૂર્ણાંકોનો ગુણાકાર હંમેશા $2$ વડે વિભાજ્ય હોય છે.
62
Easy
સાબિત કરો કે કોઈપણ ધન એકી પૂર્ણાંક $6m+1$ અથવા $6m+3$ અથવા $6m+5$ સ્વરૂપમાં હોય છે,જ્યાં $m \in N \cup \{0\}$.

Solution

(N/A) ધારો કે $a$ એ કોઈપણ ધન એકી પૂર્ણાંક છે. યુક્લિડના ભાગાકારના પૂર્વપ્રમેય મુજબ,કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક $a$ અને $b=6$ માટે,અનન્ય પૂર્ણાંકો $q$ અને $r$ એવા મળે કે જેથી $a = 6q + r$,જ્યાં $0 \le r < 6$.
અહીં $r$ ની કિંમત $0, 1, 2, 3, 4, 5$ હોઈ શકે છે,તેથી $a$ ના શક્ય સ્વરૂપો $6q, 6q+1, 6q+2, 6q+3, 6q+4$ અને $6q+5$ છે.
જો $a = 6q, 6q+2$ અથવા $6q+4$ હોય,તો $a$ બેકી સંખ્યા છે કારણ કે તે $2$ વડે વિભાજ્ય છે (દા.ત.,$6q = 2(3q)$).
આપેલ છે કે $a$ એકી પૂર્ણાંક છે,તેથી તે $6q, 6q+2$ અથવા $6q+4$ સ્વરૂપમાં ન હોઈ શકે.
તેથી,કોઈપણ ધન એકી પૂર્ણાંક $6q+1, 6q+3$ અથવા $6q+5$ સ્વરૂપમાં જ હોય. $q$ ને $m$ વડે બદલતા,આપણે $6m+1, 6m+3$ અથવા $6m+5$ સ્વરૂપ મેળવીએ છીએ.
63
Medium
સાબિત કરો કે દરેક પૂર્ણાંકનો વર્ગ $3m$ અથવા $3m+1$ સ્વરૂપમાં હોય છે,જ્યાં $m \in \mathbb{Z}$.

Solution

(N/A) ધારો કે $a$ કોઈ પણ પૂર્ણાંક છે. યુક્લિડના ભાગાકારના પૂર્વપ્રમેય મુજબ,કોઈપણ પૂર્ણાંક $a$ અને ભાજક $b=3$ માટે,અનન્ય પૂર્ણાંકો $q$ અને $r$ એવા મળે કે જેથી $a = 3q + r$,જ્યાં $0 \le r < 3$ થાય.
આમ,$r$ ની શક્ય કિંમતો $0, 1, 2$ છે.
કિસ્સો $1$: જો $r = 0$ હોય,તો $a = 3q$. બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$a^2 = (3q)^2 = 9q^2 = 3(3q^2)$. ધારો કે $m = 3q^2$,તો $a^2 = 3m$ મળે.
કિસ્સો $2$: જો $r = 1$ હોય,તો $a = 3q + 1$. બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$a^2 = (3q + 1)^2 = 9q^2 + 6q + 1 = 3(3q^2 + 2q) + 1$. ધારો કે $m = 3q^2 + 2q$,તો $a^2 = 3m + 1$ મળે.
કિસ્સો $3$: જો $r = 2$ હોય,તો $a = 3q + 2$. બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$a^2 = (3q + 2)^2 = 9q^2 + 12q + 4 = 9q^2 + 12q + 3 + 1 = 3(3q^2 + 4q + 1) + 1$. ધારો કે $m = 3q^2 + 4q + 1$,તો $a^2 = 3m + 1$ મળે.
આમ,દરેક કિસ્સામાં પૂર્ણાંકનો વર્ગ $3m$ અથવા $3m+1$ સ્વરૂપમાં હોય છે.
64
DifficultMCQ
સાબિત કરો કે કોઈપણ ધન પૂર્ણાંકનો ઘન $9m$,$9m+1$ અથવા $9m+8$ સ્વરૂપમાં હોય છે,જ્યાં $m$ એક પૂર્ણાંક છે.
A
The statement is true.
B
The statement is false.
C
The cube of any positive integer is always $9m$.
D
The cube of any positive integer is always $9m+1$.

Solution

(A) ધારો કે $a$ કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક છે. યુક્લિડના ભાગાકારના પૂર્વપ્રમેય મુજબ,આપણે $a$ ને $a = 3q + r$ તરીકે દર્શાવી શકીએ છીએ,જ્યાં $r \in \{0, 1, 2\}$ અને $q \ge 0$ છે.
કિસ્સો $1$: જો $r = 0$ હોય,તો $a = 3q$. બંને બાજુ ઘન કરતા,$a^3 = (3q)^3 = 27q^3 = 9(3q^3) = 9m$,જ્યાં $m = 3q^3$ છે.
કિસ્સો $2$: જો $r = 1$ હોય,તો $a = 3q + 1$. બંને બાજુ ઘન કરતા,$a^3 = (3q + 1)^3 = 27q^3 + 27q^2 + 9q + 1 = 9(3q^3 + 3q^2 + q) + 1 = 9m + 1$,જ્યાં $m = 3q^3 + 3q^2 + q$ છે.
કિસ્સો $3$: જો $r = 2$ હોય,તો $a = 3q + 2$. બંને બાજુ ઘન કરતા,$a^3 = (3q + 2)^3 = 27q^3 + 54q^2 + 36q + 8 = 9(3q^3 + 6q^2 + 4q) + 8 = 9m + 8$,જ્યાં $m = 3q^3 + 6q^2 + 4q$ છે.
આમ,કોઈપણ ધન પૂર્ણાંકનો ઘન $9m$,$9m+1$ અથવા $9m+8$ સ્વરૂપમાં હોય છે.
65
Medium
જો $a$ અને $b$ બે એકી ધન પૂર્ણાંકો હોય કે જેથી $a > b$ હોય,તો સાબિત કરો કે $\frac{a+b}{2}$ અને $\frac{a-b}{2}$ પૈકી એક સંખ્યા એકી અને બીજી બેકી છે.

Solution

ધારો કે $a$ અને $b$ એ બે એકી ધન પૂર્ણાંકો છે,તેથી આપણે તેમને $a = 2m + 1$ અને $b = 2n + 1$ તરીકે દર્શાવી શકીએ,જ્યાં $m$ અને $n$ એ અનૃણ પૂર્ણાંકો છે અને $m > n$ છે.
હવે,સરવાળો લઈએ: $\frac{a+b}{2} = \frac{(2m+1) + (2n+1)}{2} = \frac{2m + 2n + 2}{2} = m + n + 1$.
ત્યારબાદ,તફાવત લઈએ: $\frac{a-b}{2} = \frac{(2m+1) - (2n+1)}{2} = \frac{2m - 2n}{2} = m - n$.
ધારો કે $S = m + n + 1$ અને $D = m - n$.
આ બંને પરિણામો વચ્ચેનો તફાવત લઈએ: $S - D = (m + n + 1) - (m - n) = 2n + 1$.
$2n + 1$ એ એકી સંખ્યા હોવાથી,$S$ અને $D$ વચ્ચેનો તફાવત એકી છે.
જો બે પૂર્ણાંકો વચ્ચેનો તફાવત એકી હોય,તો તેમાંથી એક સંખ્યા બેકી અને બીજી એકી હોવી જ જોઈએ.
તેથી,$\frac{a+b}{2}$ અને $\frac{a-b}{2}$ પૈકી એક સંખ્યા એકી અને બીજી બેકી છે.
66
MediumMCQ
સાબિત કરો કે,જો કોઈ ધન પૂર્ણાંક $6m + 5$ સ્વરૂપમાં હોય,તો તે $3n + 2$ સ્વરૂપમાં પણ હોય છે,જ્યાં $n$ કોઈ પૂર્ણાંક છે.
A
સાચું
B
ખોટું
C
નિર્ધારિત કરી શકાતું નથી
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) આપેલ છે કે ધન પૂર્ણાંક $6m + 5$ સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $m$ એક પૂર્ણાંક છે.
આપણે $6m + 5$ પદાવલિને $6m + 3 + 2$ તરીકે ફરીથી લખી શકીએ છીએ.
પ્રથમ બે પદોમાંથી $3$ સામાન્ય લેતા,આપણને $3(2m + 1) + 2$ મળે છે.
ધારો કે $n = 2m + 1$. કારણ કે $m$ એક પૂર્ણાંક છે,તેથી $n$ પણ એક પૂર્ણાંક છે.
આ પદાવલિમાં $n$ મૂકતા,આપણને $3n + 2$ મળે છે.
આમ,$6m + 5$ સ્વરૂપનો કોઈપણ પૂર્ણાંક $3n + 2$ સ્વરૂપમાં દર્શાવી શકાય છે.
67
Difficult
કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે,સાબિત કરો કે $n^{3}-n$ એ $6$ વડે વિભાજ્ય છે.

Solution

(N/A) આપણે પદાવલિ $n^{3}-n$ ના અવયવો નીચે મુજબ પાડી શકીએ છીએ:
$n^{3}-n = n(n^{2}-1) = n(n-1)(n+1) = (n-1)n(n+1)$.
આ પદાવલિ ત્રણ ક્રમિક પૂર્ણાંકોનો ગુણાકાર દર્શાવે છે.
કોઈપણ ત્રણ ક્રમિક પૂર્ણાંકોના સમૂહમાં,ઓછામાં ઓછી એક સંખ્યા બેકી (એટલે કે $2$ વડે વિભાજ્ય) હોય છે અને બરાબર એક સંખ્યા $3$ વડે વિભાજ્ય હોય છે.
આ ગુણાકારમાં $2$ અને $3$ બંનેનો અવયવ હોવાથી,સમગ્ર ગુણાકાર $2 \times 3 = 6$ વડે વિભાજ્ય હોવો જોઈએ.
તેથી,કોઈપણ ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે $n^{3}-n$ એ $6$ વડે વિભાજ્ય છે.
68
Difficult
સાબિત કરો કે,જો $a$ અને $b$ અયુગ્મ ધન પૂર્ણાંકો હોય,તો $a^{2} + b^{2}$ એ યુગ્મ છે પરંતુ $4$ વડે વિભાજ્ય નથી.

Solution

(N/A) ધારો કે $a$ અને $b$ બે અયુગ્મ ધન પૂર્ણાંકો છે. કોઈપણ અયુગ્મ ધન પૂર્ણાંકને કોઈ પૂર્ણાંક $n$ માટે $2n + 1$ અથવા $2n - 1$ સ્વરૂપમાં દર્શાવી શકાય છે.
ધારો કે $a = 2m + 1$ અને $b = 2n + 1$ છે,જ્યાં $m$ અને $n$ પૂર્ણાંકો છે.
તેથી,$a^{2} = (2m + 1)^{2} = 4m^{2} + 4m + 1 = 4(m^{2} + m) + 1$.
તે જ રીતે,$b^{2} = (2n + 1)^{2} = 4n^{2} + 4n + 1 = 4(n^{2} + n) + 1$.
હવે,$a^{2} + b^{2} = [4(m^{2} + m) + 1] + [4(n^{2} + n) + 1] = 4(m^{2} + m + n^{2} + n) + 2$.
ધારો કે $k = m^{2} + m + n^{2} + n$. તો $a^{2} + b^{2} = 4k + 2$.
કારણ કે $a^{2} + b^{2} = 2(2k + 1)$,તે સ્પષ્ટપણે એક યુગ્મ સંખ્યા છે.
જો કે,જ્યારે $4k + 2$ ને $4$ વડે ભાગવામાં આવે,ત્યારે શેષ $2$ વધે છે. તેથી,$a^{2} + b^{2}$ એ $4$ વડે વિભાજ્ય નથી.
69
MediumMCQ
યુક્લિડની ભાગવિધિનો ઉપયોગ કરીને $81$ અને $237$ નો ગુ.સા.અ. (ગુરુત્તમ સામાન્ય અવયવ) શોધો.
A
$7$
B
$3$
C
$5$
D
$4$

Solution

(B) યુક્લિડની ભાગવિધિનો ઉપયોગ કરીને $81$ અને $237$ નો ગુ.સા.અ. શોધવા માટે,આપણે નીચેના પગલાં અનુસરીએ છીએ:
પગલું $1$: $237$ અને $81$ માટે યુક્લિડનું ભાગાકારનું પૂર્વપ્રમેય વાપરતા $(237 > 81)$:
$237 = 81 \times 2 + 75$
પગલું $2$: $81$ અને $75$ માટે પ્રમેય વાપરતા:
$81 = 75 \times 1 + 6$
પગલું $3$: $75$ અને $6$ માટે પ્રમેય વાપરતા:
$75 = 6 \times 12 + 3$
પગલું $4$: $6$ અને $3$ માટે પ્રમેય વાપરતા:
$6 = 3 \times 2 + 0$
અહીં શેષ $0$ હોવાથી,આ તબક્કે ભાજક એ ગુ.સા.અ. છે.
તેથી,$81$ અને $237$ નો ગુ.સા.અ. $3$ છે.
70
MediumMCQ
$7 \times 11 \times 13 + 13$ એ વિભાજ્ય સંખ્યા શા માટે છે? સમજાવો.
A
$1230$
B
$1014$
C
$1470$
D
$9803$

Solution

(B) આપેલ પદાવલિ: $7 \times 11 \times 13 + 13$
$13$ સામાન્ય લેતા:
$= 13 \times (7 \times 11 + 1)$
$= 13 \times (77 + 1)$
$= 13 \times 78$
$= 13 \times (13 \times 6)$
$= 2 \times 3 \times 13^2 = 1014$
વિભાજ્ય સંખ્યા એ એવી ધન પૂર્ણાંક સંખ્યા છે જેને $1$ અને તે સંખ્યા સિવાય ઓછામાં ઓછો એક અન્ય અવયવ હોય.
અહીં $1014$ ને અવિભાજ્ય અવયવો $(2, 3, 13)$ ના ગુણાકાર તરીકે દર્શાવી શકાય છે,તેથી તે એક વિભાજ્ય સંખ્યા છે.
71
Medium
સાબિત કરો કે કોઈપણ પ્રાકૃતિક સંખ્યા $n \in N$ માટે $6^{n}$ નો અંતિમ અંક $0$ હોઈ શકે નહીં.

Solution

(N/A) જો $6^{n}$ નો અંતિમ અંક $0$ હોય,તો તે $10$ વડે વિભાજ્ય હોવો જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે તે $2$ અને $5$ બંને વડે વિભાજ્ય હોવો જોઈએ.
$6^{n}$ નું અવિભાજ્ય અવયવીકરણ $(2 \times 3)^{n} = 2^{n} \times 3^{n}$ છે.
અંકગણિતના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,કોઈપણ સંખ્યાનું અવિભાજ્ય અવયવીકરણ અનન્ય હોય છે. $6^{n}$ ના અવિભાજ્ય અવયવો માત્ર $2$ અને $3$ છે.
$5$ એ $6^{n}$ નો અવિભાજ્ય અવયવ ન હોવાથી,$6^{n}$ એ $5$ વડે વિભાજ્ય નથી.
તેથી,$6^{n}$ એ $10$ વડે વિભાજ્ય હોઈ શકે નહીં,જેનો અર્થ છે કે કોઈપણ પ્રાકૃતિક સંખ્યા $n \in N$ માટે $6^{n}$ નો અંતિમ અંક $0$ હોઈ શકે નહીં.
72
EasyMCQ
$156$ ને અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના ગુણાકાર તરીકે દર્શાવો.
A
$2^{2} \times 3 \times 13$
B
$2^{3} \times 3 \times 6$
C
$2^{2} \times 5 \times 9$
D
$2^{2} \times 3 \times 20$

Solution

(A) $156$ ને અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર તરીકે દર્શાવવા માટે,આપણે તેનું અવિભાજ્ય અવયવીકરણ કરીએ:
$156 = 2 \times 78$
$78 = 2 \times 39$
$39 = 3 \times 13$
આ અવયવોને જોડતા,આપણને મળે છે: $156 = 2 \times 2 \times 3 \times 13 = 2^{2} \times 3 \times 13$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
73
EasyMCQ
$96$ ને અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર સ્વરૂપે દર્શાવો.
A
$2^{4} \times 6$
B
$2^{5} \times 3$
C
$2^{3} \times 5$
D
$2^{5} \times 9$

Solution

(B) $96$ ને અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર તરીકે દર્શાવવા માટે,આપણે અવિભાજ્ય અવયવીકરણ કરીએ છીએ:
$96 = 2 \times 48$
$96 = 2 \times 2 \times 24$
$96 = 2 \times 2 \times 2 \times 12$
$96 = 2 \times 2 \times 2 \times 2 \times 6$
$96 = 2 \times 2 \times 2 \times 2 \times 2 \times 3$
આમ,$96 = 2^{5} \times 3$.
74
EasyMCQ
$404$ ને અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના ગુણાકાર સ્વરૂપે દર્શાવો.
A
$2^{3} \times 89$
B
$2^{2} \times 120$
C
$2^{2} \times 101$
D
$2^{6} \times 50$

Solution

(C) $404$ ને અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના ગુણાકાર સ્વરૂપે દર્શાવવા માટે,આપણે તેનું અવિભાજ્ય અવયવીકરણ કરીશું:
$404 = 2 \times 202$
$202 = 2 \times 101$
અહીં $101$ એ અવિભાજ્ય સંખ્યા છે,તેથી $404$ નું અવિભાજ્ય અવયવીકરણ $2 \times 2 \times 101$ થાય,જેને $2^{2} \times 101$ તરીકે લખી શકાય છે.
75
EasyMCQ
$5005$ ને અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર સ્વરૂપે દર્શાવો.
A
$2 \times 3 \times 5 \times 9$
B
$9 \times 7 \times 13 \times 2$
C
$5 \times 3 \times 9 \times 6$
D
$5 \times 7 \times 11 \times 13$

Solution

(D) $5005$ ને અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર તરીકે દર્શાવવા માટે,આપણે અવિભાજ્ય અવયવીકરણ કરીએ છીએ:
$5005$ એ $5$ વડે વિભાજ્ય છે: $5005 \div 5 = 1001$.
હવે,આપણે $1001$ નું અવયવીકરણ કરીએ. તે $2, 3$ કે $5$ વડે વિભાજ્ય નથી. $7$ માટે તપાસતા: $1001 \div 7 = 143$.
ત્યારબાદ,આપણે $143$ નું અવયવીકરણ કરીએ. તે $7$ વડે વિભાજ્ય નથી. $11$ માટે તપાસતા: $143 \div 11 = 13$.
$13$ એ અવિભાજ્ય સંખ્યા હોવાથી,અવિભાજ્ય અવયવીકરણ $5 \times 7 \times 11 \times 13$ થાય છે.
76
EasyMCQ
$7429$ ને અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના ગુણાકાર સ્વરૂપે દર્શાવો.
A
$17 \times 19 \times 23$
B
$7 \times 9 \times 3$
C
$16 \times 12 \times 24$
D
$9 \times 20 \times 3$

Solution

(A) $7429$ ને અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર તરીકે દર્શાવવા માટે,આપણે અવિભાજ્ય અવયવીકરણ કરીએ છીએ:
પગલું $1$: નાની અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ વડે ભાગાકાર ચકાસો. $7429$ એ $2, 3, 5, 7, 11,$ કે $13$ વડે વિભાજ્ય નથી.
પગલું $2$: $17$ વડે ચકાસો: $7429 \div 17 = 437$.
પગલું $3$: $437$ ને $19$ વડે ભાગાકાર ચકાસો: $437 \div 19 = 23$.
પગલું $4$: $23$ એ અવિભાજ્ય સંખ્યા હોવાથી,અવિભાજ્ય અવયવીકરણ $17 \times 19 \times 23$ થાય છે.
77
Easy
નીચેની સંખ્યાઓ શા માટે વિભાજ્ય છે? સમજાવો: $7 \times 11 \times 17 + 17$.

Solution

(N/A) વિભાજ્ય સંખ્યા એ એવી ધન પૂર્ણાંક સંખ્યા છે જેને $1$ અને તે સંખ્યા સિવાય ઓછામાં ઓછો એક અન્ય ભાજક હોય.
આપેલ પદાવલિ: $7 \times 11 \times 17 + 17$.
આપણે પદાવલિમાંથી $17$ સામાન્ય કાઢી શકીએ છીએ:
$7 \times 11 \times 17 + 17 = 17 \times (7 \times 11 + 1)$.
હવે,કૌંસની અંદરની પદાવલિનું સાદું રૂપ આપો:
$17 \times (77 + 1) = 17 \times 78$.
કારણ કે $78$ ને $2 \times 39$ અથવા $2 \times 3 \times 13$ તરીકે અવયવીકરણ કરી શકાય છે,તેથી પદાવલિ નીચે મુજબ બને છે:
$17 \times 2 \times 3 \times 13$.
આ સંખ્યાને $1$ અને તે સંખ્યા સિવાયના અવિભાજ્ય અવયવોના ગુણાકાર તરીકે દર્શાવી શકાય છે,તેથી તે એક વિભાજ્ય સંખ્યા છે.
78
EasyMCQ
નીચેની સંખ્યા શા માટે વિભાજ્ય છે? સમજાવો: $7 \times 6 \times 5 \times 4 \times 3 \times 2 \times 1 + 5$
A
કારણ કે તે એક મોટી સંખ્યા છે.
B
કારણ કે તેના બે કરતા વધારે અવયવો છે.
C
કારણ કે તે એક બેકી સંખ્યા છે.
D
કારણ કે તે એક અવિભાજ્ય સંખ્યા છે.

Solution

(B) વિભાજ્ય સંખ્યા એ એવી ધન પૂર્ણાંક સંખ્યા છે જેને $1$ અને તે સંખ્યા સિવાય ઓછામાં ઓછો એક અન્ય અવયવ હોય.
આપેલ પદાવલિ: $7 \times 6 \times 5 \times 4 \times 3 \times 2 \times 1 + 5$.
આપણે પદાવલિમાંથી $5$ સામાન્ય કાઢી શકીએ છીએ:
$= 5 \times (7 \times 6 \times 4 \times 3 \times 2 \times 1 + 1)$
$= 5 \times (1008 + 1)$
$= 5 \times 1009$
આ સંખ્યાને બે અવયવો ($5$ અને $1009$) ના ગુણાકાર તરીકે દર્શાવી શકાય છે,જે બંને $1$ કરતા મોટા છે,તેથી તેને $1$ અને તે સંખ્યા સિવાયના અન્ય અવયવો છે.
તેથી,આપેલ સંખ્યા એક વિભાજ્ય સંખ્યા છે.
79
Easy
સાબિત કરો કે કોઈપણ પ્રાકૃતિક સંખ્યા $n \in N$ માટે $8^{n}$ નો અંત શૂન્ય સાથે થઈ શકે નહીં.

Solution

(N/A) કોઈપણ સંખ્યાનો અંત $0$ અંક સાથે થાય તે માટે,તેના અવિભાજ્ય અવયવોમાં $2$ અને $5$ હોવા જરૂરી છે.
$8$ ના અવિભાજ્ય અવયવો $2^3$ છે.
તેથી,$8^n = (2^3)^n = 2^{3n}$ થાય.
$8^n$ ના અવિભાજ્ય અવયવીકરણમાં માત્ર $2$ જ અવિભાજ્ય અવયવ છે.
$8^n$ ના અવિભાજ્ય અવયવીકરણમાં $5$ નો સમાવેશ થતો ન હોવાથી,કોઈપણ પ્રાકૃતિક સંખ્યા $n \in N$ માટે $8^n$ નો અંત $0$ અંક સાથે થવો અશક્ય છે.
80
Medium
સાબિત કરો કે $21^{n}$ કોઈ પણ પ્રાકૃતિક સંખ્યા $n \in N$ માટે શૂન્ય પર અંત પામી શકે નહીં.

Solution

(N/A) કોઈપણ સંખ્યાનો અંત $0$ અંક સાથે થાય તે માટે તે સંખ્યા $10$ વડે વિભાજ્ય હોવી જોઈએ.
આનો અર્થ એ છે કે સંખ્યાના અવિભાજ્ય અવયવોમાં ઓછામાં ઓછી એક જોડી $2$ અને $5$ ના અવિભાજ્ય અવયવો હોવા જોઈએ.
$21$ ના અવિભાજ્ય અવયવો $3 \times 7$ છે.
તેથી,$21^{n}$ ના અવિભાજ્ય અવયવો $(3 \times 7)^{n} = 3^{n} \times 7^{n}$ થાય.
$21^{n}$ ના અવિભાજ્ય અવયવોમાં માત્ર $3$ અને $7$ હોવાથી,તેમાં $2$ કે $5$ નો સમાવેશ થતો નથી.
$2$ અને $5$ ના અવિભાજ્ય અવયવો ગેરહાજર હોવાથી,$21^{n}$ એ $10$ વડે વિભાજ્ય નથી.
આમ,કોઈપણ પ્રાકૃતિક સંખ્યા $n \in N$ માટે $21^{n}$ નો અંત $0$ અંક સાથે થઈ શકે નહીં.
81
Medium
સાબિત કરો કે $5^{n} \times 6^{n}$ એ કોઈપણ પ્રાકૃતિક સંખ્યા $n \in N$ માટે શૂન્ય પર અંત પામે છે.

Solution

(N/A) $5^{n} \times 6^{n}$ શૂન્ય પર અંત પામે છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે તપાસવું પડશે કે તે $10$ વડે વિભાજ્ય છે કે નહીં. જો કોઈ સંખ્યાના અવિભાજ્ય અવયવોમાં ઓછામાં ઓછી એક જોડી $2$ અને $5$ ની હોય,તો તે સંખ્યા $10$ વડે વિભાજ્ય હોય છે.
આપેલ પદાવલિ: $5^{n} \times 6^{n}$.
આપણે $6^{n}$ ના અવયવો પાડી શકીએ: $(2 \times 3)^{n} = 2^{n} \times 3^{n}$.
આ કિંમતને પદાવલિમાં મૂકતા: $5^{n} \times 2^{n} \times 3^{n} = (2 \times 5)^{n} \times 3^{n} = 10^{n} \times 3^{n}$.
આ પદાવલિને $10^{n} \times 3^{n}$ તરીકે લખી શકાય છે,તેથી તે તમામ $n \in N$ માટે $10$ વડે વિભાજ્ય છે.
આમ,$5^{n} \times 6^{n}$ એ કોઈપણ પ્રાકૃતિક સંખ્યા $n$ માટે હંમેશા શૂન્ય પર અંત પામે છે.
82
Easy
નીચે આપેલી સંમેય સંખ્યાનું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે કે અનંત આવૃત તે જણાવો. જો શાંત દશાંશ નિરૂપણ હોય,તો તે શોધો: $\frac{64}{455}$

Solution

(N/A) કોઈ સંમેય સંખ્યા $\frac{p}{q}$ નું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે છેદ $q$ ના અવિભાજ્ય અવયવો તપાસીએ છીએ.
જો $q = 2^n \times 5^m$ હોય,જ્યાં $n$ અને $m$ અનૃણ પૂર્ણાંકો છે,તો દશાંશ નિરૂપણ શાંત હોય છે.
અહીં,અપૂર્ણાંક $\frac{64}{455}$ છે.
પ્રથમ,આપણે તપાસીએ કે અપૂર્ણાંક તેના અતિસંક્ષિપ્ત રૂપમાં છે કે નહીં. $64$ અને $455$ નો ગુ.સા.અ. $1$ છે,તેથી તે તેના અતિસંક્ષિપ્ત રૂપમાં છે.
હવે,છેદ $455$ ના અવિભાજ્ય અવયવો પાડીએ:
$455 = 5 \times 91 = 5 \times 7 \times 13$.
છેદના અવિભાજ્ય અવયવોમાં $2$ અને $5$ સિવાયના અવયવો ($7$ અને $13$) હોવાથી,સંમેય સંખ્યા $\frac{64}{455}$ નું દશાંશ નિરૂપણ શાંત નથી. તે અનંત આવૃત દશાંશ નિરૂપણ ધરાવે છે.
83
Medium
નીચે આપેલી સંમેય સંખ્યાનું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે કે અનંત આવૃત તે જણાવો. જો તે શાંત દશાંશ નિરૂપણ ધરાવતી હોય,તો તે શોધો: $\frac{13}{125}$

Solution

(D) સંમેય સંખ્યા $\frac{p}{q}$ નું દશાંશ નિરૂપણ શાંત હોય જો છેદ $q$ ના અવિભાજ્ય અવયવો $2^n \times 5^m$ સ્વરૂપમાં હોય,જ્યાં $n$ અને $m$ અનૃણ પૂર્ણાંકો છે.
આપેલ અપૂર્ણાંક $\frac{13}{125}$ માટે:
$1$. છેદના અવિભાજ્ય અવયવો: $125 = 5^3 = 2^0 \times 5^3$.
$2$. છેદ $2^n \times 5^m$ સ્વરૂપમાં હોવાથી (જ્યાં $n=0, m=3$),આ સંમેય સંખ્યાનું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે.
$3$. દશાંશ નિરૂપણ શોધવા માટે,છેદને $10$ ની ઘાત બનાવીએ:
$\frac{13}{125} = \frac{13 \times 2^3}{5^3 \times 2^3} = \frac{13 \times 8}{10^3} = \frac{104}{1000} = 0.104$.
84
Medium
નીચે આપેલી સંમેય સંખ્યાનું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે કે અનંત આવૃત તે જણાવો. જો તે શાંત દશાંશ નિરૂપણ ધરાવતી હોય,તો તેને શોધો: $\frac{29}{343}$

Solution

(N/A) કોઈ સંમેય સંખ્યા $\frac{p}{q}$ નું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે છેદ $q$ ના અવિભાજ્ય અવયવો તપાસીએ છીએ. જો $q = 2^n \times 5^m$ (જ્યાં $n, m \ge 0$) હોય,તો દશાંશ નિરૂપણ શાંત હોય છે.
અહીં,છેદ $343$ છે.
$343$ ના અવિભાજ્ય અવયવો $7^3$ છે.
છેદ $2^n \times 5^m$ સ્વરૂપમાં ન હોવાથી,સંમેય સંખ્યા $\frac{29}{343}$ નું દશાંશ નિરૂપણ શાંત નથી; તે અનંત આવૃત દશાંશ નિરૂપણ ધરાવે છે.
85
Easy
નીચે આપેલી સંમેય સંખ્યાનું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે કે અનંત આવૃત તે જણાવો. જો તે શાંત દશાંશ નિરૂપણ ધરાવતી હોય,તો તે શોધો: $\frac{77}{210}$

Solution

(D) કોઈ સંમેય સંખ્યા $\frac{p}{q}$ નું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે છેદ $q$ ના અવિભાજ્ય અવયવો તપાસીએ છીએ. જો $q = 2^n \times 5^m$ (જ્યાં $n, m \ge 0$) હોય,તો દશાંશ નિરૂપણ શાંત હોય છે.
પ્રથમ,અપૂર્ણાંકનું સાદું રૂપ આપતા: $\frac{77}{210} = \frac{7 \times 11}{7 \times 30} = \frac{11}{30}$.
અહીં છેદ $30 = 2^1 \times 3^1 \times 5^1$ છે.
છેદના અવિભાજ્ય અવયવોમાં $2$ અને $5$ સિવાય $3$ નો પણ સમાવેશ થાય છે,તેથી આ દશાંશ નિરૂપણ અનંત અને આવૃત છે.
86
EasyMCQ
નીચે આપેલી સંમેય સંખ્યાનું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે કે અનંત આવૃત તે જણાવો. જો તે શાંત દશાંશ નિરૂપણ ધરાવતી હોય,તો તે શોધો: $\frac{17}{8}$
A
શાંત
B
અનંત આવૃત
C
નક્કી કરી શકાય નહીં
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) કોઈપણ સંમેય સંખ્યા $\frac{p}{q}$ નું દશાંશ નિરૂપણ શાંત હોય જો તેના છેદ $q$ ના અવિભાજ્ય અવયવો $2^n \times 5^m$ સ્વરૂપમાં હોય,જ્યાં $n$ અને $m$ અનૃણ પૂર્ણાંકો છે.
અહીં,છેદ $8 = 2^3 = 2^3 \times 5^0$ છે.
છેદ $2^n \times 5^m$ સ્વરૂપમાં હોવાથી,સંમેય સંખ્યા $\frac{17}{8}$ નું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે.
દશાંશ નિરૂપણ શોધવા માટે: $\frac{17}{8} = \frac{17 \times 125}{8 \times 125} = \frac{2125}{1000} = 2.125$.
87
MediumMCQ
$24+2 \sqrt{119}$ નું વર્ગમૂળ શોધો.
A
$\sqrt{17}+\sqrt{9}$
B
$\sqrt{10}+\sqrt{7}$
C
$\sqrt{17}+\sqrt{7}$
D
$\sqrt{12}+\sqrt{5}$

Solution

(C) $24+2 \sqrt{119}$ નું વર્ગમૂળ શોધવા માટે,ધારો કે $\sqrt{24+2 \sqrt{119}} = \sqrt{x} + \sqrt{y}$ છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $24+2 \sqrt{119} = x + y + 2 \sqrt{xy}$ મળે છે.
સંમેય અને અસંમેય ભાગોની સરખામણી કરતા,$x + y = 24$ અને $xy = 119$ મળે છે.
આપણને એવી બે સંખ્યાઓ જોઈએ છે જેનો સરવાળો $24$ અને ગુણાકાર $119$ થાય.
આ સંખ્યાઓ $17$ અને $7$ છે,કારણ કે $17+7=24$ અને $17 \times 7 = 119$ થાય છે.
તેથી,$\sqrt{24+2 \sqrt{119}} = \sqrt{17} + \sqrt{7}$ થાય.
88
Easy
નીચે આપેલી સંમેય સંખ્યાનું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે કે અનંત આવૃત તે જણાવો. જો શાંત હોય,તો તેને શોધો: $\frac{19}{8}$

Solution

(A) કોઈપણ સંમેય સંખ્યા $\frac{p}{q}$ નું દશાંશ નિરૂપણ શાંત હોય જો તેના છેદ $q$ ના અવિભાજ્ય અવયવો $2^n \times 5^m$ સ્વરૂપમાં હોય,જ્યાં $n$ અને $m$ અનૃણ પૂર્ણાંકો છે.
અહીં,છેદ $8 = 2^3 = 2^3 \times 5^0$ છે.
છેદ $2^n \times 5^m$ સ્વરૂપમાં હોવાથી,સંમેય સંખ્યા $\frac{19}{8}$ નું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે.
દશાંશ નિરૂપણ શોધવા માટે,આપણે $19$ ને $8$ વડે ભાગીશું:
$19 \div 8 = 2.375$.
89
Medium
નીચે આપેલી સંમેય સંખ્યાનું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે કે અનંત આવૃત તે જણાવો. જો શાંત હોય,તો તે શોધો: $\frac{17}{343}$

Solution

(N/A) કોઈ સંમેય સંખ્યા $\frac{p}{q}$ નું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે છેદ $q$ ના અવિભાજ્ય અવયવો તપાસીએ છીએ.
જો $q = 2^n \times 5^m$ હોય,જ્યાં $n$ અને $m$ અનૃણ પૂર્ણાંકો છે,તો દશાંશ નિરૂપણ શાંત હોય છે.
અહીં,છેદ $343 = 7^3$ છે.
છેદના અવિભાજ્ય અવયવોમાં $2$ અથવા $5$ સિવાયનો અવયવ $(7)$ હોવાથી,સંમેય સંખ્યા $\frac{17}{343}$ નું દશાંશ નિરૂપણ શાંત નથી; તે અનંત આવૃત દશાંશ નિરૂપણ ધરાવે છે.
90
MediumMCQ
નીચે આપેલી સંમેય સંખ્યાનું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે કે અનંત આવૃત તે જણાવો. જો શાંત હોય,તો તે શોધો: $\frac{9}{30}$
A
શાંત,$0.3$
B
અનંત આવૃત,$0.3$
C
શાંત,$0.03$
D
અનંત આવૃત,$0.03$

Solution

(A) કોઈ સંમેય સંખ્યા $\frac{p}{q}$ નું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે તેના અતિસંક્ષિપ્ત રૂપમાં છેદ $q$ ના અવિભાજ્ય અવયવો તપાસીએ છીએ.
સૌ પ્રથમ,અપૂર્ણાંકનું સાદું રૂપ આપતા: $\frac{9}{30} = \frac{3 \times 3}{3 \times 10} = \frac{3}{10}$.
અહીં છેદ $10 = 2^1 \times 5^1$ છે.
છેદના અવિભાજ્ય અવયવો $2^n \times 5^m$ સ્વરૂપમાં હોવાથી (જ્યાં $n, m$ અનૃણ પૂર્ણાંકો છે),આ સંમેય સંખ્યાનું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે.
દશાંશ નિરૂપણ શોધતા: $\frac{3}{10} = 0.3$.
91
Easy
નીચે આપેલી સંમેય સંખ્યાનું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે કે નહીં તે જણાવો. જો હોય,તો તે શોધો: $\frac{19}{256}$

Solution

(N/A) સંમેય સંખ્યા $\frac{p}{q}$ નું દશાંશ નિરૂપણ શાંત હોય છે જો છેદ $q$ ના અવિભાજ્ય અવયવો $2^n \times 5^m$ સ્વરૂપમાં હોય,જ્યાં $n$ અને $m$ અનૃણ પૂર્ણાંકો છે.
અહીં,$q = 256 = 2^8$.
છેદ $2^n \times 5^m$ (જ્યાં $n=8, m=0$) સ્વરૂપમાં હોવાથી,સંમેય સંખ્યા $\frac{19}{256}$ નું દશાંશ નિરૂપણ શાંત છે.
દશાંશ નિરૂપણ શોધવા માટે,આપણે અંશ અને છેદને $5^8$ વડે ગુણીએ છીએ:
$\frac{19}{2^8} \times \frac{5^8}{5^8} = \frac{19 \times 390625}{10^8} = \frac{7421875}{100000000} = 0.07421875$.
92
EasyMCQ
$\frac{43}{2^{4} \times 5^{3}}$ નું દશાંશ નિરૂપણ .......... અંકો પછી શાંત થશે.
A
$2$
B
$4$
C
$1$
D
$3$

Solution

(B) કોઈપણ સંમેય સંખ્યા $\frac{p}{q}$ નું દશાંશ નિરૂપણ કેટલા અંકો પછી શાંત થશે તે જાણવા માટે,આપણે છેદને $2^n \times 5^m$ સ્વરૂપમાં દર્શાવીએ છીએ.
આપેલ પદ: $\frac{43}{2^{4} \times 5^{3}}$.
$2$ અને $5$ ના ઘાતાંક સમાન કરવા માટે,આપણે અંશ અને છેદને $5^1$ વડે ગુણીએ:
$\frac{43 \times 5^1}{2^{4} \times 5^{3} \times 5^1} = \frac{43 \times 5}{2^{4} \times 5^{4}} = \frac{215}{(2 \times 5)^{4}} = \frac{215}{10^4} = \frac{215}{10000} = 0.0215$.
આમ,દશાંશ નિરૂપણ $4$ અંકો પછી શાંત થાય છે.
93
MediumMCQ
$(3k+2)^2$ ને $3$ વડે ભાગતા ............ શેષ વધે છે.
A
$0$
B
$2$
C
$-1$
D
$1$

Solution

(D) $(3k+2)^2$ ને $3$ વડે ભાગતા મળતી શેષ શોધવા માટે,આપણે પદાવલિનું વિસ્તરણ કરીએ:
$(3k+2)^2 = (3k)^2 + 2(3k)(2) + 2^2$
$= 9k^2 + 12k + 4$
આપણે આને આ રીતે ફરીથી લખી શકીએ:
$= 9k^2 + 12k + 3 + 1$
$= 3(3k^2 + 4k + 1) + 1$
અહીં $3(3k^2 + 4k + 1)$ એ $3$ વડે વિભાજ્ય છે,તેથી જ્યારે આ પદાવલિને $3$ વડે ભાગવામાં આવે ત્યારે શેષ $1$ વધે છે.
94
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું બેઝુટનું તાદાત્મ્ય (Bezout's identity) છે?
A
$ax + by = \text{gcd}(a, b)$
B
$ax - by = \text{gcd}(a, b)$
C
$ax - by = \text{lcm}(a, b)$
D
$ax + by = \text{lcm}(a, b)$

Solution

(A) બેઝુટનું તાદાત્મ્ય જણાવે છે કે કોઈપણ બે પૂર્ણાંકો $a$ અને $b$ (જે બંને શૂન્ય ન હોય) માટે,એવા પૂર્ણાંકો $x$ અને $y$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $ax + by = \text{gcd}(a, b)$ થાય,જ્યાં $\text{gcd}(a, b)$ એ $a$ અને $b$ નો ગુરુત્તમ સામાન્ય અવયવ (ગુ.સા.અ.) છે.
95
MediumMCQ
દરેક એકી પૂર્ણાંક $a$ એ $\ldots \ldots \ldots \ldots$ સ્વરૂપમાં હોય છે,જ્યાં $k \in Z$.
A
$k+1$
B
$2k+1$
C
$3k$
D
$4k+1$

Solution

(B) જો કોઈ પૂર્ણાંક $2$ વડે વિભાજ્ય ન હોય,તો તેને એકી પૂર્ણાંક કહેવામાં આવે છે.
યુક્લિડના ભાગાકારના પૂર્વપ્રમેય મુજબ,કોઈપણ પૂર્ણાંક $a$ ને $a = bq + r$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે,જ્યાં $0 \le r < b$.
$2$ વડે વિભાજ્યતા માટે,આપણે $b = 2$ લઈએ છીએ.
આમ,$a = 2k + r$,જ્યાં $r$ ની કિંમત $0$ અથવા $1$ હોઈ શકે છે.
જો $r = 0$ હોય,તો $a = 2k$ થાય,જે બેકી પૂર્ણાંક છે.
જો $r = 1$ હોય,તો $a = 2k + 1$ થાય,જે એકી પૂર્ણાંક છે.
તેથી,દરેક એકી પૂર્ણાંક એ કોઈ પૂર્ણાંક $k$ માટે $2k + 1$ સ્વરૂપમાં હોય છે.
96
MediumMCQ
$\frac{p}{q}$ એક સંમેય સંખ્યા છે અને અઋણ પૂર્ણાંકો $m$ અને $n$ માટે,$q = 2^{m} 5^{n}$ હોય તો અને તો જ $\frac{p}{q}$ નું દશાંશ સ્વરૂપ $\ldots \ldots \ldots \ldots$ છે.
A
સાંત દશાંશ નિરૂપણ
B
અનંત અનાવૃત દશાંશ નિરૂપણ
C
અનંત આવૃત દશાંશ નિરૂપણ
D
પૂર્ણાંક સ્વરૂપ

Solution

(A) અંકગણિતના મૂળભૂત પ્રમેય અને સંમેય સંખ્યાઓના ગુણધર્મો અનુસાર,જો કોઈ સંમેય સંખ્યા $\frac{p}{q}$ (જ્યાં $p$ અને $q$ પરસ્પર અવિભાજ્ય છે) ના છેદ $q$ ના અવિભાજ્ય અવયવો $2^{m} 5^{n}$ સ્વરૂપના હોય,જ્યાં $m$ અને $n$ અઋણ પૂર્ણાંકો છે,તો તે સંખ્યાનું દશાંશ નિરૂપણ સાંત હોય છે.
તેથી,$\frac{p}{q}$ નું દશાંશ સ્વરૂપ સાંત દશાંશ નિરૂપણ છે.
97
EasyMCQ
$\frac{9}{1600}$ નું દશાંશ નિરૂપણ $\ldots \ldots \ldots \ldots$ અંકો પછી શાંત થશે.
A
$6$
B
$5$
C
$4$
D
$3$

Solution

(A) $\frac{9}{1600}$ નું દશાંશ નિરૂપણ કેટલા અંકો પછી શાંત થશે તે શોધવા માટે,આપણે છેદના અવિભાજ્ય અવયવો પાડીશું.
$1600 = 16 \times 100 = 2^4 \times 10^2 = 2^4 \times (2 \times 5)^2 = 2^4 \times 2^2 \times 5^2 = 2^6 \times 5^2$.
હવે,અપૂર્ણાંક $\frac{9}{2^6 \times 5^2}$ છે.
$2$ અને $5$ ની ઘાત સમાન કરવા માટે,આપણે અંશ અને છેદને $5^4$ વડે ગુણીશું:
$\frac{9 \times 5^4}{2^6 \times 5^2 \times 5^4} = \frac{9 \times 625}{2^6 \times 5^6} = \frac{5625}{(2 \times 5)^6} = \frac{5625}{10^6}$.
છેદ $10^6$ હોવાથી,દશાંશ નિરૂપણ $6$ અંકો પછી શાંત થશે.
98
EasyMCQ
$\sqrt{12}$ અને ........ સજાતીય કરણીઓ (like surds) છે.
A
$\sqrt{24}$
B
$\sqrt{36}$
C
$\sqrt{48}$
D
$\sqrt{60}$

Solution

(C) જ્યારે બે કરણીઓને તેમના સૌથી સરળ સ્વરૂપમાં ફેરવવામાં આવે અને તેમનો કરણીગત ભાગ (radicand) સમાન હોય,ત્યારે તેમને સજાતીય કરણીઓ કહેવાય છે.
પ્રથમ,$\sqrt{12}$ ને સરળ સ્વરૂપમાં ફેરવતા:
$\sqrt{12} = \sqrt{4 \times 3} = 2\sqrt{3}$.
હવે,વિકલ્પો તપાસીએ:
$A) \sqrt{24} = \sqrt{4 \times 6} = 2\sqrt{6}$
$B) \sqrt{36} = 6$ (આ એક સંમેય સંખ્યા છે,કરણી નથી)
$C) \sqrt{48} = \sqrt{16 \times 3} = 4\sqrt{3}$
$D) \sqrt{60} = \sqrt{4 \times 15} = 2\sqrt{15}$
અહીં $\sqrt{12} = 2\sqrt{3}$ અને $\sqrt{48} = 4\sqrt{3}$ છે,જે બંનેમાં અસંમેય અવયવ $\sqrt{3}$ સમાન છે.
તેથી,$\sqrt{12}$ અને $\sqrt{48}$ એ સજાતીય કરણીઓ છે.
99
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ જોડી સજાતીય કરણી (like surds) છે?
A
$\sqrt{8}$ અને $\sqrt{16}$
B
$\sqrt{18}$ અને $\sqrt{50}$
C
$\sqrt{72}$ અને $\sqrt{6}$
D
$\sqrt{24}$ અને $\sqrt{48}$

Solution

(B) જ્યારે બે કરણીઓનું સાદું રૂપ આપ્યા પછી તેમનો કરણીનો ભાગ સમાન હોય,ત્યારે તેમને 'સજાતીય કરણી' કહેવાય છે.
$A) \sqrt{8} = 2\sqrt{2}$ અને $\sqrt{16} = 4$. આ સજાતીય કરણી નથી.
$B) \sqrt{18} = \sqrt{9 \times 2} = 3\sqrt{2}$ અને $\sqrt{50} = \sqrt{25 \times 2} = 5\sqrt{2}$. બંનેમાં કરણીનો ભાગ $\sqrt{2}$ સમાન છે,તેથી આ સજાતીય કરણી છે.
$C) \sqrt{72} = 6\sqrt{2}$ અને $\sqrt{6}$. આ સજાતીય કરણી નથી.
$D) \sqrt{24} = 2\sqrt{6}$ અને $\sqrt{48} = 4\sqrt{3}$. આ સજાતીય કરણી નથી.
તેથી,સાચી જોડી $\sqrt{18}$ અને $\sqrt{50}$ છે.
100
EasyMCQ
જો $n$ એક એકી પૂર્ણાંક હોય,તો $n^{2}-1$ એ ........... વડે વિભાજ્ય છે.
A
$3$
B
$5$
C
$7$
D
$8$

Solution

(D) કોઈપણ એકી પૂર્ણાંક $n$ ને $2k+1$ સ્વરૂપમાં દર્શાવી શકાય છે,જ્યાં $k$ એક પૂર્ણાંક છે.
વૈકલ્પિક રીતે,કોઈપણ એકી પૂર્ણાંક $n$ ને $n = 4k \pm 1$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે અથવા કિંમતો મૂકીને ચકાસી શકાય છે.
ધારો કે $n = 1$,તો $n^{2}-1 = 1^{2}-1 = 0$ ($8$ વડે વિભાજ્ય છે).
ધારો કે $n = 3$,તો $n^{2}-1 = 3^{2}-1 = 9-1 = 8$ ($8$ વડે વિભાજ્ય છે).
ધારો કે $n = 5$,તો $n^{2}-1 = 5^{2}-1 = 25-1 = 24$ ($8$ વડે વિભાજ્ય છે).
સામાન્ય સાબિતી: $n$ એકી હોવાથી,$n = 2k+1$.
$n^{2}-1 = (2k+1)^{2}-1 = 4k^{2}+4k+1-1 = 4k(k+1)$.
$k(k+1)$ એ બે ક્રમિક પૂર્ણાંકોનો ગુણાકાર હોવાથી,તે હંમેશા બેકી સંખ્યા હોય છે,એટલે કે $k(k+1) = 2m$.
તેથી,$n^{2}-1 = 4(2m) = 8m$.
આમ,$n^{2}-1$ હંમેશા $8$ વડે વિભાજ્ય છે.

Real Numbers — Fundamental Theorem of Arithmetic · Frequently Asked Questions

1Are these Real Numbers questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Real Numbers Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.